Phẩm Thập địa thứ ba (Thập địa: mười bậc, mười giai đoạn tu tập của Bồ-tát trên đường thành Phật)
Lúc ấy, ở Nhẫn thế giới (tức cõi Sa-bà, thế giới con người đang sống, gọi là "cõi nhẫn" vì chúng sinh ở đây phải nhẫn chịu nhiều khổ não), trăm ức vị Thiên Đế Thích (vua cõi trời, đứng đầu cõi trời Đao Lợi) đều ở trên điện Tử Cám thuộc cõi trời Đao Lợi (tầng trời thứ hai trong cõi dục, có ba mươi ba vị trời, Đế Thích đứng đầu), hóa ra tòa sư tử (chỗ ngồi của Phật, ví Phật như sư tử, vua của muôn thú) làm bằng thất bảo (bảy thứ báu như vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, mã não, ngọc đỏ), giăng màn kết chuỗi ngọc đan chéo, trải bằng gấm lụa nhiều màu (?). Xong rồi, ai nấy cúi đầu lạy, thỉnh Phật đến. Phật biết hết ý họ, liền phân thân (hóa ra nhiều thân cùng lúc), đi khắp các cung điện của các vị Đế Thích. Mỗi một thân Phật đều có các vị Bồ-tát (người tu hạnh lớn, nguyện cứu độ mọi chúng sinh để cùng thành Phật) đi theo; tất cả các vị Thiên Đế không ai là không vui mừng. Ở dưới, trăm ức nước nhỏ vẫn tự thấy Phật như cũ, không hề giảm bớt.
Khi ấy, các cõi nước ở mười phương (khắp mọi hướng: đông, tây, nam, bắc, bốn hướng xiên, trên và dưới) lại kéo đến tụ họp như mây. Các Bồ-tát Pháp Ý, Bồ-tát Thủ Ý, Bồ-tát Hiền Ý, Bồ-tát Cần Ý, Tư Ý, Tri Ý, Thẩm Ý, Chuyên Ý, Trọng Ý, Bồ-tát Tận Ý…, mỗi vị từ mười phương, cùng vô số bậc tu hành cao đến, cúi đầu lạy dưới chân Phật rồi ngồi sang một bên.
Bồ-tát Pháp Ý ngồi trên hoa sen, liền theo đúng dáng ấy (?) ngồi ngay thẳng, định ý (gom tâm lại, không cho tán loạn), nhập vào Vô lượng hội kiến tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm hoàn toàn tập trung, lắng yên; đây là loại định giúp thấy được vô lượng chư Phật cùng hội họp), thấy khắp mười phương có vô số chư Phật. Các Ngài đều đưa tay phải xoa đầu Bồ-tát, cùng nói: "Lành thay, Pháp Ý! Bồ-tát dũng mãnh mạnh mẽ, nên mới đạt được định này. Các đức Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý) ở mười phương và đức Phật Thích-ca Mâu-ni đều đã trao cho ông (?) để ông thành tựu công đức (phần phúc lành và đức hạnh có được nhờ tu tập), tu tập tài biện luận vi diệu, biết lẽ không (mọi sự vật không có tự tính cố định, đều do nhân duyên hợp lại mà có) và hạnh vô trước (không bám víu vào bất cứ điều gì), thấu suốt chỗ cốt yếu của giáo pháp, thông hiểu lời của chư Phật, biết được tâm ý chúng sinh. Hạnh của ông đã đầy đủ, chẳng bao lâu nữa sẽ thành Phật. Nay khiến ông nói về Thập trụ (mười chỗ an trú, tức mười bậc tu) của Bồ-tát, để những người học đạo đều biết điều mình phải làm."
Bấy giờ, Bồ-tát Pháp Ý được tài biện thuyết của Phật, sáng suốt, đạt đến chân lý tột cùng, không quên sót, không vướng mắc, từ trong định tỉnh ra mà nói rằng: "Này các thiện nam tử (người con dòng dõi tốt, cách Phật gọi người tu học)! Ai muốn cầu thành Phật thì có mười bậc trụ (chỗ an trú, giai đoạn tu tập). Chư Phật xưa, nay và sau này đều nhờ đó mà thành. Đây là điều được đấng nhiều phúc đức (tức Phật) khen ngợi, phù hợp với vô lượng chư Phật (?). Tôi xin trình bày đầy đủ, đúng như lời Phật đã dạy.
Mười bậc ấy là gì? Thứ nhất là Phát ý (phát tâm cầu thành Phật). Thứ hai là Trị địa (sửa sang, làm sạch nền tâm). Thứ ba là Ưng hành (tu hạnh cho tương ứng với đạo). Thứ tư là Sinh quý (sinh vào dòng quý, tức dòng dõi của Phật). Thứ năm là Tu thành (tu tập đến thành tựu). Thứ sáu là Hành đăng (tu hạnh bước lên cao). Thứ bảy là Bất thoái (không lùi bước). Thứ tám là Đồng chân (tâm trong sạch như trẻ thơ). Thứ chín là Liễu sinh (hiểu thấu chuyện sinh ra của chúng sinh). Thứ mười là Bổ xứ (bậc sẽ thay thế vào ngôi Phật, chỉ còn một đời nữa là thành Phật).
Thế nào là Phát ý? Bồ-tát an trú ở bậc này có mười việc. Tức là khi lần đầu thấy Phật thì có mười điều công đức khởi lên: một là thấy Phật đoan chính; hai là thân hình, sắc tướng đầy đủ; ba là hiện ra thần túc (năng lực thần thông đi lại tự tại) và biến hóa; bốn là đạo đức sâu xa; năm là uy nghi phép tắc không ai sánh bằng; sáu là biết được tâm ý người; bảy là giảng kinh dạy bảo sáng rõ; tám là lời nói ra hiểu thấu chân lý; chín là thấy cái khổ của sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, chết rồi lại sinh, lặp mãi không dứt); mười là tự thân cảm thấy vui với Phật pháp. Dần dần mở mang hiểu biết, liền phát đạo ý (tâm cầu đạo giác ngộ), muốn hiểu rõ trí tuệ của thập lực (mười loại trí lực đặc biệt chỉ Phật mới có) của Phật.
Việc học ở bậc này có mười điều: phải biết lễ bái, phụng sự chư Phật; phải hiểu và nói về đức hạnh của Bồ-tát; phải thấu rõ gốc rễ của sinh tử; phải nguyện tu điều cao quý, vun trồng phúc đức; phải làm cho hạnh của mình vượt hơn tam giới (ba cõi chúng sinh còn luân hồi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc); phải học công đức và sự nghiệp của chư Phật; phải cầu được gặp lại chư Phật; phải tập tu các tam-muội sâu xa; phải thương xót những người khổ vì tội lỗi; phải từ vòng xoay sinh tử mà quay trở ra. Đó là bậc đầu tiên, Phát ý.
Thế nào là Trị địa? Bồ-tát an trú ở bậc này có mười việc, học theo thứ tự: một là nghĩ đến điều lành cho người; hai là giữ tâm trong sạch; ba là giữ ý mềm mỏng; bốn là giữ chí an tĩnh; năm là thường bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp ra giúp người); sáu là thực hành lòng từ ái; bảy là làm lợi ích cho thiên hạ; tám là giúp cho mọi sự được công bằng; chín là xem người khác như chính mình; mười là kính người như kính thầy. Lại có mười điều học: phải đọc tụng kinh nhiều; phải xa rời quê hương; phải gần thầy sáng suốt; phải học lời hay lẽ phải; phải biết thời điểm; phải tinh tấn (siêng năng, nỗ lực không ngừng); phải đi vào chỗ cốt yếu; phải hiểu rõ cách tu; phải không quên; phải giữ chí an định. Đó là hạnh của bậc thứ hai, Trị địa.
Thế nào là Ưng hành? Bồ-tát an trú ở bậc này có mười việc, đi vào đúng như kinh dạy: một là thấy vô thường (mọi thứ đều đổi thay, không có gì tồn tại mãi); hai là thấy sự sống là khổ; ba là thấy các hành (mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo thành) đều là không; bốn là thấy thân này không phải là "ta"; năm là thấy không có ai làm chủ; sáu là không tham cầu điều gì; bảy là không bám víu điều gì; tám là vô vi (không tạo tác theo ý riêng, không dính vào nhân duyên sinh diệt); chín là không ham muốn; mười là không mong cầu. Lại có mười điều học: phải quán xét về chúng sinh; phải quán xét về cõi nước; phải quán xét về các pháp (mọi sự vật, hiện tượng); phải quán xét về địa chủng (yếu tố đất, tức phần cứng chắc, một trong bốn yếu tố cấu thành vật chất); phải quán xét về thủy chủng (yếu tố nước, phần ẩm ướt); phải quán xét về hỏa chủng (yếu tố lửa, phần nóng ấm); phải quán xét về phong chủng (yếu tố gió, phần chuyển động); phải quán xét về cõi dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dục tình); phải quán xét về cõi sắc (cõi đã lìa dục tình nhưng vẫn còn thân hình vật chất); phải quán xét về cõi vô sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình). Tâm không còn luyến tiếc, ham mê. Đó là bậc phân biệt rõ ràng, Ưng hành.
Thế nào là Sinh quý? Bồ-tát an trú ở bậc này có mười việc, tu theo hạnh của Phật: một là không quay lại đường tà; hai là chuyên tâm hướng về Phật; ba là suy nghĩ về ý nghĩa của giáo pháp; bốn là quán xét các hạnh công đức; năm là thấy người như hình hóa hiện (không có thật); sáu là thấy cõi nước như giấc mộng; bảy là thấy họa và phúc đều là không; tám là thấy các pháp như trò ảo thuật; chín là khổ và vui không khác nhau; mười là hiểu Nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) là trong sạch. Lại có mười điều học, phải biết suy nghĩ rằng: tâm ý chư Phật quá khứ là không; tâm ý chư Phật vị lai là không; tâm ý chư Phật hiện tại là không; giáo pháp của chư Phật quá khứ là trong sạch; giáo pháp của chư Phật vị lai là trong sạch; giáo pháp của chư Phật hiện tại là trong sạch; chư Phật quá khứ là tự nhiên; chư Phật vị lai là tự nhiên; chư Phật hiện tại là tự nhiên; chư Phật xuất hiện đều bình đẳng như nhau, không có gì khác biệt. Đó là bậc bình đẳng, Sinh quý.
Thế nào là Tu thành? Bồ-tát an trú ở bậc này có mười việc, tu hạnh cứu giúp người: một là dùng phương tiện (cách thức khéo léo, linh hoạt) để giúp người; hai là làm cho người được yên ổn; ba là cứu giúp người trong thiên hạ; bốn là thương nghĩ đến tất cả; năm là xót thương chúng sinh; sáu là làm cho người vui mừng; bảy là che chở, trông nom người và vật; tám là khuyên người theo đạo; chín là chỉ bày sự trong sạch cho người; mười là giúp người đạt Nê-hoàn. Lại có mười điều học, phải biết rằng chúng sinh: không có cốt lõi; không có giống loại cố định; không có số lượng; không có ai tạo ra; không có cái gì là chính thật (?); không thể nghĩ bàn; không thể cân lường; không thể đo đếm; không thể nói cho hết; tất cả đều là không. Đó là bậc tu hạnh thánh, Tu thành.
Thế nào là Hành đăng? Bồ-tát an trú ở bậc này có mười việc, vượt qua là liền thành tựu: một là nghe người khen Phật hay chê Phật, tâm không khác đi; hai là nghe người khen giáo pháp hay chê giáo pháp, tâm không khác đi; ba là nghe nói Bồ-tát tốt hay Bồ-tát xấu, tâm không khác đi; bốn là nghe người bàn tán, phê bình nhau, tâm không khác đi; năm là nghe nói người đông hay người ít, tâm không khác đi; sáu là nghe nói kinh nhiều hay kinh ít, tâm không khác đi; bảy là nghe nói sống là khổ hay sống là vui, tâm không khác đi; tám là nghe nói người khó độ (khó dắt dẫn ra khỏi khổ) hay người dễ độ, tâm không khác đi; chín là nghe nói giáo pháp hưng thịnh hay giáo pháp suy tàn, tâm không khác đi; mười là gặp đời có đạo hay gặp đời không có đạo, tâm không khác đi. Lại có mười điều học: tâm không khởi ý tưởng, không tiếp nhận ý tưởng; không chấp vào thân; không có cái gì là "của ta"; không có kiến chấp (cách nhìn cố chấp); không có ai làm chủ; không có ai tiếp nhận; xem mọi thứ như hình hóa hiện; xem là không thành tựu thật (?); xem là không có gì cả. Đó là bậc trọn lòng tin, Hành đăng.
Thế nào là Bất thoái chuyển (không lùi bước, không quay lại)? Bồ-tát an trú ở bậc này có mười việc, chí bền vững mạnh mẽ: một là nghe nói có Phật hay không có Phật, vẫn không lùi bước; hai là nghe nói có giáo pháp hay không có giáo pháp, vẫn không lùi bước; ba là nghe nói có Bồ-tát hay không có Bồ-tát, vẫn không lùi bước; bốn là nghe nói có người cầu thành Phật hay không có người cầu thành Phật, vẫn không lùi bước; năm là có người thành Phật hay không có người thành Phật, vẫn không lùi bước; sáu là nghe nói xưa có đạo thánh hay không có đạo thánh, vẫn không lùi bước; bảy là nay có đạo thánh hay không có đạo thánh, vẫn không lùi bước; tám là về sau có đạo thánh hay không có đạo thánh, vẫn không lùi bước; chín là nghe nói tam đồ (ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) giống nhau hay khác nhau, vẫn không lùi bước; mười là nghe nói trí tuệ Phật có hạn hay trí tuệ Phật vô tận, vẫn không lùi bước. Lại có mười điều học: mở cái tuệ nhỏ để vào trí lớn; mở trí lớn để vào cái tuệ nhỏ; chỉ ra một pháp mà vào được các kinh; chỉ ra các kinh mà vào được một pháp; hiểu chúng sinh để vào chỗ cốt yếu của lẽ không; hiểu chỗ cốt yếu của lẽ không để vào chúng sinh; giảng giải cái có ý tưởng để vào định lặng yên; giảng giải định lặng yên để vào cái có ý tưởng; nói cái trong sạch ít ỏi để vào chỗ nhiều ý tưởng; nói chỗ nhiều ý tưởng để vào cái trong sạch ít ỏi. Đó là bậc tiến lên không lùi, Bất thoái.
Thế nào là Đồng chân? Bồ-tát an trú ở bậc này có mười việc, tùy theo chỗ mình đi vào: một là thân, miệng, ý không phạm lỗi; hai là hết thảy không có vết nhơ; ba là chí chuyên nhất vào nơi mình sinh ra (?); bốn là thấy người thì biết được lòng từ bên trong (?); năm là biết điều lòng người tin theo; sáu là biết điều ý người hiểu được; bảy là không tiếp nhận những ý tưởng tạp nhạp của kẻ khác; tám là biết sự thành và hoại của các cõi nước; chín là dùng thần túc nhanh chóng đến khắp mười phương; mười là giữ gìn trọn vẹn các pháp. Lại có mười việc: học để biết các thế giới của Phật; học trí tuệ và năng lực giống như Phật; học hiện thần túc như Phật; học trang nghiêm (làm cho đẹp đẽ, trang trọng) các cõi Phật; học đi khắp các cõi nước; học dùng giáo pháp đáp lại mọi câu hỏi; học biến hóa, không đâu là không hiện ra được; học dùng tiếng nói của Phật nói ra các pháp; học trong khoảnh khắc đi giáp mười phương; học trong một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ) thấy vô số Phật. Đó là bậc trong sạch, Đồng chân.
Thế nào là Liễu sinh? Bồ-tát an trú ở bậc này có mười việc, có được cái thấy của trí tuệ: một là biết tất cả chúng sinh sẽ sinh vào đường nào; hai là biết những tập quán ràng buộc của chúng sinh; ba là biết người từ đâu trải qua mà đến; bốn là biết quả báo họa phúc từ việc làm của người; năm là biết người tiếp nhận và thực hành pháp nào; sáu là biết tâm người ưa thích điều tốt hay điều xấu; bảy là biết ý nghĩ của người biến đổi bao nhiêu lần; tám là biết các cõi nước mười phương trong hay đục; chín là biết trí tuệ vô lượng về tam đồ (?); mười là biết chân lý cốt yếu và nói ra cho phù hợp với từng người. Lại có mười việc: học hạnh chân chính của Pháp vương (vua của giáo pháp, chỉ Phật); học lễ nghi của Pháp vương; học sự xây dựng, gây dựng của Pháp vương; học cách ra vào của Pháp vương; học cách đi lại, giao tiếp của Pháp vương; học uy nghiêm của Pháp vương; học cách ngồi đứng của Pháp vương; học lời dạy bảo, ra lệnh của Pháp vương; học cách Pháp vương phong trao cho người; học cách Pháp vương đi tuần khắp các cõi nước. Đó là bậc thụ quyết (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật), Liễu sinh.
Thế nào là Bổ xứ? Bồ-tát an trú ở bậc này có mười việc mà trí tuệ khó ai theo kịp: một là trong một niệm làm rung chuyển vô số cõi nước; hai là chiếu sáng cho vô số cõi nước; ba là lập giáo pháp cho vô số cõi nước; bốn là khai mở, cứu độ vô số cõi nước; năm là làm lợi ích, yên ổn vô số cõi nước; sáu là dùng tiếng nói làm cho vô số người hiểu rõ; bảy là quán xét biết được tâm ý chúng sinh; tám là biết những ý nghĩ vô cùng tận của chúng sinh; chín là làm cho vô số người đi vào giáo pháp; mười là theo thứ tự chỉ bày trí tuệ cho người hiểu rõ.
Bậc Liễu sinh không theo kịp bậc Bổ xứ ở mười điều: không thể biết việc thân, chí hướng và hạnh tu, thần túc, định và niệm, việc thông suốt chuyện xưa biết rõ chuyện nay, việc thấy rõ những gì về sau, việc tu sửa cõi nước, những việc thuộc tâm ý bậc thánh, và điều bậc Bổ xứ mong muốn. Lại có mười việc: học trí tuệ không bờ bến của Phật về tam đồ (?); học cho đầy đủ các pháp của chư Phật; học pháp mà không bám víu vào pháp; học kho tàng không đáy của chư Phật; học dùng trí tuệ thần thông để thành tựu cõi nước của mình; học phóng ánh sáng chiếu khắp mười phương; học dùng định của Phật làm rung chuyển các cõi nước; học quyền đạo (phương pháp khéo léo tùy cơ ứng biến) mà tùy ý giáo hóa; học dạy dỗ khắp nơi giúp người thành tựu; học hội họp đại chúng mà chuyển pháp luân (giảng giải giáo pháp; ví giáo pháp như bánh xe lăn đi, nghiền nát phiền não). Học như vậy là vì muốn biết tất cả. Khi đã thông suốt tất cả thì không còn gì phải học nữa, gọi là Bổ xứ. Nhờ mười lần mười pháp mà thành tựu, ngay đời này được nối ngôi đạo Vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao nhất, chân chính, không gì hơn), thành bậc Tối chánh giác (giác ngộ chân chính tột bậc, tức thành Phật), độ thoát thiên hạ."
Phật nói: "Lành thay, lành thay, Bồ-tát Pháp Ý! Ông thật xứng đáng là con của Phật. Tất cả chư Phật ở mười phương trong quá khứ, vị lai và hiện tại đều nhờ pháp này mà xuất hiện. Pháp này không có bờ bến, chiếu soi vô lượng, độ người không cùng, trí tuệ không bao giờ hết." Phật nói xong, mọi người đều rất vui mừng, lạy Phật làm lễ.
Kinh Phật nói về Bản nghiệp của Bồ-tát (Bản nghiệp: những hạnh nghiệp căn bản mà Bồ-tát phải tu)
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video