Thiên 2 — Bộ 2 — Quái đản: chuyện kỳ quặc, ngông cuồng

 Phần Quái đản, thứ hai (những chuyện kỳ quặc, ngông quái).

 Tử Do (tức Phùng Mộng Long, người biên soạn sách) nói: Lòng người chán cái cũ mà thích cái mới. Dù vốn không muốn chuyện quái lạ, nhưng hễ nghe thấy là tai lại ưa. Thế nhưng rốt cuộc quái lạ không phải là chuyện tốt.

 Vua Trụ (bạo chúa cuối đời nhà Thương) mở cuộc uống rượu thâu đêm, người cả nước đều quên mất hôm nay là ngày nào. Hỏi Cơ Tử (chú của vua Trụ, một bậc hiền thần), Cơ Tử không đáp. Không phải Cơ Tử không đáp được, mà ông cho rằng nếu chỉ một mình mình biết thì mình thành kẻ quái lạ.

 Vua nước Sở thích eo thon, khiến các quần thần đều phải bớt ăn. Người bàn luận bảo: cung nữ ở sáu cung thì còn được, chứ quần thần eo nhỏ để làm gì? Họ không biết rằng vua ra khỏi cung mà chợt thấy vòng eo to cỡ ấy thì ắt lấy làm lạ. Vua đã lấy làm lạ thì hậu quả khó lường. Vậy dù không có lệnh vua, ai mà dám không bớt ăn? Khiến người ta coi điều thường thấy là lạ, coi điều lạ là thường, thì cái lạ hóa thành cũ, còn cái thường lại hóa thành mới. Mới hay cũ chỉ đổi trong chốc lát, vậy mà sao lòng người lại chẳng biết nghĩ xa?

 Ngày trước, khi ông Trủng tể (chức đứng đầu bộ Lại, coi việc tuyển chọn và bổ nhiệm quan lại) họ Tôn người Phú Bình còn tại chức, các tiến sĩ (người đỗ khoa thi cao nhất của triều đình) đến chờ bổ nhiệm, cùng nhau tới xin lời dạy. Ông Tôn nói: "Làm quan không có việc gì khó lắm, chỉ đừng làm trò quái lạ!" Thật đúng là lời của bậc danh thần, mà nào chỉ riêng việc làm quan! Gom lại thành phần "Quái đản", thứ hai.

 Mũ thiên văn

 Tân Mãng (tức Vương Mãng, người cướp ngôi nhà Hán, lập ra nhà Tân) ưa chuyện quái lạ, chế ra mũ thiên văn, sai quan Tư mệnh (chức quan do Vương Mãng đặt ra, coi việc giám sát và răn đe các quan) đội. Viên quan ấy ngồi xe Càn, thắng ngựa Khôn (Càn, Khôn: hai quẻ trong Kinh Dịch, tượng trưng cho trời và đất). Bên trái là Thương long, bên phải là Bạch hổ, phía trước là Chu điểu, phía sau là Huyền vũ (bốn linh vật tượng trưng bốn phương đông, tây, nam, bắc, cũng là tên bốn nhóm sao trên trời). Tay phải cầm cờ tiết uy, vai trái mang uy đấu (cái đấu bằng đồng ngũ sắc làm theo hình chòm sao Bắc Đẩu, dùng để trấn áp quân địch). Đoàn ấy gọi là Xích tinh, nhằm tôn uy mệnh của nhà Tân.

 Vợ của quan Tư mệnh Khổng Nhân mắc tội trù ếm, bị liên lụy nên tự sát. Khổng Nhân vào gặp Mãng, cởi mũ tạ tội. Mãng sai quan Thượng thư (quan coi văn thư, tấu chương trong triều) hạch tội Nhân là "tự tiện cởi mũ thiên văn, phạm tội đại bất kính". Sau có chiếu tha, không xét tội, cho đổi mũ mới.

 Ở Vương Mãng thì những phép Chu quan (cách đặt quan chức theo sách Chu lễ thời cổ), phép tỉnh điền (phép chia ruộng thành hình chữ "tỉnh", tức chữ "giếng", thời cổ) đều thuộc loại quái đản, đâu chỉ riêng chiếc mũ thiên văn.

 Tượng lớn

 Thiên hậu (tức Võ Tắc Thiên) sủng ái nhà sư Hoài Nghĩa, làm cho ông ta một pho tượng lớn theo lối giáp trữ (đắp sơn lên nhiều lớp vải gai rồi tạo hình). Riêng trong ngón tay út của tượng đã chứa được hơn mười người. Bà lại dựng điện Thiên đường để đặt tượng. Rồi giết bò lấy máu vẽ một bức tượng lớn, riêng phần đầu đã cao hai trăm thước, và nói rằng Hoài Nghĩa chích máu đầu gối mình để vẽ. Bức tượng được treo ở phía nam cầu Thiên Tân, bỗng gió lớn nổi lên, xé tượng thành mấy trăm mảnh.

 Chuyện xăm mình chép trong sách "Dậu Dương tạp trở" (sách bút ký chép chuyện lạ của Đoạn Thành Thức đời Đường)

 Bọn du côn ngoài chợ ở kinh đô thích xăm mình. Có kẻ tên Trương Can, cánh tay trái xăm: "Sống chẳng sợ Kinh Triệu doãn" (quan đứng đầu vùng kinh đô), cánh tay phải xăm: "Chết chẳng sợ Diêm La vương" (vua cõi âm, chuyên xét tội người chết). Lại có Vương Điêu Nô, bỏ năm nghìn tiền thuê thợ xăm khắp ngực bụng cảnh núi, ao, đình, viện, cỏ cây, chim muông, không thiếu thứ gì, tinh tế như tranh tô màu. Kinh Triệu doãn Tiết Nguyên Thưởng sai đánh trượng chết hết bọn ấy.

 Lại có huyện Cao Lăng bắt được một kẻ xăm mình tên Tống Nguyên Tố, trên người xăm bảy mươi mốt chỗ. Cánh tay trái xăm: "Ngày trước nhà chưa nghèo, nghìn vàng chẳng tiếc để kết bạn bè. Đến khi khốn khổ đi tìm tri kỷ, đi khắp núi non cửa ải chẳng gặp một người." Cánh tay phải xăm một quả bầu, trên quả bầu thò ra một cái đầu người, giống như nhân vật "Quách công" trong trò múa rối. Viên lại trong huyện không hiểu, hỏi thì hắn đáp đó là yêu tinh quả bầu.

 Người ở chợ đất Thục là Triệu Cao, khắp lưng xăm hình Tỳ Sa Môn Thiên vương (vị thần hộ pháp trấn giữ phương bắc trong đạo Phật). Quan lại định đánh trượng vào lưng hắn, nhưng thấy hình Thiên vương thì lại thôi. Cậy thế, hắn trở thành mối họa cho phố chợ. Lý Di Giản bắt hắn đánh trượng, quát lính đánh cho đến khi nát hết hình Thiên vương mới thôi. Mười ngày sau, Triệu Cao cởi áo đi khắp từng nhà kêu gào, xin "tiền công đức sửa lại Thiên vương" (tiền cúng dâng để làm việc lành, tạo phúc).

 Người hầu dắt ngựa trong nhà Đoạn Thành Thức là Lộ Thần Thông, trên lưng xăm tượng Thiên vương, tự nói mình nhờ đó có được sức thần. Mỗi ngày mồng một và ngày rằm, hắn bày cháo sữa, đốt hương, cởi áo ngồi, bắt vợ con cúng dường (dâng lễ vật cúng) cái lưng của mình rồi lạy.

 Trong niên hiệu Trinh Nguyên (đời vua Đường Đức Tông), ở chợ Kinh Châu có người làm nghề xăm thuê. Hắn làm những con dấu, trên mặt cắm chụm kim thành hình đủ thứ như cóc, bọ cạp, chim thú, tùy người muốn. Ấn lên da rồi xoa than chì, hình hiện ra tinh tế như tranh vẽ.

 Việc trong thiên hạ lâu ngày ắt thành khuôn sáo, không có cái lạ nào rồi không thành thường. Chỉ xem việc xăm bằng con dấu là đủ thấy.

 Người đàn ông ở phố Kinh Châu là Cát Thanh, từ cổ trở xuống xăm khắp người thơ của Bạch Cư Dị. Đoạn Thành Thức từng cùng người khách đất Kinh là Trần Chí gọi hắn đến xem, bảo hắn tự giải thích. Những chỗ trên lưng hắn cũng thuộc lòng, quay tay ra sau chỉ đúng chỗ xăm. Đến câu "Chẳng phải trong các loài hoa riêng yêu hoa cúc" thì có hình một người cầm chén đứng trước khóm cúc. Đến câu "Vải nhuộm vàng hoa văn tròn, trời lạnh vẫn có lá" thì hắn chỉ vào một cái cây, trên cây treo tấm vải nhuộm hoa văn tròn, đường vân cực kỳ nhỏ. Tất cả xăm hơn ba mươi bài thơ, trên mình không còn chỗ da nào lành. Trần Chí gọi hắn là "bức tranh thơ biết đi của Bạch Xá nhân" (Xá nhân: tên một chức quan; Bạch Cư Dị từng làm Trung thư xá nhân).

 Viên tiểu tướng đất Thục là Vi Thiếu Khanh, thuở nhỏ không thích sách, chỉ ham xăm mình. Người chú út từng bảo cởi áo ra xem, thấy trên ngực xăm một cái cây, ngọn cây đậu mấy nghìn con chim, dưới cây treo một tấm gương, núm gương buộc dây, có người đứng bên cạnh kéo dây. Ông chú không hiểu, hỏi. Thiếu Khanh cười đáp: "Chú chưa từng đọc thơ của Trương Yên công (tức Trương Thuyết, tước Yên quốc công đời Đường) có câu 'Kéo gương, quạ lạnh tụ về' sao?" (Câu thơ gốc là "Cảnh chiều, quạ lạnh tụ về"; chữ "cảnh chiều" đọc gần giống chữ "kéo gương", nên hắn xăm cảnh người kéo gương.) Ông chú cười mãi không thôi.

 Trần Tích Huyền nói: Đây đúng là đem thân thể cha mẹ ban cho ra làm trò đùa trẻ con, chẳng phải là phong tục mọi rợ sao? Chỉ có chuyện một đạo sĩ khắc xăm cho Quách Uy và Phùng Huy là khác lạ. Ông xăm lên cổ Quách: bên phải là con chim sẻ, bên trái là hạt lúa. Xăm cho Phùng thì lấy cái rốn làm miệng vò, trong vò vẽ mấy con chim nhạn. Đạo sĩ dặn: "Ngày nào chim sẻ ngậm được lúa, chim nhạn ra khỏi vò, là ngày các ông hiển đạt." Về sau Quách tổ (tức Quách Uy, sau làm vua, là Thái tổ nhà Hậu Chu) cầm cờ chỉ huy quân, thì hình chim sẻ và hạt lúa dần dần xích lại gần nhau; đến khi lên ngôi vua thì chim sẻ ngậm được lúa. Còn Phùng Huy lúc ấy làm nguyên soái, hình chim nhạn cũng từ trong vò lũ lượt bay ra. Một lần khắc xăm mà lại gửi gắm điềm báo trước, lạ thay!

 Cạo lông mày

 Bành Uyên Tài lần đầu thấy bức chân dung Phạm Văn Chính công (tức Phạm Trọng Yêm, danh thần đời Tống), mừng rỡ lạy hai lạy, bước lên cúi gập người, xưng: "Kẻ áo vải (người thường dân) đất Tân Xương là Bành Kỷ may mắn được bái kiến." Lạy xong, ông nhìn kỹ bức tranh rồi nói: "Người có đức lạ ắt có hình tướng lạ." Rồi cầm gương tự soi, lại vuốt râu nói: "Đại khái là giống rồi, chỉ thiếu mấy sợi lông tai thôi. Đến khi có tuổi chắc sẽ đủ cả mười tướng tốt."

 Lại có lần đến Thái Bình quán ở núi Lư Sơn, thấy tượng Địch Lương công (tức Địch Nhân Kiệt, danh thần đời Đường) lông mày dài vút vào tận tóc mai, ông lại bước lên khấn: "Tiến sĩ nhà Tống là Bành Kỷ kính cẩn bái kiến." Rồi nhìn kỹ hồi lâu, gọi thợ cạo đến, bảo cạo đuôi lông mày cho thành dáng vểnh như cành cây chĩa vào tóc mai. Người nhà trông thấy vừa kinh ngạc vừa buồn cười. Uyên Tài giận nói: "Cười gì? Trước kia ta thấy Phạm Văn Chính công thì tiếc mình không có lông tai, nay thấy Địch Lương công thì không dám không cạo lông mày. Có gì mà cười!"

 Sách "Tiếu lâm" bình rằng: "Gặp Tấn vương Lý Khắc Dụng (người một mắt) thì phải móc mắt; gặp tể tướng Lâu Sư Đức (tể tướng đời Đường, tương truyền có tật ở chân)(?) thì lại phải bẻ chân!" Tử Do nói: "Hạng người này nên thích chữ vào mặt để gượng học theo Địch Thanh (danh tướng đời Tống, xuất thân lính nên mặt bị thích chữ), tháo xương bánh chè để học theo Tôn Tẫn (nhà binh pháp thời Chiến Quốc, từng bị khoét xương bánh chè)." Có người hỏi vì sao. Đáp: "Cái mặt vằn vện như kép tuồng ấy thì đi đâu cho lọt?" (chơi chữ: mất xương bánh chè thì không đi được; "không đi lọt" cũng có nghĩa là không ai chấp nhận được).

 Áo quần kỳ dị

 Tiến sĩ Tào Khuê may chiếc áo bào tay rộng. Dương Diễn hỏi: "Tay áo cần gì to thế?" Khuê đáp: "Để chứa muôn dân thiên hạ." Diễn cười: "Chứa được một người dân rồi đấy!" (ý chế: chỉ chứa được chính anh ta).

 Nay đất Tô (Tô Châu) quê ta đâu đâu cũng là Tào Khuê!

 Địch Kỳ Niên ưa chuyện lạ, khăn áo đều mặc y như người đời Đường, tự gọi là "đồ Đường". Một hôm ông đến thăm Hứa Ngạn Chu. Ngạn Chu búi tóc thành búi trên đỉnh đầu, mặc quần cộc ngắn cũn, đi guốc cao ra đón. Địch ngạc nhiên. Ngạn Chu thong thả nói: "Đây là đồ Tấn của tôi (y phục kiểu đời Tấn), ông lấy làm lạ gì?"

 Chỉ cho mỗi anh mặc đồ Đường thôi sao!

 Tống Đạo Huy đời Bắc Tề, người đất Phụ Thành, cùng Hùng An Sinh người cùng quận được xưng là kinh sư (thầy dạy kinh sách đạo Nho). Đạo Huy thích đội mũ cánh cao, đi guốc to. Mỗi khi quan đứng đầu châu mới đến nhậm chức, ông liền ăn mặc như vậy đến yết kiến, ngửa đầu, nhấc khuỷu tay, đứng trên guốc mà lạy, tự nói: "Học sĩ ngang hàng với Tam công" (ba chức quan cao nhất triều đình).

 Về sau Nhậm Thành vương Cao Giai nhà Tề đánh roi ông, Đạo Huy thong thả kêu: "An vĩ! An vĩ!"(?). Ra ngoài, ông bảo người ta: "Ta chịu roi mà roi chẳng chạm vào mình." Rồi lại đi guốc phấp phới mà đi. Người Ký Châu đặt câu rằng: "Chuông của Hiển công, trống của Tống công, guốc của Tống Đạo Huy, bụng của Lý Lạc Cơ", gọi là "bốn cái to". Hiển công là một sa môn (nhà sư). Tống công là Thái thú (quan đứng đầu một quận) quận An Đức.

 Người nay ca tụng các thầy dạy kinh, ắt cho người ngồi "trướng đỏ" là hiền (Mã Dung đời Hán dạy học ngồi sau tấm trướng đỏ, sau trướng có con hát múa nhạc), còn cho kẻ đội mũ cao đi guốc to là xấu. Họ không biết rằng Đạo Huy chỉ kỳ quặc buồn cười thôi, chứ không đáng hổ thẹn như Mã Dung. Mã Dung là bậc đại nho một thời, học trò khắp thiên hạ, vậy mà xu nịnh thờ Lương Ký (quyền thần, họ hàng bên ngoại vua đời Đông Hán), dâng bài "Tây đệ tụng" (bài ca tụng dinh thự phía tây của Lương Ký). Lại như vụ Lý Cố bị giết, bản thảo tờ tấu thật ra do chính tay Mã Dung viết. So với kẻ đội mũ cao đi guốc to ngạo nghễ trước mặt Nhậm Thành vương, hai người cách nhau đâu chỉ nghìn dặm!

 Trong niên hiệu Nguyên Hựu (đời vua Tống Triết Tông), Mễ Nguyên Chương (tức Mễ Phất, nhà thư pháp và họa sĩ nổi tiếng) ở kinh đô, ăn mặc quái dị. Ông đội mũ vành cao, ngồi kiệu thì bị mui kiệu vướng, bèn dỡ mui đi, ló cả đầu ra mà ngồi. Một hôm ra cửa Bảo Khang, gặp Triều Dĩ Đạo, Dĩ Đạo cười lớn. Mễ xuống kiệu nắm tay hỏi: "Anh Triều Tư, anh bảo tôi giống cái gì?" Triều đáp: "Tôi bảo anh giống Quỷ Chương!" Hai người vỗ tay cười ngả nghiêng. Bấy giờ ở biên giới phía tây vừa bắt được thủ lĩnh trại giặc tên Quỷ Chương, giải về kinh bằng xe cũi (cũi không mui, người ngồi trong lộ đầu ra ngoài), nên mới lấy ra đùa.

 Thầy bói đất Thục là Phí Hiếu Tiên bói theo Kinh Dịch, dùng tranh vẽ màu để gửi ý lành dữ, gọi là "quái ảnh" (bóng quẻ, tức tranh vẽ minh họa cho quẻ bói). Về sau người ta nối nhau bắt chước. Tranh vẽ người vật không theo lẽ thường: chim có khi bốn chân, thú có khi hai chân, người có khi đội mũ nhà nho mà mặc áo nhà sư, cố ý làm cho quái lạ để hiện ra điềm báo. Mễ Nguyên Chương ưa lạ, thường đội mũ thường dân, mặc thâm y (áo dài rộng kiểu cổ của nhà nho), mà lại đi ủng chầu (loại ủng quan mang khi vào triều). Người ta gọi ông là "quái ảnh sống".

 Mặt nạ giả, mũ áo giả

 Trương Ấu Vu lúc ở nhà nhàn rỗi thường đeo mặt nạ. Thuở nhỏ ông thân với nhà sư trên núi là Xử Mặc. Một hôm nhà sư lên kinh tìm chức tăng quan, ghé qua từ biệt. Trương cười bảo: "Ta là nhà nho còn chẳng màng làm quan, ngươi lại không nén nổi lửa danh lợi trong lòng sao?" Đến khi được bổ chức trở về, nhà sư cưỡi ngựa đến thăm. Trương đội mũ sao, mặc áo lông chim (y phục của đạo sĩ), đeo mặt nạ ra đón, miệng không nói một lời, đẩy nhà sư lên ngựa. Người xem chật đường, ngựa không đi được.

 Lại có ẩn sĩ Úc Phan dắt một cô kỹ nữ nhà quê đến, nói: "Cô này biết làm thơ, xin cùng làm liên cú (mỗi người nối một câu thơ)." Đang ngồi vui vẻ, chồng cô ta bỗng mặc mũ áo nhà nho bước lên ghế, trách khách không nên gần gũi vợ mình. Khách định ra về, Trương giữ lại nói: "Ta sẽ dùng khiên và rìu mà giải vây." (theo tích vua Thuấn cho múa điệu múa cầm khiên và rìu mà khiến rợ Hữu Miêu quy phục, không cần đánh). Rồi ông lại mặc áo lông chim, đeo mặt nạ ra vái chào, nhún nhường với hắn, người chồng hoảng sợ bỏ chạy.

 Lấy mặt nạ giả đối với sư giả, nho giả, thật tuyệt!

 Trương Ấu Vu cuối đời đổi tên là Mị. Ông từng ghé nhà Tiết Thế Hòa ở Giang Âm, lúc Tiết vừa được bổ chức Hồng lô (quan coi lễ nghi tiếp khách của triều đình) trở về. Trương thấy mũ áo quan trên giá, ngựa buộc ở cửa, bèn mặc luôn mũ áo ấy, cưỡi ngựa, che lọng, đi đáp lễ hai vị hiếu liêm (người đỗ cử nhân) họ Trương và họ Tiết đã đến thăm mình. Hai ông cũng mặc mũ áo chỉnh tề tiễn đón, chủ khách chẳng ai lấy làm lạ chút nào.

 Mũ áo trên đời một nửa là giả, Ấu Vu chỉ đặc biệt nêu ra cho người ta thấy.

 Đãi tiệc người chết, tế người sống

 Hoàng Bưu ban đêm đến thăm Trương Mị, thấy trong thư phòng bày tiệc, Mị một mình ngồi ghế chủ, lặng lẽ như đang trò chuyện với ai. Hỏi vì sao, ông đáp: "Hôm nay ta đãi năm người bạn đã mất là Trương Chi Tượng, Đổng Nghi Dương, Hà Lương Phó, Mạc Như Trung, Chu Tư Kiêm. Ta nghĩ tới đâu thì chuyện trò với họ trong lòng tới đó." Bưu cười: "Ông đã mời thì chắc các vị ấy ắt đến."

 Các vị là khách lạ, Trương là người có tình lạ, mà Hoàng cũng nói lời lạ.

 Trương Hiếu Tư thân với Trương Mị, từng bảo Mị: "Nếu tôi chết trước ông, sẽ phải phiền ông bày lễ tế. Nhân lúc tôi còn sống đến đây, sao không tế trước đi?" Mị lấy làm lạ ý ấy, bèn chọn ngày, treo văn tế, bày bàn tiệc và đồ đựng lễ vật. Hiếu Tư đến, trước hết được mời vào gác sau; Mị sai người xướng lễ đọc nghi thức, phường nhạc tấu nhạc, rồi mới mời Hiếu Tư ra ngồi ngay ngắn nghiêm trang. Người dự tế đọc to văn tế, ca kỹ đầy nhà, khói hương nghi ngút. Mị tặng thơ rằng: "Lễ tế bày ra khi còn sống, hồn chẳng phải gọi sau khi chết."

 Ở Kim Lăng có Sử Si tên là Trung, tên tự là Đình Trực. Ngoài tám mươi tuổi, ông dặn trước cho làm lễ đưa tang, còn mình thì đi theo sau linh cữu, gọi là "đưa ma sống". Chuyện tế sống của Hiếu Tư cũng cùng loại ấy.

 Trương Ấu Vu chuộc tội

 Trương cư sĩ (người tu Phật tại gia, tức Trương Ấu Vu) ngày mồng một tháng chạp đến lạy ở nhà thờ tổ, tấm biển trên lầu bỗng rơi xuống. Trương nói: "Đó là tổ tông giận ta!" Bèn tắm gội, ăn chay, viết "bài văn tự trách", mặc áo tù, quỳ thẳng người tạ lỗi suốt bảy ngày, lấy đá to đè lên đầu, lại sai đầy tớ đánh mình mấy chục gậy. Rồi ông đọc miệng một "bài văn chuộc tội", kể đủ chuyện cả đời mình chăm đọc sách, hiếu khách. Đọc xong đứng dậy thay áo, cài hoa, khoác gấm, cho trống nhạc dẫn đường đi ra, nói: "Tổ tông tha cho ta rồi!"

 Ông Tô, ông Trạm nhận lỗi về mình

 Tô Thế Trường làm quan ở đất Thiểm, người trong ấp phạm pháp mà ông không ngăn được, bèn nhận lỗi về mình, cho người đánh mình năm trăm roi giữa chợ. Người ta ghét sự giả dối ấy, đánh thật đến chảy máu, Thế Trường đau không chịu nổi phải bỏ chạy.

 Nghiêm cẩn sửa mình là đủ rồi, vậy mà vua Thành Thang (vua lập ra nhà Thương) lại lấy thân mình thay vật tế (tích: gặp hạn lớn, vua Thang tự làm vật tế cầu mưa ở rừng dâu). Đóng cửa ngẫm lỗi là đủ rồi, vậy mà Thế Trường lại lấy thân chịu roi. Đều là quá đáng cả! Bị đánh chảy máu thì Thế Trường không thể không chạy; giả như thần ở rừng dâu muốn hưởng lễ thật, chẳng biết ý vua Thương sẽ thế nào?

 Ông Trạm Văn Phác làm huyện lệnh Giang Hạ, siêng năng xét lỗi mình. Hễ có lỗi nhỏ, ông liền làm tờ trạng tự hạch tội mình, sai viên lại hướng về phía cung vua gọi tên mình, còn mình thì dạ vâng tỏ ý sẽ sửa.

 Thứ lễ nghi hình thức suông ấy thật đáng ghét!

 Liệm như phong thư

 Tư Mã Văn Chính công (tức Tư Mã Quang, danh thần đời Tống) mất, Trình Chính Thúc (tức Trình Di, nhà lý học đời Tống) theo ý riêng mà khâm liệm, gói xác giống như phong thư niêm góc. Đông Pha (tức Tô Thức) ghét sự quái dị càn rỡ ấy, giận mắng: "Thế này chẳng phải là 'một phong tín vật, gửi lên Diêm La đại vương' sao!"

 Cuối đời Đường, Ngô Nghiêu Khanh xuất thân đi làm thuê, dựa dẫm quyền thế, ăn cắp tiền muối sắt (tiền thu từ việc nhà nước giữ độc quyền buôn muối và sắt) đến sáu mươi vạn quan (mỗi quan là một xâu một nghìn đồng tiền). Đến khi thành Quảng Lăng thất thủ, binh lính ai biết mặt Nghiêu Khanh đều xin ăn thịt hắn. Tất Sư Đạc không cho, ban đêm bảo hắn đổi áo trốn đi. Đến Sở Châu, hắn bị kẻ thù giết, xác vứt giữa ngã tư. Vợ hắn lấy giấy, bông và chiếc quan tài đan bằng lau sậy mà liệm. Chưa kịp chôn, có kẻ hiếu sự đề lên trên: "Một phong tín vật, gửi đến địa ngục A Tỳ (tầng địa ngục khổ nhất trong đạo Phật). Xin bóc niêm chéo, dâng lên Diêm La đại vương." Người thời ấy lấy làm chuyện cười. Lời của Tô Đông Pha bắt nguồn từ đây.

 Cho chó ăn

 Sướng Sư Văn ưa chuyện kỳ, chuộng chuyện lạ. Ông Tổng soái họ Uông bày tiệc mời uống rượu. Chủ nhà vừa đưa cơm chính lên, Sư Văn bỗng hất hàm sai đứa hầu đổ canh xuống đất, bày bánh hấp bên cạnh. Chủ sai dọn lần nữa, mâm đến nơi, ông lại làm như trước, rồi đẩy bàn ra, lên ngựa đi thẳng. Sau chủ nhà sai người hỏi, ông sa sầm mặt nói: "Lẽ nào không thấy lũ chó nhà ấy sao? Con nằm, con ngọ nguậy, bày cả ra dưới sân. Thế thì nếu chẳng coi ta như chó, ắt cũng định để chó cắn ta! Cho nên ta cho chó ăn rồi đi."

 Chó với khách bày chung một chỗ, cũng là lỗi chủ nhà không cẩn thận, chớ trách! Chớ trách!

 Tật ưa sạch

 Sướng Thuần Phủ có tật ưa sạch. Uống rượu với ai, ông muốn người ta phải uống cạn, rồi lấy khăn lau chén cho khô mới trao lại thì mới vui; tự mình uống cũng vậy. Đồ ăn phần nhiều tự tay làm, nước chỉ uống thùng phía trước, củi phải chặt đúng một thước, hành phải cắt đúng một tấc. Một hôm Lưu Thời Trung cùng Văn Tử Phương ghé thăm, đúng lúc ông đang rửa chân. Nghe hai người đến, ông ngừng rửa ra đón, nói: "Vừa có món ngon, có thể đãi khách quý." Bèn vào buồng ngủ lấy bốn quả đào lớn đặt lên bàn, lấy hai quả rửa trong nước rửa chân rồi cầm mời hai người. Tử Phương và Thời Trung nói: "Quả ông rửa thì ông tự hưởng, đừng đem hai quả đào mà làm bẩn ba kẻ sĩ." (đùa theo tích "hai quả đào giết ba kẻ sĩ": Án Anh nước Tề dùng hai quả đào khiến ba dũng sĩ tranh nhau rồi tự sát). Rồi mỗi người lấy một quả trên bàn, cười lớn mà đi.

 Thuần Phủ quá tin vào sự sạch sẽ của mình.

 Vương Tư Viễn đời Tề tính đơn giản, sạch sẽ. Khách đến chơi mà áo quần bẩn thỉu thì ông không lại gần; phải là người dáng vẻ tươm tất, sạch sẽ, ông mới ngồi sát gối trò chuyện. Khách đi rồi, ông còn sai hai người thay nhau cầm chổi quét chỗ khách ngồi.

 Cùng thời ấy có Khâu Minh Sĩ đầu bù tóc rối, suốt ngày say khướt. Lý Khuê Chi nói: "Ta thấy Vương Tư Viễn thì nhớ đến Khâu Minh Sĩ; thấy Khâu Minh Sĩ thì nhớ đến Vương Tư Viễn."

 Tông Bỉnh Chi tính ưa sạch; khách đến thăm, khi đi còn chưa ra khỏi cửa, ông đã sai lau chiếu rửa giường.

 Huyện lệnh huyện Toại An là Lưu Trừng có tật ưa sạch. Ở huyện, ông bắt quét dọn khắp thành ấp, đường không còn một cọng cỏ, lọc nước vớt bỏ sâu bọ dơ bẩn, trăm họ khổ không chịu nổi.

 Vương Duy (nhà thơ đời Đường) ở Võng Xuyên, đất không cho dính một hạt bụi, mỗi ngày có hơn mười cây chổi quét dọn. Ông riêng sai hai đứa hầu chuyên buộc chổi mà có lúc làm vẫn không kịp.

 Vương Tư Vi ưa sạch, người hầu cầm áo cho ông phải lấy giấy trắng bọc ngón tay. Trong nhà có con chó làm bẩn cột nhà, Tư Vi sai học trò rửa, vẫn chưa vừa ý, lại sai cạo gọt; rồi lại bảo chưa đủ, bèn sai thay cột khác.

 Phu nhân của Kinh công (tức Vương An Thạch, tước Kinh quốc công) họ Ngô, tính ưa sạch, không hợp với ông. Khi ông từ Giang Ninh xin về nhà riêng, có một chiếc giường mây của công đường mà bà Ngô mượn dùng chưa trả. Quan lại đến đòi, người hầu không ai dám nói. Ông bèn đi chân đất leo lên giường, nằm ngửa nằm nghiêng hồi lâu. Bà Ngô trông thấy, liền sai đem trả ngay. Lại có lần bà may áo cho con gái lớn để tặng cháu ngoại, cắt lụa sắp xong thì bỗng có con mèo nằm bên cạnh; phu nhân đem áo vứt dưới nhà tắm, mặc cho mục nát, rốt cuộc không cho ai.

 Kinh công suốt ngày không chải đầu rửa mặt, chấy rận đầy áo; hẳn là ông Nguyệt lão (thần se duyên vợ chồng) đã xe nhầm duyên.

 Mễ Nguyên Chương có tật ưa sạch. Rửa tay thì ông dùng một cái gáo bằng bạc, gắn cán dài, sai đầy tớ cầm đổ nước lên tay, gọi là "gáo nước". Rửa xong thì vỗ hai tay vào nhau cho khô, không dùng khăn lau. Có khách đến thăm, khách đi rồi ắt phải rửa giường chỗ khách ngồi. Khăn, mũ cũng luôn luôn giặt giũ. Lại có lần đôi ủng chầu tình cờ bị người khác cầm vào, ông ghét lắm, vì thế đem giặt nhiều lần, đến hỏng không đi được nữa.

 Chu Nhân Thục thân thiết với Mễ Phất. Một hôm Phất nói: "Tôi được một cái nghiên mực, không phải vật trên đời, hẳn là của trời đất cất giấu, đợi tôi đến nhận ra." Chu đáp: "Ông tuy nổi tiếng hiểu rộng, nhưng đồ ông có thì thật giả mỗi thứ một nửa, chỉ giỏi khoe thôi." Phất bèn mở rương tìm lấy, Chu cũng đứng dậy theo, đòi khăn rửa tay hai lần, ra vẻ muốn kính cẩn xem. Phất mừng, lấy nghiên ra. Chu khen ngợi không ngớt, lại nói: "Quả là vật báu, chưa biết mài mực thế nào?" Rồi sai lấy nước; nước chưa mang đến, ông đã vội nhổ nước bọt vào nghiên mà mài mực. Phất biến sắc nói: "Sao trước kính cẩn sau lại khinh nhờn thế? Nghiên bẩn rồi, không dùng được nữa!" Chu bèn mang nghiên về. Có sách chép là Tử Chiêm (tức Tô Thức) nhổ vào nghiên, là không đúng.

 Mễ Phất lần đầu gặp vua Huy Tông, được lệnh viết thiên "Chu quan" lên tấm bình phong của vua. Viết xong, ông ném bút xuống đất, nói to: "Rửa sạch lối chữ xấu của hai ông họ Vương (Vương Hi Chi và Vương Hiến Chi, hai nhà thư pháp lớn nhất xưa nay), rạng rỡ nước Tống muôn năm!" Ông Chu Điện soạn (chức quan văn trong điện, chỉ Chu Nhân Thục) bảo Mễ Phất giỏi khoe, quả không sai. Chu không phải muốn lấy nghiên, chỉ vì Mễ ưa sạch nên nhân đó đùa vui thôi. Về sau Chu lại đem nghiên trả cho Mễ, Mễ rốt cuộc không nhận.

 Chuyện Nghê Vân Lâm

 Nghê Vân Lâm tên là Toản, Nguyên Trấn là tên tự. Ông tính ưa sạch. Đồ đạc trong thư phòng, hai đứa hầu thay nhau phủi bụi, không ngừng phút nào. Trước sân có cây ngô đồng, sớm tối múc nước lau rửa, đến nỗi cây khô chết. Có lần ông giữ bạn ngủ lại trong thư phòng, sợ bạn làm bẩn, đêm dậy ba bốn lần lén nghe. Thoáng nghe tiếng ho, ông rất ghét; sáng sớm sai đứa hầu đi tìm vết đờm. Tìm không thấy, đứa hầu sợ bị đánh, nhặt một chiếc lá úa có vết bẩn giống vết đờm để chống chế. Nghê bịt mũi nhắm mắt, sai đem vứt ra ngoài ba dặm.

 Lúc ông ở trọ nhà họ Trâu, thầy đồ nhà ấy có người con rể tên Kim Tuyên Bá, một hôm đến thăm. Nghê nghe nói Tuyên Bá là nhà nho, vội vàng ra đón đến nỗi đi ngược cả giày. Thấy lời nói, dáng vẻ người ấy thô lỗ, ông giận lắm, tát vào má. Tuyên Bá vừa thẹn vừa giận, không gặp chủ nhà mà bỏ đi. Chủ nhà ra, rất lấy làm lạ. Nghê nói: "Tuyên Bá mặt mũi đáng ghét, lời nói vô vị, ta đuổi đi rồi!"

 Lúc trước, em của Trương Sĩ Thành (thủ lĩnh khởi binh cuối đời Nguyên, xưng vương ở Tô Châu) là Sĩ Tín nghe Nghê giỏi vẽ, sai người cầm lụa, kèm lễ vật hậu, muốn xin tranh. Nghê giận nói: "Nghê Toản này không thể làm thợ vẽ cho nhà vương hầu!" Liền xé lụa đi. Sĩ Tín ôm hận sâu. Một hôm Sĩ Tín cùng các văn sĩ đi chơi Thái Hồ, ngửi thấy từ một chiếc thuyền nhỏ có mùi hương lạ. Sĩ Tín nói: "Đây ắt là một bậc danh sĩ." Vội cho thuyền áp lại gần, thì ra là Nghê. Sĩ Tín cả giận, muốn tự tay giết ông. Mọi người ra sức can ngăn cứu giúp, nhưng vẫn đánh Nghê mấy chục roi. Nghê rốt cuộc không hé một lời. Sau có người hỏi: "Ông bị làm nhục khốn đốn như thế mà không nói một lời, vì sao vậy?" Nghê đáp: "Hễ nói ra là tục."

 Có người lại nói: Nguyên Trấn vì mùi hương mà bị bắt, bị giam ở nha môn. Mỗi lần đưa cơm, ông bắt cai ngục nâng mâm cao ngang mày. Cai ngục hỏi vì sao, ông không đáp. Người bên cạnh nói: "Ông ấy sợ nước bọt của anh văng vào cơm đấy!" Cai ngục giận, xích ông ngay bên cạnh cái bô. Mọi người tuy xin tha cho, nhưng ông uất nghẹn mà sinh bệnh tỳ tiết (bệnh tiêu chảy kéo dài do tỳ vị suy yếu). Người nay bảo Thái tổ (tức Chu Nguyên Chương, vua lập ra nhà Minh) ném ông vào nhà xí, là sai.

 Lại nghe Nghê Nguyên Trấn ham trà. Loại trà ông pha kèm quả gọi là "Suối trong đá trắng", không phải khách quý thì không mời. Có người khách xin gặp đã tròn một tháng, Nghê xét thấy lòng thành, cho gặp. Khách phong thái thanh thoát, Nghê rất vui, sai dâng trà này. Khách đang khát, uống hai hơi đã hết. Nghê liền dừng chén, đi vào trong, rốt cuộc không ra nữa. Khách hỏi vì sao. Nghê nói: "Gặp trà Suối trong đá trắng mà không thong thả thưởng thức, chắc chắn không phải người phong nhã."

 Lại nữa, Nghê có gác Thanh Bí, ít ai được lên; có con ngựa trắng, ông hết sức nâng niu. Gặp lúc mẹ ốm, ông mời Cát Tiên Ông đến chữa. Hôm ấy trời mưa, Cát đòi phải lấy ngựa trắng ra đón. Cưỡi ngựa rồi, ông ta cứ đi bừa trong bùn lầy, người ngựa đều lấm bẩn. Đến cửa, ông ta đòi lên gác Thanh Bí trước. Nghê không dám từ chối. Cát đi nguyên guốc lên gác, khạc nhổ bừa bãi, đồ cổ sách vở lật tung gần hết. Từ đó Nghê bỏ hẳn gác ấy, suốt đời không lên nữa. Có người nói Nghê có cốt tiên, Cát làm thế để phá tật cố chấp kỳ quặc của ông, mong độ cho ông thoát tục thành tiên, tiếc rằng ông không tỉnh ngộ.

 Về nữ sắc, Nghê Nguyên Trấn ít khi vừa ý ai. Một hôm ông để ý một ca kỹ họ Triệu ở Kim Lăng, giữ ngủ lại ở biệt thự. Trong lòng ngờ cô ta không sạch, ông bảo đi tắm. Lên giường rồi, ông lấy tay sờ từ đỉnh đầu đến gót chân, vừa sờ vừa ngửi. Sờ đến chỗ kín, lại bảo đi tắm nữa. Cứ thế ba bốn lần, phương đông đã sáng, chẳng còn làm được "giấc mộng Vu Sơn" (chuyện ân ái, theo tích vua Sở mộng gặp nữ thần núi Vu).

 Cùng thời có Dương Liêm Phu (tức Dương Duy Trinh) mê ca hát nữ sắc. Mỗi lần hội họp, thấy cô đào nào chân nhỏ, ông liền cởi giày cô ta ra, đặt chén vào trong mà mời rượu, gọi là "chén kim liên" (kim liên: sen vàng, chỉ bàn chân bó nhỏ của phụ nữ). Một hôm uống rượu cùng Nghê, Dương cởi giày kỹ nữ để chuyền chén. Nghê giận, lật bàn đứng dậy. Dương cũng biến sắc, tiệc bèn tan. Về sau hai ông không bao giờ gặp mặt nhau nữa.

 Ghét đàn bà

 Tiêu Sát nhà Lương ghét nhìn thấy đàn bà, dù cách xa mấy bước cũng nói "xa xa đã ngửi thấy mùi hôi".

 Người đời đi theo mùi hôi sao mà nhiều thế! (chơi chữ "đuổi theo mùi hôi", vốn chỉ kẻ có sở thích quái gở; ở đây chế những kẻ mê đàn bà)

 Sách "Triều dã dị văn" chép về học vấn của Hà và Nhan

 Khoảng các niên hiệu Gia Tĩnh, Long Khánh (đời Minh), việc tụ họp giảng học rất thịnh, mà thuyết của Nhan Sơn Nông người đất Sở là kỳ lạ nhất. Ông cho rằng "tham của, háo sắc đều từ bản tính trời sinh, là cái máy trời phát động, không thể ngăn lại được, chỉ cần đừng để nó đọng lại trong lòng mà thôi". Học trò ông là La Nhữ Phương đỗ tiến sĩ, ông dặn tạm đừng vào thi đình (kỳ thi do vua đích thân ra đề hỏi ở sân điện). La không nghe. Năm sau gặp La ở đất Hoài, ông đánh La mười lăm roi, rồi kéo La đi chơi cùng. La dạ dạ vâng lệnh.

 Về sau ông đến Nam Đô (tức Nam Kinh), vì vụ lừa lấy của người bị phát giác, bị bắt giải lên quan, bị đánh năm mươi roi. Ông không van xin, cũng không trở mình, nằm khốn đốn trong ngục gần chết. La hết sức cứu, ông mới được ra. Ra rồi thì chửi La không ngớt, bảo: "Kẻ bỏ tù ta còn hiểu ta, mà ngươi lại không hiểu ta!" La cũng chỉ dạ dạ.

 Hà Tâm Ẩn tài cao hơn Nhan Sơn Nông, mà hung ác, xảo quyệt cũng hơn. Ông từng nói: "Trời đất là một cái máy giết chóc. Vua Nghiêu không giết được Thuấn, Thuấn không giết được Vũ, cho nên mới đem thiên hạ nhường cho nhau. Thang, Vũ giết được Kiệt, Trụ, cho nên mới được thiên hạ." Thuở nhỏ ông từng thờ Sơn Nông làm thầy. Sơn Nông có lệ: ai thờ mình làm thầy thì trước phải bị ông đấm ba quả, rồi ông mới nhận lạy. Tâm Ẩn theo học Sơn Nông rồi, xét việc làm của ông, trong lòng rất hối hận. Một hôm gặp lúc Sơn Nông đang dâm loạn với một người đàn bà nhà quê, Tâm Ẩn nấp vào chỗ kín, đợi ông ra thì chặn lại, cũng đấm ba quả, bắt ông lạy, rồi xóa tên mình khỏi sổ đệ tử.

 Xét: Nhan bị đày đi lính thú rồi được về, ngoài tám mươi tuổi vẫn khỏe mạnh, còn Hà thì rốt cuộc bị Trương Giang Lăng (tức Trương Cư Chính, tể tướng đời Minh, người Giang Lăng) giết; ấy chỉ là may với không may thôi. Nhưng khi Giang Lăng chưa làm tể tướng, có lần đến thăm Ngự sử (quan có nhiệm vụ can gián và đàn hặc các quan) họ Cảnh, ngồi chưa ấm chỗ đã đi. Hà từ sau bình phong nhìn trộm, liền nói "người này có thể giết ta", cũng lạ thay!

 Ông Trần răn rượu

 Ông Trần Cảo người Nam Kinh giỏi uống rượu. Khi ông làm Đốc học (quan coi việc học hành, thi cử của một tỉnh) ở Sơn Đông, cha ông sợ con bỏ bê việc, gửi thư răn dạy. Ông bèn bỏ tiền lương ra, sai thợ làm một cái bát lớn, chứa được hơn hai cân rượu, khắc tám chữ trong lòng bát: "Cha dạy răn rượu, chỉ uống ba chén." Giới sĩ phu truyền nhau làm chuyện cười.

 Xét: Khi ông làm Đề học (tức Đốc học) Sơn Đông, có đêm đến nghỉ ở công quán Tế Dương. Người bếp dọn cơm mà không có đũa, sợ ông giận trách, nhưng ông chẳng để ý. Có người xin mở cổng ra ngoài tìm đũa, ông không cho. Người bếp bèn gọt cành liễu làm đũa. Ông nói: "Lễ với ăn, cái nào nặng hơn?" Rốt cuộc không ăn bữa tối. Cũng là một kẻ sĩ cố chấp. Tử Do nói: "Đồ đựng lễ vật bằng đồng dùng trong tế lễ cũng bắt đầu từ chén bát đất nung, biết đâu đũa gọt bằng cành liễu chẳng phải là khởi đầu của đôi đũa? Nhà nho cố chấp không hiểu ý nghĩa của lễ, chỉ lập dị để cầu danh thôi. Nếu không, sao không răn luôn cả ba chén kia đi?"

 Tắm rượu

 Thạch Dụ cất mấy hộc (đơn vị đo dung tích, mỗi hộc khoảng mười đấu) rượu, rồi bỗng cởi áo nhảy vào trong, tha hồ tắm rồi mới ra, bảo con em: "Ta cả đời uống rượu, chỉ tiếc lông tóc chưa biết mùi vị nó. Hôm nay tạm cho chúng nếm, mong khỏi bên được nhiều bên được ít."

 Rượu thánh động trời

 Quắc Quốc phu nhân (chị của Dương Quý Phi) treo ruột hươu trên xà nhà, thắt nút ở giữa; có tiệc thì cởi nút ra, từ trên xà rót rượu xuống, gọi là "rượu thánh động trời".

 Dương Hi Cổ mê Phật

 Dương Hi Cổ tính cố chấp, kỳ quặc, cực kỳ ham Phật pháp. Ông từng lập đạo tràng (nơi làm lễ tụng kinh) ngay tại nhà, mỗi sáng sớm vào đó nằm sấp xuống đất, cho nhà sư ngồi lên mình, tụng "Kinh Kim Cương" ba lượt.

 Phơi nắng thần Thành hoàng

 Năm Kỷ Sửu niên hiệu Vạn Lịch (đời Minh), quận Tô (Tô Châu) hạn hán lớn. Bấy giờ Thạch Sở Dương làm Thái thú, vốn nổi tiếng thanh liêm, nhân từ, cầu mưa hết sức thiết tha. Ông bèn khiêng tượng thần Thành hoàng (vị thần coi giữ thành) lên đàn tế cầu mưa, ngồi đối diện với thần, bỏ lọng, cùng phơi giữa nắng gắt. Tượng thần nứt nẻ, còn ông Thạch thì cảm nắng ốm suýt chết. Sách "Quái viên" bảo đó là ông Giang Đạc, là sai.

 Miếu Hạng vương

 Sách "Di Kiên chi" (nghi là "Di Kiên chí", sách chép chuyện lạ của Hồng Mại đời Tống) chép: Người học trò ở Hòa Châu là Đỗ Mặc, thi nhiều lần không đỗ, tính hào hùng, phóng khoáng, không chịu gò bó. Nhân đi qua Ô Giang, ông vào lạy ở miếu Hạng vương (tức Hạng Vũ, người tự vẫn ở Ô Giang sau khi thua Lưu Bang). Lúc ấy đang say rượu, vừa thắp hương lạy xong, ông liền trèo lên chỗ tượng ngồi, ôm cổ tượng thần, vỗ đầu tượng mà khóc to, nói lớn: "Đại vương với tôi cùng chịu thiệt thòi. Anh hùng như đại vương mà không được thiên hạ; văn chương như Đỗ Mặc mà không được làm quan!" Nói xong lại khóc to, nước mắt tuôn như suối. Người giữ miếu sợ ông mắc tội, dìu ra ngoài, rồi cầm đuốc xem lại tượng thần, thì thấy tượng cũng đang rơi lệ chưa thôi.

 Để ông vua uất hận gặp kẻ hào hùng về thơ ca, khác nào hát lại bài ca "Sức nhổ núi" (bài ca Hạng Vũ hát lúc thất thế), sao mà không rơi lệ! Thạch Giới làm bài "Thơ ba bậc hào", bảo Đỗ Mặc là bậc hào về ca, Thạch Mạn Khanh là bậc hào về thơ, Âu Dương Vĩnh Thúc (tức Âu Dương Tu) là bậc hào về văn.

 Danh thiếp của Trạng nguyên họ Lý

 Tương truyền mẹ của Trạng nguyên Mã Đạc là vợ lẽ nhà họ Mã. Vợ cả ghen, không dung, bà phải tái giá với nhà họ Lý cùng huyện, lại sinh một con trai đặt tên là Mã, sau cũng đỗ Trạng nguyên. Vua thích văn của người ấy, tự tay thêm chữ "Kỳ" vào bên cạnh chữ "Mã", thành tên Lý Kỳ. Ba ngày sau, đến lễ xướng danh người đỗ, xướng ba lần mà không ai thưa. Vua nói: "Chính là Lý Mã đấy." Kỳ mới ra nhận chiếu. Về sau mỗi lần đưa danh thiếp, trong chữ "Kỳ" của ông, phần chữ "Mã" viết mực đen, phần chữ "Kỳ" viết mực son.

 Tương truyền Từ Nhiêm Ông được vua Vũ Tông (đời Minh) biết đến và trọng đãi, vua từng tựa tay lên vai trái ông, ông bèn làm một cái móng rồng đặt trên vai; khi vái chào người khác chỉ hạ tay phải xuống. Cũng là chuyện quái lạ.

 Một mẹ sinh ra hai Trạng nguyên, lạ thay! Đời Tống, Thượng thư họ Trần thân thiết với Phan Vinh Chi. Phan không có con, nhà Trần có người vợ lẽ mắn đẻ, bèn cho Phan mượn; người ấy chính là mẹ của Liễu Ông. Chẳng bao lâu Phan sinh được con trai tên Lương Quý, người mẹ ấy bèn qua lại cả hai nhà. Một mẹ sinh ra hai danh nho, cũng là chuyện xưa nay chưa từng có.

 Thơ văn ưa quái

 La Kỷ làm văn thường kỳ dị, cổ kính, hiểm hóc, quái lạ. Khi ở Kim Lăng, mỗi lần sáng tác, ông ắt trèo lên ngồi trên ngọn cây cao, để mặc ý nghĩ bay bổng tận mây trời. Có khi ông đóng cửa ngồi một mình trong phòng, khách nhìn qua khe, thấy sắc mặt khô héo, như có khí của người chết. Đô Mục xin ông viết bài minh mộ chí (bài văn khắc trên phiến đá chôn theo mộ, ghi công đức người chết) cho cha mình. Viết xong, ông nói với Mục: "Ta làm bài minh này đã chết ngất đi bốn năm lần rồi!"

 Thảo nào văn mộ chí toàn nói chuyện ma! (chơi chữ: "nói chuyện ma" vừa là lời của kẻ chết đi sống lại, vừa có nghĩa là lời nói bịa)

 Lưu Kỷ nổi tiếng văn hay. Khi Âu Dương công (tức Âu Dương Tu) làm chủ khảo kỳ thi, chấm được bài thi của Kỷ viết: "Trời đất nghiến, muôn vật nhú, thánh nhân phát." Ông viết nối thêm: "Học trò ngang ngạnh, quan thi gạch bỏ!" Rồi lấy bút son gạch thẳng một đường.

 Lư Đồng hiệu là Ngọc Xuyên Tử, lối thơ của ông và Mã Dị đều chuộng hiểm hóc quái lạ. Bài "Thơ kết bạn" của hai người có câu: "Đồng mà chẳng đồng, Dị mà chẳng dị, ấy gọi là đại đồng mà tiểu dị." (chơi chữ tên hai người: "đồng" nghĩa là giống, "dị" nghĩa là khác; "đại đồng tiểu dị" là giống nhau phần lớn, khác nhau chút ít)

 Tên lạ của nhà, đình

 Viên Hữu dụ (chức quan phụ trách việc học, phó cho quan coi học) ở Giang Tây là Tiêu Đại Sơn, một kẻ ưa lạ, đặt tên nhà chính là "Đường đường đường", tên hiên là "Hiên hiên hiên", tên đình là "Đình đình đình" (lặp chữ thành tính từ: "đường đường" là đường hoàng, "hiên hiên" là vênh vang, "đình đình" là cao vút). Trần Việt đi qua Giang Tây, Tiêu mời uống rượu, dẫn đi khắp đình quán để xem biển hiệu. Đến một cái hang, Trần nhân đó đùa: "Sao không gọi là 'Động động động'?" (chữ "động" là hang; "động động" nghe như trống rỗng, tối om). Tiêu không vui.

 Phơi sách trong bụng

 Hác Long ngày mồng bảy tháng bảy (ngày theo tục người ta đem sách vở, quần áo ra phơi) ra giữa nắng nằm ngửa. Người ta hỏi vì sao, ông đáp: "Ta phơi sách." (ý nói sách đã nằm cả trong bụng)

 Đông Pha gọi uống rượu buổi sáng là "tưới sách". Ông Lý Hoàng môn (chức Hoàng môn thị lang, một chức quan cận thần) gọi ngủ trưa là "trải cơm" (nằm cho cơm trong bụng tiêu đi).

 Linh cữu biết nói

 Tiến sĩ Miêu Đam có lần đi xa, trên đường về ốm nặng, không còn sức trèo lên xe. Gặp có người chở quan tài trở về, thấy giá thuê rẻ, ông liền vào nằm nghỉ trong đó. Đến cửa Đông thành Lạc Dương, người gác cổng không biết bên trong có người, hỏi quan tài từ đâu đến. Đam tưởng họ thắc mắc về mình, thong thả đáp: "Kẻ sĩ đi đường mắc bệnh, nghèo không thuê được thứ gì khác để đi, xin chớ lấy làm lạ!" Người gác cổng nói: "Ta giữ cổng này ba mươi năm, chưa từng thấy linh cữu biết nói!"

 Thuyền trên cạn

 Trương Tư Quang (tức Trương Dung) được nghỉ phép về phía đông. Vua Thế Tổ (tức Tề Vũ Đế) hỏi: "Khanh về đâu?" Ông đáp: "Thần ở trên cạn mà không có nhà, ở thuyền mà chẳng phải trên nước." Hôm sau vua đem câu ấy hỏi anh họ ông là Tư Mạn. Tư Mạn tâu: "Dung gần đây về phía đông, chưa có chỗ ở, tạm kéo một chiếc thuyền nhỏ lên bờ mà ở."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video