Phần Tham Uế (chuyện tham lam, bẩn thỉu), thứ mười lăm
Tử Do (bút hiệu của người soạn sách) nói: Người ta sống vì tiền của, chết vì tiền của, vinh hay nhục cũng vì tiền của. Không có tiền mà ngồi ngắm hoa cúc thì đến ông huyện lệnh Bành Trạch (tức Đào Uyên Minh, nhà thơ đời Tấn từng làm huyện lệnh Bành Trạch, nổi tiếng yêu hoa cúc) cũng mất cả hứng. Giả sử Khổng Tử hết lương thực mà chết đói, liệu người đời còn gọi ông là bậc đại thánh nhân nữa không? Thảo nào người đời cứ tất bật ngược xuôi! Rốt cuộc đời người được bao lâu, cả đời ăn mặc cũng chỉ có hạn, đến lúc vãn cuộc thì một mảy may cũng không mang đi được, chỉ để lại cho con cháu cảnh cãi vã thì nhiều, nước mắt thì ít. Nếu chết rồi chẳng biết gì thì thật là uổng phí; còn nếu chết rồi mà vẫn biết, thì không biết sẽ hối hận đến thế nào!
Người Tô Châu quê ta là Lục Niệm Tiên nhận lời mời của quan Thiếu tể (tức Lại bộ thị lang, phó quan đứng thứ hai ở bộ Lại, bộ coi việc tuyển chọn quan lại) họ Từ, đến làm ký thất (người thư ký lo việc văn thư, giấy tờ). Đến nơi rồi, ông tuyệt nhiên không viết lấy một chữ. Ông Từ không biết làm sao, bèn lo liệu cho ông đi chơi miền biên ải, đến chỗ một vị đại soái, vị này tặng ông ba mươi dật vàng (dật là đơn vị trọng lượng thời xưa, khoảng hai mươi lạng) làm quà. Ra khỏi cổng dinh đại soái, Lục nhìn đống vàng mà khóc lớn, nói: "Vì mày mà biết bao người đã chuốc lấy tai hoạ! Ta cần mày làm gì?" Rồi ném ngay xuống dòng suối. Người ta cười ông dại, nào ai biết chính ông đang giảng đạo cho những kẻ dại! Gom lại thành phần "Tham Uế", thứ mười lăm.
Muốn gì được nấy
Sách "Phong tục thông" (sách của Ứng Thiệu đời Hán) chép: Nước Tề có người có con gái, hai nhà cùng đến hỏi cưới. Con trai nhà phía đông xấu mà giàu, con trai nhà phía tây đẹp mà nghèo. Cha mẹ không quyết được, bảo cô con gái để trần một bên cánh tay để tỏ ý mình chọn bên nào. Cô bèn để trần cả hai tay. Mẹ hỏi vì sao. Cô đáp: "Con muốn ăn ở nhà phía đông, ngủ ở nhà phía tây."
Xưa có bốn người nói về chí nguyện của mình. Một người nói: "Tôi mong được lưng đeo vạn xâu tiền." Một người nói: "Mong được làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Dương Châu." Một người nói: "Mong được cưỡi hạc đi làm tiên." Người cuối cùng nói: "Chí của tôi cũng chẳng khác các anh, chỉ mong lưng đeo mười vạn xâu tiền, cưỡi hạc lên Dương Châu mà thôi."
Vì thế Tô Đông Pha đề thơ về cây trúc rằng: "Nếu đối trước trúc mà vẫn còn ăn uống thả cửa, thì trên đời làm gì có con hạc Dương Châu?" (ý nói đã muốn thanh cao thì không thể vừa hưởng thụ sung sướng; trên đời không có chuyện được cả mọi bề). Ta xem người đời nay, miệng thì bàn chuyện thánh hiền mà mắt thì gườm gườm dòm ngó lối vào chốn quyền thế; tay thì cầm thẻ tính toán chi li mà lại hớn hở muốn mua tiếng hào phóng; nông dân lười mà mong được mùa, đứa con phá gia mà oán trời; đại để đều là hạng như thế cả, cần gì phải cười riêng cô gái nước Tề?
Ông Hành Nhạc làm tri phủ (quan đứng đầu một phủ) Khánh Dương. Vợ các đồng liêu họp nhau uống rượu, ai nấy vàng ngọc gấm vóc rực rỡ, còn vợ ông chỉ trâm gai váy vải. Tiệc tan, bà rất không vui. Ông hỏi: "Bà ngồi ở chỗ nào?" Bà đáp: "Ghế đầu." Ông nói: "Đã ngồi ghế đầu lại còn muốn ăn mặc lộng lẫy, giàu với sang mà vơ được cả hai sao?" Đó mới là người biết đủ.
Sách "Quy điền lục" (sách ghi chép của Âu Dương Tu đời Tống) chép: Đầu triều Tống, quan thông phán (chức phó quan ở một châu, có quyền giám sát quan tri châu) thường tranh quyền với quan tri châu (quan đứng đầu châu), lúc nào cũng nói "Ta là quan giám sát quận". Có người tên Tiền Côn, người đất Chiết, mê ăn cua, thường xin được bổ ra làm quan ở địa phương, nói: "Chỉ cần được chỗ nào có cua mà không có thông phán là được." Thơ Đông Pha có câu: "Muốn xin nhà vua ban cho thẻ phù trúc (thẻ tre làm tin, tức chức quan trấn nhậm địa phương), chỉ lo nơi đó không có cua mà lại có quan giám châu."
Người bạn học cùng trường là Lưu Thuỳ có tài ăn nói, từng được gọi là "Gấm giữa hư không" (ý nói lời đẹp mà rỗng tuếch). Khi nói chuyện ngày sau đắc chí, anh ta bảo: "Có tiền ta sẽ dựng năm toà nhà hang: hang thơm đất Ngô thì trồng toàn hoa mai; hang thơm đất Tần thì treo túi xạ hương khắp xung quanh; hang thơm đất Việt thì trồng quế núi; hang thơm đất Thục thì trồng cây tiêu; hang thơm đất Sở thì làm luống trồng hoa lan. Cây cỏ bốn mùa, mỗi thứ chiếm một mùa. Ngày ngày ta vào hang xạ hương là đủ trọn một đời. Chết còn được làm con ma thơm, huống chi lúc sống?" Về sau anh ta ra làm quan rồi tham lam, của cải không được như lòng mong muốn mà chết.
Xá lợi
Trương Kiền Chiêu khi trấn giữ Thương Châu, gặp hạn hán, dân đói, ông mở kho thóc ra cứu giúp. Việc vừa tâu lên, nhà vua rất khen ngợi. Đến mùa thu được mùa, ông thu thuế gấp đôi số đấu, cả triều đình lẫn dân gian đều khinh ông. Khi ở đất Thục, ông hỏi một vị thiền tăng: "Thế nào là xá lợi (vốn là phần xương cốt kết tinh còn lại sau khi hoả táng một bậc tu hành, được Phật giáo tôn thờ)?" Nhà sư đáp: "Cứ sắm thật nhiều nhà cho thuê (?), thì sẽ được 'xá lợi'" (chơi chữ: "xá" còn nghĩa là nhà, "lợi" là tiền lời, tức tiền lời từ nhà cho thuê). Trương chỉ biết cười ngượng.
Ấp gà, nuôi tre
Sách "Quảng ký" (tức "Thái Bình quảng ký") chép: Huyện lệnh huyện Tân Xương đời Đường là Hạ Hầu Bưu Chi vừa nhậm chức, hỏi lý chính (người đứng đầu một lý, tức đơn vị hành chính cấp làng): "Một đồng tiền mua được mấy quả trứng gà?" Đáp: "Ba quả." Bưu Chi bèn sai lấy một vạn đồng tiền, bảo mua ba vạn quả, rồi nói với lý chính: "Chưa cần dùng ngay, cứ gửi gà mái ấp cho." Thế là thành ba vạn con gà, qua mấy tháng gà lớn, ông bảo nha lại trong huyện: "Bán cho ta." Mỗi con gà ba mươi đồng, trong nửa năm thu được ba mươi vạn. Ông lại hỏi: "Một đồng tiền mua được mấy cây măng?" Đáp: "Năm cây." Ông lại lấy một vạn đồng đưa cho, mua được năm vạn cây măng. Ông bảo lý chính: "Ta chưa cần măng, cứ để trong rừng nuôi." Đến mùa thu măng thành tre, mỗi cây mười đồng, gom được năm mươi vạn. Sự tham lam bỉ ổi, vô đạo của ông ta đều thuộc loại như thế.
Sách "Hước lãng" chép: Một quan thái thú (quan đứng đầu một quận, phủ) họ La làm quan ở Giang Hữu (vùng Giang Tây), đem tơ cũ và sắt nồi phát ra theo số cân, bắt dân đổi lại khăn lưới búi tóc và kim thép cũng theo số cân ấy (khăn lưới và kim rất nhẹ, nên mỗi cân đổi được vô số). Mưu mẹo cùng một loại với chuyện trên.
Thiên tử bán phân
Quan Thiếu phủ giám (người đứng đầu sở Thiếu phủ, coi việc chế tác đồ dùng và kho tàng cho cung đình) đời Đường là Bùi Thư tâu xin bán phân ngựa, tính mỗi năm thu được hai mươi vạn quan tiền (mỗi quan là một xâu một nghìn đồng). Lưu Nhân Quỹ nói: "E rằng đời sau sẽ bảo nhà Đường bán phân ngựa, chẳng phải tiếng tốt gì." Việc ấy bèn thôi.
Bắt đầy tớ gánh phân
Vợ Vương Di Phủ (tức Vương Diễn, danh sĩ đời Tấn) là Quách thị tham lam, bắt đầy tớ gái ra đường gánh phân. Vương Bình Tử (tức Vương Trừng, em Vương Diễn) mới mười bốn mười lăm tuổi, can ngăn chị dâu. Quách thị giận dữ nói: "Mẹ chồng giao chú em cho chị dâu trông nom, chứ đâu có giao chị dâu cho chú em!" Rồi túm lấy áo Trừng, định đánh đòn. Bình Tử phải vùng vẫy mãi mới thoát được.
Bán nước
Thái phó (một trong những chức quan cao nhất triều đình) nước Tiền Yên là Mộ Dung Bình đóng quân ở Lộ Xuyên để chống lại Vương Mãnh (danh tướng nước Tiền Tần). Ông ta ngăn giữ các mạch suối trên núi, bán nước cho quân lính: một tấm lụa đổi được hai thạch nước (thạch là đơn vị đong lường, khoảng một trăm thăng), tiền và lụa chất cao như núi. Quân lính oán giận nên thua trận.
Nhà binh đóng doanh trại, trước hết phải chọn nơi tiện nước tiện cỏ, nước đâu phải món hàng quý hiếm để tích trữ chờ giá (lấy ý câu nói của Lã Bất Vi coi Tử Sở là "món hàng quý có thể tích trữ")? Nếu nước ấy mà lấy từ giếng của Cảnh Cung (tướng đời Hán bị vây ở thành Sơ Lặc, đào giếng sâu mười lăm trượng mới có nước) thì giá còn phải gấp đôi.
Tử Du giả
Giải Tân Vương làm quan lợi tào (?) (chức coi việc vận chuyển, tiền lương đường thuỷ), sắp được người khác đến thay để về, thì hễ chỗ nào có hành nha (dinh thự để quan dừng chân khi đi công cán) là chặt hết tre ở đó đem bán. Người đương thời gọi ông là "Tử Du giả" (Tử Du là Vương Huy Chi đời Tấn, người rất mê tre, từng nói không thể một ngày không có tre; ở đây ý nói người này cũng "mê tre" nhưng là mê để bán). Chữ "Giải" (họ của ông) và chữ "giả" đọc gần như nhau.
Tiền thay rượu
Vợ Tô Ngũ Nô múa hát giỏi, lại có nhan sắc. Có người mời vợ hắn đến, Ngũ Nô lần nào cũng đi theo. Người ta muốn chuốc say Ngũ Nô để ve vãn vợ hắn, nên ra sức mời rượu. Ngũ Nô nói: "Cứ cho tôi thật nhiều tiền, thì dù ăn bánh (?) tôi cũng say, chẳng cần rượu đâu."
Thứ sử trộm giày
Trịnh Nhân Khải tính tham lam bẩn thỉu. Có lần làm thứ sử Mật Châu, đầy tớ nhà báo giày đã rách, ông liền gọi một viên lại đang đi giày mới, sai trèo lên cây hái quả, rồi cho đầy tớ lấy trộm đôi giày ấy đi mất. Viên lại đến kêu. Nhân Khải nói: "Thứ sử đâu phải kẻ giữ giày."
Giấu chén vàng
Ngụy Thần Vũ đế (tức Cao Hoan, về sau được truy tôn là Thần Vũ đế) mở tiệc đãi các quan thuộc hạ, trong tiệc bị mất một chiếc chén vàng phả la (loại chén uống rượu miệng nông, gốc từ Tây Vực). Đậu thái hậu ra lệnh tất cả người dự tiệc phải bỏ mũ ra, quả nhiên chiếc chén ở trong búi tóc của Tổ Hiếu Trưng. Ai thấy cũng cho là nỗi nhục lớn, còn Hiếu Trưng vẫn thản nhiên như không. Lại có lần Hiếu Trưng uống rượu ở nhà Tư Mã Thế Vân, giấu ba chiếc đĩa đồng, bị người nhà bếp khám ra.
Người đất Ngô (vùng Tô Châu) là Mạc Học Thất cũng có tật ăn cắp. Hắn là khách thân tình hay lui tới nhà Trương Bá Khởi. Một hôm hắn bỗng kêu đau bụng vì khí, đau không chịu nổi, nằm một lát rồi dậy, khom lưng tập tễnh đi ra. Trương nghi ngờ, sai tiểu đồng xem xét, thì quả đã mất một chiếc lư đồng cổ. Trương không nói gì, hôm sau đến biệt thự rồi cho mời Mạc. Mạc đến, nói bệnh đã khỏi. Trương lấy chiếc ráy tai bằng bạc hắn cài trên đầu ra ngắm nghía, giả vờ khen đẹp, sai tiểu đồng đem đến thợ bạc xem mẫu, nhưng ngầm dặn dò ý mình. Tiểu đồng đi thẳng đến nhà Mạc, nói với vợ hắn: "Ông nhà bà bảo: 'Có một chiếc lư đồng cổ muốn bán.' Sai tôi đến lấy, đưa chiếc ráy tai này làm tin." Vợ không nghi ngờ, lấy lư trao cho. Trương được lư, sai đặt riêng lên bàn ở một phòng khác, rồi thong thả dẫn Mạc bước vào. Mạc thấy chiếc lư, trợn mắt nói: "Mày cũng biết tự đi à?" Rồi điềm nhiên như không có gì lạ.
Tượng Phật bạc
Trương Lâm dâng tấu xin phá bỏ chùa chiền. Có quan giám sát (quan thanh tra, chuyên dò xét các quan) họ Tô đi kiểm tra các chùa bị phế trong thiên hạ, phàm tượng Phật bạc cao từ một thước trở xuống phần nhiều bỏ vào tay áo mang về. Người ta gọi ông là "Tô khiêng Phật". Ôn Đình Quân cười nói: "Đối rất hay với 'Mật Đà Tăng'" (Mật Đà Tăng là tên một vị thuốc, nghĩa đen là "nhà sư Mật Đà"; "Tô" cũng là tên một món sữa, "Mật" là mật ong; "khiêng" đối với "đà" là cõng; "Phật" đối với "tăng").
Dâng tượng La hán
Tào Hàn khi đánh xuống Giang Nam (diệt nước Nam Đường), vơ hết vàng lụa của báu, chất đầy hơn trăm chiếc thuyền, lén đem về làm của riêng. Không có cớ gì để che mắt, ông bèn lấy các tượng La hán (các vị đệ tử Phật đã tu chứng quả) ở chùa Đông Lâm trên núi Lư Sơn, mỗi thuyền chở hơn mười pho. Ông đem dâng các tượng ấy, vua xuống chiếu ban cho chùa Tướng Quốc. Người thời ấy gọi là "La hán áp tải hàng".
Đến lúc con cháu phải đi ăn mày thì hơn trăm thuyền của ấy còn ở đâu?
Trộm xe của vua tiếm hiệu
Vương Trấn Ác tính tham. Sau khi đánh bại Diêu Hoằng (vua nước Hậu Tần), ông lấy trộm của kho không biết bao nhiêu mà kể. Lưu Dụ nghĩ đến công lao của ông nên không hỏi tội. Ông lại lấy trộm chiếc xe kiệu của Diêu Hoằng (vua tiếm hiệu, không chính danh). Lưu Dụ giật mình, sai người đi xem. Hoá ra Trấn Ác đã cạy hết vàng bạc trên xe, bỏ chiếc xe bên chân tường. Lưu Dụ cười lớn.
Bổ tiền đúc tượng
Huyện lệnh huyện Nhiêu Dương, châu Doanh đời Đường là Đậu Tri Phạm tham ô. Có một lý chính chết, Phạm triệu tập hai trăm lý chính, bảo làm tượng Phật cầu siêu cho người ấy, mỗi người bổ một quan tiền. Thu xong được hai trăm nghìn đồng, Phạm nói: "Lý chính đang chịu tội dưới âm phủ, phải cứu gấp trước đã. Ta đã chọn sẵn được một pho tượng, tạm cho mượn dùng." Rồi rút trong tay áo ra một pho tượng chỉ cao chừng năm tấc.
Ông huyện lệnh này đúng là một nhà sư đi quyên tiền hiện thân làm quan (mượn cách nói trong kinh Phật: Bồ Tát hiện "thân tể quan", tức hiện làm thân quan lại để độ người).
Lấy vàng của anh lái dầu
Thứ sử Giản Châu nước Thục là An Trọng Bá tham của không biết chán. Trong châu có một người dân làm nghề buôn dầu, họ Đặng, chơi cờ giỏi, cũng khá giả. An gọi đến đánh cờ, nhưng chỉ bắt đứng hầu. Mỗi lần đặt quân xong, An lại bắt anh ta lui ra đứng dưới cửa sổ phía tây bắc: "Đợi ta tính nước xong rồi hãy vào!" Cả ngày đánh chưa được hơn chục nước. Họ Đặng đứng lâu, đói mệt không chịu nổi. Hôm sau lại bị gọi. Có người ngầm bảo: "Ông quan này muốn ăn hối lộ, vốn chẳng phải vì cờ, sao anh không dâng ít quà mà xin cho về?" Họ Đặng cho là phải, đem mấy thỏi vàng hạng vừa dâng lên mới được tha.
Trương Cò Trắng
Trong niên hiệu Khai Bảo (đời Tống Thái Tổ), huyện lệnh huyện Thần Tuyền họ Trương, bề ngoài thanh liêm mà bên trong thật tham. Một hôm ông tự dán cáo thị ở cổng huyện rằng: "Ngày ... tháng ... là sinh nhật của tri huyện. Thông báo cho các hạng người làm việc trong huyện, không được tự tiện dâng biếu." Có một viên lại bàn với mọi người: "Quan lớn nói rõ ngày sinh nhật, là ý muốn cho chúng ta biết. Nói không được dâng biếu, ấy là khiêm tốn đó thôi." Mọi người đều bảo: "Phải." Đến ngày, ai nấy đều mang lụa đến dâng, gọi là "áo mừng thọ". Quan huyện không từ chối thứ gì, chỉ cảm ơn mà nhận. Rồi lại thông báo: "Ngày ... tháng sau là sinh nhật của huyện quân (tước hiệu phong cho vợ quan), chớ có mang đến nữa nhé." Ai cũng cười chê. Các vị tiến sĩ làm bài thơ về con cò trắng để mỉa ông: "Bay đến tưởng như chim hạc, sà xuống lại đi tìm cá."
Chuộc mạng
Hoà Sĩ Khai đời Bắc Tề, thấy ai sắp bị xử chém thường ra sức cứu giúp. Người được tha rồi thì ông liền đòi châu báu, gọi là "của chuộc mạng".
Trên đời có khối kẻ thà mất mạng chứ không chịu mất tiền, nên Hoà khó tránh khỏi có lúc làm ơn không công (?).
Tên các khoản thu tiền của họ Trương, họ Triệu
Sách "Đường Tống di sử" chép: Trương Sùng làm soái trấn giữ Lư Châu, làm nhiều điều phi pháp, dân khổ sở. Khi ông về kinh chầu vua, người ta bảo nhau "hắn chắc không về nữa đâu". Sau ông trở lại, thu "tiền hắn". Dân không dám nói gì, chỉ vuốt râu mà thôi. Sùng lại thu "tiền vuốt râu". Sách "Ngũ Đại sử bổ" chép: Triệu Tại Lễ từ Thái Thạch chuyển sang Vĩnh Hưng, dân Thái Thạch bảo nhau: "Nhổ được cái đinh trong mắt rồi!" Sau Tại Lễ trở lại nhậm chức cũ, ngày nào cũng thu "tiền nhổ đinh".
Bút làm bằng râu người
Ở Lĩnh Nam thỏ không phải lúc nào cũng có. Quận thu được một tấm da thỏ, giao cho thợ làm bút. Người thợ say rượu làm mất, sợ lắm, bèn cắt râu của mình làm bút, bút rất tốt. Quan lại sai làm thêm, người thợ chối từ. Hỏi cớ sao, anh ta khai thật. Quan bèn ra lệnh mỗi hộ phải nộp râu người, ai không nộp được thì bắt nộp tiền thay.
Vác lụa vải
Hồ thái hậu nhà Hậu Ngụy đến xem kho, thấy vải lụa đầy ắp, cho các quan đi theo tha hồ lấy. Riêng Chương Vũ vương Nguyên Dung và Trần Lưu hầu Lý Sùng vác lụa quá sức mình, đến nỗi ngã lăn ra. Lý Sùng bị đau lưng, Nguyên Dung bị trật chân. Thái hậu sai người hầu giật lại lụa, bắt họ ra về tay không. Người thời ấy cười chê.
Tống Cai nước Yên tính tham. Thái Tổ muốn cho ông ta tham đến no nê, ban cho trăm tấm vải, bắt tự vác về. Nặng quá không kham nổi, đến nỗi cứng đờ cả cổ.
Phàm người ta, "cung tài bạch" (theo thuật xem số, đây là cung chỉ phần tiền của trong số mệnh mỗi người) cũng có giới hạn do trời định. Người ta chỉ biết vác nhiều quá sức thì ngã, mà không biết tích trữ nhiều quá phần lộc của mình thì sẽ đứt lộc.
Ham của ban thưởng
Nam Hán, Mân, Thục đều xưng đế. Cao Tùng Hối (chúa đất Kinh Nam thời Ngũ Đại) ham của ban thưởng của họ, nên hễ đến đâu là xưng thần (tự nhận làm bề tôi) ở đó. Các nước đều khinh, gọi ông là "Cao vô lại".
Đến đâu cũng xưng thần, như thằng ăn mày gặp ai cũng gọi "ông ơi bà ơi", thì chẳng còn đáng giá gì nữa.
Ham tiền tuất
Trương Tảo đời Tống đi sứ nước Khiết Đan, già yếu bệnh tật mà vẫn gắng đi. Theo lệ cũ, sứ giả nào chết khi đi sứ thì cả triều ta lẫn triều phương Bắc đều cấp tiền tuất rất hậu. Tảo ham khoản ấy, dọc đường ăn đồ sống lạnh, mong bị bệnh mà chết, rốt cuộc lại không chết.
Cái mạng như thế mới thật là đáng tiền. Lỡ mất dịp tốt này, rồi khó tránh khỏi phải vào "Uổng tử thành" (theo tín ngưỡng dân gian, là thành dưới âm phủ dành cho những người chết oan, chết uổng).
Cả nhà tham bỉ
Thôi Thực đời Đường làm Lại bộ thị lang (phó quan bộ Lại, bộ coi việc tuyển bổ quan lại), tham lam phóng túng. Anh dựa thế em, cha cậy oai con, ai cũng nhận lời nhờ cậy, tiếng tham ô bẩn thỉu đầy rẫy. Cha là Thôi Ấp làm Tư nghiệp (phó quan ở Quốc tử giám, trường học cao nhất của nhà nước), nhận tiền của một người đang chờ được bổ quan, mà Thực không hề biết, nên khi niêm yết danh sách kết quả tuyển chọn, Thực đánh trượt người ấy. Người ấy đến kêu: "Người thân của ông đã cầm của đút lót rồi, sao không cho tôi làm quan?" Thực nói: "Người thân ấy là ai? Ta bắt về đánh roi cho chết!" Người kia nói: "Ông mà đánh chết thì ông phải chịu tang đấy!" Thực vừa giận vừa thẹn vô cùng.
Ông dượng của Bùi Cát
Bùi Cát đời Đường từng kể rằng hồi nhỏ có ông dượng (chồng của cô) làm quan trong triều, có tiếng thanh cao. Có lần Cát đến nhà, đúng lúc ông vừa bãi triều về, thở dài nói: "Thôi Chiếu là hạng người gì? Ai ai cũng khen, ắt là đút lót rồi! Cứ thế này thì sao mà không loạn!" Nói chưa dứt lời, người gác cổng vào báo có Thôi sứ quân (cách gọi tôn quan đứng đầu một châu) ở Thọ Châu đến xin ra mắt. Ông dượng nổi giận, quát mắng người gác cổng, định đánh roi. Một lúc lâu sau, ông mới miễn cưỡng thắt đai ra tiếp. Chẳng mấy chốc, ông giục dâng trà rất gấp, rồi lại sai bày rượu thịt, rồi lại sai nấu cơm cho nhanh. Bà cô của Cát hỏi: "Sao lúc trước thì kiêu ngạo mà lúc sau lại cung kính thế?" Đến khi ông quay vào nhà, mặt mày hớn hở như vừa làm được việc tốt, vái chào Cát mà nói: "Cháu ra thư phòng nghỉ đi!" Cát chưa kịp bước xuống thềm, ông đã rút trong ngực áo ra một tờ giấy, hoá ra là giấy biếu nghìn tấm lụa thô loại của quan.
Nguyên Đản không tham
Nguyên Đản làm thứ sử Tề Châu, ở châu vừa tham vừa tàn bạo. Có một vị sa môn (nhà sư) đi hái thuốc cho Đản về. Đản hỏi: "Thầy từ bên ngoài về, nghe được điều gì?" Nhà sư đáp: "Chỉ nghe nói đại vương tham, mong đại vương sớm được người khác đến thay." Đản nói: "Tề Châu có bảy vạn nhà, mỗi nhà ta còn chưa lấy được ba thăng tiền, sao lại bảo là tham?"
Úy Cảnh
Úy Cảnh đời Bắc Tề tính tham. Khố Địch Can và Úy Cảnh cùng ngồi hầu Thần Vũ, Can xin được làm Ngự sử trung úy (quan đứng đầu ngự sử đài, chuyên tố cáo, hạch tội các quan). Thần Vũ hỏi: "Sao lại muốn xin xuống chức thấp?" Can đáp: "Để bắt Úy Cảnh." Thần Vũ cười lớn, sai đào kép Thạch Đổng Dũng ra trêu Cảnh. Đổng Dũng lột áo Cảnh ra mà nói: "Ông lột dân được, cớ sao Đổng Dũng này lại không lột ông?"
"Tráng quan", "Mục ái"
Trong niên hiệu Chính Đức (đời Minh), Trần Dân Vọng làm tri phủ Hoàng Châu, sửa sang lại lầu canh trên cổng thành, đề biển hai chữ "Tráng quan" (cảnh tượng hùng vĩ). Quan đồng tri (phó tri phủ) là Vương Khanh, người đất Thiểm, khá có tiếng thanh liêm, chỉ tấm biển bảo Đặng Chấn Khanh: "Sao lại đặt tên là 'Tráng quan'? Theo giọng miền tây của tôi thì đọc thành 'Tang quan' (quan ăn của đút) đấy!" Hai người cùng cười. Lại có phủ Thiệu Hưng treo tấm biển đề "Mục ái" (chăn dắt dân và thương dân). Quan biên tu (quan biên soạn sách sử ở viện Hàn lâm) họ Thích nói với quan tri phủ lúc ấy: "Tấm biển này nên gỡ đi. Từ dưới nhìn lên, trông như hai chữ 'Thu thụ' (nhận của đút) đấy." (Chữ "mục" trông giống chữ "thu", chữ "ái" trông giống chữ "thụ".)
"Mục ái" với "Tráng quan" đúng là một cặp đối hay.
Vò dưa muối
Nhiếp Báo, tự Văn Úy, người Vĩnh Phong, thích giảng học thuyết Dương Minh (học thuyết của Vương Thủ Nhân hiệu Dương Minh đời Minh, đề cao cái tâm và lương tri), nhưng bản tính tham lam xảo trá. Khi làm tri phủ Tô Châu, ông nhận hối lộ không kể xiết. Có lần ông niêm phong vàng trong vò, bị quan thông phán họ Lý trông thấy, bèn giả vờ nói: "Gửi dưa muối biếu cha." Lý nói: "Vợ tôi đang thèm dưa muối." Rồi lấy luôn mười hai vò đi. Báo không dám hỏi lại.
Cũng may là từng giảng học, nên không dám tranh giành với ông thông phán họ Lý.
Giày gai đầy một nhà
Sách "Nhan thị gia huấn" (sách dạy con cháu của Nhan Chi Thôi đời Bắc Tề) chép: Ở đất Nghiệp (kinh đô Bắc Tề) có một viên lĩnh quân (tướng chỉ huy cấm quân) tham lam cực độ, đến khi bị tịch thu gia sản thì riêng giày gai cũng chất đầy một gian nhà.
Bệnh lao tiền
Tể tướng Nghiêm Tung cùng con trai, mỗi khi gom góp của hối lộ đủ một trăm vạn là lại bày một bữa tiệc lớn. Đã bày tới năm bữa tiệc lớn rồi mà vẫn không ngừng vơ vét, người kinh thành gọi họ là "bệnh lao tiền" (bệnh lao thời xưa làm người ta gầy mòn không bao giờ khỏi; ý nói thèm tiền không bao giờ đủ).
Bất Động Tôn
Lưu Tuyên Vũ đúc sắt làm que tính. Con trai ông lân la vào nhà kỹ nữ, cô kỹ nữ đòi trâm cài và hộp trang điểm, cậu con chối từ. Mụ chủ nói: "Tiền đồng trong kho nhà cậu được gọi là 'Bất Động Tôn' (danh hiệu một vị thần trong Phật giáo, nghĩa đen là 'đấng không lay động'; ý nói tiền nằm im không bao giờ tiêu), để mục nát thì tiếc lắm!" Cậu con đáp: "Cha tôi gọi que tính là 'sắt trường sinh', huống chi là tiền? Ngày ngày ông thắp hương khấn trời đất, mong tiền đẻ ra con, lụa đẻ ra cháu, vàng bạc hoá thân thành trăm nghìn ức thân (mượn cách nói nhà Phật về việc Phật hoá ra vô số thân), đâu chỉ là 'Bất Động Tôn' mà thôi!"
Quả báo của kẻ dối lòng
Sách "Nhĩ đàm" chép: Lý Sĩ Hành phụng mệnh đi sứ Cao Ly, võ quan Dư Anh làm phó sứ. Lễ vật và các thứ quà tặng nhận được, Sĩ Hành đều không để tâm. Dư Anh lo thuyền bị dột, bèn lấy đồ của Sĩ Hành lót dưới đáy thuyền, còn đồ của mình thì để lên trên. Chẳng bao lâu gặp gió lớn, thuyền suýt lật. Người lái thuyền xin bớt hàng chở, vội vàng không kịp lựa chọn, cứ tiện tay nhặt lên ném xuống giữa dòng, thuyền mới yên, mà hoá ra toàn là đồ của Dư Anh.
Bạn sống chết có nhau
Sách "Nhĩ đàm" chép: Ở huyện Hiếu Cảm có hai người dân là Lưu Thượng Hiền và Trương Minh Thời, kết làm bạn sống chết có nhau, nhưng thật ra là vì lợi mà gắn bó. Một lần đi đêm, họ thấy lửa lập loè, bèn đánh dấu chỗ ấy, đào lên thấy những thỏi bạc dựng đứng như măng. Hai người mừng lắm, bảo nhau nên sắm lễ vật cúng tế khấn vái rồi mới đào lấy. Lưu đã bỏ sẵn thuốc độc vào chén rượu, mời Trương uống. Trương cũng đeo rìu bên lưng mà đến, nhân lúc say chém Lưu chết, mà không biết mình đã trúng độc. Cả hai đều chết. Người nhà họ đến xem chỗ măng bạc thì chỉ thấy trơ trọi, không còn dấu vết gì. Đó là chuyện năm Ất Mùi niên hiệu Vạn Lịch.
Kẻ trộm kho Thái Thương
Năm Mậu Tuất niên hiệu Vạn Lịch, ở kho Thái Thương (kho bạc lớn của triều đình nhà Minh ở kinh thành) có một tên trộm chui vào theo cống nước. Cống hẹp, hắn phải lấy đầu mà lách vào, da thịt không còn chỗ nào lành. Hắn lấy được một nén bạc lớn, đặt trên đỉnh đầu, rồi chui ra như lúc vào. Ra đến giữa cống, không ngờ lại có một tên trộm khác chui vào, cả hai đều không lùi được, hai đỉnh đầu chống vào nhau mà chết khô, nén bạc kẹp ở giữa. Lâu ngày, nước ứ lại không chảy, khi khơi cống mới phát hiện ra. Chuyện thấy chép trong để báo (tờ công báo của triều đình).
Rượu thần tiên
Sách "Quái viên" chép: Huyện Đồng Lư vùng Chiết Đông xưa có một giếng rượu. Tương truyền có một đạo sĩ đến một quán rượu xin uống, uống xong là đi, nhà nấu rượu cũng không đòi tiền. Lâu ngày, đạo sĩ nói với bà chủ quán: "Nhiều lần tốn rượu của bà, chẳng có gì báo đáp. Có chút thuốc bỏ vào giếng, có thể không cần nấu mà vẫn được rượu ngon." Rồi từ trong chiếc ngư cổ (ống tre bịt da, đạo sĩ dùng để gõ nhịp khi hát) đổ ra hai viên thuốc, màu vàng, cứng, to bằng quả nhãn, ném xuống giếng rồi đi. Hôm sau nước giếng sôi trào, múc lên toàn là rượu ngọt, hương vị hơn cả rượu nấu. Người ta gọi là "rượu thần tiên". Nhà ấy nhờ đó mà giàu có. Ba mươi năm sau, đạo sĩ lại đến, cả nhà kính cẩn đón tiếp. Đạo sĩ thong thả hỏi: "Từ khi nhà bà có cái giếng này, thu được bao nhiêu tiền lời?" Bà chủ đáp: "Rượu thì ngon thật, nhưng khổ nỗi không có bã rượu cho lợn ăn, cũng là một điều thiếu sót!" Đạo sĩ thở dài, thò tay xuống giếng, viên thuốc liền nhảy ra, ông bỏ vào ngư cổ, giếng lại như cũ.
Đồ cổ
Giang Hạ vương Lưu Nghĩa Cung tính thích đồ cổ, thường đi xin khắp các quan trong triều. Quan thị trung (quan hầu cận bên vua) Hà Úc đã biếu rồi mà ông vẫn đòi mãi. Hà Úc bực bội, có lần ra đường thấy một cái gông chó và một chiếc quần cộc rách, sai đầy tớ nhặt về, đựng vào hòm trang trí cẩn thận rồi đem biếu, kèm thư rằng: "Được tin ngài lại cần đồ cổ, nay xin kính dâng cái gông chó của Lý Tư (thừa tướng nhà Tần, trước khi bị chém tiếc rằng không còn được dắt chó vàng đi săn nữa), và chiếc quần cộc của Tư Mã Tương Như (văn nhân đời Hán, từng mặc quần cộc rửa chén ở quán rượu)."
Mùi đồng
Thôi Liệt nộp năm trăm vạn tiền để được làm Tư đồ (một trong tam công, ba chức quan cao nhất triều đình nhà Hán). Đến khi vào từ biệt nhà vua, vua nói: "Tiếc là không làm khó thêm chút nữa, thì có thể được đến nghìn vạn." Con trai ông là Thôi Quân, tự Khổng Bình, cũng có tiếng tăm một thời. Liệt hỏi Quân: "Ta làm tam công, thiên hạ bàn tán thế nào?" Quân đáp: "Cha từ trẻ đã có danh tiếng cao, chẳng ai bảo là không đáng làm tam công, chỉ có điều người trong thiên hạ chê có mùi đồng (tức mùi tiền)!"
Phụ thêm: Tham chức vị
Hạ Hầu Gia Chính tính tham, thường nói: "Nếu được thấy thuỷ ngân luyện thành một đồng cân bạc, và được làm tri chế cáo (quan soạn thảo chiếu chỉ cho vua) một ngày, thì có chết cũng không ân hận!"
Thời Võ Tắc Thiên, Hạ quan thị lang (phó quan bộ Hạ quan, tức bộ Binh, đổi tên dưới thời Võ hậu) là Hầu Tri Nhất vì tuổi già bị có chiếu chỉ cho trí sĩ (thôi làm quan, về nghỉ). Tri Nhất bèn đến triều đường, nhảy nhót chạy nhảy để tỏ ra mình còn nhanh nhẹn. Người thời ấy gọi ông là "ông không chịu về hưu".
Sách "Triều dã thiêm tái" chép: Đằng vương làm thứ sử Long Châu, làm nhiều điều phi pháp. Quan tham quân (quan giúp việc trong phủ) là Bùi Duật can ngăn. Vương nổi giận, sai người hầu tát Duật. Về sau, Duật về kinh báo cáo công việc cuối năm, tâu hết với vua. Vua hỏi Duật: "Bị tát mấy cái?" Duật đáp: "Trước sau tám cái." Vua liền cho thăng tám bậc. Duật về nhà than: "Sao số ta mỏng thế! Giá nói chín cái tát thì đã được lên ngũ phẩm (bậc thứ năm trong chín bậc quan, từ bậc này trở lên được xem là quan cao) rồi!" Ai nghe cũng cười, gọi ông là "tướng quân tám cái tát".
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video