Thiên 69 — Bàn về tam hình

 Bàn về Tam hình

 Âm Phù Kinh nói: "Ơn sinh ra từ hại, hại sinh ra từ ơn." Tam hình (ba loại quan hệ "hình", tức gây tổn thương, xung khắc giữa các địa chi trong lá số tứ trụ) sinh ra từ nhị hợp (?) (có lẽ là tam hợp: ba địa chi kết hợp thành một cục ngũ hành). Điều này cũng giống như lục hại (sáu cặp địa chi làm hại nhau) sinh ra từ lục hợp (sáu cặp địa chi hòa hợp với nhau).

Ví dụ, tam hợp Thân – Tý – Thìn đặt lên ba ngôi Dần – Mão – Thìn thì Thân hình Dần, Tý hình Mão, Thìn gặp Thìn thì tự hình (tự làm hại chính mình). Tam hợp Dần – Ngọ – Tuất đặt lên Tỵ – Ngọ – Mùi thì Dần hình Tỵ, Ngọ gặp Ngọ tự hình, Tuất hình Mùi. Tam hợp Tỵ – Dậu – Sửu đặt lên Thân – Dậu – Tuất thì Tỵ hình Thân, Dậu gặp Dậu tự hình, Sửu hình Tuất. Tam hợp Hợi – Mão – Mùi đặt lên Hợi – Tý – Sửu thì Hợi gặp Hợi tự hình, Mão hình Tý, Mùi hình Sửu.

Trong chỗ hợp lại sinh ra hình, cũng như vợ chồng hòa hợp với nhau mà rốt cuộc lại làm tổn thương nhau. Lẽ của trời đất và việc của con người chỉ là một mà thôi.

Kinh nói: "Kim cứng, hỏa mạnh thì tự hình ở phương của mình; mộc rụng thì về gốc; nước chảy thì dồn về đông." Vì vậy Tỵ – Dậu – Sửu là ngôi của kim, chỗ hình của nó đều ở phương tây (Thân, Dậu, Tuất). Dần – Ngọ – Tuất là ngôi của hỏa, chỗ hình của nó đều ở phương nam (Tỵ, Ngọ, Mùi). Đó là "kim cứng, hỏa mạnh tự hình ở phương của mình".

Hợi – Mão – Mùi là ngôi của mộc, chỗ hình của nó đều ở phương bắc (Hợi, Tý, Sửu). Hợi là gốc rễ của mộc. Nói "mộc rụng về gốc" là ý cây cỏ đến mùa đông thì lá rụng, quay về gốc rễ.

Thân – Tý – Thìn là ngôi của thủy, chỗ hình của nó đều ở phương đông (Dần, Mão, Thìn). Thìn là kho chứa của thủy. Nói "nước chảy dồn về đông" là ý nước ắt chảy về đông, trôi đi không trở lại.

Tý – Mão là loại hình thứ nhất. Dần – Tỵ – Thân là loại hình thứ hai. Sửu – Mùi – Tuất là loại hình thứ ba.

 Có thuyết cho rằng phép tam hình khởi từ số đếm. Sách Hoàng Cực Trung Thiên lấy số mười làm số sát (con số mang khí hung hại). Đếm dồn đến mười thì lật thành rỗng không. Đạo trời ghét sự đầy tràn, đầy thì đổ.

Vì vậy đếm thuận từ Mão đến Tý, đếm ngược từ Tý đến Mão, đủ mười số thì thành hình vô lễ. Đếm ngược từ Dần đến Tỵ, đếm ngược từ Tỵ đến Thân, đủ mười số thì thành hình vô ân. Đếm thuận từ Sửu đến Tuất, đếm thuận từ Tuất đến Mùi, đủ mười số thì thành hình ỷ thế. Đếm đến bảy thì xung (đối đầu trực diện), đến mười thì hình, đến sáu thì hợp. Đó là một lẽ tự nhiên.

Vậy vì sao Dần – Tỵ – Thân gọi là vô ân (không biết ơn)? Vì trong Dần có tàng can (thiên can ẩn chứa bên trong địa chi) là Giáp mộc, hình Mậu thổ trong Tỵ. Mậu hợp với Quý thủy, lấy Quý làm vợ. Quý thủy lại là mẹ của Giáp mộc, vì thủy sinh ra mộc. Mậu thổ đã là chồng của Quý thủy, tức là cha của Giáp. Người ấy là cha mà ta lại hình, thế là quên ơn rồi. Bính trong Tỵ hình Canh trong Thân, Canh trong Thân hình Giáp trong Dần, cũng theo cùng một nghĩa.

Lại có thuyết nói: Dần là nơi hỏa trường sinh (giai đoạn mới sinh ra, khởi đầu trong vòng mười hai giai đoạn thịnh suy của ngũ hành), hình Tỵ là nơi kim sinh ra. Thổ gửi sinh ở Tỵ hình thủy trường sinh ở Thân. Thủy sinh trong Thân lại hình hỏa sinh trong Dần. Chúng không đoái hoài đến cái đã sinh ra mình, từ xa khắc chế lẫn nhau, cho nên gọi là vô ân.

Nếu hình này ở thế sinh vượng (các giai đoạn hành đang mạnh như trường sinh, lâm quan, đế vượng) thì người ấy chững chạc, ít nói, ít ham muốn, nhưng vô tình, hay chuốc lấy tiếng thất nghĩa quên ơn (?). Nếu ở thế tử tuyệt (các giai đoạn hành suy kiệt như tử, mộ, tuyệt) thì trước mặt khen, sau lưng chê, quên ơn bội nghĩa.

Nếu lá số thuộc quý cách (cách cục sang quý) thì người ấy tàn bạo, thích giết chóc, thích lập công danh sự nghiệp. Nếu thuộc tiện cách (cách cục thấp hèn) thì lời nói việc làm trái ngược, lệch lạc, tham lam keo kiệt không biết chán. Đàn bà gặp hình này hay mắc tai nạn băng huyết khi sinh, tổn thương thai, cả đời bất lợi cho ruột thịt, nhưng tính tình khá liêm khiết, ngay thẳng.

 Vì sao Sửu – Tuất – Mùi gọi là ỷ thế (cậy thế)? Vì trong Sửu có thủy đang vượng, Sửu là thổ nằm trong vùng thủy. Trong Tuất có hỏa đang ở mộ (giai đoạn bị chôn cất, thu tàng). Sửu cậy thủy đang vượng mà hình hỏa nằm ở mộ trong Tuất.

Tuất là ngôi tôn quý của Lục Giáp, còn Mùi là ngôi thấp kém của Lục Quý (Giáp là can đứng đầu, Quý là can đứng cuối trong mười thiên can). Tuất cậy sự tôn quý của Lục Giáp mà hình Mùi, là ngôi thấp kém của Lục Quý. Mùi có thổ đang vượng, lại cậy thế mà hình thủy đang vượng trong Sửu.

Lại có thuyết nói: Mùi cậy thế Đinh hỏa để hình kim trong Sửu. Sửu cậy thế thủy vượng để hình hỏa trong Tuất. Tuất cậy thế Tân kim để hình mộc trong Mùi. Cho nên gọi là ỷ thế.

Nếu ở thế sinh vượng thì người ấy tinh thần, ý khí hào hùng, mày rậm, mặt rộng, đối đãi với người một cách ngay thẳng. Nếu ở thế tử tuyệt thì nét hình lộ ra ngoài, người gầy nhỏ, tinh thần ranh mãnh, hay gây chuyện thị phi, hèn hạ, xu nịnh, thích thấy người khác gặp họa.

Nếu thuộc quý cách thì công minh, thanh liêm, công bằng, ngay thẳng, người đời phần nhiều kính sợ. Nếu thuộc tiện cách thì hay phạm vào hình luật, gặp những tai họa mờ ám. Đàn bà gặp hình này thì khắc hại người thân, sống cô độc.

 Vì sao Tý – Mão gọi là vô lễ? Tý thuộc thủy, Mão thuộc mộc. Thủy sinh được mộc, vậy Tý thủy là mẹ, Mão mộc là con. Mẹ con lại tự hình nhau.

Lại nữa, Mão là cửa mặt trời, Tý là nơi khí dương sinh ra, mặt trời mọc ra từ Mão. Tý và Mão đứng đối chọi nhau, không có đạo kính người trên, nhường kẻ dưới, không đoái đến nghĩa sinh thành cho nhau mà lần lượt hình hại nhau. Cho nên gọi là vô lễ.

Lại có thuyết nói: trong Tý chỉ dùng Quý thủy. Quý lấy Mậu thổ làm phu tinh (sao chồng, tức can khắc mình, tượng trưng cho người chồng), mà Mậu lại bại ở Mão, cho nên Tý hình Mão. Trong Mão chỉ dùng Ất mộc. Ất lấy Canh kim làm phu tinh, mà Canh lại tử ở Tý, cho nên Mão hình Tý. Hai nhà này đều giam hãm chồng mà còn bị hình, mệnh đàn bà gặp phải thì càng không tốt. Cho nên gọi là vô lễ.

Nếu ở thế sinh vượng thì người ấy uy nghiêm, mặt không có vẻ hòa nhã, khí mạnh, tính nóng nảy, quá xét nét, không bao dung người khác. Nếu ở thế tử tuyệt thì khinh nhờn, cẩu thả, hẹp hòi, kém cỏi, khắc nghiệt, bóc lột, ít hiếu thảo với cha mẹ và kính nhường anh em, hại vợ con. Người ấy xa cách lục thân (sáu hàng người thân: cha, mẹ, anh, em, vợ, con) như hai nước thù địch Ngô và Việt.

Nếu thuộc quý cách thì thường nắm binh quyền, nhưng không lợi làm quan hầu cận bên vua, giữ chức không được lâu. Nếu thuộc tiện cách thì ngang ngược, càn bậy, hung bạo (?), hay chuốc lấy tai họa về hình phạt.

 Vì sao Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi gọi là tự hình? Vì trong nhóm Dần – Thân – Tỵ – Hợi thì có Dần, Tỵ, Thân hình lẫn nhau, riêng Hợi không có hình. Trong nhóm Thìn – Tuất – Sửu – Mùi thì có Tuất, Sửu, Mùi hình lẫn nhau, riêng Thìn không có hình. Trong nhóm Tý – Ngọ – Mão – Dậu thì có Tý, Mão hình nhau, riêng Ngọ và Dậu không có hình. Vì thế bốn ngôi này gọi là tự hình, bởi không có vật nào khác gia vào nên gọi là "tự".

Lại có thuyết nói: Thìn là mộ của thủy, nước dâng thì tràn đầy. Ngọ là nơi hỏa vượng, lửa dữ thì thiêu đốt. Dậu là ngôi của kim, cứng quá thì sứt mẻ. Hợi là nơi thủy sinh, vượng quá thì mục nát. Mỗi ngôi đều bẩm thụ khí đã thịnh đến mức thái quá nên tự chuốc lấy họa. Cho nên gọi là tự hình.

Nếu ở thế sinh vượng thì người ấy trầm tĩnh nhưng trong lòng độc địa, dáng vẻ yếu ớt, kém cỏi. Nếu ở thế tử tuyệt thì thâm độc, khinh suất, xét nét quá mức như người soi thấy cả cá dưới vực sâu (ý nói moi móc cả những điều kín đáo của người khác, vốn là điều chẳng lành), hay bị tai nạn ở tứ chi, tay chân.

Nếu thuộc quý cách thì giỏi tùy cơ ứng biến, giỏi quyền mưu. Nếu thuộc tiện cách thì nhiều lo âu, ngu muội, ương bướng, không có tình nghĩa, tự làm hại mình. Nếu lại mang các hung sát (các sao xấu gây hại) thì không được chết yên lành. Đàn bà gặp hình này thì chủ về dâm đãng, gặp tai họa dữ, chết non.

 Hình này có bốn loại tên gọi mà chỉ gọi là tam hình. Đó là vì xét trong tứ xung, tứ cực và tứ khố (ba nhóm, mỗi nhóm bốn địa chi: Dần – Thân – Tỵ – Hợi, Tý – Ngọ – Mão – Dậu, Thìn – Tuất – Sửu – Mùi), nhóm nào cũng thiếu một chi, nên nghiêng lệch, không ngay ngắn. Ba chi còn lại tự đẩy đưa nhau, không cùng một lòng, cho nên gọi là tam hình.

Sách Tam Xa Nhất Lãm lại cho Dần – Tỵ – Thân là ỷ thế, vì trong ba cung ấy đều có thế trường sinh và lâm quan (giai đoạn trưởng thành, bắt đầu nắm quyền). Sách ấy cho Sửu – Tuất – Mùi là vô ân, vì ba ngôi này đều thuộc thổ, tỷ hòa (cùng một hành, ngang hàng nhau) như anh em. Thuyết ấy cũng thông được.

 Phàm gặp hình thì không thể vội cho là hung. Phải xem trong ngũ hành của lá số có hay không các thứ tốt như: cát thần (sao tốt), vượng tướng (khí đang mạnh hoặc đang lên), quan tinh (sao quan, tức can khắc nhật chủ, chủ về chức quyền, danh vị), ấn thụ (sao ấn, tức can sinh ra nhật chủ, chủ về sự che chở, học vấn, ấn tín), quý thần (sao quý nhân phù trợ), các sao đức, sao phúc… Có những cái tốt ấy nâng đỡ, giúp sức thì hình không gây hại mà trái lại trở nên hữu dụng.

Nếu không có những cái tốt ấy giúp sức, lại thêm các sát như vong thần (sao chủ mất mát, tai họa), kiếp sát (sao chủ cướp đoạt, tai ách), thiên trung (tức không vong: hai địa chi bị bỏ trống trong một tuần mười ngày, chủ về hư hao, trống rỗng), dương nhận (sao chủ về hung bạo, máu me, đao binh)…, thì lấy ác giúp ác, tai họa không sao kể xiết. Lại có thuyết nói tam hình sợ kim.

Di văn của Quỷ Cốc nói: "Người quân tử không có hình thì nhất định không phát đạt, nếu ở đường làm quan thì phần nhiều thăng tiến. Kẻ tiểu nhân gặp phải thì ắt thành tai họa, nếu không cũng bị quan phủ đánh roi."

Hồ Trung Tử nói: "Tám chữ (bát tự, tức lá số gồm can chi của năm, tháng, ngày, giờ sinh) không có cách cục để nâng đỡ, mệnh có hình mà lại pha tạp (?), thì hoặc làm hạng người ngõ xóm, hoặc làm kẻ buôn bán chợ búa." Xét kỹ luận này đủ thấy người quân tử gặp hình thì tốt, kẻ tiểu nhân gặp hình thì xấu.

Nếu đủ cả bốn chữ Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi mà được cát thần đè lên thì sẽ được sang quý, có quyền thế. Điều đáng ghét nhất là Thìn gặp Thìn, Ngọ gặp Ngọ, Dậu gặp Dậu, Hợi gặp Hợi. Nếu lại có ác sát đi cùng thì rất xấu.

Thẩm Chi nói: "Sát tự hình chẳng phải là tốt, năm tháng hình nhau thì da thịt ắt bị thương. Không tiều tụy mà chết trong ngục thì cũng mất mạng dưới lưỡi đao kiếm." Lại nói: "Đủ cả Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi thì đến tuổi trung niên phải đề phòng mù mắt (?)." Lại nói: "Tự hình sợ hỏa." Nhưng nếu trong hình có cái chế ngự thì chưa thể luận như thế.

Động Kinh nói: "Dậu gặp Dậu, ghét là quá cứng, có hỏa giết bớt cái hình ấy thì còn lo gì. Ngọ gặp Ngọ, ghét là quá dữ, có thủy làm giảm thế của nó thì không có lỗi gì. Mộc cùng sinh mà thế lại giảm (nói về Thìn gặp Thìn). Thủy lạnh chảy mà dâng tràn (nói về Hợi gặp Hợi). Mộc rụng về gốc, nước chảy mà không vượng (?), chính là thế."

Phàm mệnh có quan tinh, ấn thụ thì cần quan ấn đến hình mệnh mới tốt. Nếu quan ấn bị mệnh hình thì xấu. Chỉ Mê Phú nói: "Quan hình mệnh là điều đáng mừng, đừng để mệnh quay lại hình quan. Quan hình mà bị hình thì dù sang quý cũng không làm quan võ thì làm thư lại."

Thiền sư Nhất Hạnh nói: "Giáp Tý và Kỷ Mão có một thuyết: là chính ấn, ứng với quyết Phượng Trì (ao phượng, chỉ cơ quan trung thư sát bên vua). Bính Dần và Tân Tỵ cũng thế, ngôi lộc tam công (ba chức quan cao nhất triều đình) sẽ được thăng." Giáp Tý gặp Kỷ Mão, Bính Dần gặp Tân Tỵ đều là quan ấn hình mệnh, nên tốt.

 Lại nói: phàm mệnh đủ tam hình thì phải phân biệt hình được vào hay hình không vào. Lấy năm sinh làm chủ, tháng, ngày, giờ làm khách. Nếu chủ hình khách mà hình được vào thì sang quý, hình không vào thì hèn kém. Nếu khách đến hình chủ thì phải hình không vào mới là quý cách, hình được vào thì hèn kém.

Ví như Sửu hình Tuất thì phải xem là Sửu nào, Tuất nào. Như Ất Sửu hình Canh Tuất là cùng loại hình nhau (cùng một hành nạp âm, tức ngũ hành gán cho từng cặp can chi), không tốt. Ất Sửu hình Bính Tuất hay Nhâm Tuất là vừa tương sinh vừa tương hình, không luận là hình. Ất Sửu hình Mậu Tuất hay Giáp Tuất là vừa tương khắc vừa tương hình: với Mậu Tuất thì hình được vào, với Giáp Tuất thì hình không vào.

Lại phải xem nơi phát sinh họa phúc ra sao. Như Mậu Tuất là đất tụ phúc mà được Ất Sửu đến hình thì rất tốt. Nếu hình không vào được đất tụ phúc thì không phải mệnh sang quý. Các trường hợp còn lại cứ theo đó mà suy.

 Kinh nói: "Phàm định mệnh có hình hay không thì trước hết phải bàn đến Thái Tuế." Ý nói mệnh người ghét gặp tam hình, nhưng nếu sát nằm ở tháng, ngày, giờ mà Thái Tuế (ở đây chỉ trụ năm sinh) không dính vào thì không luận. Cho nên nói "trước hết bàn Thái Tuế".

Lại nói: "Lấy sát chặn sát thì phần nhiều giữ chức về binh bị và hình pháp." Ý nói Thái Tuế bị hình mà lại có thứ khác chế ngự được cái đang hình Thái Tuế. Ví như người sinh năm Quý Tỵ, gặp ngày Mậu Dần, lại gặp giờ Canh Thân. Quý Tỵ bị Mậu Dần chế ngự, nhưng có Canh Thân là mộc (theo nạp âm) lại chế được thổ của Mậu Dần. Vốn có hình mà hóa ra không có hình, cho nên gọi là lấy sát chặn sát.

 Bài ca xưa nói: "Ngôi tam hình mà kiêm được tam kỳ (bộ ba thiên can liền nhau như Giáp – Mậu – Canh, Ất – Bính – Đinh, Nhâm – Quý – Tân, được coi là quý cách) cùng Thiên Ất (sao Thiên Ất quý nhân, sao quý nhân mạnh nhất) ở ngày giờ; hình nếu ngang bằng nhau, thiên can lại gặp sao đức, thì làm quan đến bậc cao nhất, chắc không thiếu sót." Qua đó thấy tam hình cần ngang bằng nhau, lại thêm tam kỳ, quý nhân, Thiên Đức (sao đức của trời, chủ hóa giải hung họa) thì là tốt.

 Sách Ngọc Tỉnh bàn về phép tương hình như sau. Muốn gom góp tinh hoa thì không có hình không được. Muốn đóng kín, cất giấu dụng thần (yếu tố ngũ hành then chốt mà lá số cần dùng) thì không có hình không được. Tài quan (sao tài và sao quan, chủ về của cải và chức vị) có khí đầy đặn thì không có hình không được. Khí sinh hợp đã tuyệt thì không có hình không được. Nên đi hay nên về đều không có hình không được. Có khi là hình giả, có khi là hình thật, mà hình thật thì không được (?). Nhận sát (dương nhận và các sát) ẩn nấp thì không có hình không được. Keo kiệt, ứ đọng thì không có hình không được.

Lại nói: những thứ gây hình hại, có khi quá mức, lại có địa chi quay ra hình được chính những thứ gây hình hại ấy. Trường hợp nặng thì tầm thường mà không thanh tú, hoặc thanh tú mà không kỳ lạ.

 (Có thuyết nói: tam hình gồm hình trên, hình dưới và tự hình. Như Tý hình Mão thì Mão là hình dưới, Tý là hình trên. Sửu hình Tuất thì Tuất là hình dưới, Mùi là hình trên. Dần hình Tỵ (chữ gốc ghi là "Kỷ", có lẽ là Tỵ) (?) thì Tỵ là hình dưới, Thân là hình trên. Thuyết này càng hay hơn.)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video