Bàn về ngũ hành
Ngũ hành (năm yếu tố cơ bản là Thủy – nước, Hỏa – lửa, Mộc – cây gỗ, Kim – kim loại, Thổ – đất; theo môn đoán mệnh, mọi vật và số phận con người đều do năm yếu tố này sinh ra, chế ngự lẫn nhau mà thành) là những thứ qua lại giữa trời đất mà không bao giờ cùng tận, vì thế gọi là "hành" (nghĩa là đi, vận hành). Ở phương bắc, âm (khí âm: mặt tối, lạnh, tĩnh, nặng; đối lại với dương) đến cực điểm thì sinh ra lạnh, lạnh sinh ra Thủy. Ở phương nam, dương (khí dương: mặt sáng, nóng, động, nhẹ) đến cực điểm thì sinh ra nóng, nóng sinh ra Hỏa. Ở phương đông, dương tỏa ra mà thoát đi nên sinh ra gió, gió sinh ra Mộc. Ở phương tây, âm dừng lại mà thu vào nên sinh ra khô hanh, khô hanh sinh ra Kim. Ở chính giữa, âm dương giao nhau mà sinh ra ẩm thấp, ẩm thấp sinh ra Thổ.
Chúng tương sinh (hành này sinh ra, nuôi dưỡng hành kia: Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy) là để nối giữ lấy nhau. Chúng tương khắc (hành này chế ngự, làm hại hành kia: Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy) là để kiềm chế lẫn nhau. Như thế gọi là có trật tự.
Hỏa là Thái dương (dương ở mức cực thịnh), tính bốc lên trên. Thủy là Thái âm (âm ở mức cực thịnh), tính thấm xuống dưới. Mộc là Thiếu dương (dương mới chớm, còn non), tính vươn lên mà không có chỗ dừng. Kim là Thiếu âm (âm mới chớm, còn non), tính chìm xuống mà có chỗ dừng. Thổ không có tính cố định, tùy theo bốn mùa mà nương theo, cốt làm cho các hành giúp đỡ nhau đúng chỗ, không để quá mức hay chưa tới.
Về tính của ngũ hành, mỗi hành đều có chỗ dùng riêng. Tính của Thủy là trí (sáng suốt, khôn ngoan). Tính của Hỏa là lễ (lễ phép, phép tắc). Tính của Mộc là nhân (lòng thương người). Tính của Kim là nghĩa (lẽ phải, sự công chính). Chỉ có Thổ chủ về tín (giữ chữ tín, thật thà), nặng dày, rộng lớn, không gì không dung chứa. Đặt nó với Thủy thì Thủy bám vào nó mà chảy. Đặt với Mộc thì Mộc nương vào nó mà sống. Kim không có Thổ thì không có chỗ mà sinh ra. Hỏa không có Thổ thì không có chỗ mà quay về. Ắt phải bớt chỗ đặc để được thông suốt, làm cho trống rỗng để được sáng tỏ (?). Cho nên ngũ hành đều nhờ vào Thổ.
Xét về hình sắc thì Thủy đen, Hỏa đỏ, Mộc xanh, Kim trắng, Thổ vàng. Đó là chính sắc (màu chính, màu vốn có). Đến khi biến đổi thì không như vậy nữa.
Thường thì lúc sinh vượng, một hành mang chính sắc. Sinh vượng là giai đoạn mới sinh ra và giai đoạn thịnh nhất trong vòng mười hai giai đoạn thịnh suy của một hành, gọi là vòng Trường sinh. Mười hai giai đoạn ấy là: Trường sinh – mới sinh, Mộc dục – tắm gội, Quan đới – đội mũ thành niên, Lâm quan – ra làm quan, Đế vượng – cực thịnh, Suy, Bệnh, Tử – chết, Mộ – vào mồ, Tuyệt – dứt hẳn, Thai – thụ thai, Dưỡng – nuôi trong bụng. (Chú: lúc sinh vượng thì khí chính đầy đủ, nên thấy được màu chính.)
Lúc tử tuyệt (giai đoạn chết và dứt hẳn), một hành mang mẫu sắc, tức màu của hành "mẹ" là hành sinh ra nó. (Chú: Thủy là mẹ của Mộc, nên Mộc tử tuyệt thì màu đen. Mộc là mẹ của Hỏa, nên Hỏa tử tuyệt thì màu xanh. Hỏa là mẹ của Thổ, nên Thổ tử tuyệt thì màu đỏ. Thổ là mẹ của Kim, nên Kim tử tuyệt thì màu vàng. Ngũ hành đến lúc tử tuyệt thì khí trở về gốc, hiện ra màu của mẹ. Như người gặp đau khổ thì rên rỉ gọi mẹ, chính là ý ấy.)
Lúc thành hình và quan đới (giai đoạn mới thành hình hài và giai đoạn trưởng thành), một hành mang thê sắc, tức màu của hành "vợ" là hành mà nó khắc. (Chú: đó là lúc tuổi trẻ khỏe mạnh và lúc già yếu, là khi phải trông cậy vào vợ.)
Lúc bệnh bại (giai đoạn đau yếu, suy bại), một hành mang quỷ sắc, tức màu của hành "quỷ" là hành khắc nó. (Chú: chỗ bệnh bại là nơi hành quỷ đang vượng; bị khắc thì khí về với quỷ.)
Lúc vượng và lúc mộ (giai đoạn bị thu cất vào kho như vào mồ), một hành mang tử sắc, tức màu của hành "con" là hành do nó sinh ra. (Chú: vượng là truyền đi, mộ là thu cất, nên màu nằm ở con.)
Về số thì Thủy là một, Hỏa hai, Mộc ba, Kim bốn, Thổ năm. Lúc sinh vượng thì nhân đôi, lúc tử tuyệt thì giảm một nửa.
Lấy lý mà suy: muôn vật đều cõng âm mà ôm dương, nhờ khí hòa trộn mà thành hài hòa (lời trong sách của Lão Tử: mọi vật đều có cả âm lẫn dương, hai khí giao hòa thì mới cân bằng). Quá mức hay chưa tới đều là trái đạo. Cho nên cái cao thì ép xuống cho bằng, cái thấp thì nâng lên cho cao, hoặc bù chỗ thiếu, hoặc bớt chỗ thừa. Vì thế điều quý là ở chỗ dung hòa, quay về đường giữa, khiến không bị vướng lụy vì thừa hay thiếu.
Đó chính là ý sâu xa của các yếu tố trong lá số, xét so với can ngày sinh là cái đại diện cho bản thân:
- tài: hành mà mình khắc, chỉ tiền của, với nam giới còn chỉ vợ;
- quan: hành khắc mình một cách có chừng mực, chỉ chức tước, danh vị;
- ấn: hành sinh ra mình, chỉ sự che chở, học vấn, quyền ấn;
- thực: tức thực thần, hành mình sinh ra, chỉ phúc lộc ăn uống, tài năng;
- quý nhân: sao chỉ người giúp đỡ, phò trợ;
- dịch mã: sao chỉ sự đi lại, đổi dời.
Hành vận (vận trình mà đời người lần lượt đi qua theo từng chặng mười năm hoặc từng năm) cũng như thế. Hiểu được ý sâu xa ấy thì về thuật đoán mệnh đã nắm được quá nửa.
Kim. Ưa: hình tượng Mộc; được Thổ sinh; không vong (trong mỗi tuần mười ngày có hai địa chi bị bỏ trống, không có thiên can đi kèm; thường chủ sự trống rỗng, hư hụt); được nung luyện.
Kỵ: Mộc vượng; Hỏa vượng; mộ bại và các loại Hỏa (?); Thủy lạnh; Kim bị nung chảy; hình sát khắc hại (hình: các địa chi gặp nhau gây tổn thương; sát: các sao dữ; khắc hại: bị chế ngự và làm hại).
Kim lấy cái cực âm làm thể, bên trong chứa tinh hoa cực dương, nên mới cứng rắn, khác hẳn mọi vật. Nếu chỉ thuần âm thì không cứng, như băng tuyết vậy, gặp dương liền tan. Vì thế Kim không luyện thì không thành đồ dùng. Kim tụ lại mà không có Hỏa thì khó được tiếng là đã bỏ dạng thô mộc. Kim nặng Hỏa nhẹ thì làm việc rườm rà, khó khăn. Kim nhẹ Hỏa nặng thì bị nung luyện mà tiêu mất. Kim cực thịnh, Hỏa mạnh thì là cách (cách cục: kiểu cấu trúc đặc trưng của lá số, quyết định sang hèn) tinh tốt nhất.
Kim Hỏa đủ cả gọi là cách "đúc ấn" (đúc ấn quan, chủ có quyền chức). Nếu phạm chữ Sửu thì thành làm hỏng khuôn. Sửu là một địa chi; địa chi là mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ và phương hướng. Kim Hỏa nhiều gọi là "ngồi xe hiên" (đi xe quan, chỉ được làm quan sang), nhưng gặp tử, suy thì lại bất lợi. Lửa lớn luyện Kim thì may có công danh nhưng lui cũng nhanh. Kim thuần gặp Thủy thì giàu có, hiển đạt mà dư dả.
Kim sinh được Thủy, nhưng Thủy vượng thì Kim chìm. Thổ sinh được Kim, nhưng Kim quý thì Thổ hèn. Kim không có Thủy thì khô héo, Thủy nhiều thì chìm đắm vô dụng. Kim không có Thổ thì tử tuyệt, Thổ nhiều thì bị vùi lấp không hiện ra được. Hai Kim hai Hỏa là tốt nhất. Hai Kim hai Mộc thì của cải đủ đầy. Một Kim sinh ba Thủy thì hư yếu, khó gánh nổi. Một Kim gặp ba Mộc thì cùn mòn, tự tổn hại.
Kim đã thành thì Hỏa tắt. Cho nên Kim chưa thành đồ dùng thì muốn gặp Hỏa, Kim đã thành đồ dùng thì không muốn gặp Hỏa. Kim đến Thân, Dậu, Tỵ (?), Sửu cũng có thể gọi là đã thành. Vận ưa phương tây, phương bắc, bất lợi phương nam.
Kim sinh vào tháng mùa xuân thì khí lạnh còn chưa hết, quý ở chỗ có khí Hỏa làm cho tươi tốt. Tính mềm, thể yếu, nên muốn được Thổ dày giúp đỡ. Thủy nhiều thì thêm lạnh, khó phát huy thế sắc bén. Mộc vượng thì hao sức, trái lại chuốc lấy nguy cùn gãy. Có Kim đến làm tỉ trợ (cùng hành giúp sức) nâng đỡ là ưa nhất. Nhưng được giúp mà không có Hỏa thì lạc loài (?), chẳng tốt.
Kim tháng mùa hạ, tính còn mềm, hình chưa thành khuôn vuông vức, càng ghét tử tuyệt. Hỏa nhiều mà lại không lấy làm ghét (?). Thủy nhiều thì nuôi thân, hiện điềm lành. Gặp Mộc thì Mộc giúp quỷ (ở đây là Hỏa, hành khắc Kim) làm hại thân. Gặp Kim thì được nâng đỡ, tinh lực mạnh mẽ. Thổ mỏng là có ích nhất, Thổ dày thì vùi lấp, không có ánh sáng.
Kim tháng mùa thu đang cầm quyền, đắc lệnh (đúng vào mùa mình vượng nhất). Hỏa đến nung luyện thì thành vật liệu đúc chuông, đúc vạc (đồ quý, ví người tài lớn). Thổ nhiều vun đắp thì trái lại thành khí ngoan cố, đục. Gặp Thủy thì tinh thần càng tươi đẹp. Gặp Mộc thì đẽo gọt, ra oai. Được Kim giúp thì càng cứng, nhưng cứng quá ắt sứt mẻ. Khí nặng thì càng vượng, nhưng vượng đến cực thì thành hại.
Kim tháng mùa đông, hình lạnh, tính lạnh. Mộc nhiều thì khó làm công đẽo gọt. Thủy nhiều thì không tránh được họa chìm lặn. Thổ chế được Thủy thì thể Kim không lạnh. Hỏa đến giúp Thổ (?) thì mẹ con (Thổ là mẹ, Kim là con) cùng thành công. Ưa tỉ kiên (hành giống mình, như anh em sát vai) tụ khí giúp nhau. Muốn có quan (ở đây là Hỏa) và ấn (ở đây là Thổ) sưởi ấm, nuôi dưỡng thì có lợi.
Mộc. Ưa: được đẽo gọt; được sinh phù (được sinh ra và nâng đỡ); giúp Hỏa; ở trên mặt đất sinh vượng được vun bồi; có bè đảng thành rừng.
Kỵ: rỗng gãy; bay rụng; không vong; lay động; tử tuyệt khô héo; tự đốt cháy; hao tiết (bị rút hao khí lực); ẩm mục.
Tính Mộc vươn lên mà không có chỗ dừng. Khí nặng thì muốn có Kim để sai khiến. Mộc có Kim thì có đức vừa cao vừa biết thu liễm. Mộc vẫn ưa Thổ: Thổ nhiều thì rễ cuộn sâu, bền chắc; Thổ ít thì có cái lo cành tốt mà rễ nguy. Mộc nhờ Thủy sinh: ít thì thấm nhuần, nhiều thì trôi dạt.
Giáp Tuất, Ất Hợi là nguồn của Mộc; Giáp Dần, Ất Mão là quê của Mộc; Giáp Thìn, Ất Tỵ là chỗ Mộc sinh; đều là Mộc sống. (Giáp, Ất là hai thiên can thuộc Mộc. Thiên can là mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, ghép với địa chi để ghi năm, tháng, ngày, giờ.) Giáp Thân, Ất Dậu là Mộc bị khắc; Giáp Ngọ, Ất Mùi là Mộc tự chết; Giáp Tý, Ất Sửu là Kim khắc Mộc; đều là Mộc chết.
Mộc sống muốn có Hỏa để tươi đẹp, gặp Bính, Đinh (hai can thuộc Hỏa) cũng vậy. Mộc chết được Kim thì thành đồ dùng, gặp Canh, Tân (hai can thuộc Kim) ắt có lợi. Mộc sống gặp Kim thì tự hại. Mộc chết gặp Hỏa thì tự cháy, không có gió thì tắt, đó là thế loạn. Gặp Thủy thì lại hóa về nguồn của nó, đó là thế đã hết.
Kim và Mộc ngang nhau thì gọi là cách "đẽo bánh xe" (như thợ đẽo gỗ làm bánh xe, ví được nên tài). Nhưng nếu sinh vào mùa thu thì lại thành "bị rìu làm hại", vì sinh mùa thu thì kỵ Kim nặng. Mộc âm gặp Hỏa nặng thì lưỡi giỏi biện, khéo nói.
Mộc sinh vào tháng mùa xuân thì khí lạnh vẫn còn, ưa có Hỏa sưởi ấm thì không bị gò bó cong queo. Nhờ Thủy giúp đỡ thì có vẻ đẹp thư thái. Đầu xuân không nên Thủy nhiều, vì âm dày thì rễ tổn, cành khô. Cuối xuân dương khí nóng bức, không có Thủy thì lá rụng, rễ khô. Vì vậy hai thứ Mộc, Hỏa (?) phải ký tế mới tốt. Ký tế là tên một quẻ trong Kinh Dịch, chỉ nước và lửa giúp nhau thành công. Thổ nhiều thì hao sức, Thổ mỏng thì của cải dồi dào. Kỵ gặp Kim nặng làm thương tổn, chặt phạt, cả đời không được nhàn. Giả sử Mộc vượng mà được Kim thì là tốt, trọn đời hưởng phúc.
Mộc tháng mùa hạ thì rễ khô, lá héo, cong mà lại thẳng, co mà đã duỗi. Muốn Thủy nhiều để thành sức thấm nhuần, thật không thể thiếu. Kỵ Hỏa vượng mà chuốc lo bị đốt cháy, nên riêng điều ấy là xấu. Ưa Thổ ở mức mỏng, không nên dày nặng, dày thì lại thành tai vạ. Ghét Kim nhiều, nhưng không thể thiếu hẳn, thiếu thì không đẽo gọt được. Gặp Mộc nhiều lớp thì chỉ thành rừng suông. Gặp hoa nhiều tầng thì rốt cuộc không kết quả.
Mộc tháng mùa thu thì khí dần thê lương, hình dần tàn tạ. Đầu thu khí Hỏa chưa hết, vẫn ưa Thủy, Thổ giúp nhuận. Giữa thu quả đã chín, muốn có Kim cứng để sửa gọt. Sau tiết Sương giáng không nên Thủy nhiều, Thủy nhiều thì Mộc trôi. Sương giáng là một trong hai mươi bốn tiết khí, tức các mốc chia năm theo vị trí mặt trời; tiết này rơi vào khoảng cuối tháng mười dương lịch, sương bắt đầu xuống. Vào tiết Hàn lộ (khoảng đầu tháng mười dương lịch, sương lạnh) lại ưa Hỏa mạnh, Hỏa mạnh thì Mộc chắc. Mộc nhiều thì có vẻ đẹp nhiều tài. Thổ dày thì không có tài tự gánh vác (?).
Mộc tháng mùa đông nằm cong queo dưới đất. Muốn Thổ nhiều để vun bồi, ghét Thủy nhiều làm mất hình. Kim dù nhiều cũng không chặt phạt được. Hỏa nặng thì được sưởi ấm mà thành công. Đó là lúc về gốc, trở lại mệnh (lời Lão Tử: vạn vật trở về cội nguồn, ẩn tàng chờ sinh lại), Mộc đang bệnh, sao có thể giúp đỡ được gì? Chỉ kỵ tử tuyệt, chỉ nên sinh vượng.
Thủy. Ưa: trong sạch; rộng xa; tương sinh; có Hỏa để ký tế; thấm xuống; phương tây bắc.
Kỵ: không vong; tràn lan; khắc hại; Mộc nhiều; khí lạnh, khô cạn; tử tuyệt; các loại Thổ khô nóng.
Trời nghiêng về tây bắc, Hợi là phương nước chảy ra. Đất lún về đông nam, Thìn là kho chứa nước. (Theo vị trí mười hai địa chi, Hợi chỉ hướng tây bắc, Thìn chỉ hướng đông nam.) Nước chảy ngược đến Thân (hướng tây nam lệch về tây) thì phát ra tiếng, cho nên nước không chảy về tây.
Tính Thủy thấm xuống. Thuận thì có sức dung chứa: đi thuận theo mười hai thần (tức mười hai địa chi) là thuận, chủ người có độ lượng; có cát thần (sao tốt) phù trợ thì là cách quý. Nghịch thì có tiếng: đi ngược mười hai thần là nghịch; người vào cách này chủ thanh cao, sang trọng, có tiếng tăm. Kỵ hình xung, vì gặp hình xung thì nước chảy tràn ngang. Hình là các địa chi phạm nhau gây tổn hại; xung là các địa chi đối nhau xô đẩy, như Tý với Ngọ. Ưa tự tử, tự tuyệt (đến đúng chỗ tử, tuyệt của chính mình) thì tốt.
Nước không dứt nguồn là nhờ Kim sinh mà chảy xa. Nước tràn lan phải nhờ Thổ khắc để làm đê ngăn. Thủy, Hỏa cân bằng thì hợp vẻ đẹp ký tế. Thủy, Thổ lẫn lộn thì có cái xấu là nguồn đục.
Bốn mùa đều kỵ Hỏa nhiều, vì Hỏa nhiều thì Thủy bị khát. Kỵ gặp Thổ nặng, vì Thổ nặng thì Thủy không chảy. Kỵ gặp Kim chết, vì Kim chết thì Thủy bị tù (bị giam hãm, mất sức). Kỵ gặp Mộc vượng, vì Mộc vượng thì Thủy chết. Thẩm Chi nói: mệnh Thủy mà lay động thì phần nhiều chủ đục và tràn lan, người âm (phụ nữ) càng kỵ. Khẩu quyết nói: Thủy dương (can Nhâm) mà thân nhược (bản mệnh yếu sức) thì nghèo; Thủy âm (can Quý) mà thân nhược thì sang.
Thủy sinh vào tháng mùa xuân thì tính tràn lan. Nếu lại gặp Thủy giúp thì ắt có thế vỡ đê. Nếu thêm Thổ mạnh thì không lo tràn ngập. Ưa Kim sinh phù nhưng không nên Kim nhiều. Muốn có Hỏa để ký tế nhưng không cần Hỏa nhiều. Gặp Mộc thì có thể làm nên công. Không có Thổ thì vẫn lo tản mác.
Thủy tháng mùa hạ giữ tính về nguồn, đúng lúc khô cạn, nên muốn có tỉ kiên. Ưa Kim sinh để giúp thân. Kỵ Hỏa vượng mà quá nóng. Mộc nhiều thì hao trộm khí của nó. Thổ vượng thì khắc chế dòng chảy.
Thủy tháng mùa thu thì mẹ (Kim) vượng, con (Thủy) ở thế tướng. Theo phép xét sức mạnh của hành theo mùa, có năm bậc: vượng – mạnh nhất, tướng – mạnh thứ nhì, hưu – nghỉ, tù – bị giam, tử – chết. Lúc này Thủy trong sáng, ngoài bóng. Được Kim giúp thì trong sạch. Gặp Thổ vượng thì e bị đục. Hỏa nhiều thì tài thịnh, nhưng quá mức thì không nên. Mộc nặng thì vợ (?) vinh hiển. Trung hòa là có lợi. Gặp Thủy nhiều lớp thì thêm lo tràn lan. Gặp Thổ nhiều tầng thì mới được ý trong lặng, yên bình.
Thủy tháng mùa đông giữ lệnh, nắm quyền (đúng mùa mình làm chủ). Gặp Hỏa thì thêm ấm, trừ lạnh. Gặp Thổ thì hình ẩn đi, quay về chỗ hóa. Kim nhiều trái lại gọi là vô nghĩa (không có tình nghĩa). Mộc nhiều gọi là hữu tình (có tình, hợp nhau). Thổ quá nhiều thì khắc chế khiến Thủy chết. Thủy tràn ngập thì ưa có Thổ làm đê.
Hỏa. Ưa: ấm áp; được sinh trợ; không vong; bốc lên cao xa; Thổ chiếu (?); có Thủy giúp.
Kỵ: chật hẹp; nóng vội; lạnh lẽo; Thủy nặng; Mộc khô và bè đảng tạp nham; Mộc bại; Mộc gặp nước chết (?).
Lửa thật rực rỡ đóng ở phương nam, cho nên Hỏa không lý nào lại không sáng. Nhưng ánh sáng không lâu, cần phải ẩn tàng, cho nên đã sáng thì không tránh khỏi lúc tắt. Hỏa lấy Mộc làm thể, không có Mộc thì lửa không cháy lâu. Hỏa lấy Thủy làm dụng (chỗ dùng), không có Thủy thì lửa quá gay gắt. Vì vậy Hỏa nhiều thì không chắc thật, quá mạnh thì hại vật. Mộc chứa được Hỏa, đến Dần, Mão thì Hỏa mới sinh. Hỏa không lợi ở phương tây, gặp Thân, Dậu ắt chết.
Hỏa sinh ở cung Ly (quẻ Ly trong tám quẻ, chỉ phương nam, thuộc Hỏa) thì quả quyết, làm nên việc. Nếu ở cung Khảm (quẻ Khảm, chỉ phương bắc, thuộc Thủy) thì cẩn thận dè dặt, giữ lễ. Kim được Hỏa hòa thì nung đúc được. Thủy được Hỏa hòa thì thành ký tế. Gặp Thổ thì không sáng, phần nhiều chủ trắc trở. Gặp chỗ Thủy vượng thì chắc chắn được vinh hiển (?). Mộc chết thì Hỏa hư, khó được lâu dài; dù sớm có công danh cũng ắt không bền.
Mùa xuân kỵ gặp Mộc, vì ghét nó đốt. Mùa hạ kỵ gặp Thổ, vì ghét nó làm tối. Mùa thu kỵ gặp Kim, vì Kim vượng thì khó khắc chế. Mùa đông kỵ gặp Thủy, vì Thủy vượng thì diệt hình. Cho nên Hỏa mùa xuân muốn sáng chứ không muốn bốc, bốc thì không chắc. Hỏa mùa thu muốn ẩn chứ không muốn sáng, sáng thì khô. Hỏa mùa đông muốn được sinh chứ không muốn bị giết, bị giết thì tối.
Hỏa sinh vào tháng mùa xuân thì mẹ (Mộc) vượng, con (Hỏa) tướng, thế lực cùng tiến. Ưa Mộc sinh phù nhưng không nên quá vượng, vượng thì Hỏa bốc. Muốn có Thủy để ký tế, không lo hưng thịnh, thịnh thì được thấm ơn. Thổ nhiều thì trắc trở, vùi mất ánh sáng. Hỏa nhiều thì tổn thương, quá khô nóng. Gặp Kim thì có thể làm nên công. Dù gặp thê tài (ở đây là Kim, hành mà Hỏa khắc, chỉ vợ và của cải) nhiều lớp vẫn được như ý.
Hỏa tháng mùa hạ thì thế lực nắm quyền. Gặp Thủy chế thì tránh được lỗi tự thiêu. Gặp Mộc giúp ắt chuốc họa chết yểu. Gặp Kim ắt làm thợ giỏi. Được Thổ thì thành cách Giá sắc (nghĩa là cày cấy gặt hái; tên một cách cục có Thổ làm chủ, chủ giàu có). Kim, Thổ tuy là cái lợi đẹp, nhưng không có Thủy thì Kim khô, Thổ cháy. Lại thêm Hỏa giúp thì quá mức, nghiêng đổ nguy hiểm.
Hỏa tháng mùa thu thì tính tắt, thể nghỉ. Được Mộc sinh thì có cái mừng sáng lại. Gặp Thủy khắc thì khó tránh tai họa tắt lịm. Thổ nặng thì che lấp ánh sáng. Kim nhiều thì tổn thương thế lực. Hỏa gặp Hỏa thì được rực rỡ, dù gặp nhiều lớp lại thành có lợi.
Hỏa tháng mùa đông thì thể dứt, hình mất. Ưa Mộc sinh thì được cứu. Gặp Thủy khắc thì là tai ương. Muốn có Thổ chế Thủy thì vinh. Ưa có Hỏa tỉ trợ thì lợi. Gặp Kim thì khó gánh nổi Kim làm tài. Không có Kim thì không bị vợ hại. Trời đất dù nghiêng đổ, Thủy và Hỏa cũng khó diệt.
Thổ. Ưa: được sinh phù; dày chắc mà thông thoáng; sinh Kim.
Kỵ: sụp lở; Mộc nặng; Thủy nhiều; không vong; khí lạnh; Kim nặng; hư rỗng, nông cạn.
Thổ trong ngũ hành tản ở bốn góc, tức Thìn, Tuất, Sửu, Mùi. Đó là bốn địa chi ở các hướng đông nam, tây bắc, đông bắc, tây nam, cũng là bốn tháng cuối của mỗi mùa. Cho nên Kim, Mộc, Thủy, Hỏa nương vào nó mà thành hình tượng, vậy là bốn mùa Thổ đều có chỗ dùng. Điều Thổ kỵ là Hỏa chết ở Dậu và Thủy vượng ở Tý. Bởi Thổ nhờ Hỏa làm ấn, Hỏa chết thì Thổ bị tù. Thổ ưa Thủy làm tài, nhưng Thủy vượng thì Thổ hư. Thổ được Kim, Hỏa mới thành đồ lớn. Thổ cao mà không quý thì chỉ chuốc bụi tro. Thổ tụ thì ứ trệ, Thổ tán thì nhẹ.
Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là ngôi chính của Thổ, chia ra âm, dương, nên Thổ ở mỗi chỗ không giống nhau. Thìn có Thủy ẩn, Mùi có Mộc giấu, nuôi dưỡng muôn vật, có công vào mùa xuân, mùa hạ. Tuất có Hỏa cất, Sửu có Kim ẩn; Hỏa mùa thu và Kim mùa đông làm muôn vật tiêu điều. Cho nên Thổ tụ ở Thìn, Mùi là quý, tụ ở Tuất, Sửu thì không quý. Rõ ràng Thổ ưa Thìn, Mùi mà không ưa Sửu, Tuất. Nếu ngũ hành lại có khí (có sức sống, không suy yếu), mệnh người gặp được thì ruộng vườn không ai bằng, tuổi già giàu sang lâu dài.
Nếu Thổ quá đặc, không có Thủy thì không hòa dịu mềm mại, không có Mộc thì không thông thoáng. Gặp Hỏa ở trên (?) thì cháy khô, mệnh nữ phần nhiều không sinh nở, nuôi con được. Thổ vượng ở tứ quý (bốn tháng cuối của bốn mùa), chỉ có Thổ ở Tuất là khốn yếu. Tuất nhiều thì người thích tranh đấu, hay buồn ngủ. Thìn, Mùi nhiều thì người thích ăn. Sửu nhiều thì người thanh đạm, ít việc (?). Sửu có Thổ của quẻ Cấn (quẻ chỉ núi, phương đông bắc), lại có Thủy của can Quý, nên thấm nhuận mà màu mỡ. Mệnh người gặp thế này chủ đứng vững, nổi bật.
Thổ sinh vào tháng mùa xuân thì thế hư yếu. Ưa Hỏa sinh phù, ghét Mộc quá nhiều, kỵ Thủy tràn lan, mong được tỉ trợ. Được Kim chế Mộc là tốt, nhưng Kim nhiều thì lại trộm khí của Thổ.
Thổ tháng mùa hạ thì thế khô nóng. Được Thủy nhiều thấm nhuần thì thành công. Kỵ Hỏa vượng nung luyện thành cháy đỏ. Mộc giúp Hỏa bốc thì sinh khắc không tốt. Kim sinh Thủy dồi dào thì thê tài có lợi. Gặp tỉ kiên thì trắc trở, bế tắc. Nếu Thổ quá nhiều thì lại ưa có Mộc đến khắc (?).
Thổ tháng mùa thu thì con (Kim) vượng, mẹ (Thổ) suy. Kim nhiều thì hao trộm khí của Thổ. Mộc nhiều thì được chế phục mà thuần lương. Hỏa nhiều lớp cũng không ngán. Thủy tràn ngập thì chẳng lành. Được tỉ kiên thì giúp được sức. Đến tiết Sương giáng thì không có tỉ kiên cũng không sao.
Thổ tháng mùa đông thì ngoài lạnh trong ấm. Thủy vượng thì của cải dồi dào. Kim nhiều thì con cái giỏi giang. Hỏa mạnh thì vinh hiển. Mộc nhiều cũng không lỗi. Thêm Thổ giúp thì càng tốt. Chỉ ưa thân mạnh thì đủ tuổi thọ.
Từ Đại Thăng nói:
- Kim nhờ Thổ sinh, Thổ nhiều thì Kim bị vùi. Thổ nhờ Hỏa sinh, Hỏa nhiều thì Thổ cháy. Hỏa nhờ Mộc sinh, Mộc nhiều thì Hỏa bốc dữ. Mộc nhờ Thủy sinh, Thủy nhiều thì Mộc trôi. Thủy nhờ Kim sinh, Kim nhiều thì Thủy đục.
- Kim sinh được Thủy, Thủy nhiều thì Kim chìm. Thủy sinh được Mộc, Mộc nhiều thì Thủy cạn. Mộc sinh được Hỏa, Hỏa nhiều thì Mộc cháy. Hỏa sinh được Thổ, Thổ nhiều thì Hỏa tối. Thổ sinh được Kim, Kim nhiều thì Thổ biến đổi.
- Kim khắc được Mộc, Mộc cứng thì Kim mẻ. Mộc khắc được Thổ, Thổ nặng thì Mộc gãy. Thổ khắc được Thủy, Thủy nhiều thì Thổ trôi. Thủy khắc được Hỏa, Hỏa mạnh thì Thủy sôi nóng. Hỏa khắc được Kim, Kim nhiều thì Hỏa tắt.
- Kim suy gặp Hỏa ắt bị nung chảy. Hỏa yếu gặp Thủy ắt bị dập tắt. Thủy yếu gặp Thổ ắt bị lấp nghẽn. Thổ suy gặp Mộc ắt bị sụt lở. Mộc yếu gặp Kim ắt bị chặt gãy.
- Kim mạnh được Thủy mới bớt mũi nhọn. Thủy mạnh được Mộc mới thoát bớt thế. Mộc mạnh được Hỏa mới hóa bớt tính cứng đầu. Hỏa mạnh được Thổ mới dừng ngọn lửa. Thổ mạnh được Kim mới chế được cái hại.
Lời ấy gọn mà đầy đủ.
Tam Mệnh Thông Hội (?), quyển một.
Thuộc bộ Tử, loại Thuật số, nhóm sách đoán mệnh và xem tướng; sách Tam Mệnh Thông Hội.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video