Nhâm Tuất, Quý Hợi: Đại Hải Thủy (nạp âm "nước biển lớn"; nạp âm là cách xếp mỗi cặp năm trong vòng sáu mươi Giáp Tý vào một hành trong ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, kèm một hình ảnh tượng trưng).
Đại Hải Thủy là nước thu nhận trăm sông, mênh mông không bờ, bao trùm cả trời đất rộng lớn, làm cho ánh mặt trời mặt trăng mọc lên lặn xuống. Nước này vốn có trong có đục, phải chia làm hai loại mà bàn. Nhâm Tuất có khí Thổ nên là nước đục. Quý Hợi thì cả thiên can lẫn địa chi (can là mười chữ Giáp, Ất…; chi là mười hai chữ Tý, Sửu…) đều thuần Thủy, mà nạp âm lại cũng là Thủy, nên là nước trong. Người Nhâm Tuất ngại gặp núi, vì khí Thổ đã quá thịnh; có Kim làm cho nước trong lại thì mới tốt (?). Người Quý Hợi rất thích gặp núi, có núi rồi thì tính nước biển mới yên.
Giản Hạ Thủy (nạp âm "nước dưới khe", tức Bính Tý, Đinh Sửu) có Đinh Sửu là núi. Thiên Hà Thủy (nạp âm "nước sông trời", tức Bính Ngọ, Đinh Mùi) với nước biển thì trên dưới thông nhau. Nếu trong lá số (gồm bốn trụ năm, tháng, ngày, giờ) có Mộc làm bè, thì thành cảnh "cưỡi bè lên sông trời", là cách cục rất tốt. Trường Lưu Thủy (nạp âm "nước chảy dài", tức Nhâm Thìn, Quý Tỵ), Đại Khê Thủy (nạp âm "nước khe lớn", tức Giáp Dần, Ất Mão) cùng các loại nước khác rốt cuộc đều chảy về biển; bởi biển không chê dòng nhỏ nên mới thành được sự lớn lao của mình. Nhâm Thìn là "rồng về biển lớn", càng tốt. Trong đó lại phải phân âm dương xen nhau, can chi hợp hóa với nhau thì mới được. Tỉnh Tuyền Thủy (nước giếng, nước suối, tức Tuyền Trung Thủy: Giáp Thân, Ất Dậu) thì bị bó buộc, không thông với biển, nên không thích gặp.
Trong các loại Kim, riêng Hải Trung Kim (nạp âm "vàng trong biển", tức Giáp Tý, Ất Sửu) là bậc nhất, vì Nhâm Tuất, Quý Hợi thích gặp Giáp Tý, Ất Sửu. Sa Trung Kim (nạp âm "vàng trong cát", tức Giáp Ngọ, Ất Mùi) cũng được; các loại Kim còn lại thì phải xét thêm quý nhân (sao cát lành chủ được người giúp đỡ, có địa vị) và lộc mã (sao Lộc chủ bổng lộc và sao Dịch Mã chủ đi lại, thăng tiến) mà định.
Về Hỏa, thích Thiên Thượng Hỏa (nạp âm "lửa trên trời", tức Mậu Ngọ, Kỷ Mùi), cùng nước biển soi rọi lẫn nhau, rất tốt. Tích Lịch Hỏa (nạp âm "lửa sấm sét", tức Mậu Tý, Kỷ Sửu) có Kỷ Sửu là núi, lại thêm Mậu với Quý hợp nhau hóa thành Hỏa; nếu trong lá số được đất vượng của Mộc, Hỏa thì cũng tốt. Sơn Hạ Hỏa (nạp âm "lửa dưới núi", tức Bính Thân, Đinh Dậu), Sơn Đầu Hỏa (nạp âm "lửa đầu núi", tức Giáp Tuất, Ất Hợi), Phúc Đăng Hỏa (nạp âm "lửa đèn chụp", tức Giáp Thìn, Ất Tỵ) cùng các loại Hỏa ấy thì không nên gặp.
Về Mộc, chỉ có Nhâm Tý, Quý Sửu (Tang Đố Mộc, gỗ cây dâu) và Nhâm Ngọ, Quý Mùi (Dương Liễu Mộc, gỗ cây liễu) là đều tốt. Đại Lâm Mộc (nạp âm "gỗ rừng lớn", tức Mậu Thìn, Kỷ Tỵ) có gió làm lay động, khiến tính nước không yên. Bình Địa Mộc (nạp âm "gỗ đất bằng", tức Mậu Tuất, Kỷ Hợi) có đất dày chở đỡ, ở đúng vị trí nên hợp nhau. Tùng Bách Mộc (nạp âm "gỗ tùng bách", tức Canh Dần, Tân Mão) và Thạch Lựu Mộc (nạp âm "gỗ cây lựu", tức Canh Thân, Tân Dậu) nếu không có Thổ chế ngự thì trôi dạt không định.
Về Thổ, ưa Lộ Bàng Thổ (nạp âm "đất ven đường", tức Canh Ngọ, Tân Mùi) và Đại Dịch Thổ (nạp âm "đất trạm lớn", tức Mậu Thân, Kỷ Dậu); chỉ hai loại Thổ này mới đủ sức chặn giữ nước biển mà không để nó tràn mất. Huống chi Quý Hợi gặp Mậu Thân là cách lớn "Thiên quan địa trục" (cửa trời, trục đất). Nếu ngày giờ sinh gặp được thứ đất dày này thì dù có gió có sấm cũng không gây hại. Thành Đầu Thổ (nạp âm "đất đầu thành", tức Mậu Dần, Kỷ Mão) như Kỷ Mão thì phải nhờ có Cấn (quẻ Cấn, tượng núi, ứng phương đông bắc) mới tốt. Nếu gặp Tích Lịch Hỏa thì sấm lửa biến hóa, nước biển cuộn trào, cũng chủ về nghèo khổ.
Trong cách lấy hình tượng nạp âm của sáu mươi Giáp Tý, trong mười thiên can có can có thể làm Kim, có can không thể làm Kim. Tuy đó là do số gặp phải khác nhau, nhưng cái diệu của ngũ hành theo loại mà hóa, theo loại mà theo thì cũng không thể không biết lý của nó. Như Giáp Ất, Canh Tân, Nhâm Quý, ba hành này có thể làm Kim, còn Bính Đinh, Mậu Kỷ thì không dự vào. Canh Tân vốn là Kim, dĩ nhiên là vật của nhà mình. Nhâm Quý không phải Kim, vậy sao lại làm Kim? Là vì theo lý Kim với Thủy sinh nhau, nên Thủy cũng có thể làm Kim; cho nên đời có những vật như ngọc biếc trong nước, vàng sáng. Mộc Giáp Ất có chất cứng chắc; đời có chuyện gỗ hóa thành đá, có thể lấy đó làm ví dụ. Vì vậy hai loại ấy có thể lấy hình tượng làm Kim, giống như vật của nhà mình. Bính Đinh thuộc Hỏa, khô nóng cứng mạnh, không giống Kim; Mậu Kỷ thuộc Thổ, mềm cứng không giống Kim; chúng trái ngược với Kim, nên dĩ nhiên không thể bàn là Kim.
Mậu Kỷ, Canh Tân, Nhâm Quý, sáu can này có thể làm Mộc, còn Giáp Ất, Bính Đinh thì không dự vào. Bính Đinh vốn là Hỏa, là thứ đốt cháy gỗ, dĩ nhiên không thể lấy. Còn Giáp Ất vốn là Mộc, sao lại không lấy? Ấy là không biết rằng trong ngũ hành, Kim rồi lại về Kim, Thủy rồi lại về Thủy, Hỏa rồi lại về Hỏa, Thổ rồi lại về Thổ, riêng Mộc thì biến đổi. Bởi Mộc nhờ tính của Hỏa, Thủy, Thổ tạm hợp lại mà sinh ra: mạch dứt mà khô héo thì trở về Thủy; đốt đi thành lửa thì trở về Hỏa; mục nát thành đất thì trở về Thổ. Cho nên không dùng Mộc (Giáp Ất) chính là để thoát khỏi hình thể mà hóa thành thần. Số gặp phải trong vòng xoay sáu Giáp, lý có được khi ngũ hành đan xen, tự có thể lặng lẽ mà hiểu. Phàm cây đều do nước sinh ra, nhựa của cây chính là nước, nên Nhâm Quý có thể làm Mộc. Chất của Canh Tân cứng chắc như Giáp Ất; cho nên Giáp Ất có thể làm Kim mà Canh Tân có thể làm Mộc, đổi chỗ cho nhau, thông qua lại với nhau, lý cũng không khác.
Bính Đinh, Giáp Ất, Nhâm Quý lấy hình tượng làm Thủy: vì Nhâm Quý vốn là Thủy; Bính Đinh là do hóa mà thành (Bính hợp Tân hóa Thủy, Đinh hợp Nhâm hóa Mộc… theo phép hợp hóa của thiên can); nhựa của Giáp Ất chính là nước. Thổ Mậu Kỷ là thứ khắc nước, Kim Canh Tân là thứ làm khô nước (?), khí khác nhau, nên dĩ nhiên không thể bàn là Thủy. Giáp Ất, Bính Đinh, Mậu Kỷ lấy hình tượng làm Hỏa: vì Bính Đinh vốn là Hỏa; Mậu Kỷ là do hóa mà thành (Mậu hợp Quý hóa Hỏa); Giáp Ất sinh ra sự cháy, chính là lửa. Thủy Nhâm Quý là thứ khắc lửa, Kim Canh Tân là thứ làm lửa khô kiệt (?), loại khác nhau, nên dĩ nhiên không thể bàn là Hỏa. Bính Đinh, Mậu Kỷ, Canh Tân nạp âm thuộc Thổ: vì Mậu Kỷ vốn là Thổ; lửa Bính Đinh hóa thành tro, tro chính là đất; Kim Canh Tân lẫn trong đất, là tinh khí của đất kết lại; cho nên đều có thể làm Thổ. Còn như Thủy Nhâm Quý thấm xuống mà không đọng lại, Mộc Giáp Ất tỏa lên mà không dừng, dĩ nhiên không thể bàn là Thổ.
Xét kỹ cách lấy hình tượng thì có nặng có nhẹ, có lớn có nhỏ, có cứng có mềm, có khí có vị, có thể chất, có công dụng, mỗi thứ mỗi khác. Ở đây lại kiêm cả vị trí phương hướng của địa chi, cùng trạng thái vượng, tướng, hưu, tù (bốn mức thịnh suy của một hành theo thời: vượng là đang cực thịnh, tướng là sắp thịnh, hưu là đã lui nghỉ, tù là bị giam hãm, suy yếu) khác nhau; còn thiên can gặp phải thì hoặc theo tượng gốc, hoặc theo tượng hóa, hoặc theo tượng khác. Trời và người cùng làm trọn lý của nó, sinh và khắc cùng thành nghĩa của nó. Đó là vì sao Kim có các loại khác nhau như Hải Trung Kim (vàng trong biển), Sa Trung Kim (vàng trong cát), Kim Bạc Kim (vàng lá mỏng), Bạch Lạp Kim (thiếc trắng), Kiếm Phong Kim (vàng mũi kiếm), Thoa Xuyến Kim (vàng trâm vòng), và hình tượng của Kim không còn gì sót lại. Các hành Mộc, Hỏa, Thủy, Thổ còn lại có thể theo đó mà suy ra. Cách lấy hình tượng nạp âm này chẳng phải là chỗ diệu của tạo hóa đó sao!
Có người nói: trong ngũ hành chỉ có Thủy và Hỏa là không nên quá vượng, vượng thì không thể cứu chữa. Cho nên Bính Ngọ, Đinh Mùi được phối với Thiên Hà Thủy, vì nước có thể chế ngự lửa. Mậu Ngọ, Kỷ Mùi gọi là Thiên Thượng Hỏa, vì có Mậu Kỷ (Thổ) che phía trên thì lửa không bốc ngọn. Ngọ Mùi ở giữa trời, Bính Đinh thuộc Hỏa, mà đều lấy Ngọ Mùi làm đất vượng, cho nên các đời gặp hai năm này đều không yên ổn. Đây là bàn theo lý, không phải nghĩa lấy hình tượng ban đầu, nhưng cũng không thể không biết.
Lại xét: cách lấy hình tượng nạp âm bắt nguồn từ Hoàng Đế (vị vua huyền thoại thời thượng cổ Trung Hoa), nên các nhà thuật số đều tôn theo. Từ khi Từ Đại Thăng soạn sách Định Chân Luận, trong đó có câu "trước Lâu Cảnh chưa ai biết thuyết Kim ở trong biển", thì các thầy số đời Nguyên bèn có thuyết "nạp âm chỉ uổng công, tự đánh mất chân lý của trời". Cho nên người bàn số mệnh ngày nay chỉ bàn chính ngũ hành (ngũ hành gốc của thiên can địa chi, như Giáp Ất là Mộc, Bính Đinh là Hỏa) mà không dùng nạp âm. Đâu biết rằng lý của nạp âm, sự tinh tế của cách lấy hình tượng, chính là chỗ làm nên cái diệu của tạo hóa; phàm bàn số mệnh con người càng không thể không suy xét, thể nghiệm cho đến tận chỗ vi tế.
Nay các nhà âm dương bàn Tiên thiên lão ngũ hành (hệ ngũ hành "cũ" phối theo bát quái Tiên thiên) mà không dùng Hồng Phạm ngũ hành (hệ ngũ hành dùng trong phong thủy, gốc theo thiên Hồng Phạm trong Kinh Thư, phối can chi khác với chính ngũ hành), gọi nó là "kinh Diệt Man", cho rằng nó đảo lộn âm dương, đổi ngược Thủy Hỏa. Ông Chu ở Thái Hòa soạn sách Âm Dương Định Luận, bài bác nó rất gắt. La Thanh Tiêu ở Tây Thục soạn sách Âm Dương Biện Nghi, cho rằng Hồng Phạm ngũ hành xuất phát từ bát quái (tám quẻ cơ bản của Kinh Dịch) nên tuyệt đối không thể không dùng, lại bác ý kiến của họ Chu là vu khống. Than ôi, sao trước sau chẳng có thuyết nào nhất định vậy! Tôi thấy nạp âm ngũ hành chính là nghĩa của Hồng Phạm ngũ hành, không thể giữ một bỏ một. Người bàn số mệnh nên lấy ngũ hành làm gốc như sợi dọc, lấy nạp âm làm phần phụ tham khảo như sợi ngang, thì mới đủ làm trọn lý của mệnh số, mà tạo hóa không còn gì sót lại.
Bàn rằng: từ khi trời đất mở ra thì tên của can chi đã được lập. Tương truyền chúng xuất từ Thiên Hoàng, Địa Hoàng (các vị vua huyền thoại đầu tiên); còn đan xen thành sáu mươi Giáp Tý thì bắt đầu từ khi Phục Hy (vị vua huyền thoại, tương truyền vạch ra bát quái) làm ra Giáp lịch (lịch lấy vòng Giáp Tý để ghi thời gian). Đã gọi là Giáp lịch thì năm, tháng, ngày, giờ đều lấy sáu mươi Giáp Tý mà ghi; sự đầu cuối của trời đất, sự vận hành của mặt trời mặt trăng, sự nóng lạnh của bốn mùa, sự biến hóa của âm dương, đều không thể đổi khác, ba lần đối chiếu mà định (?). Từ khi Hoàng Đế lấy sáu mươi Giáp Tý nạp âm mà lấy hình tượng, thì ngũ hành mỗi thứ đều có chỗ thuộc về, mà tính tình, hình chất, công dụng, biến hóa của Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ đều được nói hết, và đạo Dịch tự nhiên đã ở trong đó.
Cho nên lấy đó mà đo lưỡng nghi (hai mặt âm dương, ở đây là trời và đất) thì trời đất không thể thoát; lấy đó mà suy tam quang (ba nguồn sáng: mặt trời, mặt trăng, sao) thì mặt trời, mặt trăng, các vì sao không thể biến đổi; lấy đó mà xét bốn mùa thì nóng lạnh không thể đổi khác; lấy đó mà đoán việc người thì lành dữ, họa phúc, thọ yểu, cùng khốn hay hanh thông đều không thể ra ngoài, và tạo hóa không còn che giấu được gì.
Các nhà nho ngày nay chỉ biết bát quái do Phục Hy vạch ra, Văn Vương chồng lên thành sáu mươi bốn quẻ, Chu Công làm Hào từ (lời giải từng hào, tức từng vạch của quẻ), Khổng Tử làm Hệ từ (phần lời bàn chung về đạo lý Kinh Dịch), cho rằng Kinh Dịch trải qua bốn bậc thánh mới thành nên gọi là kinh, còn coi các nhà ngũ hành là thuộc "cửu lưu" (chín dòng học thuật, ý chỉ hạng tạp học thấp kém). Như vậy thật là không suy nghĩ chút nào. Há lại vì các nhà ngũ hành chỉ chuyên bàn sinh vượng mà mờ chính lý, phó mặc mệnh trời mà bỏ việc người, không hợp với đạo Dịch hay sao?
Than ôi! Can chi xuất từ thời thượng cổ, Giáp Tý gốc từ Phục Hy, âm và tượng truyền từ Hoàng Đế; mấy vị ấy đều là thánh nhân, há lại ở sau Văn Vương, Chu Công, Khổng Tử sao? Nếu trời đất mở ra mà tên can chi không được lập thì không thể đan xen thành Giáp Tý; không có sáu mươi Giáp Tý thì không thể đan xen ngũ hành; vậy lấy gì để ghi lịch thành năm? Một năm có ba trăm sáu mươi ngày, năm có mười hai tháng, tháng có ba mươi ngày, ngày có mười hai giờ, nhờ đâu mà rõ, nhờ đâu mà biết? Cả đời hẳn sẽ mờ mịt hỗn độn như ở thời hồng mông (thời hỗn mang trước khi trời đất phân rõ), thì lấy gì để đứng giữa trời đất, sánh với tam tài (ba ngôi: trời, đất, người) mà thành thế giới? Cho nên câu "trăm họ ngày ngày dùng mà không biết, suốt đời theo mà không xét" chính là nói điều này.
Đạo Dịch tuy vi diệu, nhưng cũng chỉ là nhân việc "trời đất định vị, núi đầm thông khí, sấm gió xô nhau, nước lửa không đánh nhau" mà lấy hình tượng để vạch bát quái; lý của nó tự nhiên không ra ngoài can chi Giáp Tý mà có sáng tạo gì riêng. Than ôi! Can chi đan xen thành sáu mươi, bát quái đan xen thành sáu mươi bốn. Giáp Tý lấy số mà nạp âm, lấy lý mà lấy hình tượng, ấy là chính đạo của ngũ hành, và thể của bát quái đã đủ trong đó. Bát quái do ngửa xem trời, cúi xét đất, xa thì lấy ở muôn vật, gần thì lấy ở thân mình, mà thành sáu mươi bốn quẻ, ba trăm tám mươi bốn hào, cũng là số của một năm, và dụng của can chi nhờ đó mà vận hành. Can chi gốc ở trời đất mà làm sợi dọc, bát quái nói lẽ âm dương mà làm sợi ngang; dọc ngang đan xen, qua lại biến hóa, thì chỗ sâu kín của trời đất, tình trạng của quỷ thần, lành dữ của việc người đều ở trong đó, mà nghĩa của nó thật vi diệu. Các nhà nho trên đời sao có thể khinh ngũ hành là thuộc cửu lưu được!
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video