Tam Mệnh Thông Hội, quyển mười một.
<Bộ Tử, loại Thuật số (các môn bói toán, đoán số), nhóm sách xem mệnh và xem tướng; sách Tam Mệnh Thông Hội>
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn gom bốn kho kinh, sử, tử, tập, biên soạn theo lệnh vua).
Tam Mệnh Thông Hội, quyển mười hai.
Đời Minh, Vạn Dân Anh soạn.
Huyền lý phú (bài phú bàn về lẽ huyền diệu của mệnh) [do Từ Đại Thăng soạn, Vạn Dục Ngô (tức Vạn Dân Anh) giải].
Một khí nguyên thủy sinh ra ngũ hành (năm yếu tố cơ bản tạo nên vạn vật: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ). Nó bao trùm tam tài (ba ngôi: trời, đất, người), lan khắp muôn vật, phát ra công dụng kỳ diệu của càn khôn (trời đất) và mổ xẻ then chốt của âm dương (hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau của mọi sự vật). Việc này cốt ở chỗ suy xét bốn phương (?), phân biệt sang hèn, tìm được lẽ vừa phải. Bát tự (tám chữ can chi của năm, tháng, ngày, giờ sinh, dùng để đoán số mệnh) đã định thì thịnh suy cũng định. Vì thế phải gắng làm rõ các mối sinh khắc chế hóa (sinh: hành này nuôi hành kia; khắc: hành này đè hành kia; chế: kìm giữ; hóa: chuyển biến), cùng trong đục, sang hèn, thọ yểu, hiền ngu.
[Câu này truy về khởi đầu của tạo hóa.]
Kim nhờ Thổ sinh, nhưng Thổ nhiều thì Kim bị chôn vùi. Thổ nhờ Hỏa sinh, Hỏa nhiều thì Thổ cháy khô. Hỏa nhờ Mộc sinh, Mộc nhiều thì Hỏa bốc quá mạnh. Mộc nhờ Thủy sinh, Thủy nhiều thì Mộc trôi dạt. Thủy nhờ Kim sinh, Kim nhiều thì Thủy đục.
Kim sinh được Thủy, nhưng Thủy nhiều thì Kim chìm. Thủy sinh được Mộc, Mộc thịnh thì Thủy cạn. Mộc sinh được Hỏa, Hỏa nhiều thì Mộc bị thiêu. Hỏa sinh được Thổ, Thổ nhiều thì Hỏa bị che tối. Thổ sinh được Kim, Kim nhiều thì Thổ biến chất.
Kim khắc được Mộc, nhưng Mộc cứng thì Kim bị mẻ. Mộc khắc được Thổ, Thổ dày nặng thì Mộc gãy. Thổ khắc được Thủy, Thủy nhiều thì Thổ bị cuốn trôi. Thủy khắc được Hỏa, Hỏa bốc mạnh thì Thủy bị nung nóng. Hỏa khắc được Kim, Kim nhiều thì Hỏa tắt.
Kim suy mà gặp Hỏa ắt bị nung chảy. Hỏa yếu mà gặp Thủy ắt bị dập tắt. Thủy yếu mà gặp Thổ ắt bị bùn lấp tắc nghẽn. Thổ suy mà gặp Mộc ắt bị sụt lở. Mộc yếu mà gặp Kim ắt bị chặt gãy.
[Các câu trên nói rằng thái quá (dư thừa) hay bất cập (thiếu hụt) đều có hại như thế. Từ đó thấy ngũ hành trong tứ trụ (bốn cột năm, tháng, ngày, giờ sinh, mỗi cột gồm một can một chi) không thể không trung hòa (cân bằng vừa phải).]
Kim mạnh gặp Thủy mới bẻ được mũi nhọn của nó. Thủy mạnh gặp Mộc mới tiết (làm vơi, rút bớt khí) được thế của nó. Mộc mạnh gặp Hỏa mới hóa được tính cứng đầu của nó. Hỏa mạnh gặp Thổ mới chặn được ngọn lửa của nó. Thổ mạnh gặp Kim mới chế được cái hại của nó. [Đoạn này nói ngũ hành khắc chế nhau cần đạt trung hòa; thái quá hay bất cập đều là sai. Vì thế nó làm sáng tỏ đoạn trên.]
Người thấu suốt lẽ ấy thì lĩnh hội được chỗ sâu kín và xét rõ được chỗ hiển hiện. Xét về thể (bản chất) thì lẽ ấy sâu xa, phải biết thông biến mới truy được chỗ huyền vi (?). Xét về dụng (cách vận dụng) thì phải bàn nặng nhẹ, xem cái gì vốn có, cái gì vốn không. Lẽ trời phú cho mỗi người cát hung (tốt xấu) và động tĩnh. Đời người phần số đã định, nào bĩ thái (lúc bế tắc, lúc hanh thông), nào đầy vơi (?).
[Trên đây bàn chung rằng trong can chi, âm dương, sinh khắc chế hóa, thể thì sâu kín, dụng thì hiển hiện, có nặng nhẹ, có có không. Cát hung, động tĩnh, bĩ thái, đầy vơi đều từ đó mà sinh. Chỗ tinh diệu là biết thông biến, truy được chỗ huyền vi, đi từ cái hiển hiện vào cái sâu kín thì mới nắm được lẽ. Dưới đây nói kỹ.]
Sát không có Nhận thì không có uy, Nhận không có Sát thì không hiển đạt. (Sát tức Thất sát, còn gọi Thiên quan, là hành khắc nhật can (can của ngày sinh, đại diện cho bản thân) và cùng âm dương với nó, chủ quyền uy mà hung hiểm. Nhận tức Dương nhận, là chi ở vị trí cực thịnh của nhật can, ví như con dao, chủ cướp đoạt.)
[Sát là cái khắc ta, Nhận là cái cướp của ta, đều là thứ hung nhất trong mệnh. Tác giả chịu bàn về Sát và Nhận, há chẳng phải là biết chỗ quan trọng sao? Có bài phú nói: "Nhận là binh khí, không có Sát thì khó còn. Sát là quân lệnh, không có Nhận thì không được tôn. Nhận và Sát cùng hiện thì uy trấn trời đất." Chính là ý ấy. Từ Đại Thăng thấy hai thiên "Hỉ kỵ" và "Kế thiện" chưa đủ để nói hết mệnh người, nên soạn thêm bài phú này để bù chỗ còn thiếu.]
Quyền (tức Sát) và Nhận cùng hiện mà cân bằng thì làm đến vương hầu. Nhận và Sát lệch nặng nhẹ mà không có gì chế ngự thì chỉ làm tư lại (viên lại nhỏ làm việc giấy tờ ở công đường). [Ý nói Sát và Nhận cân nhau thì cực sang, không cân thì cực hèn. Cân hay không cân mà sang hèn cách xa nhau đến thế.]
Cả đời vừa giàu vừa sang là vì Sát nặng mà thân yếu. Giữa đường bỗng chết hoặc gặp nguy là vì vận (giai đoạn mười năm trong đời) lại giúp nhật can mạnh lên. [Đã không cân nhau thì chẳng bằng tòng Sát (bản thân quá yếu nên thuận theo Sát, lấy Sát làm chủ). Muốn tòng được thì phải Sát nặng, thân yếu; không thế thì không tòng được. Đã tòng Sát thì chỉ luận theo Sát, không được gặp lại cảnh thân mạnh lên chống đối Sát; chống đối thì trái lại sinh họa.]
Làm người đứng đầu hàng sư sãi, đạo sĩ là vì dùng Sát mà Sát lại nhẹ. Nhận chức gián quan (quan có nhiệm vụ can ngăn vua, hặc tội quan lại) là vì Thiên quan đắc địa (đứng ở chỗ thuận lợi). [Thất sát là sao quyền, cũng là sao cô độc. Thân và Sát đều mạnh mà Thất sát có chế, hoặc thân yếu mà tòng Sát, đều là mệnh sang, nhưng phần nhiều làm quan đài gián (ngự sử, gián quan). Nếu thân mạnh, Sát nhẹ mà lá số lại thanh kỳ (trong sáng, khác thường) thì ắt đứng đầu hàng sư sãi, đạo sĩ.]
Đâu biết rằng người đại quý dùng Tài chứ không dùng Quan, người cầm quyền dùng Sát chứ không dùng Ấn. Ấn nhờ Sát sinh, Quan nhờ Tài mà vượng. (Tài là hành do nhật can khắc, chủ tiền của, vợ. Quan tức Chính quan, là hành khắc nhật can nhưng khác âm dương, chủ chức tước, danh dự. Ấn là hành sinh ra nhật can, chủ sự che chở, học vấn.)
[Dùng Tài mà không dùng Quan vì Tài sinh ra Quan. Dùng Sát mà không dùng Ấn vì Sát sinh ra Ấn. Cho nên nói Ấn nhờ Sát sinh, Quan nhờ Tài vượng. Không phải là bỏ Ấn, bỏ Quan để chỉ dùng Tài và Sát, mà là Quan và Ấn đã nằm sẵn trong đó. Hai câu "Ấn nhờ…" vốn tự làm rõ bốn câu trên.]
Xét sự tăng giảm biến đổi của ngũ hành thì lẽ huyền diệu có thể biết. Suy cho rõ tứ trụ thì dụng thần (yếu tố then chốt trong lá số, được chọn làm chỗ dựa để luận) có thể thấy. Thực thần ở trước, Sát ở sau thì công danh vẹn cả hai. Dậu phá Mão, Mão phá Ngọ thì Tài và Quan đều tốt. (Thực thần là hành do nhật can sinh ra và cùng âm dương, chủ phúc lộc, ăn uống, có tác dụng chế Sát.)
[Tám chữ của người hoàn toàn dựa vào dụng thần (?): như trên nói dùng Sát, dùng Nhận, dùng Tài mà không dùng Quan, không dùng Ấn. Lẽ ấy rất huyền diệu, tùy người suy xét. Bàn về Sát thì cần có Nhận, không có Nhận thì cần có cái chế ngự Sát. Sát mạnh mà có chế đều là mệnh sang. Sát chủ danh, Thực thần chủ lợi, nên nói công danh vẹn cả hai. Dậu phá Mão, Mão phá Ngọ cũng là ý Thực trước Sát sau. Với Dậu thì Mão là Tài, Ngọ là Sát; có cả Tài lẫn Sát nên chủ Tài Quan đều tốt. Sở dĩ phá nhau là vì khắc nhau, và phải là bốn chi tứ chính (Tý, Ngọ, Mão, Dậu, ứng với bốn phương chính) phá nhau.]
Được hưởng phúc là nhờ ngũ hành quy lộc (nhật can gặp được chi lộc của mình, tức chỗ khí của can ấy đang lên mạnh như người ra làm quan, nhất là ở trụ giờ). Được thọ lâu là nhờ tám chữ cân bằng.
[Đây nêu những điều quan trọng nhất trong mệnh: cần quy lộc, cần cân bằng, không được rơi vào chỗ tử tuyệt (chỗ khí chết và dứt hẳn trong vòng sinh vượng suy của ngũ hành) hay lệch về một phía. Hưởng phúc thuộc về quy lộc, sống thọ thuộc về cân bằng, mỗi bên có nghĩa riêng.]
Hỏa bị che tối, mất ánh sáng là do Thổ. Mộc bị rút khí nhiều thì khốn đốn vì Bính Đinh (hai can thuộc Hỏa).
[Từ đây trở xuống nói thẳng về trường hợp không quy lộc, không cân bằng nên không được hưởng phúc thọ. Thổ che lấp ánh Hỏa; Thổ lại nhờ Mộc làm cho tơi xốp. Mộc vốn sinh Hỏa, nhưng Hỏa nhiều thì trái lại rút cạn khí của Mộc. Đều là cảnh không trung hòa.]
Hỏa rỗng thì có ngọn lửa.
[Hỏa sợ bị che tối; rỗng thì không bị che.]
Kim đặc thì không có tiếng.
[Kim cần có Hỏa; không có Hỏa luyện thì không thành đồ dùng. Đặc thì làm sao phát ra tiếng?]
Thủy tràn mà Mộc nổi là hoạt mộc (Mộc sống, tức Ất mộc). Thổ nặng mà Kim bị chôn là dương kim (tức Canh kim). Thủy thịnh thì nguy, Hỏa sáng quá thì tắt.
[Đây lại chia kỹ trường hợp ngũ hành không cân bằng, có phân biệt âm dương; thấy rằng ngũ hành không được thái quá. Như Thủy tràn thì Mộc nổi: Ất mộc thì sợ, Giáp mộc thì không. Thổ nặng thì Kim bị chôn: Canh kim thì sợ, Tân kim thì không. Vì Ất mộc chết ở Hợi, còn Giáp mộc sinh ở Hợi. Canh kim là kim vừa ra khỏi đất nên sinh ở Tỵ; Tân kim là kim mang nước nên sinh ở Tý. Thủy thịnh thì tràn lan nên nguy; Hỏa sáng quá thì cháy thành tro nên tắt.]
Dương kim bị luyện quá mức thì đổi thay, bôn ba. Âm mộc dù quy viên (về đúng chỗ lộc của mình) mà thất lệnh (sinh không đúng mùa vượng của mình) thì rốt cuộc vẫn là thân yếu. [Kim đặc thì không có tiếng, nhưng luyện quá thì lại đổi thay. Quy lộc thì hưởng phúc, nhưng thất lệnh thì thân yếu; tức là cần trung hòa. Dương kim gặp Thổ nặng thì bị chôn, sợ bị luyện quá vì như thế là không có Thổ. Âm mộc thất lệnh thì yếu, dù quy viên cũng tổn thọ. Đoạn này dựa vào câu "hoạt mộc", "dương kim" ở trên, lại cho thấy không thể thiếu Thủy và Thổ nuôi dưỡng.]
Thổ dày thì che lấp Hỏa, làm Hỏa mất ánh sáng. Thủy thịnh thì cuốn Mộc trôi dạt không yên. Ngũ hành không được quá thịnh, tám chữ phải trung hòa.
[Thổ dày tức là ý "Hỏa bị che tối mất ánh sáng"; Thủy thịnh tức là ý "Thủy tràn Mộc nổi". Hai câu về ngũ hành là để tổng kết, rốt cuộc quy về trung hòa mà thôi.]
Có Thổ chặn dòng Thủy thì phúc thọ vẹn toàn. Thủy không có Thổ chặn ắt tổn thương, tàn tật.
[Dưới đây nói: dù mất trung hòa nhưng ngũ hành có cái cứu thì vẫn luận là tốt; không có cứu giúp mới hung. Như Thủy chảy mà có Thổ chặn thì lộc và thọ đều vẹn. Các trường hợp khác cứ theo đó mà suy.]
Mộc thịnh thì giàu lòng nhân. Thổ mỏng thì ít giữ chữ tín. Thủy vượng ở đúng chỗ của mình thì có trí. Kim cứng chủ về nghĩa, lại làm được việc (?). Kim Thủy thì thông minh mà ham sắc. Thủy Thổ lẫn lộn thì phần nhiều ngu.
[Đây nói khí tính của ngũ hành khi thái quá, mỗi hành có chỗ thịnh riêng, và cái hại của sự thiên lệch. Ngũ hành chia ra bốn mùa; ngũ thường (năm đức: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín) phối với ngũ hành, đó là lẽ tự nhiên. Hoặc thịnh, hoặc mỏng, hoặc vượng, hoặc nhiều, hoặc lẫn lộn, mà nhân, nghĩa, trí, tín, thông minh, ngu dốt cũng theo loại của nó.]
Sống lâu là nhờ trung hòa; chết yểu là do lệch lạc khô héo.
[Đây lại nhắc rằng mệnh người cần bẩm thụ trung hòa, tức ý "thọ lâu nhờ tám chữ cân bằng" ở trước. Nếu thái quá hay bất cập mà rơi vào lệch lạc khô héo thì làm sao hưởng được tuổi thọ lâu dài?]
Thìn Tuất khắc chế lại xung nhau (hai chi đối nhau trực tiếp, chống phá nhau) thì ắt dính vào hình danh (án kiện, hình pháp). Tý Mão tương hình (hai chi hình phạt, làm hại nhau) thì cả nhà không có lễ đức. [Từ đây trở xuống nêu chuyện địa chi xung nhau, hình nhau. Thìn Tuất là Khôi Cương (hai chi được coi là cứng rắn, dữ dội nhất), cùng xung nhau ắt hung. Tý Mão là mẹ con hình nhau (Tý thuộc Thủy sinh Mão thuộc Mộc, như mẹ sinh con) ắt loạn. Đó là những thế xung, hình nặng nhất, còn lại thì nhẹ hơn. Dần, Thân, Tỵ, Hợi là cục tứ sinh (bốn chi là nơi ngũ hành bắt đầu sinh), dù phạm khắc chế, hình, xung cũng không hại lớn.]
Bỏ Ấn mà theo Tài thì phải phân rõ thiên và chính (chính: khác âm dương với nhật can; thiên: cùng âm dương với nhật can).
[Trước đã nói người đại quý dùng Tài không dùng Ấn. Tài có thiên tài, chính tài; Ấn cũng có thiên ấn, chính ấn. Chính ấn gặp Tài thì có họa, thiên tài gặp Ấn thì không sao. Chính tài không ưa gặp Ấn, thiên tài không kỵ gặp Ấn, cũng cùng một lẽ.]
Bỏ can mà theo Sát thì phải luận cứng và mềm.
[Trước đã nói người cầm quyền dùng Sát không dùng Ấn. Sát có cứng có mềm. Bỏ thiên can mà theo địa chi: dương thì cứng, âm thì mềm. Kim, Thủy, Thổ có thể tòng, Mộc, Hỏa không thể tòng. Rõ lẽ tòng được hay không tòng được rồi mới biết Ấn dùng được hay không dùng được.]
Thương quan không có Tài để dựa thì dù khéo léo ắt nghèo. Thực thần chế Sát mà gặp Kiêu thì không nghèo cũng chết yểu. (Thương quan là hành do nhật can sinh ra nhưng khác âm dương, chuyên khắc Chính quan. Kiêu, tức Kiêu thần hay Thiên ấn, là hành sinh ra nhật can mà cùng âm dương, chuyên khắc Thực thần.) [Thương quan và Thực thần cùng loại. Thương quan bóc mòn Quan, là điều trong mệnh kỵ nhất; có Tài thì cũng tốt, vì Thương quan sinh Tài, Tài sinh Quan. Không có Tài thì đoán là nghèo. Thực thần chế Sát, trong mệnh sợ nhất là gặp Kiêu, vì Kiêu đoạt Thực; Sát không bị chế thì khắc thân, nên chết yểu.]
Đàn ông nhiều Dương nhận ắt phải lấy vợ lần nữa. Đàn bà phạm Thương quan phải tái giá.
[Dương nhận gặp Sát mà cân nhau thì chủ sang, nhưng nhiều quá thì hại vợ: đàn ông lấy Tài làm vợ, Nhận lại khắc chế Tài, nên phải lấy vợ lần nữa. Thương quan có Tài để dựa thì chủ sang, nhưng nhiều quá thì hại chồng: đàn bà lấy Quan làm chồng, Thương quan khắc chế Quan, nên phải tái giá.]
Kẻ nghèo hèn đều vì Quan bị tổn thương; kẻ cô quả (góa bụa, đơn chiếc) chỉ vì Tài thần bị cướp.
[Quan là lộc; có lộc sao lại nghèo hèn? Thân mạnh có Quan mà lại đi vận Thương quan thì gọi là bối lộc (quay lưng với lộc), thế là không còn Quan, sao không nghèo hèn được? Tài là vợ; có vợ sao lại cô độc? Tài ít mà gặp thân mạnh, lại đi vận Kiếp tài (hành cùng loại nhật can mà khác âm dương, chuyên cướp Tài) thì gọi là trục mã (đuổi ngựa đi, vì Tài được ví là ngựa), thế là không còn vợ, cô quả là phải. Tài và Quan há chẳng phải là điều quan trọng nhất trong mệnh người sao?]
Tài đến đất vượng thì người nhiều phúc; Quan gặp Trường sinh (chỗ khí bắt đầu sinh ra, như người mới chào đời) thì mệnh ắt vinh hiển.
[Trước nói Thực thần, Thương quan sinh Tài là vượng; ở đây nói thẳng Tài đến đất vượng. Như Giáp dùng Mậu Kỷ làm Tài, ở đất Tỵ Ngọ là vượng. Trước nói Tài vượng sinh Quan; ở đây nói thẳng Quan gặp Trường sinh. Như Giáp dùng Canh Tân làm Quan, ở đất Tỵ, Tý là chỗ sinh. Cả hai đều phải thân mạnh mới chủ có phúc, vinh hiển, sang quý.]
Bỏ Sát giữ Quan mới luận là phúc; bỏ Quan giữ Sát cũng không phải thấp hèn.
[Mệnh người sợ nhất là Quan Sát lẫn lộn. Dùng Quan thì chỉ dùng Quan, dùng Sát thì chỉ dùng Sát; vì thế phải có bỏ, có giữ thì mới nói là sang được. Như Thương quan, Dương nhận, mệnh người gặp phải phần nhiều không tốt, nhưng dùng chúng để bỏ Quan giữ Sát, hoặc bỏ Sát giữ Quan, thì có khi cũng luận là phúc.]
Đâu biết rằng gặp Chính quan thì rốt cuộc giữ được bổng lộc, gặp Thất sát mới có tiếng tăm.
[Chính quan và Thất sát là chỗ phân biệt quân tử và tiểu nhân. Há quân tử lại không bằng tiểu nhân? Chính quan tuy thuần, nhưng Thất sát một khi có chế phục thì phát quý, có tiếng tăm. Còn nếu Chính quan thuần thì phát phúc lâu dài, Thất sát sao sánh được. Câu này chỉ nêu mặt thiên trọng mà nói.]
Gặp Thương quan mà vẫn có chồng là vì Tài trong mệnh có khí. Gặp Kiêu thần mà mất con thì phúc khí không còn chỗ dựa. [Mệnh đàn bà sợ nhất Thương quan, có thì hại chồng, lẽ ấy dễ hiểu. Có Thương quan mà lại vẫn có chồng là vì Tài trong mệnh có khí: Thương quan sinh Tài, Tài sinh sao Quan là chồng. Mệnh đàn bà lấy Thực thần làm con; gặp Kiêu đoạt Thực thì dù sinh con cũng không giữ được. Đàn bà nhờ con mà có phúc; đã không có con thì còn phúc gì mà nói? Mệnh đàn bà coi trọng hai sao chồng và con, nên nêu Thương quan và Thực thần mà bàn.]
Sát lộ trên thiên can mà không có chế thì hèn. Tài ẩn dưới địa chi mà được ngầm sinh thì là mệnh tốt khác thường.
[Mệnh người coi Sát là trọng. Trước chuyên nói về Sát: cần có Nhận hợp, cần có Thực chế, cần tòng Sát. Nếu không hợp, không chế, không tòng mà Sát lộ trên thiên can thì Sát vô tình, nên chủ nghèo hèn. Mệnh người coi Tài là phúc. Trước chuyên nói về Tài: cần Thương quan sinh, cần Dậu phá, cần Thực vượng. Nhưng Tài không ưa lộ ra, cần ẩn trong địa chi và có vật ngầm sinh cho nó thì chủ giàu có, nên là khác thường.]
Ba Tuất xung một Thìn thì họa không nhẹ.
[Khôi Cương sợ nhất là xung nhau, không tốt. Nếu cân nhau thì là kho chứa Tài Quan, không kỵ. Như ba Tuất một Thìn, nhật chủ (can ngày sinh) là Giáp Thìn, vì tham Tài mà sinh họa; lấy Địa võng (lưới đất) xung Thiên la (lưới trời), nên kỵ.]
Hai can không tạp thì lợi và danh đều có. (Hai can không tạp: thiên can trong tứ trụ chỉ gồm hai loại, xen nhau đều đặn.)
[Hai can không tạp là khó gặp, nên chủ có cả lợi lẫn danh. Nhưng không thể đánh đồng tất cả là sang. Hoặc là Tài với Sát, hoặc Quan với Ấn, hoặc Sát với Nhận, hoặc ngũ hành thành tượng, lại vào được cách cục (khuôn mẫu lá số có tên gọi, có quy tắc luận riêng) thì mới luận là sang.]
Bính Tý gặp Tân Mão, chi hình nhau thì dâm loạn trôi nổi.
[Bính và Tân hợp nhau, Tý và Mão hình nhau, tức can hợp mà chi hình. Bính Tân hợp lại thành tượng Thủy, Tý Mão là thế hình vô lễ, nên chủ dâm loạn trôi nổi, ý nói cực dâm. Mệnh đàn bà càng kỵ.]
Tý, Ngọ, Mão, Dậu có đủ thì mê muội vì rượu và sắc.
[Trên chú trọng Tý Mão, ở đây bàn cả Ngọ Dậu. Bốn chi này là cục tứ bại (bốn chỗ ngũ hành rơi vào thế suy bại, tức chỗ Mộc dục), gọi là "Biến dã đào hoa sát" (sát hoa đào khắp đồng, chủ chuyện trai gái). Người có đủ cả bốn phần nhiều sang, nhưng chủ mê muội vì rượu sắc. Mệnh đàn bà càng kỵ.]
Vì Tài mà chuốc họa, vì tham ăn mà sinh bệnh; lấy cháu trai làm con nối dõi, lấy con gái nuôi làm vợ.
[Trên nói Tài cần ẩn kín mới là khác thường. Nhưng của cải là thứ ai cũng tranh, nên có Dương nhận, Kiếp tài thì vì Tài mà chuốc họa; thấy Tài thì không được chiếm làm của riêng. Trên nói Thực thần chế Sát là hay. Nhưng thức ăn là thứ người ta ăn, nên có Kiêu thần đoạt thì vì ăn mà sinh bệnh; thấy Thực thì không được tham. Đàn ông lấy Quan Sát làm con; nếu Dương nhận, Kiếp tài lấy Quan Sát làm cái dụng cho mình, thế là anh em có con mà ta không có, nên lấy cháu trai làm con nối dõi. Đàn ông lấy thiên tài, chính tài làm vợ; nếu trong tứ trụ không có Tài ở vị trí chính mà Tài lại gửi sinh ở cung khác, thế là cưới con gái do người khác nuôi, nên chủ lấy con gái nuôi làm vợ.]
Ngày và giờ xung nhau, lúc sinh gặp Mão Dậu thì ắt chủ dời đổi nơi ở. Tạo hóa (lá số) gặp Tuất Hợi thì cả đời kính tin thần linh.
[Đây lại nêu trong địa chi, Mão Dậu là cửa ra vào của mặt trời mặt trăng; trụ ngày và trụ giờ gặp chúng thì chủ dời đổi không yên. Tuất Hợi là Thiên môn (cửa trời); ngày, tháng gặp chúng thì phần nhiều kính tin thần linh, hoặc làm sư sãi, đạo sĩ.]
Âm khắc âm, dương khắc dương thì Tài thần có dụng. Quan mà như không có Quan, Quỷ (tức Sát) mà như không có Quỷ, là vì quá vượng nên nghiêng đổ, nguy hiểm. [Mệnh người coi trọng Tài và Quan nên lại nêu ra bàn. Ai cũng biết chính tài là dụng, mà không biết âm khắc âm, dương khắc dương thì thiên tài hơn cả chính tài, tạo hóa lại được dụng. Quan thì không thể không có, nhưng Quan nhiều thì trái lại chủ không có Quan, không tốt. Sát thì không nên có, nhưng Sát nhiều mà được tòng theo Quỷ thì trái lại không hại. Tóm lại đều vì quá vượng, thân suy không địch nổi, đó là con đường nghiêng đổ nguy hiểm.]
Được cục mà mất viên thì cả đời không toại ý; về viên lại được cục thì tuổi trẻ đã hiên ngang.
[Được cục là có tam hợp cục (ba chi hợp lại thành thế một hành, như Hợi Mão Mùi thành Mộc). Về viên là thiên can quy lộc. Câu này nói mệnh người cần sinh vượng thành cục thế mới là phúc. Nếu được cục mà mất viên, tuy thiên can cùng loại, nhưng tam hợp ở địa chi lại là chỗ hưu tù tử tuyệt (các thế suy yếu, bị giam hãm, chết, dứt) của nhật can, thì cũng cả đời không toại. Nếu được cục lại về viên, như trong thuật Ngũ tinh nói sao lên điện, vào viên (sao đi vào đúng cung nhà của mình), tức là được đất được thời, thì quyết là tuổi trẻ đã phát phúc. Các cách như Khúc trực (lá số toàn khí Mộc), Nhuận hạ (lá số toàn khí Thủy) chính là được cục lại về viên.]
Mệnh gặp Kiêu thần mà làm ăn buôn bán cho nhà giàu. Rồng ẩn ở Hợi Mão thì buôn bán được lợi tơ lụa tiền bạc. Tài và Quan đều bại thì chết; Thực thần gặp Kiêu thì hung.
[Kiêu thần vốn đáng ghét, nhưng kẻ tiểu nhân gặp được thì có chỗ dùng, gọi là làm ăn buôn bán cho nhà giàu. Như Giáp dùng Bính Hỏa làm Thực, Bính sinh được Mậu Thổ là Tài của Giáp; Nhâm Thủy là Kiêu thần của Giáp Mộc, lại bị Mậu sai khiến; Bính Hỏa nương vào Giáp Mộc. Các bên đổi chỗ sinh cho nhau, đó là đạo chủ và khách. Cũng có người tự buôn bán, gọi là rồng ẩn ở Hợi Mão: Dần là Thanh long, Tỵ là Thái thường (tên các thần tướng trong phép bói Lục Nhâm); Hợi Mão Mùi là Mộc cục. Tám chữ có Hợi Mão Mùi ẩn làm dụng thần, hoặc dùng làm Tài, đều chủ được lợi tơ lụa tiền bạc. Tài và Quan là lộc và mã, là điều người ta cần nhất. Nếu cả hai đều ở chỗ bại tuyệt, hoặc vận lại đi đến chỗ bại tuyệt, dụng thần tổn khí, thì sao không chết? Thực thần là sao tước lộc của người, sinh Tài và chế Sát, trong mệnh rất cần. Nếu bị Kiêu đoạt Thực thì Sát không bị chế, Tài không được sinh, sao không hung?]
Ngày Đinh Tỵ là Cô loan (chim loan lẻ bạn, chủ hôn nhân lẻ loi); mệnh gặp phải thì là người đàn bà thông minh, giỏi thơ. Ngày sinh phạm Lõa hình mộc dục (trần truồng tắm gội, chỉ chỗ bại của ngũ hành) thì bê bối, dâm loạn. [Đây bàn mệnh đàn bà, đàn ông cũng vậy. Cô loan là các ngày Giáp Dần, Đinh Tỵ, Mậu Thân, Tân Hợi…, can ngồi trên đất tứ sinh nên phần nhiều thông minh. Lõa hình mộc dục tức bốn chỗ bại Tý, Ngọ, Mão, Dậu. Phạm ở tháng, giờ thì không hại, chỉ sợ nhật can tự ngồi lên, như các ngày Giáp Tý, Canh Ngọ, Đinh Mão, Quý Dậu, tức thân ngồi trên Đào hoa sát; nếu lại gặp hợp thì chủ bê bối, dâm loạn.]
Đinh sinh ngày Mão mà gặp Tỵ Thổ (?) là người tham ăn. Hợi là thần nước uống, gặp Dậu Kim là khách mê chén rượu.
[Can Đinh ngồi trên Mão Mộc là Kiêu; nếu gặp Tỵ là Thực, nên chủ tham ăn, hoặc vì ăn mà sinh tai họa. Hợi là Đăng Minh (tên thần tướng tháng Hợi trong Lục Nhâm); chữ Dậu thêm bộ Thủy thành chữ "Tửu" (rượu). Người sinh ngày Dậu gặp Hợi ắt chủ ham rượu; nếu lại có hình xung thì chủ sa sút, hoặc chết vì rượu.]
Quy lộc mà được Tài thì có phúc; không có Tài mà chỉ quy lộc thì ắt nghèo.
[Quy lộc thì thân mạnh, nên dùng Tài. Không có Tài mà chỉ quy lộc thì không có gì để dùng; nếu được Thương quan, Thực thần sinh Tài thì tốt, nhưng lại sợ gặp Quan Sát rút khí của Tài.]
Tài và Ấn lẫn lộn thì rốt cuộc bị khốn; thiên và chính rối loạn ắt hại đến thân.
[Tham Tài làm hỏng Ấn, nên kỵ lẫn lộn. Nếu Tài trước Ấn sau thì trái lại chủ thành phúc, không luận theo câu này. Quan Sát lẫn lộn mà có bỏ có giữ thì cũng tốt; nếu rối loạn thì hại thân, là hung. Mệnh đàn bà mà thiên chính rối loạn thì càng không tốt, người chọn vợ cần biết. Có người cho rằng "thiên chính" ở đây là chỉ thiên chính của Tài và Ấn, nhưng như thế thì khó giải thông chữ "hại thân".]
Thái tuế (can chi của năm đang xét, còn gọi Tuế quân) kỵ gặp cảnh giao tranh; Dương nhận không ưa bị hình xung.
[Đây bàn họa phúc khi nhật can phạm Tuế quân. Ngày phạm Tuế quân mà lấy Tuế làm dụng thần thì không lỗi gì. Như sáu ngày Nhâm lấy Bính Đinh làm Tài, trong tứ trụ vốn có gốc thì dù phạm Thái tuế lại thành tốt; thân mạnh thì hung, thân yếu thì không lỗi. Ngày và vận cùng phạm thì mới chủ đại hung; ngũ hành có cứu thì cũng giảm bớt phần nào. Sợ nhất là thiên can khắc, địa chi xung. Phải khéo xét tính tình, âm dương và lẽ thật của sự vật. Ví như người sáu ngày Ất gặp năm, vận Kỷ (?), Mộc sống khắc Thổ sống, lại có sinh ý, nguồn Tài tăng gấp bội. Người sáu ngày Giáp gặp năm, vận Mậu, Mộc chết khắc Thổ chết thì không tốt, nặng thì hại thân. Cách Dương nhận không ưa năm, vận hình xung, như kẻ tiểu nhân không nên đụng đến. Như tám chữ đã có Dương nhận, lại nhiều Sát chế phục, mà đi vào năm, vận Dương nhận thì cũng hung. Vốn có Tài mà lại thêm thương tổn, xung, hình, giao tranh thì chủ họa đến bất ngờ. Kinh nói: "Dương nhận xung hợp Tuế quân thì họa đến thình lình" là vậy. Nói giao tranh chỉ nêu Thái tuế, nói hình xung chỉ nêu Dương nhận, là chỉ ra chỗ nặng nhất mà nói.]
Canh bị Bính quấy nhiễu thì phần nhiều bất nhân; Quý theo Mậu mà hợp thì già trẻ không có tình.
[Đây nói tính tình, tâm địa của con người. Kim và Hỏa hình khắc nhau nên có tật ấy, lại chủ người cứng cỏi, hung bạo. Quý là thiếu âm (âm non), Mậu là lão dương (dương già); Quý Mậu tuy hợp hóa nhưng là cái hợp vô tình, nên nói già trẻ. Mệnh đàn ông ngày Mậu gặp Quý thì sẽ cưới vợ trẻ; mệnh đàn bà ngày Quý gặp Mậu thì sẽ lấy chồng già.]
Không tòng không hóa là người lận đận trên đường làm quan; được hóa được tòng là bậc hiển đạt công danh. (Hóa: hai can hợp nhau chuyển thành một hành khác.) [Không thông được khí tháng, giờ không có chỗ về, lại phạm Cô thần (sao cô độc), là không tòng không hóa. Nếu thông được khí tháng, giờ có chỗ về thì luận theo tòng hóa. Chồng vượng thì theo chồng mà hóa, vợ vượng thì theo vợ mà hóa (hành khắc nhật can là chồng, hành do nhật can khắc là vợ). Việc ra làm hay ở ẩn của người há chỉ một chuyện mà thành cả đời không đổi? Cho nên tòng hóa thành cách thì giàu sang đủ cả. Trước luận tòng hóa, sau luận Tài Quan. Tòng là thiên can theo địa chi, như Ất sinh tháng tám mà địa chi nhiều Kim thì luận theo Kim.]
Hóa mà đi vào chỗ lộc vượng thì sống; hóa mà về chỗ lộc tuyệt thì chết.
[Câu này nói được hóa được tòng thì cần gặp lộc vượng, không cần tử tuyệt. Hóa thành thì tạo hóa đi vào chỗ lộc vượng của bản cục. Như Đinh Nhâm hóa Mộc, tháng sinh vào mùa xuân hoặc đi vận phương đông, phương nam thì là sống; đi vào phương Kim, hoặc giờ gặp đất Thân Dậu thì là chết.]
Chỗ sinh gặp lại thì tuổi tráng niên đã mất; giờ rơi vào chỗ bại thì về già không có kết cục tốt.
[Chỗ sinh gặp lại là trong mệnh đã có Trường sinh, Lâm quan, nay vận lại gặp nữa. Như Canh Tân có Lâm quan, Đế vượng (chỗ khí lên đến cực thịnh) ở Thân Dậu, dùng Bính Đinh làm Quan, dùng Giáp Ất làm Tài. Hỏa đến vận Thân Dậu thì bệnh, chết, thế là Canh Tân không còn Quan. Mộc đến vận Thân Dậu thì chết, tuyệt, thế là Canh Tân không còn Tài. Tài Quan đều bại, dụng thần bị phá hại, nên dù tuổi tráng niên cũng mất. Giờ là chỗ kết quả; giờ sinh của người tối kỵ rơi vào chỗ bại của ngũ hành: Kim bại ở Ngọ, Mộc bại ở Tý, Thủy Thổ bại ở Dậu, Hỏa bại ở Mão. Giờ chủ về cuối đời; nếu ở chỗ bại thì chủ về già u ám, trì trệ, phá bại, không có kết cục tốt.]
Đinh ngồi trên Dậu Kim, Bính hay Tân gặp phải thì tuyệt tự. Tài đến chỗ Sát thì cha chết không về được nhà. [Bính dùng Nhâm làm con, Nhâm bại ở Dậu; Tân dùng Bính làm con, Bính chết ở Dậu. Giờ là cung con cái, đã bại lại chết thì làm sao có người nối dõi? Nếu có con nối dõi thì cha ắt mất. Mệnh người lấy Tài làm cha; Tài và Sát cùng cung thì khó làm cha. Như Canh Tân dùng Giáp làm cha, năm, tháng, giờ gặp Giáp Thân, tức Tài ngồi trên chỗ Sát Quan, mà năm, vận Sát vượng thì chủ cha chết ở đất khách. Có người nói Sát ở đây là Kiếp sát (một loại sao hung): Tài ngồi trên Kiếp sát, lại xét ở vị trí cha, thì nghĩa bài phú cũng thông.]
Bát chuyên (các ngày can và chi cùng loại) mà gặp vận Sát, năm Sát thì nhiều hung.
[Can chi cùng loại như Giáp Dần, Ất Mão, Bính Ngọ, Đinh Mùi, Canh Thân, Tân Dậu, Nhâm Tý, Quý Sửu, Mậu Ngọ, Kỷ Mùi, Mậu Tuất, Kỷ Sửu. Đi vận gặp Sát thì ắt chủ chết, vì cậy mạnh mà tranh với Sát, Sát rốt cuộc khắc thân.]
Nếu xem xét kỹ càng, nghiền ngẫm cho thấu thì đoán sang hèn muôn lần không sai một.
[Tôi thấy lời chú cũ chia cắt vụn vặt, làm mất ý bài phú, nên chú sơ lược ở dưới để làm rõ ý của tác giả.]
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video