Tam Mệnh Thông Hội, quyển mười.
(Bộ Tử, loại Thuật số, nhóm sách đoán mệnh và xem tướng; sách Tam Mệnh Thông Hội.)
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều Thanh ra lệnh biên soạn, gom sách vở trong nước chia thành bốn kho).
Tam Mệnh Thông Hội, quyển mười một.
Vạn Dân Anh đời Minh soạn.
Thiên Khí tượng (Tuý Tỉnh Tử soạn).
Người xem mệnh lập tứ trụ (bốn cột của lá số: năm, tháng, ngày, giờ sinh; mỗi cột gồm một thiên can và một địa chi, cộng lại tám chữ, nên còn gọi là bát tự) rồi lấy ngũ hành (năm loại khí: kim, mộc, thuỷ, hoả, thổ) ra xét. Người đó định một vận (đại vận: chặng vận số, mỗi chặng kéo dài mười năm) là đã quyết định cả mười năm. Lá số có cái trong cái đục, cái thuần cái tạp, muôn kiểu không giống nhau. Tốt xấu, phải trái thì về lý khó mà cố chấp theo một lối.
Vì vậy người xưa bàn mệnh thì nghiên cứu đến chỗ tinh vi, đi từ thể (cái gốc, cái nền của lá số) mà bao quát đến dụng (chỗ lá số được đem ra dùng, vận hành ra sao). Người nay bàn mệnh thì câu nệ vào cách cục (các khuôn mẫu, kiểu lá số đã được đặt tên sẵn), nên bám vào cái giả mà mất cái thật.
Vì thế trước hết phải xem khí tượng và quy mô (dáng vẻ tổng thể, khí thế chung của cả lá số), vì đó là cái cương lĩnh quyết định giàu, sang, nghèo, hèn. Kế đến mới bàn dụng thần (chữ hoặc hành chủ chốt mà lá số dựa vào để cân bằng và lấy làm chỗ hưởng phúc) từ đâu mà ra, như thế mới thấu hết chỗ tinh vi của sống chết, cùng quẫn hay hiển đạt. Không cần tám chữ phải phồn hoa rực rỡ, chỉ cần ngũ hành hoà khí với nhau.
Người ta cứ nói bừa về tam nguyên (ba phần gốc của lá số: thiên can, địa chi và các can ẩn trong địa chi) và lục giáp (vòng sáu mươi cặp can chi, chia làm sáu tuần đều khởi đầu bằng chữ Giáp), nhưng nào biết lá số có muôn mối nghìn đầu. Người học phải móc tìm chỗ ẩn, phát ra chỗ kín, từ ngoài mặt lần về gốc rễ, từ cái thực tìm cái hư, từ chỗ không mà lấy ra cái có. Dù nói lý của mệnh là nhỏ nhiệm, nhưng nghĩ theo cách này thì đã hiểu được quá nửa.
Thế nhưng biển lớn cũng bắt đầu từ một gáo nước; thiếu âm (âm mới nhú) sinh ra từ lão dương (dương đã cực thịnh); cái thành chính là mầm của cái bại; cái biến là bước dần dần của cái hoá. Đây lại là điều phải xét cho sâu. Còn như "nhất dương giải đống" (một hào dương sinh lại vào tiết Đông chí làm tan băng giá) và "tam phục sinh hàn" (giữa ba tuần nóng nhất mùa hạ lại sinh ra khí lạnh) (Lời chú cho câu này đã dẫn ở dưới câu "mùa đông gặp nóng bức, cỏ mùa hạ gặp sương" ở phần trước).
Dương cương mà không trung hoà thì sẽ thành "kháng" (thịnh quá mức, cứng đến cùng cực), mà kháng thì sinh hại. Cương mà biết nhu là con đường tốt lành.
(Tượng này là dương thịnh quá mà không có gì chế ngự, lại không chứa vật âm nào trong lòng. Nếu vận lại đi về phương đông nam (phương của mộc và hoả) thì dương cương mất trung hoà, ắt chủ có hại. Người có lá số như vậy cô độc, nghèo khổ, hung bạo, chết trong nước hoặc lửa. Còn như năm chữ dương sinh vào tháng âm, can chi kẹp và hợp với vật âm nhu, đường vận lại đi vào vùng âm nhu, thì gọi là tốt. Người có lá số như vậy dù xuất thân nghèo hèn, cuối cùng ắt được vinh hoa.)
Mềm yếu mà thiên khô (lệch hẳn về một phía, có hành bị khô kiệt, thiếu hẳn) là tượng của kẻ tiểu nhân; cứng mạnh mà trung chính là phong thái của người quân tử.
(Tượng này là con đường không trung hoà. Trong tứ trụ chỉ thấy âm nhu mà không vào được cách nào, can chi lại không chứa dương, thì suốt ngày nhu nhược. Người như vậy lòng đầy mưu mô âm độc, việc gì cũng dám làm. Còn cứng mạnh là thể chất của người quân tử, trung chính là đức của người quân tử. Tứ trụ là dương mà chứa âm bên trong, cương nhu chế ngự được nhau, không phạm phá, khắc, hình, xung (các quan hệ xấu giữa các chữ: phá là làm hỏng, khắc là chế áp, hình là gây tổn thương nhau, xung là hai địa chi đối nhau va chạm). Người như vậy đức hạnh hơn người, ngay thẳng trùm đời, nên gọi là phong thái quân tử.)
Quá lạnh lẽo mỏng manh thì dù đến chỗ ấm áp cuối cùng cũng khó vươn lên. Quá khô nóng thì gặp chỗ nước dội vào trái lại có tai hoạ.
(Tứ trụ toàn âm, sinh vào tháng mười, gốc rễ ngũ hành trống không và đứt tuyệt, can ngày lại suy yếu, không có khí mạnh vượng; dù gặp vùng ấm áp cuối cùng cũng khó phát đạt. Tứ trụ toàn hoả, sinh trước tiết Hạ chí, tính hoả khô nóng dữ dội; nếu trong năm hoặc trong vận chợt gặp nước dội vào thì chẳng những không chế được hoả mà còn gây hại. Người như vậy chết yểu, cô độc nghèo khổ, hay phạm vào hình pháp.)
Quá cứng nhắc vào cái thực thì việc khó được sáng sủa thông suốt. Quá trong mà lạnh thì lòng nghĩ ngợi thê lương.
(Cứng nhắc vào cái thực là dùng một thứ mà không biết thông biến. Ví như dùng quan (chính quan: hành khắc can ngày và khác tính âm dương với can ngày, tượng trưng cho chức vị, danh phận) mà không có tài (hành bị can ngày khắc, tượng trưng cho tiền của, và với nam là vợ); dùng ấn (ấn thụ: hành sinh ra can ngày, tượng trưng cho sự che chở, học vấn, người mẹ) mà không có sát (thất sát: hành khắc can ngày và cùng tính âm dương với can ngày, là thứ uy hiếp mạnh); hợp thì nhiều mà thành thì ít; gặp việc rốt cuộc không thông đạt được. Nếu kim và thuỷ quá trong lạnh mà không gặp vận ấm áp, như can ngày Canh, Tân sinh vào tháng mười, trong trụ toàn thuỷ, vận lại đi về tây bắc (phương kim, thuỷ), thì cả đời ăn một mình ngủ một mình, cuộc sống quạnh quẽ, nỗi buồn ấy người khác không chịu nổi.)
Quá hữu tình (quá gắn bó quyến luyến) thì chí không vươn xa được.
(Các chữ trong lá số không nên quá hữu tình; quá hữu tình thì bị vướng víu mê mải, không tự thoát ra được, chẳng thấy gì bên ngoài. Như can Giáp mộc lấy can Kỷ thổ làm vợ, tình ấy vốn nên có. Nhưng nếu dưới Giáp và Kỷ lại là hai chi Tý, Sửu (vốn hợp nhau), trong ngoài đều hợp, mà bên ngoài không có tài, quan, ấn thụ nào lay động lòng Giáp, thì Giáp cứ nằm mãi dưới Kỷ thổ, chí sao vươn xa được.)
Quá phải dùng sức thì dù thành cũng nhiều gian nan.
(Phàm trong trụ có được thứ cần dùng một cách tự nhiên là hay; nếu phải gắng sức nâng đỡ thì rốt cuộc không đẹp. Ví như dùng tài mà trong lá số không thấy tài, ắt phải tìm thương quan, thực thần (hai thứ do can ngày sinh ra; thực thần cùng tính âm dương, thương quan khác tính) để sinh ra tài. Nếu thực thần, thương quan lại mất thời, không có khí, thì phải tìm tỉ kiên (chữ cùng hành, cùng tính âm dương với can ngày, như anh em bạn bè) giúp chuyển sang; hoặc phải dùng lối xung từ bên ngoài, hợp từ xa (gọi một chữ không có mặt trong lá số đến bằng cách xung hoặc hợp). Như thế đều gọi là quá phải dùng sức, sự thành tựu ắt gian nan.)
Quá nhiều quý nhân thì gặp tai hoạ tự khỏi; quá nhiều ác sát thì gặp phúc cũng khó hưởng.
(Trong tám chữ vốn có nhiều quý nhân (các thần sao tốt, gặp thì có người giúp, gặp nạn được cứu) và nhị đức (Thiên đức và Nguyệt đức, hai sao tốt về đức, giải được hung hoạ) nâng đỡ, dùng tài, quan mà không bị hình, phá, thì dù ở giữa cảnh khốn đốn trôi nổi cũng không nguy. Nếu vốn nhiều ác sát (các thần sao xấu), có tam hình (ba nhóm địa chi gây tổn thương nhau) và lục xung (sáu cặp địa chi đối nhau va chạm), lại trái lưng với tài, quan, thì dù gặp vận tài quan cũng lấy gì làm nền để hưởng phúc.)
Ngũ hành ở chỗ tuyệt thì có lộc mã (lộc là quan, mã là tài) đỡ thân; tứ trụ có tài thì tỉ kiên chia mất phúc.
(Phàm gặp chỗ tuyệt (một trong mười hai giai đoạn trường sinh, chỉ lúc khí của một hành bị đứt hẳn; mười hai giai đoạn là trường sinh, mộc dục, quan đới, lâm quan, đế vượng, suy, bệnh, tử, mộ, tuyệt, thai, dưỡng, giống vòng đời của một sinh vật) thì không được vội cho là xấu, vì ở chỗ xấu cũng có phúc thần đỡ. Ví như mộc tuyệt ở chi Thân, nhưng trong Thân có Nhâm thuỷ là ấn, có Canh, Mậu là quan và tài, đều là thứ ta dùng được, ắt đỡ được thân, đưa phúc đến. Chỉ lo có thần khắc hại cung mà ta dùng, thì cái dùng ấy bị tuyệt; như vậy mới gọi là xấu. Lấy quan làm quý, lấy tài làm kỳ (vật quý lạ); trong lá số gặp được tài quan là tốt. Nếu thấy tỉ kiên thì khó tránh tranh quan, cướp tài, không được trọn vẹn tốt đẹp.)
Âm dương vốn có cứng có mềm, can chi há lại không có lúc đảo lộn.
(Dương cứng âm mềm là đạo của trời đất. "Điên đảo" là nói lật qua lật lại. Câu này để mở đầu cho những đoạn sau.)
Dù đã cưới vợ mà vợ không nhận biết chồng.
(Vợ chồng đã cùng vào cung thì lẽ nào không biết nhau, chỉ vì tình bị ngăn cách không thông nên không thấy chồng. Như Ất mộc lấy Canh kim làm chồng, ở giữa có Bính hoả chắn đứt, Canh bị hoả làm thương; hoặc Canh ngồi trên đất bại, đất tử là Ngọ, Tý; khiến người vợ rốt cuộc không thấy được chồng.)
Vốn có con mà con không đoái hoài đến mẹ.
(Con đoái hoài mẹ là lẽ phải, là tình thường. Nhưng thân có chỗ bị ràng buộc thì không phụng dưỡng trọn được. Như Giáp lấy Bính làm con, mà Bính lại bị Tân kim hợp mất, chỉ quyến luyến tình vợ mà bỏ lòng thương mẹ; vì vậy trong lá số dù có Bính hoả cũng không dùng được. Phàm bàn mệnh xét đến chỗ này thì mới mong khỏi lầm.)
Cha không có con mà không cô độc, con có cha mà trái lại cô độc.
(Mộc lấy hoả làm con. Trong tứ trụ nếu không có Bính, Đinh, Tỵ, Ngọ thì không có con. Nhưng nếu địa chi ngầm chứa hoả, hoặc thiên can chế hoá mà dùng được, thì cũng không phải không có con. Mộc lấy thuỷ làm cha mẹ; nếu thuỷ bị tổn khắc thì không có chỗ sinh ra mình. Như ngày Giáp, Ất sinh năm Hợi, Tý, mà tháng gặp tứ quý (bốn tháng cuối mùa Thìn, Mùi, Tuất, Sửu, thuộc thổ), thuỷ bị thổ làm thương, người được thuỷ sinh ra mất chỗ dựa, há chẳng cô độc sao.)
Còn sống thì có thể sống lại lần nữa, đã chết thì không thể chết thêm lần nữa.
(Chữ trong lá số vốn có trường sinh, trước bị khắc tổn, sau đến năm hoặc vận gặp đất sinh vượng, sức thân mạnh lại, như được sống lại. Chết là hết. Phàm chữ trong tứ trụ vốn ở cung tử, tuyệt, về sau năm hoặc vận lại gặp đất ấy thì không luận là xấu thêm, vì không có chuyện chết hai lần.)
Đã chết cũng chưa hẳn là thành ma, gặp sinh cũng chưa hẳn thành người.
(Mộc sinh mùa xuân là đắc thời nên vượng; trong trụ dù gặp cung tử, tuyệt, nếu vận đi vào vùng sinh vượng thì cũng không coi là chết. Mộc sinh mùa thu là thất thời nên yếu; trong trụ dù gặp cung sinh vượng, nếu vận đi vào đất suy, tuyệt thì rốt cuộc cũng không coi là sống.)
Con nhiều mà mẹ bệnh thì như cày ruộng quá rộng (ý từ Kinh Thi: sức yếu mà nhận ruộng lớn, cày không kham nổi); mẹ nhiều mà con bệnh thì như đứng bên vực sâu (nguy hiểm, lúc nào cũng có thể ngã).
(Con do mẹ sinh, con nhiều thì rút cạn khí của mẹ, đúng là con khiến mẹ hư nhược. Nếu mẹ lại suy bệnh thì sức không theo kịp, quyết không nuôi nổi con; câu "cày ruộng quá rộng" chính là nói điều này. Mẹ không có hai người cùng được tôn thì ơn mới trọn. Nếu có nhiều mẹ thì âm tụ lại, ghen ghét sinh ra, mưu tà nổi dậy. Như trong thuật Ngũ tinh (lối đoán mệnh theo các vì sao) nói "hai mẹ tranh quyền": nuông chiều quá mức, mẹ mất kẻ mình thương, con biết dựa vào đâu. Nếu lại gặp cung bệnh, tử, thì biến cố như của Thân Sinh (thái tử nước Tấn thời Xuân Thu, bị mẹ kế là Ly Cơ hãm hại phải tự tử) ắt xảy ra trong sớm tối.)
Không chính thì không xung, không lệch thì không hợp, không ngang thì không hình, không thẳng thì không phá. Xung là mở ra cửa rẽ của sáu phương cùng cực (?); hợp là mở bày hình tích của muôn vật; hình là biến đổi để sửa về chính; phá là đối địch mà gây thương tổn. Vì vậy đất gai góc mọc ra vàng không bằng ruộng Lam Điền trồng ngọc (Lam Điền là vùng núi nổi tiếng có ngọc; ý nói cái quý lấy ra từ chỗ xung khắc hỗn loạn không bằng cái quý thuận theo tự nhiên).
(Bốn điều trên là tượng giao chiến, khắc chế, đánh nhau, bóc mòn nhau. Trong đó có những cách dùng như hình, hư hợp, câu kéo, gọi từ xa (?). Nếu giữa chỗ rối loạn mà lấy dụng thần làm quý, làm phúc, thì không bằng cái hay tự nhiên của việc dùng tài sinh quan, dùng ấn gặp sát. Đây có lẽ là lý do phái Tử Bình (phái đoán mệnh theo bát tự do Từ Tử Bình đời Tống lập ra) chuyên bàn về tài, ấn, thực thần chăng.)
Thần cát giúp ta, thì công lao nằm ở chỗ tìm được thần giúp cho thần cát ấy.
(Phàm mệnh người suy yếu, hoặc bị hình thương phá hại không thành được dụng, ắt cần thần cát phò tá mới thành phúc cho ta. Lại phải xem thế lực của thần giúp ta nặng nhẹ thế nào. Nếu thần ấy không có gốc, mất lệnh (không hợp mùa sinh), hoặc tự bị thương, thì trước hết phải tìm xem có thần nào giúp được thần cát ấy không.
Ví như ngày Giáp sinh mùa hạ, bị lửa đốt cháy, được Nhâm, Quý, Hợi, Tý giúp ta làm cứu tinh; nhưng thuỷ đã bị hoả và thổ làm hao, làm khắc trước, không làm được phúc cho ta, nên phải tìm kim để sinh cho thuỷ vượng lên, khiến thuỷ có tình đoái đến ta. Như vậy công lao không ở thuỷ mà ở kim. Lại như chi Ngọ (là ta) bị Tý xung phá, nhờ có Mùi hợp với ta mà lại xuyên hại Tý (xuyên hay hại: một kiểu quan hệ xấu giữa hai địa chi), thì Mùi là thần giúp ta. Nếu Mùi bị thương không dùng được thì phải tìm thần sinh trợ cho Mùi thổ có lực, khi đó Mùi thổ mới thành dụng được.)
Vật hung làm thương thân, thì cách giải là dùng vật làm thương được cái hung ấy.
(Mệnh người nếu gặp thần hung khắc vào cung thân ta, ắt phải tìm trong trụ thứ gì chế được thần làm thương ta; như thế thần ấy tự lo thân còn không xong, sao còn hại đến ta. Như Giáp mộc vốn bị kim làm thương, tai hoạ khó tránh, nhưng được hoả khắc kim thì nguy hiểm tự xa. Lại như Mão bị Dậu xung, trong trụ có Ngọ (khắc được Dậu) thì cũng vậy.)
Ngũ hành mỗi thứ được đúng chỗ của mình thì quy tụ lại thành phúc.
(Phàm ngũ hành không nên chỉ có danh suông mà mất vị trí; phải đắc lệnh (hợp mùa sinh) và về đúng chỗ mới quý. Nếu quy tụ thành một cục (nhóm các chữ cùng hợp về một hành) thì hay không nói hết được.)
Cả lá số đều mất chỗ thì trôi dạt không nơi nương tựa.
(Phàm nhật chủ (can của trụ ngày, đại diện cho bản thân người có số) và dụng thần đều cần có chỗ bám. Nếu trong tứ trụ không thông căn (không có gốc cùng hành trong các địa chi), không có chỗ dựa, lại gặp không vong (hai địa chi bị bỏ trống trong mỗi tuần mười ngày, coi như rỗng không, mất tác dụng), tử, tuyệt, mộc dục (giai đoạn như trẻ mới sinh được tắm, yếu ớt và dễ sa ngã), hình, xung, thì rốt cuộc không lập nên được gì, ắt trôi dạt mất chỗ.)
Đại vận thì quy đổi số ngày ra số năm; tiểu vận (vận từng năm, khởi từ giờ sinh) thì đi thuận hay đi ngược tuỳ theo giờ.
(Lời chú cho hai câu này đã dẫn trong phần bàn về đại vận, tiểu vận ở quyển đầu.)
Văn khố bị xung thì văn minh thịnh; vũ khố bị che lấp thì binh đao yên.
(Tuất là văn khố (kho văn, vì Tuất là nơi hoả nhập mộ, cất giữ khí hoả), bởi hoả tượng trưng cho văn minh. Nếu trong tám chữ vốn không có tài, quan, ấn thụ, thực thần có sinh khí thì không có cơ duyên văn chương học vấn; nếu chỉ được kho hoả mà kho lại bị khoá kín, đó là người không có văn. Nếu ngầm có thương quan, hoặc ấn thụ ẩn mà không lộ, cũng chủ thông minh. Trong trụ có các chữ Thìn, Mùi, Sửu xung hoặc hình vào kho Tuất, lại đi vào vận đông nam làm phát ánh lửa sáng, thì văn chương ắt do đó mà thịnh. Những người được cất nhắc cao vào Hàn lâm viện (cơ quan văn học cao nhất của triều đình) như thế, tôi đã thấy nhiều.
Sửu là vũ khố (kho võ, vì Sửu là nơi kim nhập mộ), bởi kim tượng trưng cho binh đao. Trong tám chữ nếu mang khí mùa thu, có Thân, Dậu, Canh, Tân làm sát, làm thiên quan (tức thất sát), lại có dương nhận (sao chỉ cái khí cương quá mức của can ngày, như con dao sắc, chủ hung bạo, uy dũng) cùng cung, đó là người không biết sợ, ưa đánh nhau. Nếu trong trụ được Tý, Tỵ, Dậu hợp thành cục, lại đi vận đông nam mộc hoả chế ngự khối kim cứng ấy, thì che lấp được cái võ mà binh đao yên. Những tráng sĩ đến đây bỏ áo giáp về sống nhàn, tôi từng thấy.)
Rồng bay rời trời theo mây vào vực; rồng ẩn ở vực theo mây lên trời.
(Rồng là chi Thìn, trời là chi Hợi (Hợi ở phương tây bắc, ứng với quẻ Càn tượng trời, gọi là Thiên môn: cửa trời), mây là can Nhâm. Rồng được mây thì bay. Nếu năm có Hợi, tháng là Thìn, trên can năm và tháng có Nhâm, thì rồng ở trên trời. Nếu ngày giờ thuỷ vượng, hội cục với rồng (Thân, Tý, Thìn hợp thành thuỷ cục), thì rồng ắt theo mây vào vực, vì rồng lấy nước làm nhà; cho nên trên thì rời trời, dưới thì lặn vào nước. Người được tượng này văn chương trùm đời, cả đời có lúc tắc lúc thông, công danh tuy xuất thân từ đài các (chốn quan cao trong triều), nhưng sự nghiệp rốt cuộc trở về chốn rừng suối (về ở ẩn). Nếu trong trụ có hai chữ Tỵ, Ngọ thì là mệnh nghèo mỏng, hạ lưu.
Nếu năm có Hợi, giờ có Thìn, ngày và tháng hội thành thuỷ, thì rồng lặn xuống vực. Nếu can chi có hình, xung, khắc, phá, rồng không được yên, thì cần trên ngày hoặc giờ có chữ Nhâm, rồng ắt theo mây lên trời. Tượng này nếu năm không có Hợi mà dùng Tỵ xung ngược lại cũng tốt, nhưng xuất thân nghèo hèn, ông cha không có chỗ dựa, về sau ắt có người cho mượn sức mà vươn lên, công danh chủ được quý hiển nhờ gần gũi hầu cận vua. Vận đi vào đất bại, tuyệt là Tỵ, Dậu thì tan nhà, mất chức. Đây chính là cách "Nhâm kỵ long bối" (Nhâm cưỡi lưng rồng).)
Rồng Đại lâm gặp Thiên hà, đủ bốn kho thổ thì ở ngôi cửu ngũ (ngôi vua; lấy từ hào thứ năm của quẻ Càn trong Kinh Dịch, là ngôi tôn quý nhất).
(Rồng Đại lâm tức là Mậu Thìn (theo nạp âm, Mậu Thìn thuộc "Đại lâm mộc": gỗ rừng lớn; nạp âm là cách xếp mỗi cặp can chi vào một loại ngũ hành riêng có tên hình tượng). Cần trong tứ trụ có nạp âm Thiên hà thuỷ (nước sông trời) thì rồng bay trên trời. Lại đủ bốn kho (Thìn, Tuất, Sửu, Mùi) thì bốn biển đều đủ, nên thiên hạ đều được thấm mưa móc, ắt là bậc đại nhân ở ngôi cửu ngũ. Mệnh của Minh Thái Tổ (vua khai quốc nhà Minh) là năm Mậu Thìn, tháng Nhâm Tuất, ngày Đinh Sửu, giờ Đinh Mùi; câu này cũng là nhân đó mà nói ra.)
Rồng Trường lưu lại về biển lớn, nước năm hồ tụ lại thì nắm quyền cai quản muôn dân.
(Rồng Trường lưu tức là Nhâm Thìn (nạp âm thuộc "Trường lưu thuỷ": dòng nước chảy dài). Rồng gặp Trường lưu, địa chi lại có Hợi, gọi là "rồng về biển lớn", cũng gọi là "rồng nhảy cửa trời". Cái hay là ở chỗ nạp âm được Đại hải thuỷ (nước biển lớn). Tứ trụ đều mang thuỷ thì nước năm hồ đã đủ lại sâu, rồng càng mừng. Cần có Canh, Tân sinh cho thuỷ, thì rồng ra vào làm rung động núi non, chẳng phải tượng quý sao. Như Vương Dương Minh (nhà triết học, danh tướng đời Minh) được phong tước Tân Kiến bá, số là năm Nhâm Thìn, tháng Tân Hợi, ngày Quý Hợi, giờ Quý Hợi; câu này cũng nhân Vương Dương Minh mà lập luận.)
Lục hợp có công thì quyền cao ở sáu bộ (sáu bộ của triều đình: Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công).
(Phàm trong tứ trụ có tượng hình, xung, khắc, hại, phá thì vốn luận là xấu; nếu được thần kéo lại bằng lục hợp (sáu cặp địa chi hợp nhau: Tý–Sửu, Dần–Hợi, Mão–Tuất, Thìn–Dậu, Tỵ–Thân, Ngọ–Mùi) có lực thì trái lại thành điềm lành, phúc cao và lâu dài. Năm và tháng thành dụng thì đại quý; ngày và giờ thành dụng thì kém hơn.)
Tam hình được dùng đúng chỗ thì uy trấn ba miền biên giới.
(Hình vốn không tốt. Được dùng đúng chỗ thì giàu sang, thông minh; không được dùng thì cô độc, nghèo, hung bạo, chết yểu. Thế nào là được dùng? Tam hình có khí, nhật chủ cứng mạnh; không được dùng thì ngược lại.)
Tý và Ngọ là đoan môn (cửa chính); được hai bên củng (hai chữ đứng hai bên "ôm" lấy một chữ không có mặt, coi như ngầm có chữ ấy) thì chỗ rẽ hội lại dựa vào củng chính và củng ngoài (?).
(Hai vị trí Tý, Ngọ chính giữa mà không lệch, nên gọi là đoan môn. Nếu được kẹp củng mà không bị phá tổn thì càng có sức, người ắt thông minh, tự lập nên công nghiệp. Củng chính là Hợi, Sửu củng Tý; Tỵ, Mùi củng Ngọ. Củng ngoài là Thân, Thìn củng Tý; Tuất, Dần củng Ngọ. Kỵ không vong, khắc, phá làm hại.)
Tỵ, Dần (?) là đất sinh (Dần là nơi trường sinh của hoả, Tỵ là nơi trường sinh của kim), mười phần tú khí hợp với Càn Khôn.
(Tỵ, Dần sinh có lực, hợp được với Hợi và Thân (Dần hợp Hợi, Tỵ hợp Thân). Hợi là Càn (trời), Thân là Khôn (đất) (theo vị trí các quẻ trên tám phương). Nếu không bị xung tạp, Thân và Hợi mang khí quý, thì tài năng vượt hẳn người thường.)
Trời đất bao chứa, thần được dụng thì lòng dạ rộng mở sáng sủa.
(Hợi là trời, Thân là đất, rõ ràng có sức. Nếu trong tám chữ không thấy hai chữ này, mà được các thần hai bên củng ra hai chữ ấy, lại có khí quý, không rơi vào không vong, thì ắt rộng rãi sáng sủa. Hoặc lấy Thân và Hợi bao lấy Dậu, Tuất ở giữa, xem hội vào thiên can nào, lấy cái có dụng làm quý.)
Gió sấm dữ dội thì quý hiển, tên tuổi vang bay (?).
(Tỵ là cửa gió, Mão là cửa sấm. Trong tám chữ củng ngầm hai vị trí này, lại có quý nhân, nếu năm hoặc vận gặp chữ xung làm chúng nổi dậy thì ắt phát đạt.)
Ở đất giặc mà thành nhà thì tốt; giặc loạn thì nhà mất, thân ắt chết.
(Phép này là khi chi tháng là một trong các chi âm. Nếu trong năm và ngày có thần tranh nhau hợp lấy chi tháng làm vợ, chi tháng chìm đắm ở giữa, muốn ra mà không được, nên gọi là đất giặc. Nếu lại được thần ở năm và ngày tự hình lẫn nhau, không rảnh mà hợp lấy ta, khi đó chi giờ nhân cơ hội hợp với chi tháng, thì gọi là ở đất giặc mà thành nhà, giàu sang không nhỏ. Đại vận trừ được giặc thì yên, lại gặp giặc loạn thì hung. ○ Một thuyết khác nói: vỗ yên giặc thì yên, đánh dẹp giặc thì hung.)
Gỗ làm xà nhà phải tự đến chỗ được đẽo; mộc nhiều kim thiếu thì cái dụng khó thành.
(Mộc vốn nhờ kim đẽo gọt mới thành đồ dùng. Nếu kim bị thần khác giữ lại, hợp mất, không đến khắc mộc được, thì cần mộc đứng sát cạnh kim, tự đến chỗ kim mà được chạm khắc. Nếu mộc thịnh kim yếu thì dù đến gần kim cũng không đẽo được để thành dụng. Giả như dùng mộc hợp với kim, cả hai đều mạnh, mới luận là quý.)
Thuần dương mà cửa đất bao chứa âm thì binh quyền hiển hách.
(Tám chữ thuần dương vốn là lệch về một phía. Nhưng không biết rằng Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất ngầm củng ra Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi là các chi âm; hai tượng âm dương giúp nhau, giao cảm với nhau, thì trái lại đủ trọn chính khí của trời đất. Lại cần tứ trụ không có không vong và thiên can có ý sinh thì cực hay. Tượng này nắm quyền ở biên ải, ngôi đến công hầu, phát phúc không nhỏ.)
Một con hổ đơn độc ở Thiên môn mang mộc thì làm quan ở đài các, thanh cao.
(Phàm năm hoặc tháng có một chữ Dần (hổ), lại cần giờ gặp Thiên môn (Hợi), thì hổ ắt ngửa mặt lên trời mà gầm. Nếu trụ ngày lại có Mão, Mùi hợp thành cục (Hợi, Mão, Mùi hợp thành mộc cục), mộc thịnh sinh gió, gió theo hổ, há chẳng hùng vĩ sao. Nếu bị hình, xung, khắc, phá, không được ấn thụ, tài, quan thì vô dụng.)
Học đường gặp dịch mã thì văn chương được người đời ngưỡng vọng như núi Thái Sơn, như sao Bắc Đẩu.
(Can ngày ngồi trên vị trí trường sinh của mình gọi là học đường (sao chủ học hành). Lại được dịch mã (sao chủ đi lại, di chuyển, thay đổi; cũng chủ sự bôn tẩu mà phát đạt) giao nhau, một xung một hợp, lại có khí tượng cao lớn, mang tài, sát, quý nhân, thì quý nhất, văn chương vượt trội thoát tục.)
Nhật chủ ngồi trên Hàm trì thì lang bạt giang hồ, say mê gái và rượu.
(Hàm trì còn gọi là Đào hoa sát (sao chủ sắc dục, đào hoa), nam nữ gặp thì ắt dâm loạn, phần nhiều vì gái và rượu mà lưu lạc giang hồ. Nếu thấy tài, quan, quý nhân, thiên đức, nguyệt đức cùng cung thì trái lại có phong cách thanh cao kỳ lạ, giàu sang hưởng yên. Rất kỵ hình và hợp, chỉ mừng gặp không vong.)
Phúc đầy phải phòng có hoạ; hung nhiều chưa chắc không có điềm lành.
(Đại khái dùng ấn sinh thân là phúc của ta. Trong trụ vốn có quan, sát chuyển sang sinh cho ấn vượng, không gặp tài làm thương ấn, không gặp thực thần rút khí, thế là quý. Nhưng nếu vận đi vào đất tỉ kiên, ấn vượng, sinh đỡ quá mức, thì ở chỗ phúc đầy há lại không sinh hoạ. Vì thế người quân tử sợ ở vào chỗ cực thịnh. Trong lá số vốn nhiều quan sát, lại đi năm, vận quan sát, thì hung càng nặng; nhưng trải hết gian nan nguy hiểm, về sau ắt có vận chế phục được sát, vận thân vượng, đó là tượng "bĩ cực thái lai" (vận rủi đến tận cùng thì vận may tới).
Như ngày Giáp vốn bị quan sát vây khốn, vận lại đi Thân, Dậu thì hung lắm; nhưng đi thuận thì có vận ấn Hợi, Tý, đi ngược thì có vận chế sát Tỵ, Ngọ, đều là thứ cứu được, há chẳng tốt sao. Hai câu này nói âm dương lúc tiêu lúc trưởng, hoạ phúc dựa vào nhau và ẩn trong nhau, đạo trời và việc người thông suốt với nhau, nên nghiền ngẫm kỹ.)
Đầu ngựa mang tên thì sinh ở Tần mà chết ở Sở (sinh một nơi, chết nơi đất khách xa xôi); sau ngựa thêm roi thì sáng ở bắc chiều ở nam (bôn ba không ngừng).
(Câu này nói dịch mã ở dưới ngày hoặc giờ thì cần mang hợp, gọi là "liên cương" (nối dây cương), tụ được của lớn phúc lớn, làm việc hơn người. Nếu trước mã có hình xung thì gọi là "mang tên", là tượng đứt cương. Nếu chữ đến xung thuộc kim, chữ bị khắc thuộc mộc, thì hoạ càng nặng, chủ người chết ở quê người. Phàm lấy dịch mã để dùng, đi thuận thì từ năm mà lấy ngày giờ, đi ngược thì từ giờ mà dùng nhật chủ (?). Ngựa không có đê chắn thì buông thả không gì ngăn được; nếu phía sau lại thêm hình xung thì ngựa ắt chạy gấp, rốt cuộc không có chỗ yên, chủ người cả đời lao lực, bôn ba bốn phương. Nếu thần hình xung gặp tam hợp (ba địa chi hợp thành một cục) hoặc lục hợp thì không thành "thêm roi".)
Tính tình sáng suốt mà hình dáng xấu xí thường là do trong cái đục chảy ra cái trong; dung mạo tuấn tú mà lòng ngu muội (?) là do trong cái trong có chứa cái đục. (Phàm khi dụng thần rối loạn, bị hình xung, chưa thể vội nói là đục mà vô dụng; phải xét trong đó có vật ngầm chứa hay không. Như trong cái đục chảy ra một điểm (?) trong riêng, thì người tuy chất phác xấu xí nhưng thường tính tình sáng suốt, mưu kế khác thường. Nếu dụng thần trong trẻo kỳ lạ, đứng riêng, không bị pha tạp hay hình thương, cũng chưa thể vội nói là trong; nếu ở giữa có vật ngầm chứa làm thương thứ được dùng, thì bệnh ấy rốt cuộc không trừ được, nên người dù đẹp đẽ cũng ắt bỏ học, không thành đạt, mê muội rượu chè sắc dục.)
Một tướng giữ ải thì bầy tà tự khuất phục.
(Tướng là thần quý trọng; ải là chỗ hiểm yếu; tà là những thứ ghen ghét ta. Ví như ngày Giáp, Ất sinh vào năm tháng kim vượng, kim đều đến khắc ta, được Bính lộ ra trên can tháng chế sát làm quyền, thì sát tự khuất phục. Lại như Nhâm, Quý gặp Mậu, Kỷ và các chi thổ khắc loạn, thân không địch nổi, thì ở chỗ hiểm yếu cần có Canh, Tân làm ấn để hoá sát (thổ sinh kim, kim sinh thuỷ, biến cái khắc thành cái sinh), sát không dám làm loạn.)
Nhiều thứ hung cùng khắc chủ, một mình sức khó thắng nổi.
(Câu này nói sát nặng thân nhẹ, cô độc không ai giúp; vì không có thần giữ ải cứu được nên không thắng nổi những thứ khắc mình, quyết chủ chết yểu, bệnh tật.)
Đã thoát ra khỏi bọn này thì kỵ gặp lại bọn này; đã hoá thành thần ấy thì mừng gặp thần ấy.
(Cái hay của tòng hoá (khi hai thiên can hợp nhau và biến thành một hành khác, hoặc can ngày bỏ hành của mình mà theo hành khác) không dễ xét cho cùng, phải dụng tâm xét kỹ. Như Giáp với Kỷ hợp hoá thổ, Giáp thoát khỏi khí mộc mà theo về nhà vợ; nếu gặp Giáp, Ất, Dần, Mão, Mùi, Hợi là tỉ kiên của ta, có cái gốc vượng cũ để dựa, há lại không quyến luyến. Huống chi tỉ kiên, dương nhận lại có thể tranh hợp lấy tài của ta, khiến Giáp và Kỷ không thành đôi, trái lại có mối hận bị chia rẽ.
Lại như Ất với Canh hoá kim, mừng gặp kim vượng, vợ được dựa vào chồng. Đinh với Nhâm hoá mộc, mừng gặp mộc vượng, con gái được dựa vào mẹ. Bính với Tân hoá thuỷ, mừng gặp thuỷ vượng, mẹ được dựa vào con. Mậu với Quý hoá hoả, mừng gặp hoả vượng, chủ được dựa vào tài. Rất sợ gặp không vong, gặp sát, gặp tỉ kiên tranh giành ghen ghét. Không thành bậc khanh tướng lớn thì cũng làm trẻ mồ côi, hoặc làm con nuôi họ khác.)
Dịch mã không có cương thì làm khách lang bạt đông tây nam bắc.
("Không có cương" là ngựa không có hợp; đông tây nam bắc, nơi nào cũng đến. Mệnh người gặp như vậy ắt chủ trôi nổi.)
Đào hoa mang sát thì là hạng xướng ca, con hát, đầy tớ, lính lệ.
(Đào hoa gặp ở trên ngày hoặc giờ chính là trường hợp này. Chẳng những kỵ hình, kỵ hợp hữu tình, mà càng kỵ năm sát tinh cùng ở một chỗ. Phàm gặp như vậy là người không chịu sự dạy dỗ về lễ, nghĩa, liêm, sỉ.)
Mẹ con có chỗ dựa nhau từ đầu đến cuối, vợ chồng được sống chết nương tựa nhau.
(Mẹ con, vợ chồng là nói chuyên về hai đầu thể và dụng, chủ yếu ở trụ tháng và trụ ngày. Ví như ngày Mậu ngồi trên Thìn, sinh tháng Thân: thổ lấy kim làm con, kim ở giai đoạn dưỡng tại Thìn, lúc nhỏ dựa mẹ mà tự mạnh lên; thổ ở giai đoạn trường sinh tại Thân, lúc già được con mà có chỗ dựa. Tượng này rất lạ, rất kỵ năm, vận phá vỡ mà thành hại. Ví như ngày Bính ngồi trên Tý, tháng dùng Dậu kim: hoả lấy kim làm vợ, Tân kim trường sinh ở Tý, tức là về nhà chồng để nuôi thân mình; hoả đến Dậu thì ở giai đoạn tử, phải nhờ của cải của vợ mà sống. Tượng này quý ở chỗ dùng tài quan, rất sợ hình xung và hội cục.)
Hai mắt như không có con ngươi là do hoả, thổ làm khô cạn Quý thuỷ.
(Quý thuỷ ở người thuộc thận, là nền móng của cả thân thể, là gốc của hai mắt. Mắt liên quan đến ngũ hành, riêng con ngươi thuộc thuỷ; thuỷ cạn, thận hư thì con ngươi không có chỗ dựa. Nếu Quý là can ngày, sinh vào tháng hoả, thổ, ngày giờ ngồi trên thổ lấp nguồn nước, mà trong trụ gặp mộc, hoả làm hao, lại không thành tòng hoá, thì phần nhiều mắc bệnh mắt. Nếu Quý ở năm, tháng hoặc giờ, dù được khí mùa thu, mà không đi đại vận tây bắc, lại gặp đất mộc hoả quá nóng, thì e có nỗi khổ mù mắt. Dù thuỷ hơi được thông căn cũng có bệnh hạ nguyên (bệnh ở vùng bụng dưới, đường tiểu tiện và sinh dục).)
Đại tràng có bệnh là do Bính, Đinh khắc tổn Canh kim.
(Canh thuộc đại tràng, nên ở gần thuỷ, thổ. Kỵ Bính, Đinh, Dần, Mão thành cục mà không có gì chế. Canh kim dù có chỗ bám gốc mà lại bị xung, hình, khắc, phá, lại vào đại vận mộc hoả, chỗ thuỷ thổ suy, thì liền mắc bệnh này.)
Thổ đi vào đất ẩm mà đổ gốc, như Bá Ngưu ôm hận (Nhiễm Bá Ngưu, học trò Khổng Tử, đức hạnh tốt mà mắc bệnh hiểm qua đời); hoả gặp trời nóng mà thành cục, như Nhan Tử không lo buồn (Nhan Hồi, học trò giỏi nhất của Khổng Tử, nghèo khổ vẫn vui với đạo).
(Mậu thổ thuộc tỳ (lá lách, cơ quan tiêu hoá). Trong tứ trụ không có vị trí sinh vượng thông căn, sinh vào lúc âm ẩm, lại thêm thuỷ ngâm khiến thổ hư, vận đi vào đất ẩm, năm gặp thổ bị khắc, thì tỳ thổ bị thương mà sinh bệnh. Hoả là tượng văn minh, sinh vào chín tuần mùa hạ, lại tam hợp thành cục Dần, Ngọ, Tuất, thì hoả càng rực rỡ; chỉ nên dùng ít mộc để giúp thế, không nên gặp thuỷ kéo gốc, làm tắt ngọn lửa. Người được như vậy vui với đạo mà không lo buồn. Nhưng hoả đã đến chỗ cùng cực mà lại gặp nhiều mộc sinh thêm, thì trái lại chủ nghèo, chết yểu, rất bất lợi.)
Nước tràn gỗ nổi thì chết không có quan quách; lửa nóng đất khô thì sống chịu cô đơn.
(Mộc trôi theo nước tràn, không gặp vận thổ làm đê chắn, lại đến vùng tử, tuyệt, gặp xung và sát, thì ắt rơi xuống vực, chết đuối, chết vì tai nạn bất ngờ hoặc trúng độc, phần nhiều không tốt. Thổ vì hoả mà khô, muôn vật không sinh được; vận đầu đi về phương nam thì bỏ phế vô dụng; về sau dù gặp tài quan cũng không dùng được, đến nỗi thành mệnh cô độc, nghèo khổ, bôn ba không nhà.)
Vợ nhiều mà sức mình yếu thì sống nhờ nghề phấn son của vợ; mã (tài) yếu mà tỉ kiên nhiều thì thân xác phiêu bạt.
(Phàm dùng tài làm vợ, cốt nhất là tài được thời, được vị trí, nhật chủ lại mừng được cứng mạnh, năm tháng có chỗ dựa, âm dương đều được đúng chỗ, thì biết là duyên vợ chồng tốt đẹp. Nếu tài nhiều, hội loạn, hình hợp không đều, nhật chủ cô độc yếu ớt không gánh nổi, thì ắt nhờ vợ mà có lợi để nuôi thân. Câu sau lại nói ngược lại: tài là thứ nuôi mạng sống, không thể không có để dùng. Phàm gặp tài vượng thân mạnh thì cả đời yên vui; nếu thấy tài nhẹ mà tỉ kiên nhiều, không đủ để dùng, thì rốt cuộc phiêu bạt giang hồ, chạy theo tiền bạc vất vả, sao hưởng yên được.)
Phàm gặp hung thần cùng hội lại thì cái thiện vì ít mà khó thành; gặp cát tinh cùng đến thì cái ác dù nhiều cũng được hoá giải. Đạo do theo lý mà ngộ ra, cái thần diệu tự trong lòng mà sinh. Hãy đọc kỹ, gắng công tìm tòi, thì từ chỗ lớn đến chỗ nhỏ đều sẽ thấy ứng nghiệm.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video