Thiên 20 — Bộ 20 — Ủy thuế: chuyện hình hài thân xác

 Thiên Ủy Thuế, phần thứ hai mươi (ủy thuế: xác ve lột bỏ, ý nói thân hình chỉ là cái vỏ bên ngoài của con người)

 Tử Do (bút hiệu của người soạn sách) nói: Đôi mắt hai con ngươi của Hạng Tịch (tức Hạng Vũ) không bằng con mắt mù của Tả Khâu Minh. Cái miệng lanh lợi của gã sắc phu (viên lại nhỏ coi chuồng hổ thời Hán, nổi tiếng ăn nói trơn tru) không bằng sự câm lặng của Cao Dao (vị quan xử án hiền tài đời vua Thuấn). Cái cao lớn của người khổng lồ nước Sưu Man không bằng cái thấp bé của Yến Anh. Vẻ đẹp rực rỡ của Di Quang (tức Tây Thi) không bằng nét xấu xí của Chung Vô Diệm. Đôi chân nhanh của Khánh Kỵ không bằng cái chân thọt của ông Lâu (?).

 Tục ngữ có câu: "Báo chết để da, người chết để tiếng." Câu ấy nói thân xác và tinh thần là hai thứ khác nhau. Cho nên lúc bí bách cùng cực thì sinh khéo léo, có người dùng chân mà thêu được. Lúc phẫn uất cùng cực thì quên cả cái chết, có người mất đầu mà vẫn nói được bằng ngực. Ấy đều là nhờ có tinh thần vận hành bên trong. Mượn những chuyện này để cười thì được, còn khăng khăng cho rằng đó là chuyện đáng cười thì không được. Soạn thiên "Ủy Thuế", phần thứ hai mươi.

 Thân nặng

 An Lộc Sơn nặng ba trăm năm mươi cân. Tư Mã Bảo nặng tám trăm cân. Mạnh Nghiệp nặng một nghìn cân.

 Béo

 Trong niên hiệu Hàm Thông (đời Đường Ý Tông), vì các tiến sĩ (người thi đỗ khoa thi tiến sĩ, khoa thi cao nhất để chọn quan) ăn mặc, dùng đồ xa hoa vượt phận, triều đình cấm họ cưỡi ngựa. Bấy giờ trong trường thi không dưới nghìn người, ai cũng phải cưỡi "tai dài" (tức con lừa). Có người làm thơ chế giễu: "Năm nay chiếu xuống, thảy cưỡi lừa, dây cương ngắn, roi dài đầy khắp phố phường. Chàng trai gầy gò còn tạm được, khổ nhất là anh Trịnh Xương Đồ." Trịnh Xương Đồ béo to, nên mới nói vậy.

 Cố Tử Đôn béo to, có biệt hiệu là "Cố đồ tể". Khi ông làm Phủ doãn kinh thành (quan đứng đầu chính quyền kinh đô), ông cùng các quan tùy tùng họp ở chùa Từ Hiếu. Tử Đôn tựa ghế ngủ gà ngủ gật, Tô Đông Pha liền viết chữ to lên bàn: "Thớt thịt của đồ tể Cố". Mọi người cùng dự đều cười ồ. Đông Pha bèn ném ba mươi đồng tiền lên bàn. Tử Đôn giật mình tỉnh dậy. Đông Pha nói: "Thái cho bốn lạng!"

 Trương Trác người Sơn Âm, đầu niên hiệu Cảnh Thái (đời Minh Đại Tông) làm học bác (quan coi việc học) ở Côn Sơn, tuổi chưa đến ba mươi, nổi tiếng thông minh nhanh nhạy. Viên điển sử (chức quan nhỏ coi việc bắt giữ, giam giữ ở huyện) họ Khương người rất béo, từng trêu Trương rằng: "Ông thầy nhỏ hai ba mươi tuổi." Trương đáp: "Điển sử béo bốn năm trăm cân." Các đồng liêu cười ồ.

 Ông lão họ Triệu người béo to, ngày hè say rượu nằm ngủ. Bọn cháu nhỏ trèo lên bụng ông, nghịch nhét tám chín quả mận vào rốn. Hôm sau mận bị nát rữa, ông khóc bảo người nhà: "Ruột ta nát rồi, sắp chết đây." Người nhà lau rửa rốn cho ông, thấy hạt mận, mới biết là mận do bọn cháu nhét vào.

 Bụng xệ

 Thân vương Thân là Lý Huy mắc bệnh thịt thừa, bụng xệ xuống tận ống chân. Mỗi lần ra ngoài, phải lấy lụa trắng buộc bụng lại. Đến tháng nóng thường khổ vì nóng. Đường Huyền Tông xuống chiếu cho lấy rắn lạnh ở phương Nam đem ban cho ông. Rắn dài mấy thước, màu trắng, không cắn người, cầm vào lạnh như băng. Bụng ông có mấy ngấn, mùa hè đặt rắn vào giữa các ngấn, liền không còn biết nóng bức là gì.

 Thân vương mỗi lần say rượu, sai các kỹ nữ trong cung lấy gấm lụa kết thành kiệu mềm khiêng về phòng ngủ, gọi là "kiệu say". Có người nói các kỹ nữ ấy ắt phải là những người to béo. Tử Do nói: "Không phải thế, chính là để cho họ quen việc (?)."

 Ông Chu Đại làm quan ở Tỷ bộ (ty coi việc kiểm tra sổ sách, thuộc bộ Hình), người rất béo, bụng xệ đến đầu gối. Mỗi khi tới tháng nóng, ông sai mài pha lê làm đai bụng, ngày thay ba lần, vẫn kêu là không chịu nổi, tự viết bài văn khấn Thượng đế, xin được chết sớm.

 Kỹ nữ to lớn

 Tô Đông Pha có lần uống rượu ở nhà một hào phú. Chủ nhà cho các nàng hầu ra mời rượu. Trong đó có một nàng hát múa giỏi, mặt tuy đẹp nhưng thân hình rất to lớn, lại được chủ nhà yêu quý nhất. Nàng xin ông bài thơ, ông đùa đề bốn câu: "Tay áo múa dập dìu, bóng lay động như rồng rắn nghìn thước; giọng hát uyển chuyển, tiếng rung chuyển cả mưa gió lạnh lưng trời." Nàng kỹ nữ đỏ mặt xấu hổ.

 Biệt hiệu của Diêu và Trương

 Ngụy Quang Thừa làm Tả thập di (quan chuyên can gián, nhặt nhạnh chỗ thiếu sót của vua), hay đặt tên phẩm bình các quan trong triều. Thừa tướng Diêu Nguyên Chi (tức Diêu Sùng) người cao lớn, đi nhanh, bị ông gọi là "cò đuổi rắn". Ông vì chuyện này mà bị giáng chức. Tả ty lang trung (quan đứng đầu một ty trong Thượng thư tỉnh) Trương Nguyên Nhất bụng to chân ngắn, cổ rụt mắt lồi, bị Cát Húc gọi là "cóc bơi ngược dòng".

 Thấp

 Vua Thang đánh xong vua Kiệt, nhường ngôi cho Vụ Quang. Vụ Quang cười nói: "Một người cao chín thước lại nhường thiên hạ cho ta, ấy là chê ta lùn!" Ông xấu hổ gieo mình xuống nước, có con cá dài chừng một gang cõng ông đi mất.

 Xét: sách Trang Tử chú nói: "Vụ Quang cao tám tấc, tai dài bảy tấc."

 Sách Nam sử chép: thời Hán Quang Vũ, Trương Trọng Sư người Dĩnh Xuyên cao một thước hai tấc.

 Thấp bé

 Thượng thư lệnh (quan đứng đầu Thượng thư tỉnh, cơ quan điều hành chính sự) Hà Thượng Chi và Thái thường (quan coi lễ nghi, tế tự) Nhan Diên Chi thuở nhỏ chơi thân, hay đùa cợt nhau. Hai người đều thấp bé. Hà từng gọi Nhan là vượn, Nhan gọi Hà là khỉ. Một lần cùng dạo ở Tây Trì của thái tử, Nhan hỏi người qua đường: "Trong hai chúng tôi, ai giống vượn?" Người đi đường chỉ Hà bảo là giống. Nhan đang đắc ý mừng thầm, người đi đường lại nói: "Ông kia giống vượn, còn ông mới đúng là khỉ thật." Hai người cùng cười lớn.

 Triệu Lân dáng người nhỏ bé xấu xí, đỗ đạt rồi mới cưới vợ. Tiết Năng làm tân tướng (người chủ trì, dẫn dắt nghi lễ cưới), làm thơ trêu. Đại ý rằng: "Đi tuần cửa ải thường ghé bên chiếu cờ bạc, ngắm trăng lại trèo lên lầu Khất xảo (lầu đêm mùng bảy tháng bảy để con gái cầu được khéo tay). Điều thứ nhất là cô dâu đừng nũng nịu quá, vì chàng phải bám dây đai áo mới leo lên tới đầu người." Lại nói: "Chẳng biết chàng vốn ngồi trong yên ngựa, cứ tưởng ngựa chỉ chở cái mũ nỉ không về." Lại nói: "Đứng thẳng người trên giường lò sưởi, vừa vặn làm giá gương cho phu nhân."

 Mặt mũi xấu xí

 Chu Thử làm loạn. Bùi Cát cùng mấy người dòng dõi quan lại giả làm đầy tớ, xin ra khỏi thành. Bùi Cát mặt mũi xấu xí, tự xưng tên là "Cam Thảo" (một tên thường đặt cho đầy tớ). Lính gác cổng nói: "Mấy người này ắt không phải đầy tớ, chứ như thằng Cam Thảo thì không nghi gì."

 Viên Ứng Trung là người học rộng, có tiếng đương thời, nhưng vì mặt mũi xấu xí nên các vị quan không ai dám tiến cử. Trong niên hiệu Thiệu Thánh (đời Tống Triết Tông), Thái Nguyên Độ dẫn tiến ông, mới được vào gặp vua trả lời. Viên Ứng Trung vai nhô cao như diều hâu, thân trên ngắn, thân dưới thõng (?), lại trán rộng mà đỉnh trán nhọn, mặt nhiều nốt ruồi đen, trông như vẩy mực, giọng khàn lại nói giọng đất Ngô. Tống Triết Tông vừa trông thấy đã luôn miệng nói "xấu quá". Viên ngơ ngác, không kịp trình bày gì mà phải lui ra. Giới quan lại gọi ông là "xấu theo sắc chỉ của vua".

 Con gái nhỏ của Trịnh Điền thích thơ La Ẩn, thường muốn được gá nghĩa với ông. Một hôm La Ẩn đến thăm Trịnh Điền. Trịnh Điền bảo con gái nấp sau rèm nhìn trộm. Cô thấy ông mặt mũi xấu xí, từ đó suốt đời không đọc thơ văn của Giang Đông (tức La Ẩn) nữa. Có cử tử (người đi thi) đem chuyện này trêu La Ẩn. Ông đáp: "Lấy dung mạo mà xét người thì nhầm ở Tử Vũ" (lời Khổng Tử: ông từng xem thường học trò Tử Vũ vì mặt xấu, sau mới biết là người hiền). Mọi người đều bật cười.

 Bạch Thái phó (tức Bạch Cư Dị) và Lý Tán Hoàng (tức Lý Đức Dụ) không hòa thuận. Mỗi lần Bạch gửi văn chương đến, Lý đều niêm vào một cái hòm, chưa từng mở ra xem, nói: "Thấy văn chương thì lòng ta sẽ đổi mất!" Cô con gái họ Trịnh suốt đời không đọc thơ văn của Giang Đông, cũng là vì sợ lòng mình đổi lại. Ta cho rằng Lý tướng công và cô gái họ Trịnh mới thật là người yêu quý tài năng.

 Nhà Binh bộ thị lang (quan phó của bộ Binh) Hứa Khâm Minh ở phường Nhân Hòa, Trường An, cùng làng và có họ hàng với Trung thư lệnh (quan đứng đầu Trung thư tỉnh, cơ quan soạn thảo chiếu lệnh) Hách Xử Tuấn. Con em hai nhà phần nhiều xấu xí, lại sửa soạn xe ngựa thật lộng lẫy để đi dạo phố phường. Người kinh đô có câu rằng: "Quần áo đẹp, dáng vẻ xấu. Không họ Hứa thì họ Hách."

 Vương Nguyên Mỹ (tức Vương Thế Trinh) đãi tiệc ở vườn Yểm Châu, tình cờ ngồi cạnh họa sĩ Hoàng Hộc. Hoàng Hộc mặt mũi cực xấu. Nguyên Mỹ nói: "Ai cũng bảo số ta có sao Đào hoa sát (sao trong số mệnh chủ về duyên tình, đào hoa), quả nhiên!" Có người hỏi: "Sao thế?" Ông đáp: "Được ngồi cạnh người đẹp." Người đất Ngô đều lấy đó làm câu cửa miệng, hễ thấy ai mặt xấu là nói "số có sao đào hoa".

 Thấp và gù

 Trong niên hiệu Vũ Đức (đời Đường Cao Tổ), Thôi Thiện Vi làm Thượng thư tả thừa (quan phụ tá đứng đầu Thượng thư tỉnh, giám sát các bộ), rất được dư luận khen ngợi. Các ty ghét ông tinh tường soi xét, nhân ông người thấp lại gù, liền chế giễu: "Ông Thôi cong như lưỡi câu, theo lệ cũng được phong hầu. Trên vai chẳng có cổ, trước ngực lại có đầu."

 Người thấp mặt dài

 Tang Duy Hàn người thấp mà mặt dài, mỗi lần cầm gương soi lại tự than: "Thân bảy thước, sao bằng một thước mặt?" Sau ông thi đỗ, cùng bảng có bốn người, Trần Bảo Cực đùa với người khác: "Năm nay có ba người rưỡi thi đỗ." Vì Tang thấp, nên gọi ông là nửa người.

 Tập Tạc Xỉ bị tật ở chân, Phù Kiên cũng gọi ông là nửa người.

 Mặt hẹp và dài

 Thượng thư Tông Như Chu nước Lương mặt hẹp và dài. Tiêu Sát đùa ông: "Sao khanh lại báng bổ kinh?" Như Chu đáp: "Từ trước tới nay thần chưa hề báng bổ kinh." Sái Đại Bảo nói: "Khanh không báng bổ kinh khác, chỉ là không tin kinh Pháp Hoa thôi." Vì kinh Pháp Hoa có nói: "Nghe kinh mà vui mừng theo thì mặt không hẹp dài." Như Chu bấy giờ mới hiểu ra.

 Sách Tuân Tử chép: vua Linh Công nước Vệ có bề tôi là Công Tôn Xương (?), người cao bảy thước, mặt dài ba thước, rộng ba tấc, mũi mắt tai đủ cả, mà tiếng tăm vang khắp thiên hạ.

 Mặt chữ "Tây"

 Có viên tri châu (quan đứng đầu một châu) người đất Thục (?), mặt to bè ngang. Người đương thời chế rằng: "Đội khăn phốc đầu (loại khăn của quan lại) vào thì mặt thành chữ Tây." Hoạn quan đã kể trước cho Thọ Hoàng (tức Tống Hiếu Tông) nghe. Đến khi ông được ra trấn một quận, vào chầu từ biệt vua, Thọ Hoàng nhớ lại câu kia, cười lớn, nói: "Lời khanh tâu không cần đọc lên, trẫm giữ lại xem." Rồi càng cười không ngớt. Viên quan ra ngoài nói: "Sáng nay mặt rồng rất vui, vì tờ tấu của tôi hợp ý vua."

 Mặt đen

 Trần Bá Ích mặt đen lại hẹp, nhiều râu. Tạ Hy Mạnh thấy bức chân dung ông treo trên tường, đùa đề rằng: "Mặt Bá Ích, to chẳng tới hai ngón tay, râu ria chẳng có lòng nhân, cứ lấn chiếm hai bên không thôi. Thế là mặt Bá Ích còn lại chẳng bao nhiêu."

 Vương Giới Phủ (tức Vương An Thạch) mặt vàng đen, hỏi thầy thuốc, thầy thuốc nói: "Đây là cáu ghét, không phải bệnh." Rồi dâng tảo đậu (bột đậu dùng để tắm rửa như xà phòng), bảo ông rửa. Ông nói: "Trời sinh ta đen, tảo đậu làm gì được ta!"

 Các lão (danh xưng các vị Đại học sĩ trong Nội các, giữ vai trò như tể tướng thời Minh) Tiêu Phương mặt đen mà dài, như mặt lừa. Ông từng nói với Tây Nhai (tức Lý Đông Dương): "Ông giỏi xem tướng, phiền xem cho một chút." Lý ngắm hồi lâu rồi nói: "Nửa mặt trái giống Mã thượng thư, nửa mặt phải giống Lư thị lang, ắt sẽ đến địa vị ấy." Chữ "Mã" (ngựa) ghép với chữ "Lư" thành ra chữ "Lư" (con lừa), bấy giờ ông mới biết là bị đùa.

 Đen trắng không đều

 Thôi Nhai là một thư sinh ngông cuồng đất Ngô Việt, làm thơ chế giễu kỹ nữ Lý Đoan Đoan: "Chiều tối không lên tiếng thì chẳng biết nàng đang đi, mũi như ống khói, tai như cái chảo. Riêng cài lược ngà vào búi tóc, như trăng mới mọc trên núi Côn Lôn (ý chỉ da đen như người Côn Lôn, cài lược trắng như trăng)." Đoan Đoan được bài thơ, lo buồn như mắc bệnh, bèn ra vái chờ bên đường, run rẩy van xin. Thôi Nhai sửa thành bài tuyệt cú khác để tô vẽ cho nàng: "Tìm được ngựa vàng, thắng yên thêu, vào phường Thiện Hòa đón Đoan Đoan. Dương Châu dạo này rối cả lên, có một đóa mẫu đơn trắng biết đi." Thế là các nhà giàu, thương gia lớn tranh nhau tìm tới cửa nàng. Có người trêu: "Cô nương nhà họ Lý, vừa ra khỏi ao mực đã lên ngay núi tuyết, đâu ngờ trong một ngày mà đen trắng chẳng đều."

 Chữ thích trên mặt

 Địch Thanh và Vương Bá Dung cùng làm ở Xu mật viện (cơ quan tối cao coi việc quân sự). Vương thường đùa về hàng chữ thích trên mặt Địch (dấu mực xăm lên mặt binh lính thời Tống), nói: "Càng ngày càng rõ nét!" Địch đáp: "Ông thích lắm à? Xin biếu ông một hàng." Bá Dung rất xấu hổ.

 Mũ trung cổ

 Trung thừa (quan phó của Ngự sử đài, cơ quan giám sát quan lại) Văn Bạch Hồ đầu chỉ có bảy tấc, người đương thời gọi mũ ông là "mũ trung cổ". Vì sách Mạnh Tử nói: "Thời trung cổ, quan tài dày bảy tấc." (chữ "quan" là mũ và chữ "quan" là quan tài đọc giống nhau)

 Rụt đầu

 Tổ Quảng tự là Uyên Độ, người Phạm Dương, làm quan tới Hộ quân trưởng sử (quan đứng đầu bộ phận văn thư trong phủ tướng quân). Tổ Quảng đi đường thường rụt đầu. Ông đến thăm Hoàn Nam Quận (tức Hoàn Huyền), vừa xuống xe, Hoàn nói: "Trời đang trong sáng, mà Tổ tham quân (quan tham mưu trong phủ tướng quân) cứ như đi từ dưới mái nhà dột ra."

 Đầu nhọn

 Cổ Bật nước Bắc Ngụy đầu nhọn, vua Thái Vũ thường gọi ông là "đầu bút", người đương thời gọi ông là "ông Bút".

 Hạng An Tiết

 Từ Thánh hoàng hậu từng mộng thấy thần nhân bảo: "Tể tướng thời thái bình là Hạng An Tiết." Tống Thần Tông bí mật tìm trong các quan triều, không có ai tên ấy. Lâu sau, Ngô Trọng Khanh làm thượng tướng (tể tướng đứng đầu), ở cổ nổi tràng nhạc. Một hôm đứng chầu, trên gáy sưng to như nắm tay. Hoàng hậu trông thấy, nói với vua: "Đây đúng là 'Hạng An Tiết' rồi!" (chữ Hán "hạng an tiết" có thể hiểu là "gáy có cục u")

 Hói

 Lý Công Hành người Tú Châu, khéo chuyện trò thân mật với người, không ai là không đùa cợt, ít tóc, có biệt hiệu là "Hồ Lô" (quả bầu nậm). Bấy giờ có người làm bài từ nhỏ chế giễu ông: "Nhà cửa xui xẻo (?), nuôi được một quả, cứ theo khuôn mà vẽ. Trăm việc chẳng làm nổi, chỉ biết bò bên giàn, quấn dây ngược. Mấy lần trên mặt nước, nghìn lần ấn xuống chẳng lật, thật là ương. Chẳng chỗ nào dung được, chỉ đáng phơi trời nắng làm vỏ khô (?)."

 Tóc trắng râu trắng

 Tiến sĩ Lý Cư Nhân nhổ hết tóc bạc. Bạn ông kinh ngạc nói: "Trước kia là một ông lão bạc phơ, nay thành ra một bà già rành rành!"

 Có viên lang quan (quan cấp lang trung, viên ngoại lang trong các bộ) đã già mà nhiều thiếp, râu bạc, sai vợ và thiếp cùng nhổ râu cho mình. Thiếp muốn ông trẻ ra, nên nhổ râu bạc. Vợ thì ghen, lại nhổ râu đen. Chẳng bao lâu, cằm má trụi sạch. Cũng đáng cười.

 Cố thái bộc (quan coi xe ngựa của triều đình) đang cư tang (để tang cha mẹ, phải tạm nghỉ làm quan), tóc râu bạc trắng. Khi được khởi phục (hết tang, được gọi trở lại làm quan) lên phương Bắc, ông dùng thuốc nhuộm đen. Người ta cười nói: "Râu tóc cũng được khởi phục rồi!"

 La Nhữ Bằng người Đào Nguyên, tuổi bốn mươi, râu đã bạc quá nửa. Một lần ông đến viếng một nhà có tang, người tiếp khách kinh ngạc nói: "Ông mới vào tuổi cường sĩ (tuổi bốn mươi, tuổi sung sức ra làm quan), sao bỗng bạc đến thế!" La đáp: "Đây là râu để đi viếng tang." (màu trắng là màu tang)

 Vịnh tóc bạc

 Cô gái Chu Quế Anh ở Hải Xương từng vịnh tóc bạc: "Tóc bạc mới thêm mấy trăm sợi, mấy lần nhổ sạch lại mọc ra. Chẳng thà không nhổ, mặc nó bạc, đâu rảnh mà tranh với tóc bạc!"

 Mặt giống khỉ

 Nha tướng (tướng thân cận trong phủ chỉ huy) An Tây là Lưu Văn Thụ có tài ăn nói, giỏi tâu đối, Đường Minh Hoàng thường khen ngợi. Râu Văn Thụ mọc dưới cằm, mặt mũi giống khỉ. Vua sai Hoàng Phan Xước chế giễu ông. Văn Thụ rất ghét bị gọi là khỉ vượn, bèn ngầm đút lót cho Phan Xước đừng nói. Phan Xước nhận lời, rồi dâng lời chế rằng: "Tội nghiệp thay anh Lưu Văn Thụ, râu ria và cằm má mỗi nơi ở một ngả. Mặt Văn Thụ chẳng giống khỉ, mặt khỉ lại hơn mặt Văn Thụ." Vua biết hắn đã được đút lót, cười lớn.

 Khỉ lớn khỉ nhỏ

 Lưu Cống Phủ gửi mực cho Tôn Sân Lão, viên lại nhầm đưa cho Tôn Cự Nguyên. Lưu trách viên lại. Viên lại nói: "Cả hai đều họ Tôn, lại cùng làm quán chức (chức quan làm việc ở các quán, các thư viện của triều đình), không phân biệt được." Lưu nói: "Sao không lấy râu mà phân biệt?" Viên lại nói: "Cả hai đều có râu." Lưu nói: "Đã đều có râu thì nên lấy thân người to nhỏ mà phân biệt." Từ đó trong quán gọi Sân Lão là "học sĩ Hồ Tôn lớn", Cự Nguyên là "học sĩ Hồ Tôn nhỏ" (chữ "hồ" nghĩa là râu, "hồ tôn" lại đọc giống tiếng chỉ con khỉ).

 Hai đầu dê đực

 Chung Hội và Chung Dục đều râu rậm. Hai anh em ăn mặc lộng lẫy, cùng ngồi trên xe, đi tới cửa Tây thành, gặp một cô gái mỉm cười nói: "Giữa xe này cao lạ." Hai ông họ Chung chẳng hiểu gì. Người học trò sau xe nói: "Có cô gái trêu các ông là 'giữa cao'." Ông hỏi: "Nghĩa là sao?" Đáp: "Giữa cao thì hai đầu thấp. Đấy là trêu hai ông là 'hai đầu dê đực'!" (chữ "thấp" và chữ "dê đực" đọc giống nhau; dê đực có râu) Từ đó hai ông họ Chung không ngồi chung xe nữa, sợ lại gặp cô gái ấy.

 Ma Hồ

 Lang trung (quan đứng đầu một ty trong bộ) họ Thành mặt xấu, nhiều râu (?). Đêm ông cưới vợ kế, mẹ vợ chê ông xấu, nói: "Con gái tôi là một vị bồ tát (bậc tu hành giác ngộ trong đạo Phật, ở đây ý nói người đẹp hiền), lại phải lấy ông ba bị Ma Hồ!" Bà đòi Thành làm thơ thôi trang (thơ chú rể làm trong đêm cưới để giục cô dâu trang điểm ra mắt). Thành liền viết: "Một cặp cả hai cùng đẹp, trên đời không có, gái đẹp sao kiếm được chồng đẹp? Cuốn cao rèm ngọc, thắp đèn sáng, để bồ tát thử xem Ma Hồ."

 Người hầu nhỏ mọc râu

 Đồ Xích Thủy có một cậu hầu nhỏ dần lớn lên. Bạn nói: "Râu mọc ra rồi!" (câu này cũng có thể hiểu là "phải ra đi rồi") Đồ cười đáp: "Ra phía Tây cửa Dương Quan, chẳng còn bạn cũ." (câu thơ Vương Duy tiễn bạn đi xa)

 Chột

 Đỗ Khâm tự là Tử Hạ, mù một mắt. Đỗ Nghiệp người Mậu Lăng cùng họ, cùng tên tự với Khâm, cả hai đều nổi tiếng tài năng. Người kinh đô gọi Khâm là "Đỗ Tử Hạ mù" để phân biệt. Khâm kiêng chuyện ấy, bèn đội mũ nhỏ, cao và rộng chỉ hai tấc. Từ đó người ta lại gọi Khâm là "Đỗ Tử Hạ mũ nhỏ", còn Nghiệp là "Đỗ Tử Hạ mũ to".

 Hoàn Nam Quận là Hoàn Huyền và Ân Kinh Châu là Ân Trọng Kham đang chuyện trò, nhân đó cùng đặt "câu hiểm" (câu nói tả cảnh nguy hiểm). Hoàn nói: "Vo gạo trên mũi giáo, nấu cơm trên mũi gươm." Ân nói: "Ông lão trăm tuổi vịn cành khô." Cố (tức Cố Khải Chi) nói: "Trẻ nằm trên trục tời giếng." Có một viên tham quân của Ân ngồi đó, nói: "Người mù cưỡi ngựa mù, nửa đêm tới bờ ao sâu." Ân nói: "Hiểm hóc dồn người quá!" Vì Ân khi hầu bệnh cha đã lỡ lấy tay dính thuốc lau nước mắt, nên mù một mắt.

 Tương Đông vương (tức Tiêu Dịch, sau là Lương Nguyên Đế) mù một mắt, Thiệu Lăng vương là Tiêu Luân làm thơ trêu: "Tương Đông có một bệnh, chẳng câm cũng chẳng điếc. Nhớ nhau thì rơi lệ một bên, nhắm cho thẳng thì đạt trọn công." Lại có lần ông cùng Lưu Lượng dạo bên sông, khen cảnh thu đẹp. Lượng đáp: "Hôm nay có thể nói là 'Con vua xuống bến bắc'!" Vương thấy là châm chọc mình, từ đó để bụng oán. Vì trong Ly Tao (thực ra là bài Cửu ca của Khuất Nguyên) có câu: "Con vua xuống bến bắc, mắt mù mịt khiến ta buồn." (chữ "mù mịt" đồng âm với chữ "chột")

 Khi Tương Đông vương khởi binh, Vương Vĩ thảo hịch cho Hầu Cảnh, viết: "Hạng Vũ mắt hai con ngươi còn thua trận ở Ô Giang, Tương Đông một mắt, há lại được cả Xích huyện (chỉ toàn cõi Trung Hoa) quy phục?" Sau Vương Vĩ chính vì chuyện này mà bị giết.

 Từ phi vì vua mù một mắt, biết vua sắp tới thì chỉ trang điểm nửa mặt. Vua trông thấy, giận lắm bỏ đi.

 Nhiếp Thiên Niên mù một mắt, được mời lên kinh, có người muốn biết mặt ông. Đồng Đại Chương nói: "Cần gì biết mặt ông ta? Ông ta chỉ thừa một tai, thiếu một mắt thôi." (chữ "Nhiếp" gồm nhiều chữ "tai" ghép lại)

 Từ Hòa hiệu Tiểu Am mù một mắt, từng làm bài tán Quan Âm nghìn mắt rằng: "Ngài có nghìn mắt, mắt nào cũng sáng rõ. Tôi có hai mắt, một sáng một mù. Kẻ nhiều thì nhiều quá, kẻ ít thì ít quá."

 Con ngươi quý giá như thế, vậy mà Sư Khoáng (nhạc sư nổi tiếng thời Xuân Thu) lại xông mù mắt để chuyên tâm vào âm nhạc, là vì sao?

 Mắt giả

 Nhà Đường đặt khoa võ tuyển, cưỡi ngựa đánh cầu từ trên cao, so tài giỏi kém mà giáng hay thăng chức. Thậm chí có kẻ gắn móc sắt vào gậy đánh cầu để đánh nhau. Chu Bảo từng dự khoa tuyển này, bị móc sắt móc mất một con mắt. Bảo nhặt con mắt nuốt đi, lại tiếp tục đánh cầu, giành được giải nhất, liền được bổ trấn Kinh Nguyên, vua ban cho con mắt gỗ để thay. Lời chú: con mắt gỗ không biết làm bằng gỗ gì, đặt vào mắt không thấy vướng, trông như mắt thật.

 Thi Kiên Ngô và Triệu Hỗ đỗ cùng khoa, nhưng không hòa thuận. Triệu trước đã mất một mắt, lấy hạt ngọc giả thay. Cho nên Thi chế giễu: "Hai mươi chín người thi đỗ, năm mươi bảy con mắt ngắm hoa."

 Điếc

 Đỗ Đài Khanh thời Bắc Tề làm Thượng thư tả thừa. Người trong tỉnh vì ông điếc nên trêu đùa ông. Kẻ dưới đến kêu kiện không được xử thì đến mức chửi bới ầm ĩ. Đài Khanh thấy miệng họ mấp máy, tưởng là đang trình bày, nên lời phán đáp thường sai lệch. Các viên lệnh sử (thư lại trong tỉnh) không giải thích cho ông, lại lấy đó làm trò cười.

 Tai cuộn

 Vi Khánh Bản hai tai như cuộn lại, quan trong triều nhiều người gọi là "Quyển Nhĩ" (tai cuộn). Đúng lúc con gái ông được chọn làm phi, Huyện lệnh Trường An là Đỗ Tùng Thọ thấy thì chúc mừng, nói: "Tôi vốn biết con gái ông sẽ được làm phi." Vi hỏi: "Sao biết?" Đỗ bèn tự xoa tai mình cuộn lại, nói: "'Quyển nhĩ' là đức của hậu phi vậy." (bài "Quyển nhĩ" trong Kinh Thi, theo lời tựa xưa, là bài ca ngợi đức hạnh của hậu phi)

 Tú tài ba tai

 Đổng Thận thời Tùy bị âm phủ bắt về làm Hữu tào lục sự (quan coi sổ sách ở ty bên phải), lại mời Trương Thẩm Thông người Thường Châu làm quản ký (người giữ việc văn thư). Đổng sai Trương soạn bản phán quyết trình lên Thiên phủ (cơ quan nhà trời). Sau có thiên phù (lệnh bài của trời) tới nói: "Lời trình rất thỏa đáng." Đổng bèn lấy một miếng thịt vuông cỡ tấc, nặn thành cái tai, gắn lên trán Thẩm Thông, nói: "Cho ông ba tai, được chứ?" Thẩm Thông sống lại, mấy ngày sau thấy trán ngứa, mọc ra một cái tai, nghe càng thính. Người đương thời cười rằng: "Trời có chim chín đầu, đất có tú tài ba tai." Cũng gọi là "tú tài mào gà".

 Nói lắp

 Đặng Ngải nước Ngụy nói lắp, khi nói thường xưng "Ngải... Ngải". Tấn Văn vương (tức Tư Mã Chiêu) trêu: "Khanh nói 'Ngải Ngải', rốt cuộc là mấy Ngải?" Ông đáp: "'Phượng ơi phượng ơi', vẫn chỉ là một con phượng." (câu hát của người cuồng nước Sở gửi Khổng Tử, nhắc hai lần chữ "phượng")

 Trịnh Vĩ thời Hậu Chu nói lắp, thuở nhỏ đuổi hươu bị mất dấu. Ông hỏi đứa trẻ chăn trâu, đứa trẻ cũng nói lắp. Vĩ tưởng nó cố ý nhại mình, liền đánh chết nó.

 Du Chương Vĩnh người đất Ngô quê ta giỏi nghề vẽ nhưng chân thọt. Có lần ông đi qua chỗ nền phủ cũ của vương, có một bà già thọt đi trước, bên cạnh một đứa trẻ nhại theo dáng đi của bà. Bà đang giận dữ chửi, thì Du vừa theo sau tới, bà liền nổi giận nói: "Thằng ranh kia làm chuyện đáng chết yểu đã đành, đến người áo mũ đàng hoàng cũng làm vậy sao?" Rồi chửi rủa hết lời. Du giãi bày mãi, bà vẫn không tin. Chuyện cũng giống như vậy.

 Thời Đường, khi tiến sĩ thi đỗ đã yết bảng thì vào bái kiến tể tướng. Lời dẫn và lời đáp đều do người đỗ đầu bảng nói. Bấy giờ Lư Triệu có việc không đến, kế đó tới lượt Đinh Lăng, mà Đinh Lăng nói lắp. Khi được dẫn vào nói lời chào, ông định nói "bọn Lăng thi đỗ", nhưng lại nói thành "Lăng đẳng đăng, Lăng đẳng đăng", rốt cuộc không nói được những lời sau. Hôm sau, bạn bè trêu ông: "Nghe nói ông giỏi đàn tranh, có thể cho nghe chăng?" Lăng nói: "Không có đâu." Bạn nói: "Hôm qua nghe 'Lăng đẳng đăng, Lăng đẳng đăng', chẳng phải tiếng đàn tranh sao?"

 Hoàng Sơn Cốc (tức Hoàng Đình Kiên) cùng Triệu Đĩnh Chi và mấy người cùng ở quán biên soạn sách. Mỗi ngày người đầu bếp đến hỏi món ăn. Triệu nói lắp, bảo: "Ngày mai ăn bánh hấp." Sơn Cốc cười ông. Một hôm uống rượu, mọi người định lấy ba chữ tách ghép thành chữ làm tửu lệnh (trò chơi chữ trong tiệc rượu, ai không làm được thì phạt uống). Triệu mở đầu: "Hòa, Nữ thành Ủy, Ủy với Quỷ thành Ngụy." Một người nói: "Mậu, Đinh thành Thành, Thành với Mãnh thành Thịnh." Một người nói: "Vương, Bạch thành Phách, Phách với Thạch thành Bích." Một người nói: "Lý, Dư thành Dã, Dã với Thổ thành Thự." Cuối cùng tới lượt Sơn Cốc, ông đáp ngay: "Lai, Lực thành Sắc, Sắc với Chính thành Chỉnh." Câu này đọc lên nghe y hệt câu "ngày mai ăn bánh hấp" nói lắp. Cả nhà cười rộ. Triệu đỏ mặt xấu hổ.

 Huyện lệnh Hoa Nguyên là Thôi Tư Hải nói lắp, thường cùng em họ bên ngoại là Đỗ Diên Nghiệp trêu đùa nhau. Đỗ từng nói với người khác: "Em có thể khiến anh ấy gáy như gà. Chỉ cần em hỏi gì, anh ấy phải đáp ngay." Người bên cạnh lấy làm lạ, đánh cược riêng với Đỗ. Đỗ cầm một nắm thóc hỏi Thôi: "Cái này là gì?" Thôi đáp: "Cốc... cốc... cốc..." (chữ "cốc" là thóc, đọc lặp lại nghe như tiếng gà gáy cục tác). Người bên cạnh cười lớn, vì thế thua cược Diên Nghiệp.

 Lưu Cống Phủ và Vương Phần cùng làm ở quán. Phần mắc tật nói lắp, Cống Phủ làm bài tán về ông: "E là Xương nhà Chu, lại ngờ chẳng phải Hàn. Chưa nghe Hùng tên Dương, chỉ có Ngải khí Đặng." (đảo ngược tên những người nổi tiếng nói lắp: Chu Xương, Hàn Phi, Dương Hùng, Đặng Ngải, như lời nói lắp lộn xộn)

 Có viên ngự sử (quan giám sát, đàn hặc quan lại) tên Mậu Bưu, lưỡi cụt nói ngọng, đứng chầu ở ban phía Tây. Có viên ngự sử ban phía Đông nhầm vào ban phía Tây, Bưu liền tâu vạch tội ngay trước mặt: "Thần là ngự sử ban Tây Mậu Bưu, có một ngự sử ban Đông cùng hạng với thần, không được phép đi vào ban Tây." Nhưng ông đọc "Bưu" thành "Bao", "ban" thành "bang". Người hay pha trò nhân lời ông mà làm một bài tuyệt cú: "Cửa Xương Hạp (cửa cung vua) mở, khí tía bay cao, mỉm cười thường được gần vua Nghiêu thần thánh. Bang Đông chớ vào bang Tây, từ nay ai nấy đều sợ Mậu Bao."

 Vương thiếu khanh

 Thiếu khanh (quan phó) ở Hồng lô tự (cơ quan coi lễ nghi triều hội, xướng đọc lời vua) họ Vương giỏi tuyên đọc lời vua, giọng vang trầm bổng, ai nghe thấy cũng chú ý, nhưng đọc lại hay vấp sai, người thì râu đẹp mà đầu hói. Các quan trong triều bèn làm thơ chế ông: "Truyền chiếu giọng không ai sánh, tuyên chương chữ lại có sai. Đằng sau tóc ít, đằng trước râu nhiều." Có người hỏi chuyện mới ở kinh đô, có kẻ đọc bài thơ này. Người kia liền nói: "Đây ắt là Vương thiếu khanh!"

 Kẻ không răng

 Mã đô đốc (quan chỉ huy quân sự) già mà không còn răng. Quách Định Tương đùa: "Hôm qua nghe bà hàng xóm khóc rất thảm." Mã hỏi: "Khóc gì?" Quách nói: "Bà ấy mất chồng, ôm con mồ côi mà khóc: 'Thương con không còn cha.'" (câu "không còn cha" đọc gần giống "không còn răng")

 Gãy tay

 Hòa thượng Sân ở Hưng Hóa sống trong thành hơn ba mươi năm, già rồi vẫn còn đưa đón quan khách không thôi. Thiền sư (bậc thầy tu thiền) Duyệt ở Vân Phong từng răn ông. Các quan trong quận nhiều người quý Sân, nên lâu vẫn không bỏ được. Một hôm ông tiễn một vị quan lớn ra ngoài thành, ngã ngựa gãy tay, viết thư kể với Duyệt. Duyệt làm bài kệ (bài thơ ngắn trong nhà Phật, thường để răn dạy hay nói lẽ đạo) đùa rằng: "Bồ tát Đại Bi (tức Quan Âm nghìn tay) có nghìn tay, đại trượng phu ai mà chẳng có? Hòa thượng Hưng Hóa gãy một cành, vẫn còn chín trăm chín mươi chín."

 Ngón tay thừa

 Chúc Chi Sơn (tức Chúc Doãn Minh) tay phải có ngón cái mọc đôi. Có người trêu: "Ông giàu thư từ văn chương, hẳn là vì nhiều ngón tay." Chi Sơn đáp: "Thật chẳng phải vì giàu, chỉ vì ngón khác lạ thôi." (nhại câu trong Kinh Thi "thật chẳng vì giàu, chỉ vì khác lạ", chữ "chỉ" đổi thành chữ "chỉ" nghĩa là ngón tay)

 Mông to

 Tả ty lang trung thời Đường là Phong Đạo Hoằng có cái mông rất to. Có lần ông vào cung tâu việc, đi lạch bạch. Lý Tích ở phía sau kéo ông lại: "Có một lời muốn nói với ông." Đạo Hoằng giật mình quay lại, nghiêm mặt nói: "Xin kính nghe chỉ bảo." Tích nói: "Cái mông quý của ông, liệu vừa đủ ngồi là được rồi, cần gì to đến thế!"

 Ba chỗ kém

 Lý Hài thời Bắc Ngụy vì có bướu cổ nên ngẩng cằm, vì thọt chân nên bước chậm, vì nói lắp nên nói thong thả. Người ta bảo Hài "khéo dùng ba chỗ kém".

 Khéo dùng thì ba chỗ kém cũng thành đẹp; không khéo dùng thì ba chỗ hay lại thành gánh nặng.

 Hói, chột, thọt, gù cùng đi sứ

 Sách Cốc Lương truyện chép: Quý Tôn Hành Phủ (nước Lỗ) bị hói, Khước Khắc nước Tấn bị chột, Tôn Lương Phu nước Vệ bị thọt, công tử Thủ nước Tào bị gù, cùng một lúc đi sứ sang nước Tề. Nước Tề sai người hói đánh xe cho người hói, người chột đánh xe cho người chột, người thọt đánh xe cho người thọt, người gù đánh xe cho người gù. Tiêu Đồng Thúc Tử (mẹ của vua Tề) đứng trên đài cười họ, các vị khách giận dữ.

 Ba không

 Quảng văn (danh xưng quan giáo thụ, thầy dạy ở trường học địa phương) Vương Trúc Nguyệt tuổi đã già, râu và răng đều đã rụng, lại thiếu một tai. Đồng liêu đùa đặt lời rằng: "Trúc Nguyệt hiệu là ba không, cái răng không có thì răng không, vậy mà không có tai thì cũng không có râu." (nhại câu sách Mạnh Tử, dùng các chữ đồng âm: "xỉ" là răng đọc như "sỉ" là xấu hổ; "nhĩ" là tai đọc như trợ từ "nhĩ"; "hồ" là râu đọc như trợ từ "hồ") Tình cờ có quan ngự sử đến phủ, quan các huyện chờ gặp ở công đường, nhắc đến câu này, lấy làm chuyện đùa vui. Đến khi vào bái kiến, viên huyện lệnh chợt thấy dáng Trúc Nguyệt, nhớ lại câu ấy, bất giác bật cười. Ngự sử ngờ huyện lệnh khinh nhờn mình, gạn hỏi. Huyện lệnh bèn kể thật. Ngự sử cũng cười lớn.

 Bệnh hiểm nghèo

 Họ Thôi thời Bắc Tề đời đời mắc bệnh hiểm (bệnh phong hủi), phần nhiều ít lông mày. Lý Thứ không có râu, người đương thời gọi là "thiên yêm" (người trời sinh không râu như hoạn quan). Thôi Kham trêu: "Dạy em cách trồng râu: lấy dùi đâm khắp cằm thành lỗ, cắm lông đuôi ngựa vào." Thứ đáp: "Đem cách này dùng trước cho quý tộc nhà anh, trồng lông mày thấy hiệu nghiệm rồi hẵng trồng râu."

 Lưu Cống Phủ cuối đời mắc bệnh hiểm (bệnh phong hủi), râu mày rụng hết, sống mũi sụp hỏng. Một hôm cùng Tô Đông Pha uống rượu, Tô dẫn một câu đối của người xưa đùa rằng: "Gió lớn nổi lên chừ, lông mày bay; ước được tráng sĩ chừ, giữ sống mũi!" (nhại bài ca của Hán Cao Tổ: "Gió lớn nổi lên chừ, mây bay; ước được tráng sĩ chừ, giữ bốn phương")

 Khởi đầu của Phong

 Con gái của quan Cấp sự (?) họ Ngô thông minh, sau về làm vợ danh nho Trần Tử Triều. Trần mê đắm một nàng thiếp, rồi nhiễm bệnh phong. Một hôm họ hàng đến thăm hỏi, bà Ngô chỉ nàng thiếp nói: "Đây là 'khởi đầu của Phong' vậy." (lời tựa Kinh Thi nói bài Quan thư là "khởi đầu của phần Phong", chữ "phong" ấy đồng âm với bệnh phong)

 Trần Hủi

 Sách Ngọc đường nhàn thoại chép: thời Đường, ở Doanh Khâu có một hào phú họ Trần mắc bệnh phong, mọi người gọi là "Trần Hủi". Trần rất kiêng điều ấy. Người nhà ai lỡ lời, ắt bị đánh roi trong cơn giận. Khách khứa cũng không dám phạm. Ai nói bệnh ông đã thuyên giảm thì đều được đãi hậu.

 Có một khách du đến thăm, mở đầu nói: "Bệnh của ông dạo này giảm nhiều." Trần mừng rỡ sai bày rượu. Sắp dọn tiệc, ông lại hỏi: "Bệnh tôi quả thật đã lui chưa?" Khách đáp: "Đây cũng là bệnh vừa thêm vừa bớt." Hỏi: "Nghĩa là sao?" Khách nói: "Thêm là trên mặt thêm mụn bọng nước (?). Bớt là bớt mất lỗ mũi." Rồi vái dài mà đi. Ông buồn bực mấy ngày.

 Lại mỗi năm vào tháng năm, gặp ngày sinh, ông ắt mời sư và đạo sĩ mở tiệc chay, đủ cả phường hát và trăm trò. Tiệc chay xong, ông thưởng mấy vạn tiền. Có một người phường hát đã đi rồi lại quay vào, nói: "Đội ơn ông hậu đãi, chợt nhớ một câu thơ của Lý tướng công Lùn (tức Lý Thân), rất hợp với đức tốt của ông." Trần nói: "Thử đọc xem." Lúc ấy Trần ngồi trong màn sa xanh, kẻ hầu vây quanh. Người phường hát nói: "Thơ rằng: 'Ba mươi năm trước là Trần Hủi, đến nay mới được trùm màn sa xanh.'" (nhại thơ Vương Bá: "Hai mươi năm nay bụi phủ mặt, đến nay mới được lồng màn sa xanh") Hắn bị chửi một trận rồi đi.

 Vợ chồng

 Dương Quang Viễn thời Ngũ Đại bị hói, vợ lại thọt chân. Sau ông khởi binh làm phản, mưu đồ việc lớn. Có người bảo ông: "Trên đời lẽ nào có thiên tử đầu hói, hoàng hậu chân thọt?"

 Điền Nguyên Quân người hẹp và dài. Phu nhân ông là em gái Phú Ngạn Quốc (tức Phú Bật), người rộng và thấp. Thạch Mạn Khanh đùa gọi họ là "vợ chồng rùa hạc".

 Hai bảng Chính Hòa và Cảnh Thái

 Trong niên hiệu Chính Hòa (đời Tống Huy Tông), trạng nguyên (người đỗ đầu khoa thi đình) là Hà Lật tự Văn Chẩn, người thứ hai là Phan Lương Quý, đều còn trẻ và có phong thái đẹp, còn người thứ ba là Quách Hiếu Hữu thì khá kỳ quặc. Người đương thời nói: "Trạng nguyên đúng là chàng Hà (Hà Yến, mỹ nam thời Ngụy), bảng nhãn (người đỗ thứ hai) đúng là chàng Phan (Phan Nhạc, mỹ nam thời Tấn), thám hoa (người đỗ thứ ba) đúng là chàng Quách!" Xưa có người họ Quách bị hói, nên con rối gỗ được gọi là "chàng Quách", cũng gọi là "Quách hói".

 Năm Cảnh Thái thứ năm, trạng nguyên Tôn Hiền người Hà Nam, mặt đen. Bảng nhãn Từ Phổ người Nghi Hưng, mặt trắng. Thám hoa Từ Hạt người Vũ Tiến, mặt vàng. Người đương thời gọi là "trạng nguyên sắt, bảng nhãn bạc, thám hoa vàng".

 Tướng mạo khác thường

 Sách Vân tiên tản lục chép: Quách Phần Dương (tức Quách Tử Nghi) mỗi lần thăng quan thì mặt dài ra hai tấc, trán có hào quang, lâu sau mới trở lại như cũ. Sách Thinh sử chép: trong niên hiệu Gia Định (đời Tống Ninh Tông), Triệu Nam Trọng làm chủ tướng trấn giữ vùng sông Hoài, tướng mạo kỳ quặc, hai mắt chỗ cao chỗ thấp, một mắt nhìn trời, một mắt nhìn đất. Người ta thấy là sợ, không dám ngẩng nhìn. Sách Dị uyển chép: Giả Bật mộng thấy quỷ đổi đầu mình, từ đó có thể nửa mặt cười, nửa mặt khóc.

 Tướng lạ của phụ nữ

 Bà Triệu người con gái đất Cửu Chân, vú dài mấy thước. Vợ Phùng Bảo là Tiển thị, vú dài hai thước, trời nóng thì vắt lên vai. Mẹ Lý Quang Bật có mấy chục sợi râu. Đều là dáng vẻ khác thường.

 Người dị tật

 Trong niên hiệu Đại Lịch (đời Đường Đại Tông), trên cầu Thiên Tân ở Đông Đô (tức Lạc Dương) có người ăn xin không có hai tay, lấy chân phải kẹp bút, chép kinh xin tiền. Khi định viết, trước tiên tung bút lên cao chừng một thước, lấy chân bắt lấy, chưa từng làm rơi. Chữ viết ngay ngắn, như có thần giúp.

 Sách Giới am mạn bút chép: trong niên hiệu Gia Tĩnh (đời Minh Thế Tông) có một người đàn bà ăn xin, chừng hai mươi tuổi, tự nói là người Thường Châu, thuở nhỏ mắc bệnh phong, hai tay co quắp trước ngực, không cử động được; hai đầu gối vặn quặt, chạm đất mà đi; từ đầu gối trở xuống hai bàn chân giơ ngược lên trời, vậy mà dùng được ngón chân để kéo sợi bông, xe chỉ, xâu kim, may vá, ăn uống, mọi việc chẳng khác gì dùng tay. Cô từng đến nhà ta làm thử, quả đúng vậy. Bốn năm năm sau cô lại đến, đã sinh một đứa con, khá khỏe mạnh to lớn. Cô lại dùng chân đùa nghịch với con, tung qua tung lại, và kẹp đũa gắp cơm đút cho con ăn, rất thuận tiện.

 Sách Quái viên chép: ở kinh đô có một người đàn bà ăn xin, hơn bốn mươi tuổi, hoàn toàn không có hai tay, hai vai như bị gọt. Mỗi khi chải đầu, chân phải kẹp lược, chân trái búi tóc. Đến buộc áo rửa mặt cũng thế, nhanh nhẹn chẳng kém gì tay. Có người ném tiền cho, bà liền duỗi chân nhặt xâu vào dây, chẳng chút vướng víu. Lại có Đoạn Văn Diệp kể: trong niên hiệu Cảnh Đức (đời Tống Chân Tông), ông đến dưới chân núi Nhạc, thấy một người đàn bà không có hai vai, chỉ dùng hai chân thêu giày tất, khéo léo tinh tế như người khéo tay. Quần áo khá sạch sẽ. Mỗi nơi bà dừng lại, người xem đông như bức tường, tranh nhau ném tiền cho.

 Tiền Tượng Tiên nói: Đời có kẻ chẳng ra gì, chân tay lành lặn cả mà không tự nuôi nổi mình, không bằng đôi chân của hai người đàn bà này, buồn thay! Tử Do nói: "Mắt tục ưa của lạ, dù đẹp cũng không bằng xấu. Chỉ cầu được bố thí nhiều, cần gì có chân tay? Người mắt hai con ngươi (bậc hiền tài) còn khốn khổ với giỏ cơm bầu nước, kẻ xấu như Ai Thai Đà (người xấu xí trong sách Trang Tử mà ai cũng mến) lại được quý có một không hai. Xưa nay lẽ công bằng đã suy, nghìn năm mới có một bà Phiếu Mẫu (bà giặt lụa đã cho Hàn Tín ăn khi ông còn hàn vi, ý chỉ người biết trọng người tài lúc chưa gặp thời). Búi tóc giả được vào làm quan trước, thì ta cũng đành để đầu bù tóc rối."

 Trong niên hiệu Gia Tĩnh, ở kinh đô có một người không có cả tay lẫn chân. Cha anh ta đựng anh trong túi vải, vừa đầy hai thước, trông y như con cá. Ông kẹp anh mang ra ngoài, người xem đông như bức tường. Mặt to, giọng khỏe, có thể lăn lộn trên đất.

 Thổi nhạc dưới cổ

 Năm Canh Thìn niên hiệu Gia Tĩnh, quan hiến phó Triệu Bá Phượng (?) từ Khúc Giang đưa một đạo sĩ về Tam Cù. Dưới cổ đạo sĩ có một lỗ, có thể thổi tiêu; mỗi khi ăn uống thì lấy vật bịt lại, nếu không nước sẽ trào ra từ lỗ ấy. Mỗi khi nói bằng miệng thì bịt chỗ cổ họng; khi nói bằng cổ họng thì lấy tay bịt miệng. Trước đó ba mươi năm, Trình tiên sinh ở Sa Tùy từng thấy ở hành tại (nơi vua tạm đóng) một đạo sĩ đặt sáo vào dưới cổ thổi nhạc, tiếng trong trẻo vang xa mà không chạm tới miệng. Không biết vì sao lại như vậy, ngờ là cùng một người.

 Trần Tích Huyền nói: A Na Luật Đà (một đại đệ tử của Phật) không có mắt mà thấy; rồng Bạt Nan Đà không có tai mà nghe; thần nữ sông Hằng không dùng mũi mà ngửi được hương; Kiêu Phạm Bát Đề lưỡi khác thường mà biết vị; thần Thuấn Nhã Đa (thần hư không) không có thân mà biết cảm xúc chạm. Các tướng biến hóa trên đời, quả có những điều không thể truy xét cho cùng, khác gì hai đạo sĩ kia!

 Giáng Thụ hát hai bài, Hoàng Hoa viết hai tờ

 Sách Chí kỳ chép: Giáng Thụ một giọng hát được hai bài, hai người lắng nghe, mỗi người nghe một bài, không lẫn một chữ. Người ta ngờ một giọng phát ra từ mũi, rốt cuộc không đoán được là thuật gì. Bấy giờ có người tên Hoàng Hoa, hai tay viết được hai tờ, hoặc chữ chân hoặc chữ thảo, đưa bút không ngừng, tờ nào có ý tờ nấy.

 Người không đầu

 Thôi Quảng Tông bị Trương Thủ Khuê giết, nhưng vẫn không chết, đói khát thì vạch chữ xuống đất, tình đời không đổi, còn sinh thêm một con trai. Bốn năm năm sau, bỗng vạch xuống đất: "Ngày kia sẽ chết." Quả nhiên như vậy.

 Người Long Thư coi kho Tả thảng (kho tiền của triều đình) (?) từng kể: có người họ hàng đi làm quan ở Tây Thục, đường đi qua vùng Tương, Hán. Chiều tối vào trọ một quán, chợt thấy phía bên trái quán có một người không đầu, sợ hãi tưởng là ma. Chủ quán nói: "Quan lớn không cần sợ. Đây là người đấy, mấy năm trước vì mắc bệnh tràng nhạc, bệnh lan rộng, một sớm đầu bỗng rụng mất. Người nhà cho là không cứu được, vậy mà rốt cuộc không chết. Từ đó mỗi khi cần gì thì lấy tay vạch ra. Hằng ngày lấy cháo loãng rót vào, nên đến nay vẫn còn sống." Lại kể: trong quân của Nhạc hầu (tức Nhạc Phi) có một người lính phạm pháp bị chém bêu đầu, vợ đang mang thai. Sau sinh một con trai, thân hình rất to lớn, nhưng đầu cực nhỏ, chỉ bằng nắm tay, mày mắt đều như chạm khắc. Thế mới biết bào thai có liên hệ, cha mẹ với con ứng với nhau.

 Năm Thiệu Hưng thứ hai mươi lăm (đời Tống Cao Tông), Trung dực lang (một bậc hàm quan võ) Điêu Đoan Lễ theo Thiệu vận sứ (quan coi việc vận chuyển, thuế lương một vùng) đi Giang Tây, qua đường Thuần An thuộc Nghiêm Châu. Chiều ghé trọ quán, trời chưa tối, ông bèn thong thả dạo theo đường làng hai ba dặm, vào một nhà ở thôn nghỉ chân. Vợ chồng nhà ấy đang giã thóc. Hỏi họ tên, đáp: "Họ Phan." Người vợ pha trà mời. Ông nghe nhà bên có tiếng chíp chíp, thử nhìn trộm, thì là một người không đầu đang đan giày cỏ, tay đưa rất nhanh. Điêu kinh hãi.

 Anh Phan nói: "Đây là cha tôi. Năm Canh Tý niên hiệu Tuyên Hòa, gặp loạn giặc Phương (tức Phương Lạp), bị chém đầu mà chết, nhưng tay chân vẫn cử động, thân thể còn ấm. Chúng tôi không nỡ khâm liệm chôn cất, lấy thuốc đắp vào chỗ đứt. Sau vết thương lành, mọc ra một lỗ khác, muốn ăn uống thì kêu chíp chíp. Rót cháo loãng vào từ từ, nhờ thế mà sống. Nay đã ba mươi sáu năm, cha tôi đã bảy mươi tuổi rồi!" Điêu vội về quán trọ, tinh thần bất an suốt mấy ngày. Về sau mỗi lần nghĩ lại, tóc gáy lại dựng đứng.

 Nửa đầu

 Đoạn An Tiết trong niên hiệu Thiên Phục (đời Đường Chiêu Tông) tránh loạn rời kinh, tới một quán trọ trong núi Thương Sơn, thấy một bà lão mất nửa cái đầu, ngồi giữa giường se gai, tay đưa rất thạo. Con dâu bà nói: "Khi giặc Sào (tức Hoàng Sào) vào kinh, bà bị giặc chém, từ mũi trở lên một nửa theo lưỡi đao mà mất. Có người lấy thuốc đắp bọc lại, tay chân hơi cử động, người nhà lấy nước cơm rót vào miệng, lâu dần thì không sao, nay đã hơn hai mươi năm."

 Đầu đứt lại liền

 Thời Chính Đức (đời Minh Vũ Tông), ở vùng Tế có một tú tài gặp loạn giặc cướp lưu động, chạy trốn không kịp bị giặc chém, thấy đầu rơi xuống ngực mà cổ họng chưa đứt, vội lấy tay nâng đầu đặt lên cổ, máu nóng đông lại, đau quá rồi chết. Lâu sau hơi tỉnh lại, nằm giữa ruộng đồng. Giặc rút, người nhà đi tìm xác khiêng về. Mười ngày không chết, nuốt được cả cháo loãng. Trăm ngày sau vảy bong, xem cổ thì vết sẹo như sợi dây lớn quấn vào tận dưới má.

 Miếu Dũng Sĩ

 Thời Hán, Chu Tuân làm Công tào (quan coi việc xét duyệt công trạng, nhân sự trong quận). Công Tôn Thuật tiếm xưng đế hiệu, Tuân giữ người trong quận không chịu khuất phục. Thuật đánh, Tuân bèn đem quân chống lại, chôn bánh xe, buộc chân ngựa (tỏ ý quyết không lui) mà chết trận. Hán Quang Vũ truy tặng là Phụ Hán tướng quân. Ngô Hán dâng biểu xin lập đền thờ. Có thuyết nói: Tuân mất đầu, lui về tới đất này, buộc ngựa xong, lấy tay sờ đầu mới biết đầu đã mất. Thế là người trong vùng cảm phục nghĩa khí, lập đền thờ gọi là "miếu Kiện Nhi" (miếu chàng trai mạnh mẽ), sau đổi là "miếu Dũng Sĩ". Chuyện thấy trong sách Tân Hán huyện đồ ký.

 Không đầu cũng tốt

 Giả Ung ra khỏi địa giới đi đánh giặc, bị giặc chém mất đầu, vẫn lên ngựa trở về doanh. Tướng sĩ trong doanh tranh nhau ra xem. Ung từ trong ngực nói: "Các ông xem có đầu tốt hay không đầu tốt?" Viên lại khóc đáp: "Có đầu tốt." Ung nói: "Không phải, không đầu cũng tốt!" Nói xong thì tắt thở.

 Người yêu quái

 Ông tổ chín đời nhà Tống Khanh nhỏ như đứa trẻ, nằm trong ổ gà, không ăn không uống, không biết bao nhiêu tuổi. Con cháu mỗi ngày mồng một và rằm xếp hàng lạy, ông cúi đầu nhìn xuống. Bà tổ xa của Vương Nhân Dụ người Thái Nguyên khoảng hơn hai trăm tuổi, người chỉ cao ba bốn thước, ăn uống rất ít, đi lại không để dấu vết. Chỉ ở đầu giường có cái hòm liễu, dặn con cháu không được mở. Một hôm đứa cháu vô lại say rượu mở ra, chỉ có một cái lược sắt. Từ đó bà đi mất không trở về.

 Ở một làng thuộc Trì Châu có hai cụ tổ ông bà, mỗi người cao ba thước, đắp chăn bông, ngồi trong khám thờ Phật. Hai mắt vẫn động được, chấm rượu vào miệng cũng biết liếm. Da đều dính sát vào xương, không biết bao nhiêu tuổi.

 Huyện úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp ở huyện) huyện Hạ là Hồ Húc có lần đến địa giới huyện Kim Thành, nghỉ ở một nhà dân. Vừa dọn cơm, thấy một bà lão cao hai thước đến ăn vụng. Cô con dâu nắm tai bà kéo vào trong nhà. Họ nói đó là bà cô tổ bảy đời, thọ hơn ba trăm tuổi. Khổ vì bà ăn vụng, thường trói nhốt trong cũi, lần này tình cờ sổng ra.

 Thời Đường, ở quán Đổng Kiều huyện Tam Nguyên có bà lão họ Mạnh, hơn trăm tuổi mới mất. Người trong quán đều gọi là "quán Trương đại phu". Bà tự kể: "Năm hai mươi sáu tuổi tôi lấy Trương Sát, Sát được Quách Phần Dương tin dùng. Mặt Sát rất giống tôi. Sát mất, tôi bèn mặc áo mũ đàn ông, ghi tên là em trai Sát, được tiếp tục phục vụ Phần Dương. Ở góa mười lăm năm. Từ khi Phần Dương mất, tôi đã bảy mươi hai tuổi, trong quân nhiều lần tâu lên, được kiêm chức Ngự sử đại phu (quan đứng đầu Ngự sử đài, cơ quan giám sát quan lại). Chợt nghĩ mình cô độc, bèn lấy ông lão họ Phan ở quán này làm chồng. Gần đây lại sinh hai con trai, tên là Thao và Cừ." Thao năm mươi lăm tuổi, Cừ năm mươi hai tuổi. Chuyện thấy trong sách Can soạn tử (?).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video