Thiên 52 — Bàn về vượng tướng hưu tù tử của ngũ hành và mười hai cung trường sinh

 Bàn về năm trạng thái Vượng, Tướng, Hưu, Tù, Tử của ngũ hành, và mười hai cung mà ngũ hành gửi mình vào để sinh trưởng

 Đức đang thịnh lại gặp đúng thời của mình thì gọi là Vượng (trạng thái mạnh nhất của một hành, khi gặp đúng mùa của nó; ngũ hành là năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, sinh ra và chế ngự lẫn nhau, dùng để luận mệnh). Ví như mùa xuân Mộc vượng. Mộc vượng thì sinh ra Hỏa. Hỏa là con của Mộc, con nối nghiệp cha, nên Hỏa ở trạng thái Tướng (trạng thái mạnh thứ hai, là hành được hành đang vượng sinh ra). Mộc nhờ Thủy sinh ra. Cái sinh ra mình là cha mẹ. Nay con cháu đã gặp thời, bước lên chỗ cao sáng, rực rỡ, thì cha mẹ là cái sinh ra mình nên biết lui về, vì vậy Thủy ở trạng thái Hưu (trạng thái nghỉ ngơi, là hành đã sinh ra hành đang vượng, nay lui về nghỉ). Hưu nghĩa là đẹp đến tột cùng, cũng là ý thảnh thơi, không còn việc gì. Hỏa khắc được Kim (khắc là chế ngự, áp đảo). Kim là "quỷ" của Mộc (quỷ là hành khắc mình). Nay Kim bị Hỏa khắc chế, không thi thố được gì, nên Kim ở trạng thái Tù (trạng thái bị giam hãm, là hành vốn khắc hành đang vượng nhưng lại bị hành Tướng khắc lại). Hỏa sinh được Thổ. Thổ là "tài" của Mộc (tài là hành bị mình khắc). Tài là vật cất giấu. Khi cây cỏ mọc lên thì đất tơi ra, khí của đất tản thành bụi (?). Cho nên mùa xuân Mộc khắc Thổ thì Thổ ở trạng thái Tử (trạng thái chết, yếu nhất, là hành bị hành đang vượng khắc).

 Mùa hạ Hỏa vượng. Hỏa sinh Thổ nên Thổ ở trạng thái Tướng. Mộc sinh Hỏa nên Mộc ở trạng thái Hưu. Thủy khắc Hỏa nên Thủy ở trạng thái Tù. Hỏa khắc Kim nên Kim ở trạng thái Tử.

 Tháng Sáu (tháng cuối mùa hạ theo âm lịch) Thổ vượng. Thổ sinh Kim nên Kim ở trạng thái Tướng. Hỏa sinh Thổ nên Hỏa ở trạng thái Hưu. Mộc khắc Thổ nên Mộc ở trạng thái Tù. Thổ khắc Thủy nên Thủy ở trạng thái Tử.

 Mùa thu Kim vượng. Kim sinh Thủy nên Thủy ở trạng thái Tướng. Thổ sinh Kim nên Thổ ở trạng thái Hưu. Hỏa khắc Kim nên Hỏa ở trạng thái Tù. Kim khắc Mộc nên Mộc ở trạng thái Tử.

 Mùa đông Thủy vượng. Thủy sinh Mộc nên Mộc ở trạng thái Tướng. Kim sinh Thủy nên Kim ở trạng thái Hưu. Thổ khắc Thủy nên Thổ ở trạng thái Tù. Thủy khắc Hỏa nên Hỏa ở trạng thái Tử.

 Hãy xem: mùa hạ hạn hán lớn, vàng đá như muốn chảy ra, nước cạn, đất cháy khô. Tháng Sáu hơi nóng tăng lên, khí lạnh mất hẳn. Mùa thu Kim thắng thế, cây cỏ vàng úa, rụng lá. Mùa đông rét lớn, lạnh quá nên nước đóng thành băng, khí của Hỏa giảm hẳn đi. Vậy cái lúc vượng và cái lúc chết của mỗi hành đại khái có thể thấy được.

 Bởi thứ tự bốn mùa hễ hết tiết thì tàn, còn tính chất của ngũ hành hễ thành công thì ắt đổ. Cho nên dương lên đến cùng cực thì hạ xuống, âm xuống đến cùng cực thì lên. Mặt trời đến giữa trưa thì ngả về tây, trăng tròn đầy rồi thì khuyết. Đó là lẽ thường của trời. Người sống giữa trời đất, thế lực tích nhiều ắt bị tổn hại, của cải gom nhiều ắt bị tan, tuổi trẻ rồi lại suy (?), vui đến tột cùng lại hóa buồn. Đó là lẽ thường của người. Cho nên lúc thịnh lúc suy, khi được khi mất, lúc tươi lúc héo, lúc tiến lúc lui, đều khó thoát khỏi lẽ ấy. Sách xưa nói: "Con người tuy linh thiêng hơn muôn vật, nhưng số mệnh không thoát khỏi ngũ hành." Câu ấy đã nói hết cả rồi.

 Ngũ hành gửi mình vào mười hai cung để sinh trưởng (tức mười hai giai đoạn từ sinh ra đến mất đi rồi lại sinh, mà mỗi hành lần lượt trải qua). Đó là: Trường sinh, Mộc dục, Quan đới, Lâm quan, Đế vượng, Suy, Bệnh, Tử, Mộ, Tuyệt, Thai, Dưỡng. Chúng xoay vòng không có điểm đầu, hết một vòng lại bắt đầu lại. Đại thể việc tạo hóa sinh ra muôn vật cũng giống như con người. Việc xoay vòng qua mười hai cung cũng như luân hồi ở đời người (luân hồi là chết đi rồi lại sinh ra, quay vòng mãi không dứt).

 Sách "Tam mệnh đề yếu" nói: Ngũ hành gửi mình vào mười hai cung. Thứ nhất gọi là Thụ khí, còn gọi là Tuyệt, hay là Bào. Vì lúc ấy muôn vật còn ở trong đất, chưa có hình tượng, giống như bụng mẹ còn trống, chưa có gì.

 Thứ hai gọi là Thụ thai. Khí trời và khí đất giao nhau, hòa quyện mà tạo nên vật. Vật ấy nảy mầm trong đất, bắt đầu có khí, giống như người nhận khí của cha mẹ.

 Thứ ba gọi là Thành hình. Muôn vật thành hình trong đất, giống như người thành hình trong bụng mẹ.

 Thứ tư gọi là Trường sinh. Muôn vật mọc lên, hướng tới tươi tốt, giống như người mới sinh ra rồi lớn dần lên.

 Thứ năm gọi là Mộc dục (nghĩa đen là tắm gội), còn gọi là Bại. Vì muôn vật mới sinh, hình thể mềm yếu, dễ bị tổn hại, giống như người sinh ra được ba ngày thì đem tắm, suýt nữa khốn đốn đến kiệt sức (?).

 Thứ sáu gọi là Quan đới (nghĩa đen là đội mũ thắt đai). Muôn vật dần tươi tốt, đẹp đẽ, giống như người đã có đủ áo mũ.

 Thứ bảy gọi là Lâm quan (nghĩa đen là nhậm chức làm quan). Muôn vật đã đẹp đẽ, kết hạt chắc, giống như người ra làm quan.

 Thứ tám gọi là Đế vượng (thịnh vượng nhất). Muôn vật chín muồi, giống như người lúc hưng thịnh.

 Thứ chín gọi là Suy. Hình thể muôn vật suy yếu, giống như khí lực của người suy giảm.

 Thứ mười gọi là Bệnh. Muôn vật bệnh, giống như người bệnh.

 Thứ mười một gọi là Tử. Muôn vật chết, giống như người chết.

 Thứ mười hai gọi là Mộ, còn gọi là Khố (kho). Vì muôn vật đã thành công rồi được cất vào kho, giống như người hết đời thì về nằm trong mộ. Về mộ rồi thì lại thụ khí, thành thai mà sinh ra nữa.

 Phàm khi xem xét tạo hóa (tức lá số, sự phối hợp ngũ hành trong mệnh của một người), thấy Sinh, Vượng thì chưa hẳn đã luận là tốt; thấy Hưu, Tù, Tử, Tuyệt thì chưa hẳn đã nói là xấu. Nếu Sinh, Vượng quá mức thì nên chế phục (kiềm chế, làm cho bớt mạnh); nếu Tử, Tuyệt yếu kém thì nên sinh phù (nâng đỡ, làm cho mạnh thêm). Chỗ tinh tế là biết biến thông theo từng trường hợp. Người xưa lấy Thai, Sinh, Vượng, Khố làm "bốn quý" (bốn cung tốt), lấy Tử, Tuyệt, Bệnh, Bại làm "bốn kỵ" (bốn cung xấu), các cung còn lại làm "bốn bình" (bốn cung trung bình). Đó cũng chỉ là nói đại khái mà thôi.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video