Thiên 462 — Bàn về Huyền Diệu

 Nguyên diệu luận (tức "Huyền diệu luận", bài bàn về lẽ sâu kín, kỳ diệu của mệnh; đời sau kiêng húy chữ "Huyền" nên đổi thành "Nguyên"). Còn có tên là "Bích uyên phú", lại có tên là "Thiên lý mã".

 Từng nghe rằng: chia ra hai khí (âm và dương) để định ra Tam tài (ba ngôi lớn: trời, đất, người), rải ra bốn mùa mà thành muôn vật. Sự thịnh suy, được mất trong mệnh người đều nằm trong sự sinh khắc của ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ; "sinh" là hành này nuôi dưỡng hành kia, "khắc" là hành này chế ngự, làm hại hành kia). Giàu sang vinh hiển cũng không vượt ra ngoài sự trung hòa của bát tự (tám chữ thiên can và địa chi của năm, tháng, ngày, giờ sinh; "trung hòa" là các hành cân bằng, không hành nào quá mạnh hay quá yếu).

 Trước hết xem tiết khí sâu hay nông (người sinh vào đầu hay cuối một tiết trong năm, khí của tháng sinh đang mạnh hay đã yếu). Sau đó đề phòng tài quan thuận hay nghịch (tài là hành mà can ngày sinh khắc, tượng trưng cho của cải; quan là hành khắc can ngày sinh, tượng trưng cho chức quyền; "thuận, nghịch" là chúng hợp hay trái với lá số). Mệnh người thường khó có tài quan thật sự hiện ra trên lá số. Tôi xem trong các cách cục (các kiểu cấu trúc lá số đã được đặt tên) thấy chỉ cần "hư yêu lộc mã" (lộc là quan, mã là tài; "hư yêu" là trên lá số không có, nhưng nhờ sự xung, hợp giữa các chữ mà mời gọi được chúng tới) là đủ. Bậc hiền trước đã có khuôn phép sẵn, người học sau phải biết linh hoạt biến đổi.

 Hành nào quá mạnh mà không có gì khắc chế thì nghèo hèn. Hành nào quá yếu mà không có gì sinh dưỡng, nâng đỡ thì gặp tai họa, tù tội hoặc chết sớm. Lẽ ra nên đi về phía ấy mà vận lại quay lưng (vận là đại vận, mỗi giai đoạn khoảng mười năm trong đời), thì chắc chắn nghèo hèn. Lẽ ra nên tránh xa mà vận lại đi tới, thì ắt khốn cùng. Cần được sinh mà gặp sinh thì quý hiển, đáng chọn. Cần bị khắc mà gặp khắc thì tốt lành, đáng nói đến.

 Mộc thịnh gặp Kim (như gỗ được rìu đẽo), đoán là người gánh vác việc rường cột. Thủy nhiều gặp Thổ (như nước có đê ngăn), hay ở chỗ có công đắp bờ giữ đê. Hỏa luyện Kim mùa thu, đúc ra đồ gươm sắc. Mộc làm tơi đất tháng cuối mùa (bốn tháng Thìn, Tuất, Sửu, Mùi nằm ở cuối bốn mùa, đều thuộc Thổ), vun thành lúa mạ cấy gặt. Hỏa nóng rực mà có Thủy, gọi là cái hay của "Ký tế" (tên một quẻ trong Kinh Dịch, nước ở trên lửa ở dưới, nước lửa giao hòa, mọi việc đã thành). Thủy nông mà Kim nhiều (Kim sinh ra Thủy), gọi là tượng "thể toàn" (thân được bồi đắp đầy đủ).

 Người sinh ngày Giáp, Ất (thuộc Mộc) mà gặp đủ Hợi, Mão, Mùi (ba địa chi hợp lại thành cục Mộc, gọi là tam hợp), giàu sang không còn nghi ngờ gì. Người sinh ngày Bính, Đinh (thuộc Hỏa) mà gặp Dần, Ngọ, Tuất (tam hợp Hỏa), vinh hoa chắc chắn. Ngày Canh, Tân (thuộc Kim) mà cục đủ Tỵ, Dậu, Sửu (tam hợp Kim), thì địa vị trọng, quyền thế cao. Ngày Nhâm, Quý (thuộc Thủy) mà cách được Thân, Tý, Thìn (tam hợp Thủy), thì bổng lộc hậu, tiền của đủ. Ngày Mậu, Kỷ (thuộc Thổ) mà cục đủ bốn chữ tứ quý (Thìn, Tuất, Sửu, Mùi), thì vinh hiển đứng đầu các quan sở. Lại gặp thêm Đức tú (các sao tốt như Thiên đức, Nguyệt đức cùng khí tốt đẹp tụ lại) và Tam kỳ (ba thiên can đặc biệt đi liền với nhau như Giáp Mậu Canh, Ất Bính Đinh, Nhâm Quý Tân), thì danh tiếng vang khắp bốn phương.

 Mộc đủ phương Dần, Mão, Thìn (ba chi thuộc phương Đông, mùa xuân), tự có công danh. Kim đủ đất Thân, Dậu, Tuất (phương Tây, mùa thu), giàu sang không nghi ngờ (?). Thủy về nguồn Hợi, Tý, Sửu (phương Bắc, mùa đông), là người được cả lợi lẫn danh. Hỏa tới vùng Tỵ, Ngọ, Mùi (phương Nam, mùa hạ), là người hiển đạt.

 Mộc vượng cần Hỏa chiếu sáng lẫn nhau, có thể dự kỳ thi Thu vi (kỳ thi hương tổ chức vào mùa thu). Kim cứng cần Thủy thấm nhuần, văn học đáng khen. Lấy Hỏa làm dụng thần (hành được chọn làm chủ chốt để cân bằng lá số) thì lo gặp Thủy; lấy Mộc làm dụng thần thì sợ gặp Kim. Mộc mùa xuân chồng chất, chớ để quá vượng mà không nơi nương tựa. Hỏa mùa hạ rừng rực, chớ để quá khô nóng (?). Kim mùa thu sắc bén là kỳ lạ nhất; Thủy mùa đông mênh mông thì riêng nó đã đẹp.

 Với lá số như thế, cái sinh ra mình, nâng đỡ mình là điều kỵ; cái khắc mình, chế ngự mình lại có công. Ngũ hành có sự phối hợp thì gọi là hóa, là trị, là hòa. Tứ trụ (bốn cột năm, tháng, ngày, giờ sinh) không có tình với nhau thì thành loạn, thành tổn thương, thành tai họa. Đang hợp mà gặp chiến (các hành đánh nhau), như thời thái bình gặp loạn lạc chia lìa. Chỗ đang chiến mà gặp sinh (?), như lúc bế tắc cùng cực lại đổi sang đời thịnh trị. Lúc yên lúc loạn là do trong các trụ cuồn cuộn những hình, xung (các quan hệ chống đối, va chạm giữa các địa chi); lúc vượng lúc suy là do trong mệnh đan xen những phá, hại (các quan hệ phá hoại, làm tổn hại giữa các địa chi).

 Lưu Phần (người đời Đường, văn hay nổi tiếng mà thi không đỗ) không đỗ đạt chỉ vì sao văn học gặp năm suy. Lý Quảng (danh tướng đời Hán, cả đời không được phong hầu) không được phong hầu là vì người mạnh mà ngựa kém (thân mình mạnh mà tài tinh, tức "mã", lại yếu).

 Muốn biết cả đời sang hay hèn, nên suy xét sao khoa giáp (sao chủ về thi cử đỗ đạt). Muốn hỏi chức phận cao hay thấp, hãy xét kỹ vị trí của tài và quan. Cầu làm quan chưa thành, nếu gặp vận xung động vào chỗ quý trong mệnh thì liền thi đỗ; công danh đã thành rồi thì không được lại gặp tổn thương phá hoại. Sao khôi (sao chủ về đỗ đầu) mạnh hơn quan thì suốt đời không đỗ; quan mạnh hơn ấn (ấn là hành sinh ra can ngày, tượng trưng cho văn thư, học vấn) thì thành danh dễ như trở bàn tay. Mộc ở thế tướng (được sinh, mạnh thứ nhì) mà Hỏa sáng, hạng người này nên đỗ cao. Kim lạnh, Thủy rét, người ấy rốt cuộc nghèo khổ.

 Thai nguyên (tháng thụ thai, tính từ tháng sinh), nhật chủ (thiên can của ngày sinh, đại diện cho bản thân) và đề cương (trụ tháng, cột chủ chốt của lá số) mà ấn vượng thì đỗ đầu. Thai nguyên tụ quý khí, năm có mầm cao (?), thì được ngồi nơi Ngọc đường (chỉ viện Hàn lâm), vinh hiển trong hàng văn thần. Bệnh (chỗ khuyết tật, mất cân bằng trong lá số) chính là sao khôi; trừ được bệnh mới thành tựu. Văn là đứng đầu bảng; quan đến mới thấy thăng tiến.

 Cách Huyền Vũ (chỉ Thủy) mà tỉ kiếp (các can cùng hành với can ngày, như anh em bạn bè tranh phần) nhiều, gặp Thái Ất, Ngọc Đường (các thần sát chủ về quý hiển) thì thật là đỗ cao. Chu Tước (chỉ Hỏa) mà thực thần (hành do can ngày sinh ra, cùng âm dương với can ngày, chủ về phúc lộc, tài năng) vượng, đến năm gặp quan, năm tuổi gặp tứ (?) thì sắp đỗ. Tỉ kiên (can cùng hành, cùng âm dương với can ngày) nhiều thì gặp quan, sát (sát là hành khắc can ngày cùng âm dương với nó, tức thất sát) và ấn chính là sao khôi. Năm hợp với lá số mà xung vào quan thì thi đỗ. Quan sát nặng mà gặp ấn và thương quan (hành do can ngày sinh ra, khác âm dương với can ngày, chuyên làm tổn hại quan) thì chính là sao giáp. Năm thực thần, năm ấn thì được đề tên trên bảng.

 Sao khôi thuộc Mộc nếu vượng ở trụ năm và trụ tháng, thì đỗ trạng đầu, giải thủ (đỗ đầu kỳ thi hương) là thuộc về người ấy. Sao thuộc Hỏa nếu gặp can năm nóng rực, thì đỗ bảng giáp, đỗ trạng nguyên là về hạng người này. Nhiều khoa không đỗ chỉ vì tài phá văn thư (tài khắc ấn). Thi một lần thành danh là do sao khôi mang sao giáp.

 Ngũ hành thêm bớt mạnh yếu, đều nhờ quỷ (hành khắc thân, tức quan sát) mà thành công. Tứ trụ hưng thịnh nếu không có bệnh thì lại không quý. Tuy lấy quỷ và bệnh làm điều kỳ, rốt cuộc trừ được chúng mới là phúc. Lại tìm năm tam hợp được lộc mã, và cần xét năm gặp Ngọc Đường, Thiên Ất (Thiên Ất quý nhân, thần sát chủ về được người quyền quý giúp đỡ) (?).

 Người sinh ngày Bính, Đinh vào tháng mùa đông, quý ở chỗ có Mậu, Kỷ (Thổ, chặn Thủy) đứng đầu. Người sinh ngày Canh, Tân vào mùa hạ, hay ở chỗ Nhâm, Quý (Thủy, chế Hỏa) thành cục. Ngày Giáp, Ất sinh mùa thu, quý ở chỗ có Huyền Vũ (Thủy). Ngày Canh, Tân lớn lên mùa hạ, hay ở chỗ dùng Câu Trần (chỉ Thổ). Bính, Đinh mà Thủy nhiều thì ghét đất phương Bắc, nhưng gặp Mậu, Kỷ lại suy là quý. Canh, Tân mà Hỏa thịnh thì sợ phương Nam, nhưng gặp Mậu, Kỷ lại đoán là quý. Giáp, Ất sinh mùa thu mà lộ ra Bính, Đinh, chớ coi là thương quan mà đề phòng. Mậu, Kỷ sinh mùa hạ mà lộ ra Canh, Tân, nên luận là quý.

 Hỏa mang nhiều Thủy thì đi vận Mộc là quý. Thổ gặp Mộc vượng thì vào vùng Hỏa là vinh hiển. Canh gặp Thủy nặng, nước lạnh kim rét, thích nhất là nóng ấm. Mậu gặp nhiều Dậu, thân suy khí bị rút cạn, rất thích ánh lửa sáng rực. Hành nào yếu quá thì cần được sinh dưỡng, nâng đỡ; mạnh quá thì nên bị bóc bớt, tiết chế.

 Thanh Long (chỉ Mộc, ngày Giáp Ất) mà gặp đủ cục Kim "tòng cách" (Kim tụ thành cục), vừa nghèo vừa hèn. Bạch Hổ (chỉ Kim, ngày Canh Tân) mà có đủ cục Thủy "nhuận hạ" (Thủy tụ thành cục), thì giàu và vinh hiển. Mộc mùa xuân nhiều mà Thủy nông, là nhà sư mặc áo vá. Hỏa mùa hạ nóng mà Kim suy, là đạo sĩ cài trâm đội mũ. Câu Trần (Thổ) mà gặp đủ cục Thủy nhuận hạ, là kẻ bôn ba vất vả. Chu Tước (Hỏa) mà gặp tam hợp Huyền Vũ (Thủy), là hạng người khốn khó yếu ớt. Kim cứng mà Hỏa yếu, là người đi buôn bán. Thổ bại mà Thủy đọng, là kẻ phá sản nghiệp tổ tiên, trôi dạt lần lữa nơi xa.

 Kim sinh tháng mùa thu mà Thổ chồng chất, nghèo không có một tấc sắt. Hỏa lớn lên mùa hạ mà Kim chồng chất, giàu có nghìn chung thóc (chung là đơn vị đong thóc thời xưa). Mộc mùa xuân chỉ gặp toàn Thủy nhiều, là hạng nghèo hèn. Thủy mùa đông chỉ gặp Kim thịnh, là hạng lạnh lẽo yếu đuối. Thìn, Tuất, Sửu, Mùi gặp hình xung, không ai là không phát đạt. Tý, Ngọ, Mão, Dậu mang hình hợp, người phạm phải phần nhiều dâm dật.

 Kim mùa hạ chồng thêm Hỏa, Thủy mùa thu chồng thêm Kim, quá thiên lệch về một phía thì không nghèo cũng hèn. Kim mùa xuân nhiều Hỏa, Thủy mùa đông thịnh Kim, không có gì chế ngự thì không chết sớm cũng nghèo. Mộc mùa thu không có gốc mà theo vợ (theo tài, tức bỏ thân mà theo hành mình khắc), phúc lộc và địa vị cao sang. Kim mùa hạ mất đất mà theo chồng (theo quan, tức bỏ thân mà theo hành khắc mình), vinh hiển, công danh rạng rỡ.

 Hỏa hướng về rừng xuân gặp Mộc vượng, nên đi cầu danh. Thổ tới đất tháng cuối mùa thấy nhiều Kim, có thể ra làm quan. Giáp, Ất tươi tốt mùa hạ mà sao Thổ dày, công danh vui được một nửa, ruộng vườn đầy đủ. Bính, Đinh thịnh mùa đông mà nguồn Thủy trong, tước lộc trọn vẹn, vinh hoa rực rỡ như gấm thêu.

 Chuyên lộc (ngày sinh ngồi trên lộc của chính mình, như ngày Giáp Dần) mang thực thần, thương quan, thì nắm quyền việc quân ngoài biên ải. Dương nhận (địa chi mà khí của can ngày cực vượng, dễ thành hung bạo) đi vào quan sát, thì uy trấn biên cương. Củng lộc, củng quý (hai chữ trên lá số kẹp giữa, ngầm mời ra chữ lộc hay chữ quý nhân), giáp khâu (kẹp ra kho tàng), thì tước lộc dồi dào. Đảo xung, dao hợp (các cách mà chữ trên lá số xung hoặc hợp từ xa để gọi ra quan, tài không hiện trên lá số), lan xoa (?), thì công danh hiển đạt.

 Nhâm hướng về Cấn (ngày Nhâm gặp chữ Dần) và Giáp hướng về Càn (ngày Giáp gặp chữ Hợi), là kẻ sĩ có tiếng trong sạch. Tân hướng về dương (ngày Tân gặp giờ Tý, gọi là "Lục Tân triều dương") và Ất có quý nhân ở Tý (ngày Ất gặp giờ Tý, gọi là "Lục Ất thử quý"), là quan văn học. Cục đủ "gió hổ" (chữ Dần, hổ đi theo gió), là bậc tướng giỏi. Trụ đủ "mây rồng" (chữ Thìn, rồng đi theo mây), là đức của bậc đại nhân.

 Bốn kho (Thìn, Tuất, Sửu, Mùi) đầy đủ, rồng biến hóa gặp biển lớn, là ngôi chí tôn (ngôi vua; "cửu ngũ" là hào thứ năm quẻ Càn, tượng trưng cho vua). Tam kỳ thành cục tốt đẹp, phượng bay lượn gặp cửa trời (chữ Hợi, ứng với quẻ Càn), là bậc quý hiển nơi nội các (hàng tể tướng). Tài quan vượng thì giàu sang; lộc mã ngầm thì vinh hoa. Vào đúng cách cục thì suy là quý; phá cách cục thì đoán là không quý.

 Nghiên cứu một lẽ mà xét được trăm mối; hiểu rõ một lời mà thông được muôn loại. Người quân tử học sau chớ coi thường điều này.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video