Bàn về năm, tháng, ngày, giờ
Phàm bàn về mệnh người, đem năm, tháng, ngày, giờ sinh xếp thành Tứ trụ (bốn cột: năm, tháng, ngày, giờ sinh; mỗi cột gồm một thiên can và một địa chi). Khi "độn" tháng (suy ra thiên can của tháng) thì dựa theo năm, nên lấy năm làm "bản" (cái gốc). Khi độn giờ (suy ra thiên can của giờ) thì dựa theo ngày, nên lấy ngày làm "chủ" (cái chính, tức bản thân người ấy). Phép xưa lấy năm để xem mệnh; phép Tử Bình (môn đoán mệnh bằng tứ trụ, mang tên Từ Tử Bình đời Tống) lấy ngày để xem.
Dựa vào đó: như người có bản (năm) thuộc hành Mộc mà được tháng Mão để nương vào, có chủ (ngày) thuộc hành Kim mà được giờ Dậu để nương vào, thì gọi là "bản chủ thừa vượng khí" (gốc và chủ đều nương được khí đang thịnh). Bản thuộc Thủy mà được tháng Giáp Thân, Bính Tý, Nhâm Tuất, Quý Hợi; chủ thuộc Hỏa mà được giờ Bính Dần, Mậu Ngọ, Giáp Thìn, Ất Tỵ; bản thuộc Mộc mà được tháng Kỷ Hợi, Tân Mão, Giáp Dần, Canh Dần; chủ thuộc Kim mà được giờ Tân Tỵ, Quý Dậu, Canh Thân, Nhâm Thân. Các trường hợp này gọi là "bản chủ hoàn gia" (gốc và chủ trở về nhà). Ở đây tháng, giờ ấy có nạp âm cùng hành với bản hoặc chủ. Nạp âm là cách gán mỗi cặp can chi vào một trong năm hành, ví như Giáp Thân là "Thủy trong suối".
Bản thuộc Mộc mà được tháng Quý Mùi; chủ thuộc Kim mà được giờ Ất Sửu; bản thuộc Thủy mà được tháng Nhâm Thìn; chủ thuộc Hỏa mà được giờ Giáp Tuất. Các trường hợp này gọi là "bản chủ trì ấn" (gốc và chủ cầm ấn). Ở đây can chi có nạp âm cùng hành, lại đóng ở chỗ "mộ", tức kho chứa của hành ấy.
Bốn trụ như thế, lại thêm cát thần (các sao tốt) qua lại, hung sát (các sao xấu gây hại) tránh xa, thì gọi là "bản chủ đắc vị" (gốc và chủ đều được đúng chỗ). Bản mạnh hơn chủ thì phần nhiều được hưởng phúc ấm của tổ tiên (?). Chủ mạnh hơn bản thì phải tự mình gây dựng, đứng vững. Bản và chủ đều mạnh thì giàu sang trọn vẹn cả hai. Trong tứ trụ lại có chỗ nén, chỗ nâng, đưa về mức trung hòa, không thái quá cũng không bất cập (không quá dư, không quá thiếu), mới thành mệnh tốt. Có một trụ bất cập thì ắt chủ về trắc trở, bế tắc.
Thế nhưng các nhà đoán mệnh đều nói: năm tốt không bằng tháng tốt, tháng tốt không bằng ngày tốt, ngày tốt không bằng giờ tốt. Đại để năm thì bao trùm cả một năm, tháng thì gồm ba mươi ngày, còn ngày và giờ mới là phần riêng của mỗi người. Nhưng họ không biết rằng được ngày giờ tốt mà tháng không hưởng ứng thì trở thành vô dụng. Huống chi dụng thần (yếu tố then chốt trong lá số, dùng để điều hòa và quyết định tốt xấu) phần nhiều lấy ở tháng, vậy tháng lại có thể xem nhẹ sao?
Đời Đường, Lý Hư Trung riêng lấy thiên can của ngày làm chủ, rồi xét năm, tháng, giờ hợp lại (?) theo sinh khắc chế hóa (các hành sinh ra nhau, khắc nhau, kiềm chế nhau, biến đổi lẫn nhau) và vượng tướng hưu tù (năm trạng thái mạnh yếu của một hành theo mùa: thịnh nhất, đang lên, nghỉ, bị giam, chết). Từ đó ông lập ra cách cục (các kiểu mẫu lá số dùng để định tốt xấu).
Có thể ví với cái cân. Năm như móc cân móc vật lên. Tháng như quai dây nhấc vật lên. Ngày như thân cân, các vạch chỉ lạng không sai chút nào. Quả cân phân nặng nhẹ, thêm bớt từng li từng hào. Điều này nói ra được cái mà các bậc hiền trước chưa nói, nên các nhà thuật số ngày nay đều theo.
Nhưng người xưa bàn mệnh thì chia ba "chủ", định ba "hạn". Năm và tháng quản sơ chủ (giai đoạn đầu đời). Tháng và ngày quản trung chủ (giai đoạn giữa đời). Ngày và giờ quản mạt chủ (giai đoạn cuối đời). Phép này giống cách chia ba chủ của nhà Tinh lịch (môn đoán mệnh bằng vị trí các sao). Nếu sao sơ chủ gặp năm sinh mà đắc lực thì đầu đời tốt, không đắc lực thì đầu đời trắc trở. Trung chủ, mạt chủ cũng vậy.
Ba hạn thì tháng sinh là sơ hạn, quản 25 năm; ngày sinh là trung hạn, quản 25 năm; giờ sinh là mạt hạn, quản 50 năm. Nếu sơ hạn gặp Lộc (sao chủ bổng lộc, của ăn), Mã (Dịch mã, sao chủ đi lại, thăng tiến), Quý thần (sao quý nhân phù trợ), mà không phạm Không vong (sao trống rỗng, làm việc gì cũng hụt), Triệt lộ (sao chặn đường), Giao thoái (sao chủ thời vận thoái lui), Phục thần (sao chủ ẩn phục, khó nổi lên), thì ngay sơ hạn đã tiến đạt. Trung hạn được như sơ hạn thì tuổi trung niên thành đạt. Mạt hạn được như trung hạn thì về già được hưởng hanh thông. Vậy trong tứ trụ chia ra ba chủ, ba hạn, đủ thấy các trụ phải được coi trọng ngang nhau.
Lại nói: năm là Thái tuế (ở đây chỉ can chi của năm sinh, được ví như vị thần cai quản năm), chủ về họa phúc cả đời người. Như Thái tuế lúc sinh là Kim hay là Mộc, cần ngày, tháng, giờ tương sinh, tương ứng với nó, cho các yếu tố hòa thuận với nhau. Như vậy thì nền móng vững chắc, một đời đứng vững, có thành tựu. Nếu ngũ hành (năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) của can chi không thuận, trái lại khắc nhau, xung nhau, phá nhau, thì đó là làm tổn thương bản chủ, chủ không sống thọ. Nếu bị hình sát (sát khí do các chi hình hại nhau) lan đến tháng, ngày, giờ sinh (?), thì chủ về hao tổn bản khí, phá hại cơ nghiệp tổ tiên, lục thân (cha mẹ, anh em, vợ con) lạnh nhạt; đó là mệnh trắc trở.
Tháng là vận nguyên (gốc của vận: các đại vận, tức các chặng vận mười năm một, được tính khởi từ trụ tháng). Hành vận bắt đầu từ nguyệt kiến (can chi của tháng sinh). Nếu ngày, giờ là phúc của năm sinh thì nên đi vào chỗ sinh vượng của vận nguyên để được phù trợ. Cho nên Quan (sao chủ chức tước), Ấn (sao chủ che chở, học vấn, ấn tín), Quý nhân, Lộc, Mã, Tài tinh (sao chủ tiền của) nên ở chỗ sinh vượng của vận nguyên thì mới đẹp.
Nếu ngày, giờ là họa của năm sinh thì nên đi vào chỗ vận nguyên bị khắc chế để được ngầm cứu giải. Cho nên Thổ nhiều thì bế tắc, nên đi vào chỗ vận nguyên khơi thông. Thủy nhiều thì tràn lan, nên đi vào chỗ vận nguyên có nơi chứa về. Hỏa nhiều thì phơi lộ gay gắt, nên đi vào chỗ vận nguyên mờ tối, lắng nghỉ. Kim, Mộc quá mạnh thì nên đi vào chỗ vận nguyên chìm lặng. Hoặc vận nguyên gom phúc của giờ sinh, hoặc vận nguyên phát phúc cho giờ sinh.
Ngày là tinh hoa của Tam dương (khí dương thịnh, ứng với mặt trời) (?), là hình tượng của bậc đế vương. Giờ là bề tôi hầu cận, gần gũi ngôi vua. Ngày và giờ có thể gặp "quân thần khánh hội" (vua tôi gặp nhau trong vui mừng) hoặc "thiên địa đức hợp" (đức của trời đất hợp nhau). Có khi khí sinh vượng theo nạp âm của bốn trụ năm, tháng, ngày, giờ, hoặc khí Lộc, Mã, phúc, quý của bốn trụ, đều tụ cả vào giờ; như thế gọi là "bốn vị tụ phúc vào đế tọa" (ngôi vua). Có khi giờ trái lại phơi bày vượng khí, tú khí (khí tốt đẹp, thanh tú), tản ra các trụ, mà các trụ đều nương được khí tốt (?); như thế gọi là "đế tọa phát phúc cho bốn vị".
Tụ phúc vào đế tọa thì người ấy lấy sự thuần hậu, trung tín làm lòng. Phát phúc cho bốn vị thì người ấy nhờ thông minh, ngay thẳng mà tự tiến thân. Nếu là bề tôi hầu cận thì rất kỵ khí Thổ, Hỏa, Kim quá vượng, vì không thể giữ chức lâu. Nếu Thủy, Mộc trong trẻo, khác thường thì phần nhiều làm quan Hàn lâm (quan văn chuyên lo văn thư, soạn thảo chiếu chỉ cho vua). Chỗ năm, tháng phát phúc thì không muốn giờ sinh phá hoại. Chỗ năm, tháng bại hoại thì vẫn cần giờ sinh giải gỡ.
Do đó mà luận, năm, tháng, ngày, giờ đều quan trọng, mà giờ lại càng quan trọng hơn. Mệnh người sang hay hèn, thọ hay yểu, khốn cùng hay hanh thông, được hay mất, đều chỉ ở chỗ phân biệt giờ sinh. Một giờ chia làm tám khắc (đơn vị thời gian; một giờ cổ bằng hai tiếng đồng hồ ngày nay), có phần đầu, phần chính, phần cuối, khí không giống nhau, cần xét kỹ.
Lại nói: tiết khí (24 mốc thời tiết trong năm, dùng để phân ranh giới các tháng trong phép đoán mệnh) có khi Lập xuân (tiết mở đầu mùa xuân, cũng là mốc bắt đầu năm mới trong phép đoán mệnh) rơi vào cuối tháng Chạp. Người sinh trong tháng Chạp mà được khí xuân của năm sau, chiếm khí của hai năm, gọi là "Thùy đới quý nhân" (quý nhân đeo dải rủ dài). Có người sinh tháng Hai mà được tiết khí của tháng Ba, lại sinh vào đúng lúc giao khí (lúc khí tháng cũ chuyển sang khí tháng mới), trong phần khí thừa còn sót lại, thì gọi là "Vô hậu quý nhân" (quý nhân không có phần sau). Người sinh làm Thùy đới quý nhân chủ về phúc lộc lâu dài, vì chiếm được nhiều khí. Người sinh làm Vô hậu quý nhân chủ về giàu sang không lâu, vì được ít khí.
Lại sách "Định chân luận" nói: trong tứ trụ, lấy năm làm tổ tiên, thì biết lẽ thịnh suy của dòng họ qua các đời. Lấy tháng làm cha mẹ, thì biết các việc như người thân có che chở hay không (?), danh lợi có hay không. Lấy ngày làm bản thân, nên xét thiên can của ngày, tìm dụng thần trong tám chữ (bốn cặp can chi của tứ trụ) làm gốc cho việc lấy hay bỏ các yếu tố trong và ngoài. Can ngày yếu thì tìm chỗ khí vượng để nương nhờ. Can ngày có dư thì muốn tìm đến chỗ thiếu để tiết bớt.
Can giống hành với can ngày thì coi là anh em. Như Ất thấy Giáp thì Giáp là anh, kỵ có nhiều Canh (vì Canh khắc Giáp). Giáp lấy Ất làm em, kỵ có nhiều Tân (vì Tân khắc Ất). Can bị can ngày khắc thì coi là vợ và tiền của; nếu nhiều mà can ngày vượng thì được như ý, còn can ngày suy mà tài nhiều thì gặp họa. Can và chi cùng một hành với can ngày thì hao tiền của, hại vợ. Con trai thì lấy cái khắc can ngày, con gái thì lấy cái do can ngày sinh ra, làm con cái. Việc còn hay mất đều suy theo lệ ấy. Lấy giờ làm "phân dã" (vốn là vùng đất ứng với từng khu sao trên trời; ở đây chỉ phần quyết định cuối cùng của lá số), nên xét ở đó ranh giới giữa sang và hèn, giàu và nghèo.
Nếu lấy năm làm chủ thì những người cùng giàu sang như nhau lên đến hàng vạn, hàng ức, nên khó phân biệt (?). Như người sinh năm Giáp Tý thì đó là bản mệnh, có lời răn về những ngày phải kiêng (?). Lấy tháng làm anh em: như mệnh Hỏa sinh vào các tháng Dậu, Tuất, Hợi, Tý thì đoán là anh em không giúp được sức. Hoặc lấy ngày làm vợ: như ngày rơi vào chỗ Không vong, hình, khắc, sát thì đoán là khắc vợ thiếp (vợ thiếp bị hại hoặc mất sớm). Hoặc lấy giờ làm con: như giờ rơi vào chỗ Tử, Tuyệt (các giai đoạn khí suy kiệt, chết hẳn trong vòng sinh vượng của một hành) hoặc bị sát làm tổn thương, thì đoán là ít con.
Lại nói: năm bị tổn thương thì bất lợi cho cha. Tháng bị tổn thương thì bất lợi cho anh em, cũng chủ những năm đầu đời gian khổ. Ngày bị tổn thương thì bất lợi cho bản thân, gọi là "Chiết yêu sát" (sát làm gãy lưng). Giờ bị tổn thương thì bất lợi cho con cháu, cũng chẳng có kết quả gì.
Nếu năm sinh ra ba trụ tháng, ngày, giờ thì gọi là trên sinh dưới, chủ về hao tổn bản khí, lại phá cơ nghiệp tổ tiên. Nếu giờ sinh ra ngày, tháng, năm thì gọi là dưới sinh trên, chủ về tăng thêm phúc đức. Nếu trên sinh dưới mà ngũ hành gặp nhau, nương vào nhau sinh ra phúc khí thì cũng coi là mệnh tốt; nếu nương nhau sinh ra họa thì không tốt. Tứ trụ thuần túy, không có hình, xung, phá, hại (các quan hệ bất lợi giữa các địa chi: hình phạt nhau, xung đột nhau, phá nhau, hại nhau), không có Không vong, Tử, Tuyệt, lại có phúc thần (các sao tốt) giúp đỡ lẫn nhau, mới là mệnh tốt. Trái lại thì là mệnh xấu.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video