Tiềm phu luận (Lời bàn của người ở ẩn)
Tiềm phu luận — Vương Phù đời Hán soạn
Đề yếu (bài giới thiệu tóm lược về cuốn sách)
Quyển một
Quyển hai
Quyển ba
Quyển năm
Quyển sáu
Quyển bảy
Quyển tám
Quyển chín
Quyển mười
Phụ lục
Đề yếu
Sách "Tiềm phu luận" gồm mười quyển, do Vương Phù đời Hán soạn. Phù tên chữ là Tiết Tín, người huyện Lâm Kinh, quận An Định (nay thuộc vùng Cam Túc, Trung Quốc). Phần tiểu truyện của ông trong sách "Hậu Hán thư" viết: sau thời Hán Hòa Đế và Hán An Đế, người đời đua nhau rời quê đi xa tìm đường làm quan, những kẻ nắm quyền thì thay nhau tiến cử người của mình. Riêng Vương Phù cương trực, không chịu theo thói đời, vì thế không được thăng tiến. Trong lòng uất ức, ông bèn ở ẩn, viết sách hơn hai mươi thiên để chê trách những điều hay dở của thời bấy giờ. Ông không muốn tên mình được nhiều người biết đến, nên đặt tên sách là "Tiềm phu luận" (lời bàn của người ở ẩn).
Bản lưu hành ngày nay gồm ba mươi lăm thiên, cộng thêm thiên "Tự lục" (bài tự, nói rõ mục đích soạn sách và tóm lược các thiên) thành ba mươi sáu thiên, có lẽ vẫn đúng như bản cũ. Thiên "Tán học" (Ca ngợi việc học) ở đầu sách bàn về việc nuôi chí và chăm chỉ tu dưỡng. Thiên "Ngũ đức chí" (Ghi chép về năm đức) ở cuối sách thuật lại thứ tự các đời đế vương. Thiên "Chí thị tính" (Ghi chép về họ tộc) khảo xét nguồn gốc và sự truyền nối của các gia phả. Trong đó có ba thiên "Bốc liệt" (bàn về bói toán), "Tướng liệt" (bàn về xem tướng) và "Mộng liệt" (bàn về đoán mộng) cũng đều bàn lẫn về phương kỹ (các thuật chuyên môn như bói toán, xem tướng, đoán mộng, thuốc men), không hẳn chỉ nói về chính sự đương thời. Điều ông Phạm (Phạm Diệp, tác giả "Hậu Hán thư") nói chỉ là nêu ý chính của việc soạn sách mà thôi.
Năm sinh, năm mất của Vương Phù không khảo được. Cuối tiểu truyện của ông có chép chuyện: Độ Liêu tướng quân (chức tướng quân trấn giữ biên giới phía bắc) Hoàng Phủ Quy thôi làm quan về quê, Vương Phù đến xin gặp. Theo tiểu truyện thì việc Hoàng Phủ Quy thôi quan về quê xảy ra vào năm Diên Hy thứ năm (năm 162). Vậy Vương Phù soạn sách vào thời Hán Hoàn Đế, cho nên những điều ông nói phần nhiều nhắm đúng vào những chính sự tệ hại cuối đời Hán.
Chỉ có điều, thời Hoàn Đế các ông Hoàng Phủ Quy, Đoàn Quýnh, Trương Hoán nhiều lần đánh nhau với người Khương (một tộc người ở phía tây bắc), vậy mà hai thiên "Cứu biên" (Cứu vùng biên) và "Biên nghị" (Bàn về vùng biên) của ông lại lấy việc né tránh giặc làm điều đáng tiếc. Có lẽ vì vào năm Vĩnh Sơ thứ năm đời An Đế (năm 111), triều đình từng dời quận An Định và quận Bắc Địa vào nội địa, đến năm Vĩnh Kiến thứ tư đời Hán Thuận Đế (năm 129) mới cho trở về đất cũ, rồi đến năm Vĩnh Hòa thứ sáu (năm 141) lại dời vào trong. Vương Phù là người An Định, nên có lẽ ông chỉ nói theo cảnh ngộ của quê mình chăng?
Tuy vậy, ông cho rằng: mất Lương Châu thì Tam Phụ (vùng ba quận quanh kinh đô cũ Trường An) sẽ thành biên giới; Tam Phụ lui vào trong thì Hoằng Nông sẽ thành biên giới; Hoằng Nông lui vào trong thì Lạc Dương (kinh đô nhà Đông Hán) sẽ thành biên giới; cứ suy như thế mà so sánh thì dù lui đến tận biển Đông vẫn còn có biên giới. Đó quả là lời bàn sáng suốt rõ ràng, đủ làm tấm gương soi rõ cho những kẻ dễ dàng bỏ đất biên cương.
Ông Phạm chép năm thiên "Quý trung" (Coi trọng lòng trung), "Phù xỉ" (Thói xa hoa), "Thực cống" (Tiến cử người thực tài), "Ái nhật" (Quý trọng thời gian) và "Thuật xá" (Bàn về việc ân xá) vào tiểu truyện, nhưng câu chữ phần nhiều khác với bản ngày nay. Sách "Độc thư chí" của Tiều Công Vũ cho rằng ông Phạm đã có thêm bớt, lẽ ấy có lẽ đúng.
Ông Phạm xếp Vương Phù chung một truyện với Vương Sung và Trọng Trường Thống, Hàn Dũ nhân đó làm bài "Hậu Hán tam hiền tán" (Bài ca ngợi ba bậc hiền đời Hậu Hán). Nay đem sách của ba nhà ra so sánh: sách của Vương Phù thấu hiểu đường lối cai trị giống sách "Xương ngôn" (của Trọng Trường Thống), nhưng rõ ràng thiết thực hơn; phân biệt phải trái giống sách "Luận hành" (của Vương Sung), nhưng thuần hậu ngay thẳng hơn. Sử sách trước xếp ông vào nhà Nho, như thế là không hổ thẹn.
Chỉ có điều, trong thiên "Hiền nan" (Cái khó của người hiền), ông khen việc Đặng Thông mút ung nhọt cho Hán Văn Đế là trung thành với Văn Đế, lại nói Đặng Thông muốn làm rạng tỏ lòng hiếu của Hán Cảnh Đế, rốt cuộc lại chuốc lấy oán thù. Đó là chỗ sai lầm nặng nhất. Ấy là lỗi của người uất ức mà viết sách, lời lẽ cố ý gay gắt quá mức, cũng không cần phải gượng che giấu cho ông.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video