Thiên 53 — Bàn về cách khởi can tháng và can giờ

 Bàn về phép độn tháng và giờ (độn: cách suy ra thiên can của tháng dựa vào thiên can của năm, và suy ra thiên can của giờ dựa vào thiên can của ngày).

 Trong số mệnh, năm là gốc, ứng với cha. Tháng ứng với anh em, bạn bè cùng làm quan. Ngày là chủ, ứng với vợ và bản thân mình. Giờ ứng với con cháu, là "đế tọa" (ngôi chủ tể), làm đầu mối quyết định vinh nhục cả đời. Lại có câu: năm là rễ, tháng là mầm, ngày là hoa, giờ là quả. Mầm không có rễ thì không mọc, quả không có hoa thì không kết.

 Vì vậy tháng được độn theo năm, giờ được độn theo ngày. Độn tháng như sau: năm có thiên can (mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, ghép với mười hai địa chi Tý, Sửu, Dần… để ghi năm, tháng, ngày, giờ) là Giáp hoặc Kỷ thì tháng Giêng khởi từ Bính Dần, tháng Hai là Đinh Mão, cứ thế đi thuận đủ mười hai tháng.

 Bài ca xưa nói:

 Năm Giáp, Kỷ thì Bính đứng đầu,
Năm Ất, Canh thì Mậu làm đầu,
Năm Bính, Tân thì tìm đến Canh,
Năm Đinh, Nhâm thì từ Nhâm mà đi thuận.
Còn năm Mậu, Quý khởi từ đâu?
Cứ tìm ở chỗ Giáp Dần.

 Độn giờ như sau: người sinh vào giờ Tý ngày Giáp Tý thì theo câu "Giáp, Kỷ lại thêm Giáp", biết giờ Tý là Giáp Tý, giờ Sửu là Ất Sửu, cứ thế đi thuận đủ mười hai giờ.

 Bài ca xưa nói:

 Ngày Giáp, Kỷ thì lại thêm Giáp,
Ngày Ất, Canh lấy Bính làm đầu,
Ngày Bính, Tân khởi từ Mậu,
Ngày Đinh, Nhâm ở Canh Tý.
Ngày Mậu, Quý khởi từ đâu?
Nhâm Tý là đường thẳng.

 Phép khởi tháng và giờ nói trên dựa vào "số hợp" của thiên can (hai can kết đôi với nhau theo cặp, như Giáp với Kỷ, Ất với Canh), tức là sự phối hợp giữa âm và dương. Đã lấy số hợp thì tự sinh ra "số hóa" (mỗi cặp can hợp lại thì hóa thành một hành trong ngũ hành; ngũ hành là năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, sinh ra nhau và chế ngự nhau).

 Với tháng thì lấy hành "sinh" (hành nuôi dưỡng, sinh ra hành đã hóa thành), với giờ thì lấy hành "khắc" (hành chế ngự hành đã hóa thành). Chẳng hạn Giáp và Kỷ hợp lại hóa thành Thổ. Hỏa sinh Thổ, mà Bính thuộc Hỏa, nên tháng khởi từ Bính Dần. Thủy (?) khắc Thổ nên giờ khởi từ Giáp Tý.

 Tháng được độn bắt đầu từ Dần, theo ý "con người sinh ra ở Dần", tức lúc việc cày cấy mùa xuân vừa bắt đầu. Giờ được độn bắt đầu từ Tý, theo ý "trời mở ra ở Tý", tức lúc khí dương đầu tiên vừa nhú lên. Xét cho cùng thì tất cả đều sinh ra nhau mà xoay vòng, tuần hoàn không có điểm đầu điểm cuối.

 Bởi vì theo lịch thời thượng cổ, mốc khởi đầu của lịch là năm Giáp Tý, tháng Giáp Tý, ngày Giáp Tý, giờ Giáp Tý. Việc Giáp, Kỷ khởi từ Giáp Tý là bắt nguồn từ đó. Có Giáp Tý thì tiếp theo là Ất Sửu, Bính Dần, xếp thuận đủ mười hai cung (mười hai vị trí ứng với mười hai địa chi).

 Dương sinh ra dương, âm sinh ra âm, cách nhau một vị trí; những cái cùng loại kết thành vợ chồng. Như vậy, phép khởi tháng cũng không nằm ngoài phép khởi giờ.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video