Thiên "Thiêu đạt" (phóng túng, không câu nệ lễ phép), thứ mười một
Tử Do (tức người soạn sách) nói: Cây to trăm vòng tay ôm, chẳng phải nhờ cành lá mà được người ta yêu. Những kẻ sĩ phóng túng buông thả (?), tự lấy làm thích, không câu nệ chuyện nhỏ, trong đó có đủ cả bậc kiệt xuất anh hùng, người cao siêu và tài tử. Có người ẩn hoặc hiện ở những nẻo đường khác nhau, tài năng chưa bày ra hết. Ta cũng tạm gom họ lại để gột rửa ruột gan của bọn sĩ phu tầm thường. Vì thế soạn thiên "Thiêu đạt", thứ mười một.
Giản Văn Đế
Giản Văn (Tư Mã Dục, sau làm vua nhà Đông Tấn) khi còn làm Phủ quân (Phủ quân tướng quân, một chức tướng quân cao cấp), không cho ai phủi bụi trên giường. Thấy dấu chân chuột chạy trên đó, ông ngắm và cho là đẹp.
Trương Từ Châu
Thượng thư (quan đứng đầu một bộ trong triều) Bùi Khoan thôi làm quan ở quận, về phía tây, đi ngang đất Biện. Chiều tối buộc thuyền, ông thấy một người ngồi dưới gốc cây, quần áo rách nát. Nói chuyện với người ấy, ông rất lấy làm lạ, bảo: "Với tài học và hiểu biết của ông, ắt sẽ giàu sang." Rồi ông đem hết tiền bạc, lụa là và tôi tớ trên thuyền tặng cho. Khách nhận mà không từ chối. Lên thuyền rồi, hễ tôi tớ hơi lười hay ngạo mạn là bị khách quất roi ngay. Bùi công càng lấy làm lạ. Người ấy chính là Trương Từ Châu (Trương Kiến Phong, về sau làm Tiết độ sứ Từ Châu, tức quan nắm quân chính một vùng).
Trác lão (Lý Trác Ngô, tức Lý Chí) nói: "Người như Trương Kiến Phong dễ có, người như Bùi Khoan khó gặp."
Dương Thiết Nhai
Họ Tưởng ở Cô Tô (Tô Châu) là nhà giàu lớn. Họ có đứa con trai mới tám tuổi, muốn tìm thầy dạy. Lúc ấy tiên sinh Dương Thiết Nhai (Dương Duy Trinh, văn nhân cuối đời Nguyên) đang ở Ngô Tùng, thả lòng với non nước, ngày ngày dắt theo khách khứa và kỹ nữ, lấy văn chương và rượu làm vui. Họ Tưởng đến mời. Dương nói: "Nhận ba điều thì được, còn tiền lễ không cần bàn. Một là không bắt buộc bài vở hằng ngày; hai là cấp tiền cho ta vui chơi; ba là phải có một biệt thự cho ta chứa người nhà." Họ Tưởng vui vẻ nhận lời. Dương ở lại ba năm, về sau các con nhà ấy đều thành danh sĩ.
Khách lạ, chủ cũng lạ, nghìn đời hiếm thấy.
Lấy rượu rửa chân
Mã Chu mới vào kinh, đến quán trọ ở Bá Thượng (vùng phía đông Trường An). Mấy công tử đang uống rượu, chẳng thèm đoái hoài đến ông. Chu liền mua một đấu rượu, ngồi bên cạnh mà rửa chân.
Trăm cái quần
Cát Sĩ Chiêm đời Lương lúc trẻ đánh bạc thua đến không còn cái quần, bị bạn bè khinh nhờn. Đến khi làm tướng quân, được ba vạn tấm lụa, ông may một trăm cái quần, phần còn lại đem ban hết cho quân sĩ.
Ăn cướp
Tổ Xa kỵ (Tổ Địch, giữ chức Xa kỵ tướng quân) khi qua sông sang Giang Nam, cả việc công lẫn việc tư đều thiếu thốn, không có áo quần, đồ chơi gì tốt. Các ông họ Vương, họ Dữu cùng đến thăm. Bỗng thấy áo lông cừu, áo bào chất chồng, đồ trang sức quý bày đầy. Các ông lạ lùng hỏi. Tổ đáp: "Đêm qua lại ra Nam Đường một chuyến." Tổ thường tự sai đám tráng sĩ đi cướp, người có chức trách cũng dung tha, không hỏi đến.
Lý Trác Ngô nói: "Người gõ mái chèo giữa sông mà thề dẹp sạch giặc ở Trung Nguyên (điển: Tổ Địch qua sông, gõ mái chèo thề nếu không dẹp yên phương bắc thì không trở về), khiến Thạch Lặc phải sợ mà tránh, chính là tên cướp này đấy. Bọn nhà nho tầm thường sao hiểu được!"
Ăn xin
Hàn Hy Tái đời Nam Đường, tự Thúc Ngôn, sống buông thả, thẳng thắn. Ông nuôi hơn trăm người đánh trống, tấu nhạc, ngày ngày cùng họ chơi bời. Lương tháng nhận được, ông chia hết cho các nàng hầu. Hy Tái mặc áo rách, đi giày cỏ, giả làm người mù, ôm cây đàn một dây, bảo học trò là Thư Nhã cầm phách dắt đi, đến từng phòng xin ăn, lấy đó làm trò cười.
Xét: Hậu chủ (vị vua cuối cùng của Nam Đường) nhiều lần muốn cho Hy Tái làm tể tướng, nhưng chê ông để thê thiếp ở phòng sau ra vào tùy ý, không quản. Vì thế vua giáng ông làm Hữu thứ tử (một chức quan thuộc phủ thái tử), cho ra làm việc ở nơi khác ngoài kinh. Hy Tái dâng biểu xin ở lại, và đuổi hết bọn tì thiếp. Hậu chủ mừng, cho làm Bí thư giám (quan đứng đầu sở giữ sách vở của triều đình). Nhận chức xong, bọn tì thiếp lại tụ về như cũ.
Hát "Liên hoa lạc" và "đạo tình"
Ở quận Tô có Chúc Doãn Minh, Đường Dần và Trương Linh, đều ngông cuồng, phóng túng. Có lần giữa trời mưa tuyết, họ gõ trống theo điệu của người ăn mày, hát bài "Liên hoa lạc" (điệu hát xin ăn), xin được tiền thì mua rượu, vào uống trong một ngôi chùa ngoài đồng. Họ nói: "Cái thú này, tiếc là không cho Lý Thái Bạch biết!" Lại có lần họ khoác áo choàng lông, xách giỏ, cùng nhau leo núi Hổ Khâu, giả làm đạo sĩ ca hát "đạo tình" (điệu hát của đạo sĩ). Có người khách ngâm thơ khá vấp váp, họ bèn mượn bút viết nhanh mấy vần, nét chữ bay như mây khói đầy giấy, rồi phất áo bỏ đi. Khách lần theo tìm mà không thấy, bèn ngờ là gặp tiên.
Đây đúng là tiên thật, còn ngờ gì nữa!
Đi quyên góp
Hai ông Đường Tử Úy (Đường Dần) và Chúc Hy Triết (Chúc Doãn Minh) đi chơi lang bạt ở Duy Dương (Dương Châu), hết sạch tiền tiêu. Họ đùa rằng quan Diêm sứ (quan trông coi việc muối) thu thuế được rất nhiều, bèn giả làm đạo sĩ quán Huyền Diệu đi quyên góp, mũ áo rất oai vệ, đến dinh xin gặp.
Quan Diêm sứ giận, quát mắng. Hai ông thưa: "Bần đạo không phải hạng đi ăn chực. Những người bần đạo giao du đều là bậc hiền tài, hào kiệt, trưởng giả trong thiên hạ. Như Đường Bá Hổ, Chúc Hy Triết ở đất Ngô chúng tôi, đều hạ mình kết bạn. Nếu minh công (cách gọi tôn kính quan trên) không chê, xin dâng chút nghề mọn, tùy ngài sai bảo." Quan Ngự sử (ở đây là quan giám sát được triều đình phái đi tuần coi việc muối, tức vị Diêm sứ) dịu nét mặt, tiện tay chỉ hòn đá hình con trâu nằm làm đề, sai làm thơ.
Đường xướng trước, Chúc nối sau, lập tức làm xong một bài luật thi (thể thơ tám câu có luật chặt chẽ). Thơ rằng: "Đá lạ chót vót tựa vào mây, đầu sừng nhô cao dáng nghiêm trang. Rêu làm lông, nhờ mưa mà mọc dài; dây leo xỏ mũi, mặc gió dắt đi. Ngủ mãi chẳng ăn cỏ bên khe, không sức nên khó cày ruộng trên gò. Tức chết thằng chăn trâu, quất roi chẳng dậy, tiếng sáo nghiêng treo trong khói chiều tà."
Quan Ngự sử đọc thơ, cười nói: "Thơ thì hay rồi, nhưng ý muốn gì?" Hai ông tiến lên thưa: "Minh công coi nhẹ tiền của, thích bố thí, thiên hạ ai cũng biết. Nay quán Huyền Diệu ở Cô Tô sụp đổ nặng, nếu ngài bỏ lương ra tu sửa, tiếng thơm sẽ còn mãi." Quan Ngự sử rất vui, liền gửi công văn xuống hai huyện Trường Châu và Ngô, cấp năm trăm lạng làm tiền sửa quán.
Hai ông bèn đi thuyền nhỏ về, nộp công văn cho hai huyện, lại viết danh thiếp đến gặp hai quan huyện, giả làm đạo sĩ, nói chạy để lĩnh đủ số tiền. Rồi họ gọi hết các kỹ nữ và bạn bè, uống thỏa thích mấy ngày thì tiêu sạch.
Ít lâu sau, quan Diêm sứ đi tuần đến đất Ngô, ghé quán chiêm bái, thấy vẫn đổ nát như cũ, bèn gọi người trong quán đến trách. Họ thưa: "Trước đây hai ông Đường Giải nguyên (người đỗ đầu kỳ thi Hương, chỉ Đường Dần) và Chúc Kinh triệu (chỉ Chúc Doãn Minh, từng làm quan ở phủ kinh đô) từ Duy Dương về, hết lời ca ngợi minh công làm việc tốt này, tiền thì đã giao đủ cho họ từ lâu rồi." Quan Diêm sứ ngẩn người, trong lòng biết là hai ông, nhưng vì tiếc tài nên không truy hỏi.
Làm thuê
Đường Tử Úy đi Mao Sơn dâng hương, đường đi qua Vô Tích. Tối đỗ thuyền dưới sông, ông lên bờ dạo chơi, thấy một cỗ kiệu từ phía đông đi tới, nữ tì theo hầu đông như mây, trong đó có một a hoàn đẹp nhất. Đường lần theo, biết đó là nhà quan Học sĩ (chức quan văn cao cấp chuyên lo văn thư cho vua) họ Hoa, bèn nán lại, xin vào làm người chép sách thuê. Ông đổi tên là Hoa An, được chủ tin dùng. Chủ bàn chọn vợ cho, nhân đó ông được cô a hoàn ấy, tên là Quế Hoa. Ở thêm mấy ngày, ông dắt nàng bỏ trốn, như chuyện Vu Thần (đại thần nước Sở thời xưa, dắt nàng Hạ Cơ bỏ trốn). Họ Hoa sai người đi tìm mà không thấy.
Lâu sau, họ Hoa tình cờ đến cửa Xương Môn (Tô Châu), thấy trong hiệu sách có người cầm sách lật xem, rất giống Hoa An. Ông lén hỏi, người ta bảo: "Đó là Đường Giải nguyên." Hôm sau, ông viết danh thiếp đến thăm, nhìn kỹ thì không khác chút nào. Khi trà mang ra, thấy lộ ngón tay mọc thừa, ông càng tin chắc, nhưng rốt cuộc khó mở lời. Đường sai bày rượu, hai người đối ẩm. Họ Hoa không nhịn được, kể sơ đầu đuôi chuyện Hoa An để khơi chuyện. Đường chỉ dạ dạ. Họ Hoa lại nói: "Dáng mạo hắn giống hệt ông, chẳng biết vì sao?" Đường lại chỉ dạ dạ. Họ Hoa không yên, muốn đứng dậy cáo từ.
Đường nói: "Xin thong thả một chút, tôi có điều muốn thưa." Rượu thêm mấy tuần, Đường sai cầm đèn dẫn vào nhà sau, gọi các tì nữ đỡ cô dâu ra lạy. Họ Hoa sững sờ. Đường nói: "Không hề gì." Lạy xong, ông dắt cô gái đến gần họ Hoa mà nói: "Lúc nãy ông bảo tôi giống Hoa An, chẳng hay Quế Hoa có giống cô này không?" Rồi hai người cùng cười lớn mà chia tay. Chuyện chép trong sách "Kinh Lâm tục ký".
Chúc Kinh triệu
Chúc Kinh triệu có tật nghiện vay nợ. Mỗi lần ông ngồi kiệu ra đường, người đòi nợ nối nhau theo sau. Bởi chủ nợ bảo: "Không đi đòi thì sợ ông ấy lại vay thêm." Còn Kinh triệu thì vẫn thản nhiên, không lấy làm lạ. Có lần ông mượn cớ đãi khách, đến nhà bạn mượn mấy cái chén nạm bạc. Mượn xong, chủ nhà sinh nghi, sai đầy tớ theo kiệu dò xem, thì ông đã vội vàng bóc bạc ra, vứt cốt chén ra ngoài. Đầy tớ đuổi theo ngăn lại. Kinh triệu nói: "Đã cho ta mượn thì là đồ của ta! Ngươi muốn dùng thì cứ lấy một hai cái đi, chẳng sao."
Lại có năm cuối năm thiếu tiền, ông gửi thiếp khắp người thân, người quen, mượn cớ đi viếng tang, mượn được hơn năm mươi chiếc áo bào cổ tròn màu trắng (loại áo mặc khi đi viếng tang), đem cầm hết vào hiệu cầm đồ. Qua đầu năm, đầy tớ các nhà kéo đến đông nghịt, ai cũng đòi áo. Tìm biên lai cầm đồ thì đã mất rồi.
Chúc Hy Triết hễ thấy bút tích mẫu mực của danh gia và tranh nổi tiếng thời xưa là thường bỏ cả gia sản ra mua cất. Dù người bán cố ý nâng giá, ông cũng không mặc cả. Có khi giữ khách lại chơi mà gặp lúc túng, ông liền đem đồ đã cất đổi lấy tiền, chỉ được một hai phần mười giá mua ban đầu. Kẻ ranh mãnh rình ngày ông túng, mang chút tiền gạo đến xin văn và chữ viết tay, là được ngay. Khi đã hơi dư dả, ông lại làm cao.
Một nhà giàu mang lễ hậu đến xin ông viết văn bia mộ. Ông khinh họ nên không nhận. Đến khi túng quá, có người bạn nhân dịp nói giúp. Ông nói: "Phải tính theo chữ mà trả tiền thì mới được." Nhà giàu bày rượu mời ông. Ông uống đến ngà ngà, giục mang bút mực nghiên tới, sai đặt trước mặt một cái thố, mỗi viết một chữ thì bỏ vào đó mười đồng. Viết được chừng hai ba trăm chữ, ông liếc vào thố, nói: "Đủ rồi!" rồi vui vẻ ôm thố đi thẳng. Mọi người giữ lại không được, nhà giàu đành nhờ người khác viết tiếp.
Canh thịt dê trắng
La Hữu, tự Tha Nhân, người Tương Dương, làm Tòng sự (quan thuộc viên giúp việc) ở Kinh Châu. Hoàn Tuyên Vũ (Hoàn Ôn) mở tiệc tiễn Vương Xa kỵ (Vương Hiệp). La Hữu vào ngồi rất lâu rồi xin ra về. Tuyên Vũ hỏi: "Lúc nãy khanh định bàn việc gì, sao lại về ngay?" Đáp: "Hữu nghe nói có canh thịt dê trắng, cả đời chưa được ăn, nên liều xin đến dự thôi. Chẳng có việc gì để bàn. Nay đã no, không ở lại nữa." Mặt chẳng chút thẹn thùng.
Ngự sử họ Bùi
Thôi Chiêm làm việc ở Ngự sử đài (cơ quan giám sát và tố cáo quan lại), thường cho nhà mang cơm đến, đủ món ngon quý, rồi ngồi ăn một mình ở phòng riêng, rất thản nhiên. Có một vị ngự sử họ Bùi, rình lúc Chiêm ăn thì đến. Chiêm không nói chuyện, cũng không sai mang thìa đũa. Bùi ngồi nhìn Chiêm ăn xong rồi về. Hôm sau, Bùi tự mang thìa đũa đến, thả sức ăn uống. Chiêm nói: "Ông không câu nệ chuyện nhỏ, hẳn là danh sĩ!" Từ đó thường ăn chung với nhau.
Lấy "Hán thư" làm món nhắm
Tô Tử Mỹ (Tô Thuấn Khâm) tính hào phóng, thích uống rượu. Ở nhà bố vợ là Kỳ công họ Đỗ (Đỗ Diễn), mỗi tối ông đọc sách, lấy một đấu rượu làm mức. Bố vợ lén xem. Tô đọc "Hán thư", truyện Trương Lương, đến chỗ Trương Lương cùng khách rình đánh lén Tần Hoàng đế, liền vỗ tay nói: "Tiếc thay, đánh không trúng!" rồi rót đầy uống một chén lớn. Lại đọc đến câu "Lương nói: 'Lúc đầu thần khởi nghiệp ở Hạ Bì, gặp bệ hạ ở đất Lưu, đó là trời đem thần trao cho bệ hạ'", ông lại vỗ bàn nói: "Vua tôi gặp nhau khó đến thế!" rồi lại nâng một chén lớn. Bố vợ cười nói: "Có món nhắm như thế, một đấu cũng chẳng nhiều."
Lưu Linh
Lưu Linh thường uống rượu phóng túng. Có khi ông cởi hết áo, ở trần truồng trong nhà, người ta thấy thì chê cười. Linh nói: "Ta lấy trời đất làm nhà cửa, lấy nhà cửa làm quần áo. Các ông sao lại chui vào trong quần ta?"
Hai ông họ Trương
Trương Mễ từng mến cái thái độ coi nhẹ sống chết của Lưu Linh, làm một cái mai đào đất, khắc chữ: "Chết thì chôn ta." Đi ra ngoài, có khi ông sai người vác theo. Đầy tớ lấy làm xấu hổ. Ông nói: "Ngươi không phải đầy tớ của Bá Luân (tên tự của Lưu Linh)." Rồi cười mà treo nó lên vách. Trương Hiếu Tư vừa thấy đã rất thích, cầm mang theo bên mình, nói: "Cái này kẻ tầm thường không hiểu được." Có người khách xin vác thử một lần, ông từ chối: "Đừng làm bẩn cái mai này." Nhưng gặp lúc đã uống rượu, ông lại không chịu cầm, nói: "Người ta thấy sẽ cho bọn mình say, rồi đâm ra thành trò đùa."
Xưa Lưu Bá Luân thường mang mai theo mình, nói: "Chết thì chôn ta." Tô Đông Pha nói: "Bá Luân không phải người thật sự thông suốt lẽ sống chết. Có quan tài, áo liệm cũng chẳng hại gì cho sự thông suốt. Còn nếu không phải vậy, chết là xong, cần gì phải chôn?" Không ngờ nghìn năm sau lại còn có kẻ bắt chước (nguyên văn "hiệu tần", điển nàng Đông Thi xấu xí bắt chước Tây Thi nhăn mày, ý chê bắt chước vụng về).
Quách Tự Hoán, phó quan ở quận, thân với Trương Ấu Vu. Có lần hai người hẹn nhau chuyện trò ban đêm. Trên đường, Trương gặp Trương Hiếu Tư, rủ cùng đi thẳng đến nhà Quách. Hiếu Tư ngồi ngay chỗ trên quay mặt về hướng nam (chỗ dành cho người tôn quý) mà ăn uống ngấu nghiến. Quách không hỏi khách là ai, Hiếu Tư cũng không hỏi chủ là ai.
Uống hào sảng
Thạch Mạn Khanh (Thạch Diên Niên) uống rượu rất hào, làm bạn với Lưu Tiềm, một người thường dân. Ông từng làm Thông phán (quan phó cùng trông coi việc một châu) ở Hải Châu, Lưu Tiềm đến thăm. Hai người uống dữ, nửa đêm rượu sắp hết, thấy trong vò còn hơn một đấu giấm, bèn đổ cả vào rượu mà uống.
Mỗi lần uống say với khách, ông xõa tóc, đi chân đất, đeo gông mà ngồi, gọi là "uống tù". Leo lên ngọn cây mà uống, gọi là "uống tổ chim", còn gọi là "uống hạc". Lấy rơm bó quanh mình, chỉ thò đầu ra uống, gọi là "uống ba ba". Sự ngông cuồng của ông đại để là như thế. Phía sau công đường, ông dựng một cái am, thường lui tới đó, đặt tên là "Am bắt rận". Chưa ngày nào ông không say.
Xét: Thạch Diên Niên cùng bọn Tô Thuấn Khâm uống rượu có cả thảy năm kiểu được đặt tên. Ban đêm không thắp đèn mà uống, gọi là "uống ma". Đang uống thì hát bài đưa đám, khóc lóc, gọi là "uống xong đời" (?).
Hoàng môn lang (chức quan hầu cận vua trong cung) Tư Mã Tiêu Nan có lần gặp Cao Quý Thức, cùng nhau uống say. Quý Thức đóng hết các lớp cửa, lấy bánh xe tròng vào cổ Tiêu Nan, rồi tự lấy một bánh xe khác tròng vào cổ mình. Tiêu Nan cười mà chiều theo.
Quang Mạnh Tổ lánh nạn qua sông, muốn đến nương nhờ Hồ Vô Ngạn Quốc. Khi mới đến, gặp lúc Ngạn Quốc cùng Tạ Côn và mấy người đang xõa tóc, cởi trần, đóng cửa uống say đã mấy ngày liền. Mạnh Tổ định đẩy cửa vào, người giữ cửa không cho. Mạnh Tổ bèn cởi áo, để đầu trần ngay ngoài cửa, nhòm qua lỗ chó chui mà kêu to. Ngạn Quốc giật mình nói: "Người khác quyết không làm thế được, ắt là Mạnh Tổ của ta!" Vội gọi vào cùng uống.
Say cuồng
Du Hoa Lộc làm quan ở kinh đô. Có người đồng hương mời ông uống rượu, say rồi ông la hét ầm ĩ. Một vị quan lớn ở sát nơi uống rượu đang ốm, sai người sang xin đừng làm ồn. Du nói: "Ông ấy mắc bệnh, ta cũng mắc bệnh say cuồng, chẳng ai hại ai." Rồi vẫn ồn như cũ. Sau Du được đổi vào đất Mân (Phúc Kiến), mà vị quan kia vừa đúng làm Tuần phủ (quan đứng đầu cai quản một tỉnh) đất Mân, bèn dâng sớ tố cáo: "Tạm có phong độ người đời Tấn (lối sống phóng khoáng của danh sĩ đời Tấn), tuyệt không có uy nghi của quan đời Hán." Du vỗ bàn cười nói: "Bảo 'tuyệt không' thì đúng là người hiểu ta, nhưng bảo 'tạm có' thì không khỏi tiếc!"
Trịnh Tiên Chi
Trịnh Tiên Chi đời Tống (Nam triều) là người xuề xòa, thẳng thắn, được Vũ Đế thân mật, suồng sã. Có lần vua mở tiệc ở nội điện, các quan quý trong triều đều đến đủ, riêng không mời Tiên Chi. Ngồi xong, vua bảo các quan: "Trịnh Tiên Chi ắt sẽ tự đến." Chốc lát bên ngoài vào tâu: "Thượng thư Trịnh Tiên Chi đến cửa Thần Thú xin dâng việc." Vua cười lớn, cho vào.
Xét sách "Tống thư": Vũ Đế từ nhỏ theo việc binh, không học hành gì, về sau khá thích phong lưu, có lúc bàn luận, người ta đều ậm ừ chiều theo. Riêng Tiên Chi vặn hỏi rất gay gắt, phải đến khi vua đuối lý mới thôi. Người đương thời gọi ông là kẻ "cách nịnh" (ý nói nịnh theo lối cãi cứng) (?). Ấy là người rất có khí cốt, chứ chẳng phải chỉ xuề xòa mà thôi.
Uống không chọn bạn
Hà Thừa Dụ làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) hai huyện Chu Chí và Hàm Dương. Say rồi thì ông để đầu trần, cưỡi trâu đến phủ. Ông thường gọi bọn nha lại có thế lực ngồi cùng, rót đầy mà uống. Bọn nha lại nhân lúc ông say, đem việc riêng ra trình. Thừa Dụ nói: "Thế là lừa ta, phải chịu đòn!" Đánh xong, lại gọi cùng uống.
Trưởng sử (quan đứng đầu đám thuộc quan) Tạ Kỷ Khanh tính thông thoáng, hễ vừa ý là làm ngay. Có lần ông dự tiệc ở vườn Lạc Du, chưa được say mà phải về. Ông bèn ghé quán rượu bên đường, dừng xe, vén màn, ngồi đối ẩm với ba người đánh xe đi trước. Người xem đứng đông như bức tường, Tạ vẫn thản nhiên.
Quan Doãn (quan đứng đầu vùng kinh đô) họ Viên tính phóng khoáng, thích rượu. Có lần ông đi guốc dạo chơi đồng nội có hàng cây bạch dương, dọc đường gặp một kẻ sĩ, liền gọi lại cùng uống say. Hôm sau người ấy tưởng được ông biết đến, tìm đến cửa xin gặp. Viên nói: "Hôm qua uống rượu không có bạn, tạm uống cùng nhau thôi, đừng làm phiền nữa."
Lưu Công Vinh
Lưu Công Vinh (Lưu Xưởng) uống rượu với người khác thì lẫn lộn đủ hạng, chẳng phân biệt. Có người chê. Ông đáp: "Người hơn Công Vinh thì không thể không uống cùng; người kém Công Vinh cũng không thể không uống cùng; người ngang Công Vinh lại càng không thể không uống cùng." Vì thế ông suốt ngày uống cùng người khác mà say.
Vương Nhung năm hai mươi tuổi đến thăm Nguyễn Tịch. Lúc ấy Lưu Xưởng đang ngồi đó. Nguyễn bảo Vương: "Tôi có hai đấu rượu ngon, sẽ cùng anh uống. Còn ông Công Vinh kia thì không được dự." Hai người chuốc chén mời qua mời lại, Xưởng rốt cuộc không được một chén, nhưng chuyện trò đùa giỡn thì ba người vẫn như nhau. Có người hỏi vì sao. Nguyễn đáp: "Người hơn Công Vinh thì không thể không cho rượu; người kém Công Vinh cũng không thể không cho rượu; chỉ có Công Vinh là có thể không cho rượu." Đó là lấy chính lời của Công Vinh để đùa Công Vinh.
Hoàng Phủ Lượng
Hoàng Phủ Lượng ba ngày không lên sảnh làm việc. Văn Tuyên Đế (vua nhà Bắc Tề) tự mình hỏi lý do. Lượng thưa: "Một ngày mưa, một ngày say, một ngày mệt vì rượu."
Lý Trọng Nguyên
Lý Trọng Nguyên ở làng Khuê Lý, đất Thành Đô, cả làng đều cảm hóa theo đức hạnh của ông. Ông được tiến cử ra làm huyện lệnh. Người làng cùng nhau tiễn, nhân đó uống say suốt hơn một tháng. Quan Thái thú (quan đứng đầu một quận) sai người giục lên đường, Trọng Nguyên nói: "Vốn chẳng định đi nhậm chức."
Đào Thành
Đào Thành, tự Mậu Học, hiệu Vân Hồ, người Bảo Ứng. Ông khéo tay vô cùng, từng thấy thợ bạc làm đồ, bắt chước theo liền làm giỏi hơn. Lúc nhỏ theo học thầy, thấy vợ thầy, ông vẽ chân dung bà; sau thấy con gái thầy, ông lại vẽ, đều giống như thật. Thầy giận, đuổi đi. Đến khi vợ thầy mất, thợ vẽ chân dung đều không ai vẽ bằng, rốt cuộc phải dùng bức ông đã vẽ.
Ông thi đỗ kỳ thi Hương, lên kinh dự thi Hội (kỳ thi ở kinh đô để chọn tiến sĩ). Đã là mồng năm tháng hai, ông bảo con rể là Chu Thăng Chi: "Nghe nói nhà họ Trương nọ hoa đinh hương đang nở rộ, con có đi chơi với ta không?" Thăng Chi đáp: "Chỉ còn ba ngày nữa là thi, ông còn đi đâu?" Thành không nghe. Sáng hôm sau, Thăng Chi lánh sang chỗ khác. Ông cười nói: "Nó nóng lòng đỗ tiến sĩ chăng?" Rồi thuê kiệu đi thẳng đến đó, say ở nhà ấy năm ngày. Đến khi yết bảng, Thăng Chi thi đỗ. Người làng góp tiền làm quà mừng, nói: "Con rể ông đỗ rồi, mong ông vẽ cho chúng tôi một bức để mang đến mừng." Thành nói: "Được." Liền cầm bút vẽ một cây đinh hương, tuyệt đẹp.
Nhà ông vốn giàu, ông coi nhẹ tiền của, thích làm việc hào hiệp. Có lần lên kinh, ông tiêu hết hai nghìn lạng bạc. Có người chỉ mới gặp một lần, rốt cuộc ông cũng chia tiền cho. Về sau, việc ông dắt kỹ nữ bị lộ, quan Ngự sử muốn che chở cho ông, xem thơ ông rồi giả vờ nói: "Bài này chắc không phải Đào Thành làm." Thành nói: "Thơ ca trong thiên hạ có bài nào hơn được Đào Thành, mà lại bảo là người khác làm?" Ngự sử mắng ông, rồi ông bị xóa tên khỏi sổ.
Hoàng Miễn Chi
Hoàng Miễn Chi phong lưu hơn người. Khi sắp lên kinh dự thi ở Xuân quan (tức bộ Lễ, nơi tổ chức thi Hội), vừa lúc Điền Tử Nghệ ghé qua Ngô Môn (Tô Châu), kể về cảnh đẹp Tây Hồ. Ông liền thôi sửa soạn hành lý, không lên phương bắc nữa, đi chơi Tây Hồ, quanh quẩn ở đó nhiều ngày.
Biệt thự của Từ Xương Cốc
Từ Xương Cốc dựng biệt thự, chỗ ấy thực ra là bãi tha ma của huyện (nguyên văn "Bắc Mang", tên núi ở Lạc Dương nổi tiếng nhiều mồ mả), trước sau mồ mả chồng chất. Có người nhăn mặt nói: "Ngày ngày trước mắt thấy bọn này, hẳn chẳng vui được." Từ cười nói: "Không phải thế. Thấy bọn này, chính là khiến người ta không dám không vui."
Đào Bành Trạch
Đào Tĩnh Tiết (Đào Uyên Minh, từng làm huyện lệnh Bành Trạch) ở nhà. Viên quan coi quận đến thăm, gặp lúc rượu vừa chín, ông lấy cái khăn vải sợi cát trên đầu xuống lọc rượu. Lọc xong lại đội lên đầu.
Nhan Diên Chi ra làm quan ở quận Thủy An, đi qua Tầm Dương, ngày nào cũng đến uống rượu với Đào Tiềm. Khi đi, ông để lại hai vạn tiền. Tiềm đưa hết cho quán rượu, rồi lần lần đến lấy rượu. Ai đến thăm, dù sang hay hèn, có rượu là ông đem ra mời. Nếu ông say trước thì bảo khách: "Ta say muốn ngủ, ông hãy về đi."
Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Giang Châu là Vương Hoằng đến thăm Uyên Minh. Thấy ông không có giày, Hoằng bảo người theo hầu cởi giày đưa ông, rồi bảo tả hữu may giày cho ông Bành Trạch. Tả hữu xin số đo chân. Uyên Minh liền duỗi chân ra giữa chỗ đông người. Đến khi giày mang tới, ông đi vào mà không chút ngại ngần. (Theo sách "Tục Dương thu".)
Nguyễn Tịch
Nguyễn Tịch tự nói: "Bình sinh từng đến Đông Bình, thích phong thổ ở đó." Tư Mã Chiêu rất mừng, liền cho Tịch làm Tướng Đông Bình (quan cai trị một nước chư hầu được phong). Tịch cưỡi lừa đến nơi, phá bỏ bình phong vách ngăn trong phủ, cho trong ngoài nhìn thấy nhau, pháp lệnh gọn nhẹ, mười ngày rồi về. Chiêu dẫn ông về làm Tòng sự trung lang (quan thuộc viên cao cấp) trong phủ Đại tướng quân.
Quan phụ trách tâu có vụ con giết mẹ. Tịch nói: "Chà! Giết cha thì còn được, sao đến nỗi giết mẹ?" Người ngồi đó lấy làm lạ vì ông nói lỡ lời. Tịch nói: "Cầm thú biết mẹ mà không biết cha. Giết cha là loài cầm thú thôi; giết mẹ thì còn không bằng cầm thú!" Mọi người mới vui lòng tâm phục.
Người thiếu phụ nhà bên có nhan sắc, ngồi quầy bán rượu. Tịch thường đến uống, say là nằm ngay bên cạnh nàng. Có cô con gái nhà lính có tài sắc, chưa lấy chồng đã chết. Tịch không hề quen cha anh cô, vẫn đi thẳng đến khóc, khóc hết nỗi thương rồi mới về.
Tịch biết làm "mắt xanh, mắt trắng" (nhìn thẳng cho thấy con ngươi đen là tỏ ý quý mến; trợn lòng trắng là tỏ ý khinh). Gặp kẻ sĩ câu nệ lễ nghi phép tục, ông nhìn bằng mắt trắng. Ông thường nói: "Lễ nghi há đặt ra cho ta sao!" Khi ông có tang mẹ, Kê Hỷ đến viếng. Nguyễn trợn mắt trắng, Hỷ không vui mà về. Em Hỷ là Kê Khang nghe chuyện, bèn mang rượu, ôm đàn đến. Nguyễn rất vui, liền nhìn bằng mắt xanh.
Ném thoi
Tạ Côn thấy nhà bên có cô gái, từng sang trêu ghẹo. Cô đang dệt vải, ném thoi vào ông, làm gãy hai cái răng. Về nhà rồi, ông vẫn ngạo nghễ huýt dài một tiếng (huýt sáo dài, một thú phong nhã của danh sĩ đời Tấn), nói: "Vẫn chẳng làm ta bỏ được việc huýt sáo, ca hát!"
Đuổi theo cô hầu
Nguyễn Trọng Dung, tên Hàm, trước đã ăn nằm với cô hầu người Tiên Ti của nhà bà cô. Đến khi ông đang để tang mẹ, bà cô phải dời đi xa. Lúc đầu bà định để cô hầu lại, nhưng khi lên đường thì lại mang theo. Trọng Dung mượn con lừa của khách, mặc nguyên áo đại tang tự mình đuổi theo, rồi hai người cưỡi chung một con lừa trở về. Ông nói: "Giống người không thể để mất." Cô hầu ấy chính là mẹ của Diêu Tập. Nguyễn Phu tự là Diêu Tập.
Dắt kỹ nữ dạo phố
Dương Dụng Tu (Dương Thận) ở Lô Châu thường say, xoa phấn trắng lên mặt, búi tóc hai chỏm như trẻ con, cài hoa, để học trò khiêng đi, các kỹ nữ nâng chén theo hầu, dạo khắp phố phường, chẳng chút xấu hổ.
Khang Đối Sơn (Khang Hải) từng cùng một cô gái cưỡi chung một con lừa què, sai người theo hầu mang đàn tì bà đi theo. Đi giữa đường, ông ngạo nghễ chẳng thèm để ý đến ai.
Vái kỹ nữ
Quan đại phu Du Hoa Lộc thân với một kỹ nữ. Sau có người mời Du dự tiệc, gọi riêng một kỹ nữ khác đến hầu rượu. Hôm khác, ông gặp lại cô kỹ nữ thân ở chỗ đá Sinh Công (trên núi Hổ Khâu), gọi mấy lần mà cô không đáp. Ông nói: "Biết tội rồi." Cô nói: "Ông biết tội thì ngay tại đây vái dài mấy chục cái, cho cả núi người cười ầm lên, mới tha." Ông bèn làm đúng như lời, người thấy cười rộ. Người khách bên cạnh nói: "Thật mất thể diện." Ông đáp: "Thể diện thì ta chẳng tiếc, chỉ sợ cô hầu rượu hôm nọ biết chuyện, ắt cũng dùng cách này làm khó ta thôi."
Đằng Nguyên Phát
Đằng Đạt Đạo (Đằng Nguyên Phát) lúc còn hàn vi, làm khách dạy học ở nhà Phạm Văn Chính (Phạm Trọng Yêm), thường lén đến chốn lầu xanh uống rượu. Phạm lấy làm khó chịu. Một tối, đợi ông đi rồi, Phạm đến ngồi ngay trong thư phòng của ông, thắp đèn đọc sách chờ ông về. Đạt Đạo say khướt, đi thẳng vào, vái dài, hỏi Phạm: "Ngài đọc sách gì?" Đáp: "Hán thư." Lại hỏi: "Hán Cao Đế là người thế nào?" Phạm lúng túng đi vào trong.
Gỡ bảng cấm của quan Tư thành
Trương Ấu Vu mới vào Thành Quân (Quốc Tử Giám, trường học cao nhất của triều đình). Quan Đại tư thành (người đứng đầu Quốc Tử Giám) là Khương Bảo trị học trò rất nghiêm (nguyên văn "như bó củi ướt", ý phải siết thật chặt), răn không được lui tới sáu viện (các khu kỹ viện ở Nam Kinh). Trương vừa đến Bạch Môn (Nam Kinh), đã vào Cựu Viện trước tiên, thấy bảng cấm liền gỡ xuống, rồi đến ra mắt Khương, nói: "Xin ngài mở cho một mặt lưới (điển vua Thành Thang mở bớt lưới bẫy chim, ý xin khoan dung)." Khương cười nói: "Ta vốn đã ngờ sẽ có chuyện này."
Nhà sư vẽ "Tây Sương" lên vách
Khâu Quỳnh Sơn (Khâu Tuấn) đi qua một ngôi chùa, thấy bốn vách đều vẽ truyện "Tây Sương ký" (vở kịch về chuyện tình trai gái), bèn nói: "Cửa Phật sao lại có thứ này?" Nhà sư đáp: "Lão tăng nhờ đây mà ngộ thiền (bỗng nhiên hiểu thấu đạo lý theo lối nhà Thiền)." Khâu hỏi: "Ngộ ở chỗ nào?" Đáp: "Ở câu 'Sao chịu nổi lúc nàng sắp đi, ánh mắt long lanh ngoảnh lại một cái'."
Thang Nghĩa Nhưng giảng học
Tể tướng Trương Hồng Dương xem "Ngọc Minh đường tứ ký" (bốn vở kịch của Thang Hiển Tổ), bảo Thang Nghĩa Nhưng: "Ông có tài hay như thế, sao không giảng học (giảng giải đạo lý theo lối nhà Nho)?" Thang đáp: "Đây chính là tôi đang giảng học đấy. Ông giảng về 'tính' (bản tính trời phú, theo học thuyết lý học), còn tôi giảng về 'tình'."
Tạ Thượng
Họ Vương và họ Lưu cùng ở phía nam bến Hàng (?), mở tiệc uống say ở nhà Hoàn Tử Dã. Tạ Trấn Tây, tên Thượng, đi viếng mộ chú là Thượng thư Tạ Bầu trở về; đó là ba ngày sau khi chôn cất, lúc làm lễ "phản khốc" (về nhà khóc sau khi an táng). Mọi người muốn mời ông, lần đầu sai một người đưa tin, ông chưa nhận lời nhưng đã dừng xe; mời lần nữa, ông liền quay xe lại. Mọi người ra cửa đón, nắm tay kéo xuống. Ông vừa kịp bỏ khăn chít đầu, đội mũ vào dự tiệc. Ngồi được nửa chừng mới biết mình chưa cởi áo tang.
Vương Tử Do
Vương Tử Do, tên Huy Chi, ở Sơn Âm. Một đêm tuyết rơi dày, ông ngủ dậy, mở cửa phòng, sai rót rượu. Bốn bề trắng xóa, ông đứng dậy đi đi lại lại, ngâm bài "Chiêu ẩn thi" của Tả Tư. Chợt ông nhớ Đới An Đạo (Đới Quỳ). Lúc ấy Đới ở đất Diệm, ông liền ngay đêm ấy đi thuyền nhỏ đến thăm. Đi suốt một đêm mới tới, đến cửa rồi lại không vào mà quay về. Người ta hỏi vì sao. Vương nói: "Ta vốn nhân hứng mà đi, hết hứng thì về, cần gì phải gặp Đới?"
Vương Tử Do rời kinh đô, thuyền còn đậu ở bến. Từ trước ông đã nghe Hoàn Tử Dã (Hoàn Y) thổi sáo giỏi, nhưng chưa quen. Gặp lúc Hoàn đi qua trên bờ, Vương ngồi trong thuyền, có người khách quen biết, bảo đó là Hoàn Tử Dã. Vương liền sai người nhắn: "Nghe ông thổi sáo giỏi, xin thử vì tôi thổi một khúc." Hoàn lúc ấy đã là người quyền quý, vốn nghe tiếng Vương, liền xuống xe, ngồi trên chiếc ghế xếp kiểu người Hồ, thổi cho ba khúc. Thổi xong, lên xe đi luôn. Khách và chủ không nói với nhau một lời.
Trương Quý Ưng
Hạ Tư không (Hạ Tuần; Tư không là một trong ba chức quan cao nhất triều) lên Lạc Dương nhận chức Thái tôn xá nhân (quan hầu cận hoàng thái tôn). Đi qua cửa Xương Môn đất Ngô, ông ngồi trong thuyền gảy đàn. Trương Quý Ưng (Trương Hàn) vốn không quen, đang ở đình Kim Xương, nghe tiếng đàn rất trong, bèn xuống thuyền tìm Hạ, cùng trò chuyện, liền rất hợp ý nhau. Trương hỏi: "Ông định đi đâu?" Hạ đáp: "Lên Lạc Dương nhận chức." Trương nói: "Tôi cũng có việc ở kinh đô phía bắc, nhân tiện đường xin đi nhờ." Rồi cùng Hạ lên đường, chẳng hề báo cho nhà biết. Người nhà đuổi theo hỏi mới biết.
Ân Dự Chương
Ân Hồng Kiều ra làm quan ở quận Dự Chương. Lúc sắp đi, người ở kinh đô nhân dịp gửi hơn trăm phong thư. Đến Thạch Đầu, ông ném hết xuống nước, rồi khấn: "Cái nào chìm cứ chìm, cái nào nổi cứ nổi, Ân Hồng Kiều không thể làm kẻ đưa thư."
Vương Kính Hoằng
Vương Kính Hoằng có lần đến nhà họ Hà thăm con gái (con gái Kính Hoằng lấy Hà Thuật Chi, em của Hà Thượng Chi). Gặp lúc Thượng Chi đi vắng, ông vào nằm nhờ trong thư phòng. Chốc lát Thượng Chi về. Kính Hoằng sai hai đứa hầu gái giữ cửa, không cho Thượng Chi vào, rồi nói thẳng: "Đang lúc nóng nực, không chịu nổi việc gặp nhau. Ông cứ đi chỗ khác đã." Thượng Chi bèn dời sang phòng khác.
Phùng Đạo
Phùng Đạo và Triệu Phượng cùng làm việc ở Trung thư (cơ quan soạn thảo chiếu lệnh của triều đình). Phượng có con gái lấy con trai thứ của Đạo, vì chuyện cơm nước không vừa ý mà bị phu nhân của Đạo mắng. Triệu sai một nữ tì lớn tuổi, có hiệu là "Tri viện" (người quản việc trong nhà), đến kể lể, cả mấy trăm lời, Đạo đều không đáp. Đến khi bà ta về, ông chỉ nói: "Nhắn với ông thông gia, hôm nay tuyết đẹp lắm!"
Học sĩ phong lưu
Học sĩ Giải Tấn đến thăm phò mã, phò mã đi vắng. Công chúa nghe tiếng ông, muốn nhìn trộm, bèn cách rèm sai người giữ ông lại uống trà. Giải đòi bút đề thơ: "Công tử áo gấm chưa về nhà, giai nhân má phấn bảo ban trà. Viện trong sâu kín người chẳng thấy, cách rèm uổng phí một đóa hoa." Công chúa giận lắm, tâu lên vua. Vua Thái Tông nói: "Đó là học sĩ phong lưu, con gặp hắn làm gì?"
Âm đức của Lý Phong công
Lý Phong công (người cha được triều đình ban tước nhờ con làm quan to) tính hào phóng, có phong thái thanh thoát. Có lần ông đi dự tiệc, có người hỏi: "Ông Thạch Lộc (con ông) đỗ trạng nguyên rồi làm tể tướng, ông lại sống lâu hưởng phúc, bình sinh hẳn đã có âm đức (việc tốt làm thầm, được trời báo đáp) lớn." Ông đáp: "Lớn thì chưa, nhỏ thì có." Người ấy hỏi đi hỏi lại. Ông nói: "Ta chẳng có đức gì khác, chỉ là khi nhà ai mời uống rượu, không đi thì báo trước để từ chối, còn đi thì đến sớm, không bắt người ta phải chạy đi chạy lại mời. Chỉ điều ấy là ta tự tin thôi."
Gậy hợp hoan
Người chép sách thuê tên Thái Thần bị con đánh chửi. Ông nhiều lần đến kể với cư sĩ (người tu tại gia) Trương Mễ, cố xin ông đánh đứa con. Trương hỏi: "Nếu nó chết thì ai chịu?" Thái đáp: "Có tôi là cha đây." Trương bèn dụ đứa con vào, ngầm sai khóa cửa, bảo bọn tiểu đồng hai cây gậy cùng đánh xuống, bắt chước kiểu "gậy hợp hoan" của Lưu Thù đời Ngũ Đại, dặn phải đợi cha nó xin mới thôi. Đánh đến trăm gậy, đứa con bò lết mà ra, từ đó hơi biết sửa mình. Trương cười bảo người làng: "Đó cũng là làm việc chính sự vậy."
Tranh mèo
Bùi Tư đời Đường làm Doãn Hà Nam (quan đứng đầu phủ Hà Nam). Có hai người đàn bà nộp đơn tranh nhau một con mèo, đơn viết: "Nếu là mèo con của tôi thì là mèo con của tôi, nếu không phải mèo con của tôi thì không phải mèo con của tôi." Tư cười lớn, phán: "Mèo con chẳng biết chủ, sang nhà bên bắt chuột. Hai nhà khỏi phải tranh, đem lại cho Bùi Tư." Rồi giữ luôn con mèo.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video