Thiên Quyệt trí (mưu trí xảo quyệt), thứ hai mươi mốt
Tử Do (tức tác giả Phùng Mộng Long) nói: Trí khôn trong lòng người giống như ánh sáng của mặt trời, mặt trăng. Đất phân bẩn thỉu mà ánh sáng vẫn rọi tới; hang hốc quanh co mà ánh sáng vẫn lọt vào. Trí khôn không thể bỏ hẳn sự xảo trá, nên có cái tốt, có cái không tốt, cũng là lẽ đương nhiên. Kẻ tiểu nhân dùng nó làm mánh khóe, người quân tử dùng nó thành sự sáng suốt như thần. Tóm lại đều là sự linh lợi của lòng người, tùy người sử dụng ra sao. Không thể nói trí khôn chỉ thuộc về quân tử, còn xảo trá chỉ thuộc về tiểu nhân. Vì thế gom lại thành thiên "Quyệt trí", thứ hai mươi mốt.
Ngụy Vũ (tức Tào Tháo, sau được truy tôn là Ngụy Vũ Đế)
Tào Tháo lúc nhỏ ăn chơi lêu lổng, người chú nhiều lần mách với cha ông là Tào Tung. Tháo lấy làm lo, bèn giả vờ méo mặt lệch miệng. Người chú trông thấy, bảo là bị "trúng phong" (bị trúng gió, méo mặt liệt người). Chú lại đi báo với Tung. Tung hoảng hốt gọi con đến hỏi: "Chú con nói con bị trúng phong, đã khỏi rồi sao?" Tháo đáp: "Con vốn chẳng bị trúng phong gì cả, chỉ vì không được chú thương nên bị chú nói xấu oan thôi." Từ đó về sau, chú mách điều gì Tung cũng không tin nữa.
Ngụy Vũ thường nói: hễ có ai định hại mình thì mình liền thấy tim đập động. Ông bèn bảo một kẻ hầu thân tín: "Ngươi giắt dao, lén đến cạnh ta. Ta nhất định sẽ nói là tim động, rồi sai bắt ngươi đem hành hình. Ngươi chỉ cần đừng nói là ta sai khiến thì sẽ không sao cả, rồi ta sẽ thưởng hậu cho ngươi." Người ấy tin lời, khi bị bắt không hề sợ hãi, thế là bị chém luôn.
Chuyện Tào Tháo ăn dã cát (một loại cỏ độc) mà không chết, và chuyện ông nói trong giấc mơ hay giết người, đều là trò dối trá. Riêng việc này thì e rằng đứa trẻ ba tuổi cũng khó mà lừa được. Người thân cận của lão Man (Tào Tháo tên tục là A Man), lẽ nào lại là tượng gỗ? Ắt hẳn lão này đã tính toán từ trước, chọn sẵn một kẻ cực kỳ ngu đần, giả vờ yêu quý thân thiết, rồi mượn hắn để biến trò lừa của mình thành chuyện như thật. Quả là kẻ đứng đầu trong hàng túi khôn, kẻ cầm đầu trong bọn giặc gian xảo vậy!
"Ở đâu cũng thể nhận thiên lý"
Sách "Tây đường kỷ văn" chép: Trạm Cam Tuyền, tên là Nhược Thủy, thường dạy người ta "tùy xứ thể nhận thiên lý" (ở bất cứ đâu cũng phải tự mình thể nghiệm, nhận biết thiên lý — tức lẽ trời, đạo lý đúng đắn tự nhiên theo học thuyết Lý học của Nho gia). Khi ông về sống ở quê, hễ chỗ nào núi sông đẹp đẽ, ruộng vườn màu mỡ, ông đều mượn danh nghĩa xây thư viện (trường học), lập học điền (ruộng lấy hoa lợi để nuôi trường), nhất định chiếm lấy cho được để làm giàu riêng cho mình, mà đều nhờ vào thế lực của đám học trò đang làm quan to. Người trong làng thường nói: "Đấy chính là ông Cam Tuyền ở đâu cũng thể nhận thiên lý đấy!"
Không phải là ở đâu cũng thể nhận "thiên lý" (lẽ trời), mà là ở đâu cũng thể nhận "địa lý" (chơi chữ: "địa lý" ở đây là đất đai, tức ở đâu cũng nhắm đến chiếm đất).
Hai chuyện người con hiếu trong sách "Triều dã thiêm tải"
Ở Đông Hải có người con hiếu là Quách Thuần, mẹ mất. Mỗi lần ông khóc thì bầy quạ lại kéo đến rất đông. Quan sai người đi xem xét, thấy quả có thật, bèn dựng biển nêu khen ở cổng nhà, cổng làng. Về sau tra hỏi kỹ, hóa ra mỗi lần khóc ông lại rắc bánh xuống đất, bầy quạ tranh nhau đến ăn. Làm như thế nhiều lần, quạ hễ nghe tiếng khóc là đua nhau bay tới, chứ chẳng phải linh ứng gì.
Đây là mẹo hay của Điền Đơn (tướng nước Tề thời Chiến Quốc, từng sai rắc thức ăn trong sân để chim chóc bay đến đông đúc, khiến quân địch tưởng có thần giúp), tiếc là đem dùng vào việc nhỏ. Nhưng rắc bánh cho chim ăn cũng góp phần tích phúc cho người đã khuất, gọi là hiếu thì cũng được.
Ở Hà Đông có người con hiếu là Vương Toại, trong nhà mèo và chó bú chéo con của nhau. Quan châu, quan huyện tâu lên, thế là được nêu khen. Hóa ra mèo và chó đẻ cùng một lúc, ông lấy mèo con bỏ vào ổ chó, lấy chó con bỏ vào ổ mèo, chúng bú quen sữa rồi thành ra như thế.
Mà dù có không phải là giả, thì việc ấy dính dáng gì đến chữ hiếu?
Thói hào hiệp của Thôi và Trương
Hai sĩ tử đi thi Tiến sĩ là Thôi Nhai và Trương Hỗ, sau khi thi trượt thì đi chơi vùng Giang Hoài, ham rượu, ngâm thơ ngông cuồng, tự coi nhau là bậc hiệp khách. Thôi từng có bài thơ rằng: "Trên đỉnh núi Thái Hành, tuyết dày ba thước; trong ngực người tráng sĩ, giắt ba thước sắt (thanh kiếm). Một sớm nếu gặp được người tri kỷ, bước ra cửa là từ biệt vợ con ngay." Từ đó tiếng hiệp khách của họ truyền khắp miệng người.
Một tối nọ, có một người khác thường, ăn mặc rất ra dáng võ nhân, lưng đeo kiếm, tay xách một cái túi đựng vật gì, máu rỉ ra ngoài, bước vào cửa hỏi: "Đây có phải nhà của Trương hiệp sĩ không?" Đáp: "Phải." Trương vái chào khách rất cung kính. Ngồi xong, khách nói: "Tôi có một kẻ thù, mười năm nay tìm không được, đêm nay bắt được rồi, mừng không sao kể xiết." Rồi chỉ vào cái túi: "Đây là đầu nó!" Lại hỏi: "Có rượu không?" Trương sai đem rượu ra, khách uống và nhai rất hăng, rồi nói: "Nghe nói ông là người trọng nghĩa khí, tôi có chút việc muốn nhờ, được chăng?" Trương vâng dạ.
Khách nói: "Cách đây vài dặm có một vị nghĩa sĩ, là người tôi chịu ơn sâu nặng. Ông có thể cho tôi mượn mười vạn quan tiền (mỗi quan là một xâu nghìn đồng) không? Tôi muốn lập tức đem đền đáp người ấy. Nếu xong việc thì ơn oán cả đời tôi đều trả hết. Từ đó về sau, dù phải xông vào nước sôi lửa bỏng vì ông, tôi cũng chẳng sợ gì." Trương vốn đã không tiếc của, lại rất thích lời ấy, bèn tính gom các thứ lụa là và đồ vật loại vừa trong nhà, dốc hết đưa cho khách. Khách nói: "Sướng thay! Chết cũng không ân hận!" Rồi để lại cái túi đựng đầu người mà đi, hẹn sẽ quay lại.
Đến hẹn không thấy về, trống canh năm đã dứt, mặt trời đã lên, vẫn bặt vô âm tín. Trương lo cái đầu người trong túi bị lộ ra, mà khách lại không quay lại, định sai người nhà đem chôn. Mở túi ra xem, hóa ra là cái đầu lợn. Lúc ấy mới biết mình bị lừa, từ đó cái khí phách hào hiệp lập tức tiêu tan.
Xét: Trương Hỗ tên chữ là Thừa Cát. Khi ông đang dồn tâm gọt giũa câu thơ thì vợ con gọi cũng không thưa. Họ trách ông, ông nói: "Ta đang lúc miệng nở hoa (đang nghĩ ra lời thơ hay), lẽ nào còn để tâm đến các người?" Về sau ông làm quan ở Nam Hải, thôi việc trở về chỉ chở theo đá núi La Phù, không lo gây dựng sản nghiệp. Tuy có một chuyện bị lừa, ông vẫn không hổ là bậc hào sĩ.
Con mèo màu đỏ thẫm
Sách "Di Kiên chi chí" chép: Ở ngõ phía tây ngoài cửa Bắc thành Lâm An (kinh đô thời Nam Tống, nay là Hàng Châu), có ông lão bán thịt chín tên là Tôn Tam. Mỗi lần ra khỏi nhà, ông đều dặn vợ: "Trông nom con mèo cẩn thận, cả kinh thành không có giống mèo này đâu, đừng để người ngoài nghe thấy, trông thấy. Lỡ bị trộm mất thì đứt mạng tôi! Tôi già rồi không có con, nó chẳng khác gì con tôi cả!" Ngày nào cũng dặn đi dặn lại không thôi. Hàng xóm nghe nhiều lần, trong bụng lấy làm lạ, muốn được xem một lần mà không được.
Một hôm, con mèo bỗng kéo đứt dây chạy ra đến cửa, người vợ vội ôm nó vào. Ai trông thấy cũng kinh ngạc: con mèo màu đỏ thẫm, cả đuôi, chân, lông, râu đều đỏ hết, không ai là không trầm trồ thèm muốn. Tôn Tam về nhà, đánh vợ một trận đau. Ít lâu sau, chuyện dần dần lọt đến tai một viên nội thị (hoạn quan hầu hạ trong cung). Viên nội thị liền sai người đến dụ bằng giá thật cao. Tôn cự tuyệt thẳng thừng. Viên nội thị nài nỉ hết sức, đi lại mấy lần, cuối cùng bỏ ra ba trăm nghìn đồng tiền mới mua được. Tôn khóc lóc nước mắt nước mũi, lại đánh vợ, suốt ngày than thở tiếc nuối.
Viên nội thị được mèo thì mừng lắm, định nuôi cho thuần rồi mới dâng lên vua. Không ngờ màu lông dần dần nhạt đi, mới được nửa tháng đã thành con mèo trắng toát. Hắn tìm đến nhà họ Tôn thì nhà ấy đã dọn đi nơi khác rồi. Thì ra Tôn dùng cách nhuộm tua ngựa, dây lụa, nhuộm dần nhiều ngày để làm giả; những lời răn dặn, những trận đánh vợ giận dữ trước đó đều là gian kế cả.
Vay vàng
Sách "Nhĩ đàm" chép: Vào năm Gia Tĩnh (niên hiệu vua Minh Thế Tông, 1522–1566), có một người học trò ở trọ tại kinh thành chờ được bổ nhiệm. Đã có chức quan rồi, nhưng ở đất khách lâu ngày, túi tiền rỗng không, muốn vay nghìn lạng bạc, bèn nhờ một người khách quen cũ đi nói giúp. Mấy hôm sau, người khách về báo: "Có vị quan hoạn quyền thế nọ đã bằng lòng cho anh vay năm trăm lạng." Người học trò còn tiếc là ít. Khách nói: "Phàm ai đi vay, theo lệ phải đem lễ vật hậu hĩnh đến trước. Tính các ông hoạn quan trong cung là thế, hễ làm cho họ vui lòng thì việc gì mà chẳng được?" Người học trò chạy vạy, gom góp vay mượn đồ vật, tiền lụa, ước được trăm lạng, rồi hẹn ngày vào yết kiến.
Đến cửa, thấy nhà cửa, hiên sảnh lộng lẫy to lớn, bọn gia nô, đầy tớ đều mặc lụa là; hai bên vách chất đầy những bao gạo cao đến tận xà nhà, bao nào cũng có chữ "Ngự dụng" (đồ dùng của vua). Một lúc lâu chủ nhân mới bước ra. Chủ nhân béo ục ịch, phải để hai đứa đầy tớ nhỏ lấy đầu đỡ lưng mà đi. Ông ta nhận lễ, mỉm cười, hứa cho vay tám trăm lạng. Tên đầy tớ nói: "Đã muộn rồi, phải để ngày mai." Chủ nhân nói: "Được." Người học trò ra về, mừng không kể xiết. Người khách lại ghé tai dặn: "Mai nhớ đến sớm, tôi sẽ đợi ở đây."
Hôm sau đến thì chỉ thấy căn nhà trống trơn vắng ngắt, dưới sảnh có hai đống than và đất, đều là đổ ra từ mấy cái bao kia. Hỏi người trông nhà thì đáp: "Hôm qua có một vị hoạn quan thuê nhà nửa ngày, ai mà biết là ai?" Người khách kia cũng biệt tăm, lúc ấy mới biết mình đã trúng kế lừa.
Một đồng tiền lừa được trăm lạng
Sách "Hồ hải kỳ văn" chép: Bọn trộm cắp thì ở kinh thành là ranh mãnh nhất. Có tên trộm dùng một đồng tiền mà lừa được trăm lạng bạc. Hắn ăn mặc như con nhà quyền quý, trước hết đến chợ ngựa, gọi một người bán ghế xếp, đưa cho một đồng tiền, dặn: "Lát nữa ta cưỡi ngựa, ngươi cầm ghế đứng hầu cho ta bước lên." Người kia nhận lời. Hắn bèn nói với chủ ngựa: "Ta muốn mua ngựa tốt, phải cưỡi thử xem được mới thôi." Chủ ngựa cung kính dâng dây cương. Người bán ghế đặt ghế cho hắn bước lên, tên trộm lên ngựa phi nhanh đi mất. Chủ ngựa đuổi theo.
Tên trộm đi thẳng đến gõ cửa một cửa hàng lớn, buộc ngựa trước cửa, nói: "Ta là người nhà của viên thái giám (hoạn quan trong cung) nọ, muốn lấy bấy nhiêu tấm vải đoạn, xin để con ngựa làm vật cầm, dùng xong sẽ đem tiền trả." Chủ hàng thấy ngựa tốt, chẳng chút nghi ngờ, giao đủ số hàng. Hắn vác đi mất. Lát sau chủ ngựa lần theo dấu đến cửa hàng, giành nhau con ngựa với chủ hàng, thành ra kiện tụng. Quan sở tại không phân xử được, đành chia đôi tiền ngựa cho hai bên.
Người đàn bà cưỡi lừa
Sách "Nhĩ đàm" chép: Có ba người đàn bà thuê lừa cưỡi đi đường, một người đàn ông đi theo (chủ lừa). Bỗng người đàn bà trẻ muốn xuống lừa tìm chỗ đi tiểu, gọi hai người kia: "Đi chậm chậm đợi tôi với!" Lúc cô ta xuống lừa, người đàn ông đỡ giúp, cô liền đùa cợt trêu ghẹo như thể có tình ý. Lên lừa rồi, cô nói: "Tôi đau bụng, không đi nhanh được." Người đàn ông vừa không muốn ép cô gái trẻ, đuổi theo hai người kia cũng không kịp, bèn ngồi nghỉ bên đường, không biết cô gái đã quay ngược lại đi mất từ lâu. Hôm ấy mất sạch cả ba con lừa.
Ông đạo sĩ ở kinh đô
Thời Bắc Tống, có một ông đạo sĩ đến kinh đô, tự xưng đã được phép mầu luyện đan sa (thuốc tiên luyện từ chu sa), mặt mũi trông như chàng trai hai mươi, tự nói mình đã hơn ba trăm tuổi. Người sang kẻ hèn đều tranh nhau ngưỡng mộ: kẻ đem của cải đến xin thuốc, người ôm kinh sách đến xin chỉ dạy, cửa nhà đông như chợ. Bấy giờ có mấy vị quan trong triều đến nhà ông, đang ăn uống say sưa thì người gác cổng vào báo: "Cậu con từ trang trại lên, muốn vào chào cụ." Đạo sĩ biến sắc quát mắng. Có người khách ngồi đó nói: "Con trai ngài từ xa tới, cho gặp một chút có sao đâu?"
Đạo sĩ nhăn mặt hồi lâu mới nói: "Cứ cho nó vào." Lát sau thấy một ông lão râu tóc bạc như bạc, lẩm cẩm, lưng còng, bước nhanh lên vái lạy. Lạy xong, đạo sĩ quát đuổi vào cửa trong, rồi thong thả bảo khách: "Thằng con tôi ngu dại, không chịu uống thuốc tiên, nên mới đến nông nỗi này; chưa tới trăm tuổi mà đã khô héo thế kia. Ngày thường tôi vẫn đuổi nó về ở thôn quê." Khách ngồi đó càng coi ông là thần tiên. Về sau có người lén gặng hỏi người thân quen của đạo sĩ, mới biết: "Ông già lưng còng ấy chính là cha ông ta."
Kẻ luyện đan lừa đảo
Có kẻ dùng thuật luyện đan (thuật luyện thuốc tiên, cũng là thuật tự xưng biến chì thành bạc) để bày trò lừa đảo. Hắn làm giả đồ bạc, bày xe kiệu, kẻ hầu người hạ cho rầm rộ, lại thuê một cô kỹ nữ làm thiếp, ngày ngày uống rượu trên Tây Hồ. Đồ dùng bày trên thuyền nhìn qua đều toàn là bạc ròng. Một lão nhà giàu thấy thế trong bụng thèm thuồng, tiến lên vái chào rồi hỏi: "Ông có phép gì mà giàu đến thế?" Kẻ kia nói: "Luyện được đan thì bạc chỉ là thứ của thừa thôi!" Lão nhà giàu bèn mời hắn cùng người thiếp về nhà, bỏ ra hai nghìn lạng bạc làm "bạc mẹ" (vốn gốc để luyện cho đẻ ra thêm bạc), nhờ hắn luyện.
Kẻ kia bỏ chì và thuốc vào lò, luyện hơn mười ngày, rồi ngầm hẹn một gã râu dài bất ngờ chạy đến nói dối: "Nhà gặp tang mẹ, sao không về gấp!" Hắn khóc rống lên, bảo chủ nhà: "Việc xảy ra bất đắc dĩ, phiền ông cùng nàng hầu của tôi trông lò, ít bữa tôi sẽ về." Thực ra hắn đã lấy trộm số bạc đem đi, lại dặn cô kỹ nữ lén ăn nằm với chủ nhà. Chủ nhà không nhận ra, rơi vào bẫy, ân ái với cô kỹ nữ mấy đêm thì kẻ kia trở về. Mở lò ra xem, hắn giả vờ kinh hãi nói: "Hỏng rồi! Ông xâm phạm đến thiếp của tôi nên đan đã hỏng mất rồi!" Chủ nhà không biết đáp sao, lại bỏ ra một món bạc lớn đền cho hắn. Hắn làm ra vẻ bực bội bỏ đi. Chủ nhà còn lấy làm may vì tống tiễn được hắn đi.
Năm Gia Tĩnh, ở Tùng Giang có một giám sinh (học trò ở Quốc Tử Giám, trường học cao nhất của triều đình), học rộng, ăn nói giỏi, nhưng rất mê thuật luyện đan. Có một tay thuật sĩ luyện đan thoạt tiên làm thử một mẻ nhỏ để lấy lòng tin, đợi anh ta bỏ ra nhiều bạc rồi trộm sạch đem đi. Giám sinh vừa hổ thẹn vừa căm tức, muốn đi khắp nơi mong gặp lại hắn. Bỗng một hôm, gặp hắn ở cửa Xương Môn đất Ngô (Tô Châu). Tay thuật sĩ không đợi anh mở miệng đã mời vào quán uống rượu, ân cần xin lỗi.
Rồi hắn bàn: "Bọn tôi được vàng bạc là tiêu hết ngay. Nay ở Đông Sơn có một nhà giàu lớn, đã hẹn ước xong xuôi với tôi, chỉ chờ thầy tôi đến là bắt tay làm. Nếu anh chịu tạm đóng vai thầy tôi, lấy của nhà ấy bù lại cho anh thì dễ như trở bàn tay!" Giám sinh nóng lòng muốn lấy lại bạc nên nhận lời. Hắn bảo anh cắt tóc làm đầu đà (thầy tu khổ hạnh), còn hắn thì thờ anh theo lễ thầy trò. Nhà giàu kia tiếp chuyện, thấy anh ăn nói sắc sảo, rất kính phục, ngày ngày tiếp đãi, còn việc luyện đan thì giao cho đám đồ đệ, lại nghĩ có thầy ở đây thì chẳng lo gì. Một hôm tay thuật sĩ lại trộm bạc chuồn mất, nhà giàu bắt lấy "ông thầy", định đưa lên quan. Giám sinh kêu khóc tự minh oan, mãi mới được thả. Khi về nhà, người thân quen thấy tóc anh ngắn lởm chởm, ai cũng chế giễu.
Đem bạc đổi lấy sắc đẹp, như vậy còn chưa thua trắng, chỉ là tốn tiền thưởng cho kỹ nữ hơi quá thôi. Còn như đem cả mái tóc dâng đi để đổi lấy một tiếng "sư phụ" thì lại càng vô lý.
Hai ông sư xảo trá trong sách "Nhĩ đàm"
Có một ông sư tướng mạo khác thường, có thể nhịn ăn hoàn toàn, ngoài cái bầu và tấm áo vá ra thì không có lấy một sợi tơ, một hạt gạo. Ông ngồi trên bè gỗ của một thương nhân Huy Châu, mười ngày không ăn mà không đói. Thương nhân thử ông, thả bè ra giữa dòng, lại mười ngày nữa, ông vẫn như thế. Mọi người bèn rủ nhau lễ lạy, gọi là "Phật sống", tranh nhau cúng dường (dâng đồ ăn, vật dụng cho người tu hành). Ông nói: "Không cần cúng dường. Ta là đầu đà ở chùa trên núi nọ, vì chính điện bị hư hỏng nên muốn xin các thí chủ bố thí để làm nên công đức vô lượng (phúc đức lớn không đo được)." Rồi ông đưa ra tờ sớ quyên góp, bảo mọi người ghi tên và số tiền theo thứ bậc, hẹn đến ngày tháng nào đó vào chùa gặp nhau.
Đến hẹn, mọi người tìm đến hỏi thì trong chùa tuyệt nhiên không có ông sư ấy; chính điện tuy có hư hỏng thật, nhưng cũng chẳng có ai đi xin bố thí. Đang lúc cùng sư trong chùa kinh ngạc về chuyện ấy, bỗng thấy pho tượng thần Già Lam (vị thần hộ vệ chùa) trông giống hệt ông sư kia, trong lòng tượng có cuốn sổ, chính là tờ sớ hôm trước. Mọi người kinh ngạc cho là thần linh hiển ứng, vui vẻ cúng nghìn lạng bạc, lại sợ lộ chuyện ra sẽ mất công đức nên dặn nhau đừng truyền ra ngoài. Về sau mới biết: hồi đắp tượng, vì ông sư có tướng mạo khác thường nên người ta đắp tượng giống ông, ông bèn bày ra trò này. Còn chuyện nhịn ăn thì ông lấy thịt bò khô nặn thành mấy chục hạt tràng hạt lớn, lén lút ăn. Tất cả đều là việc làm của gã sư gian.
Ở huyện Văn Hương có một ông sư làng, thấy con trâu của một nhà nông béo tốt, ngày ngày rình lúc trâu ở ngoài đồng, xát muối lên đầu mình cho trâu liếm, lâu dần trâu quen. Một tối, ông sư đến nhà nông ấy, khóc mà nói: "Con trâu của ông là kiếp sau của cha tôi đầu thai vào. Cha báo mộng cho tôi, tôi muốn chuộc về." Chủ nhà dắt trâu ra. Trâu thấy sư liền liếm đầu sư. Chủ nhà bèn đem trâu cho sư. Sư về giết trâu, viên thịt lại thành từng viên, nhét vào cây gậy rỗng, rồi lại giả vờ "tọa quan" (ngồi tu kín trong phòng, không ra ngoài) nhịn ăn để lừa người. Về sau có một viên tri huyện họ Mạnh hỏi đến chuyện đại tiểu tiện của sư, mới vạch trần được trò gian.
Nuốt xá lợi
Sách "Thái Bình quảng ký" chép: Đời Đường, mấy năm trước ở vùng Lạc Trung (quanh Lạc Dương) có một ông sư giữ mấy hạt gọi là "xá lợi" (những hạt cứng còn lại sau khi hỏa táng thân Phật hoặc bậc cao tăng, được thờ làm vật thiêng), đựng trong bình lưu ly, ngày đêm các thí chủ đến dâng hương, lễ bái, không ngày nào ngớt. Có một gã học trò nghèo vô lại đến gặp sư, xin xem xá lợi. Sư lấy bình đưa cho. Gã liền chộp lấy nuốt chửng. Sư hoảng hốt không biết làm sao, lại sợ người ngoài biết chuyện. Gã học trò nói: "Đưa tiền cho tôi, tôi sẽ uống thuốc cho nó ra." Sư đưa hai trăm quan tiền, gã bèn uống ba đậu (vị thuốc gây đi ngoài rất mạnh), tháo dạ ra. Sư mừng rỡ đem rửa sạch rồi cất đi.
Đổi thuật cho nhau
Phàm các trò ảo thuật phần nhiều đều là giả dối. Ở Kim Lăng có người bán thuốc, chở trên xe một pho tượng Đại sĩ (Bồ Tát, ở đây chỉ Quán Âm). Ai đến hỏi bệnh, hắn đem thuốc đưa qua tay tượng, viên nào dính lại trên tay không rơi xuống thì cho người ta uống, mỗi ngày kiếm được nghìn đồng. Có một chàng trai trẻ đứng bên xem, muốn học được thuật ấy, đợi người ta về hết thì mời hắn vào quán rượu. Chàng không trả tiền rượu, uống xong cứ thế đi ra, chủ quán làm như không thấy. Như thế ba lần.
Người bán thuốc hỏi cách làm, chàng nói: "Đây chỉ là mẹo nhỏ, nếu ông chịu đổi thuật với tôi thì may lắm." Người bán thuốc nói: "Tôi chẳng có gì khác. Tay tượng Đại sĩ là đá nam châm, trong thuốc có mạt sắt, thế là dính thôi." Chàng trai nói: "Tôi lại càng chẳng có gì khác. Chẳng qua trả trước tiền cho quán rượu, giao hẹn khi khách tới thì tuyệt đối đừng hỏi gì." Hai bên cùng cười lớn rồi thôi.
Thầy đồng
Hạ Sơn làm thầy đồng, tự cho mình linh thiêng lạ thường. Phạm Nhữ Dư đùa: "Mai ta nắm trong tay một cái bánh đường, cho ngươi đoán. Nói trúng thì người ta càng tin ngươi." Thầy đồng vâng dạ. Đến sáng, lúc thầy đồng làm lễ cho thần nhập, người xem đứng kín như tường. Phạm nắm cục phân chó trong tay rồi hỏi. Thầy đồng nói: "Đây là bánh đường." Phạm giả vờ vái lạy: "Đúng là thần linh!" Rồi bảo ông ta ăn đi. Thầy đồng sợ lộ chuyện, đành nín chịu dơ bẩn mà ăn hết ngay.
Bà đồng
Dân ở phố phường kinh thành phần nhiều tin bà đồng. Có một người võ biền tên Trần Ngũ, chán ghét việc người nhà tôn sùng bà đồng quá mức mà không cách nào ngăn được. Một hôm, ông ngậm một quả mận xanh trong má, nói dối người nhà là bị nhọt sưng đau dữ lắm, nằm bỏ ăn suốt ngày. Vợ ông lo lắm, mời bà đồng đến chữa. Bà đồng lên đồng, bảo rằng bệnh của Ngũ tên là đinh nhọt (thứ mụn độc, nhân cứng như cái đinh, sưng đau, có thể nguy đến tính mạng), vì ông xưa nay không kính thần nên thần không chịu cứu.
Người nhà quỳ lạy vây quanh, khẩn khoản cầu xin, bấy giờ thần mới nhận lời. Ngũ giả vờ rên rỉ rất gấp, bảo người nhà: "Phải mời thầy thần vào xem cứu tôi mới được." Bà đồng vào ấn tay xem bệnh. Ngũ bèn thong thả nhổ quả mận xanh ra cho bà ta xem, túm lấy bà đồng tát vào má, rồi quát đuổi ra khỏi cửa. Từ đó người nhà không còn ai tin bà đồng nữa.
Dùng xá lợi để kiếm lợi của người, thì có kẻ mượn chính xá lợi mà kiếm lợi lại. Dùng ảo thuật để lừa kẻ ngu, thì có kẻ dựa vào ảo thuật mà lừa lại. Dùng thần linh để làm khốn người, thì có kẻ giả thần linh mà làm khốn lại. Câu "không gian trá nào mà không bị phá, không dối trá nào mà không bị vạch trần", thật đúng thay!
Hoàng Thiết Cước (Chân Sắt họ Hoàng)
Hoàng Thiết Cước là tay trộm khoét vách trèo tường cừ khôi. Cạnh nhà có quán rượu, Hoàng đến mua chịu, chủ quán keo kiệt không bán. Hoàng nói đùa: "Ta nhất định sẽ trộm cái bình rượu của ngươi, đem sang quán khác đổi rượu uống." Tối ấy chủ quán xách bình rượu đặt lên chiếc kỷ trước giường ngủ, khóa cửa thật chặt rồi yên tâm ngủ. Đến sáng mất bình, xem ổ khóa vẫn y nguyên, vội sang các quán khác dò tìm, quả nhiên thấy bình ở đó. Hỏi ai đem đến, đáp: "Gã Hoàng." Chủ quán đến hỏi Hoàng làm cách nào. Thì ra Hoàng dùng một cây sào nhỏ khoét rỗng ruột cho thông hơi, buộc một cái bong bóng lợn ở đầu sào, luồn sào qua cửa sổ, đưa bong bóng vào trong bình, rồi thổi hơi cho bong bóng phồng lên, nhấc bổng bình lên, vì thế lấy được bình.
Trộm cái khánh
Trong làng có một bà già vẫn thường tụng kinh, có cái khánh (nhạc khí gõ khi tụng kinh) bằng đồng cổ. Một tên trộm lấy hòn đá gói lại, vác đến ngoài cửa nhà bà, có người hỏi là vật gì, hắn đáp: "Cái khánh đồng, định đem bán." Vào cửa thấy không có ai, hắn vứt hòn đá xuống đất, vác cái khánh quay vào trong cửa hỏi: "Có muốn mua khánh không?" Trong nhà đáp: "Nhà có sẵn rồi." Tên trộm gói cái khánh lại vác ra, người trong lẫn người ngoài đều không hay biết.
Giả què, giả liệt
Ở cửa Xương Môn có người thợ đang đục vàng trong cửa hiệu. Bỗng có một người ăn mặc khăn áo như học trò rất bệ vệ, khập khiễng lết tới, tự nói một mình: "Tên huyện lệnh tàn bạo vì lỗi nhỏ mà đánh ta tàn nhẫn, ta nhất định phải báo thù!" Rồi trong tay áo lấy ra một miếng cao dán lớn, hơ bên lò, như thể định dùng chữa vết thương. Đợi cao chảy ra, hắn vội dán ngay lên mặt người thợ. Người thợ bị nóng, đưa tay lên gỡ, thì hắn đã cầm vàng chạy mất.
Lại có một nhà, trước cửa chất những bao gạo. Bỗng có một người liệt chân, bụng phệ thõng xuống rất to, co quắp hai chân lết tới, ngồi lên bao gạo. Mọi người cùng nhìn mà không biết hắn làm cách nào, hắn đã giấu một bao gạo vào dưới háng, rồi lại co quắp lết đi. Về sau mất gạo, mới biết chuyện. Thì ra cái bụng của hắn là độn nhét mà thành, còn chuyện liệt chân cũng là giả.
Bài "Kẻ trộm què" của Hà Đại Phục (tức Hà Cảnh Minh, văn nhân đời Minh)
Có một tên trộm què, một chân bị liệt, giỏi nghề khoét vách trèo tường. Có lần ban đêm hắn theo hai tên trộm khác vào nhà một họ giàu có, trèo lên mái lật ngói, bảo hai tên kia dùng dây thòng hắn xuống. Hắn lục lấy của cải bỏ vào rương, bảo hai tên kia kéo lên. Xong rồi chúng lại thả rương xuống, hắn lại bỏ của vào cho kéo lên, như thế ba lần. Tên trộm què tự nghĩ: "Rương lên hết rồi, chúng chẳng bỏ ta lại mà đi sao?" Bèn tự chui vào ngồi trong rương. Hai tên kia kéo lên, quả nhiên thì thầm với nhau: "Của đã nặng rồi! Nó ra thì ắt đòi lấy phần nhiều, chi bằng bỏ nó lại mà đi!" Rồi khiêng rương đi ra cánh đồng rộng.
Một tên nói: "Thằng trộm ấy tự xưng là giỏi ăn trộm, thế mà lại bị hai đứa mình bán đứng!" Tên kia nói: "Giờ này nó sắp được gặp ông chủ nhà rồi!" Hai đứa cùng cười lớn, hớn hở, không biết tên trộm què lại đang ở trong rương. Một lúc sau hai tên mỏi mệt ngồi nghỉ bên đường. Tên trộm què đoán trời sắp sáng, lại nghe xóm xa có tiếng người cười nói, bèn từ trong rương nhảy ra hét lớn: "Có cướp cướp của tôi!" Hai tên kia hoảng hốt chạy trốn. Tên trộm què trái lại được hết của cải đem về.
Người vợ khôn
Sách "Nhĩ đàm" chép: Có một nhà, tối hôm cưới vợ, có tên trộm đến khoét vách. Hắn đã chui vào, đúng chỗ ấy có cây gỗ lớn, hắn va phải, gỗ đổ xuống, vỡ đầu chết. Soi đèn xem thì là người hàng xóm quen biết; trong lúc cuống cuồng, cả nhà sợ lại chuốc lấy tai vạ. Cô dâu mới nói: "Không sao." Bảo dọn trống một cái rương, cho xác tên trộm vào trong, khiêng đến trước cửa nhà hắn, gõ cửa mấy cái. Vợ tên trộm mở cửa thấy cái rương, tưởng là của chồng trộm được, liền khiêng vào trong. Mấy hôm sau chồng không về, mở rương ra xem thì là xác chồng, không biết ai giết, cũng không dám nói ra, đành đem chôn.
Mưu trí tra hỏi kẻ trộm
Hồ Cấp Trọng khi làm quan ở Ninh Hải, có lần đi ra ngoài, gặp một đám bà già tụ họp ở am tụng kinh. Một bà đến kêu là bị mất áo. Cấp Trọng sai đặt hạt lúa mạch vào lòng bàn tay từng bà, bảo chắp tay đi vòng quanh tượng Phật tụng kinh như cũ. Cấp Trọng nhắm mắt ngồi ngay ngắn, nói: "Ta đã sai thần giám sát. Nếu là kẻ trộm áo thì đi được mấy vòng, hạt lúa mạch sẽ nảy mầm." Trong đám có một bà cứ chốc chốc lại mở tay ra xem, ông bèn sai trói lại, quả là kẻ trộm áo.
Vì họ mê tin Phật, nên nhân đó mà đánh lừa họ.
Lưu Tể khi làm huyện lệnh Thái Hưng, có nhà giàu mất cây trâm vàng, lúc ấy chỉ có hai người đàn bà ở đợ có mặt. Giao cho quan tra xét, cả hai đều kêu oan. Ông sai mỗi người cầm một khúc lau, nói: "Ai không trộm trâm thì khúc lau vẫn như cũ. Nếu đúng là kẻ trộm thì khúc lau sẽ dài thêm hai tấc so với bây giờ." Sáng hôm sau xem lại, một khúc vẫn như cũ, còn một khúc đã bị cắt bớt đi hai tấc. Tra hỏi, người ấy nhận hết tội.
Trần Thuật Cổ làm tri huyện Bồ Thành, có vụ mất đồ mà không biết ai là kẻ trộm. Ông bèn nói dối: "Ngôi miếu nọ có quả chuông biết nhận ra kẻ trộm. Kẻ nào là trộm, sờ vào chuông thì chuông sẽ kêu." Rồi ngầm sai người bôi mực lên chuông và che màn lại. Ông bảo các phạm nhân lần lượt vào trong màn sờ chuông; chỉ có một người tay không dính mực, bắt lại thì quả là kẻ trộm (vì sợ chuông kêu nên không dám sờ).
Hải Cương Phong (tức Hải Thụy, hiệu Cương Phong, vị quan thanh liêm nổi tiếng đời Minh)
Có viên Ngự sử (quan giám sát, đi tuần xét quan lại các địa phương) giận một viên huyện lệnh. Viên huyện lệnh ngầm sai đứa hầu trai được yêu chiều đến hầu Ngự sử. Ngự sử thân mật với nó, thế là nó trộm cái ấn của Ngự sử rồi trèo tường trốn mất. Sáng hôm sau Ngự sử dậy xem ấn thì hộp ấn đã trống rỗng; trong bụng ngờ là huyện lệnh làm, nhưng không dám nói ra, đành cáo ốm không làm việc. Bấy giờ Hải Trung Túc (Hải Thụy) đang làm Giáo dụ (quan coi việc học ở huyện), đến thăm Ngự sử. Ngự sử nghe nói Hải có tài làm quan, bèn kể riêng chuyện ấy.
Hải bày cho Ngự sử nửa đêm đốt lửa trong bếp. Lửa sáng rực trời, các quan thuộc hạ trong vùng kéo đến cứu. Ngự sử cầm hộp ấn trao cho viên huyện lệnh giữ, các quan khác thì mỗi người lo giữ một thứ. Khi lửa tắt, viên huyện lệnh dâng trả hộp ấn, thì cái ấn đã nằm sẵn trong đó (vì nếu trả hộp rỗng thì hắn phải chịu tội làm mất ấn).
Thằng nhỏ ranh mãnh
Bà mẹ nhà hàng xóm phía tây có cây mận ngon, khổ vì bọn nhòm ngó vào vườn, bèn đào hố dưới chân tường, đổ phân bẩn vào trong. Một thằng nhỏ ranh mãnh rủ cả bọn đi hái trộm mận, trèo lên tường, sụp xuống hố, phân bẩn ngập đến cổ áo, mà vẫn ngẩng đầu gọi bạn: "Lại đây, lại đây! Ở đây có mận ngon!" Một đứa nữa lại rơi xuống. Đứa này vừa định mở miệng, thằng ranh mãnh liền bịt chặt hai môi nó, rồi cứ gọi "Lại đây, lại đây" không thôi. Chốc lát lại một đứa nữa rơi xuống. Hai đứa kia cùng mắng nó. Thằng ranh mãnh nói: "Nếu hai đứa mày có một đứa không rơi xuống hố thì nó sẽ cười tao mãi không bao giờ thôi."
Kẻ tiểu nhân lôi người khác xuống nước đục cùng mình, khiến họ không thể mở miệng ra được, đều dùng cái mẹo này.
Thầy bói
Triệu vương Lý Đức Thành trấn giữ Giang Tây. Có một thầy bói tự xưng: "Người đời sang hay hèn, tôi nhìn một lần là phân biệt được ngay." Vương sai mấy cô kỹ nữ trang điểm, ăn mặc y hệt vợ mình là Đằng quốc quân (tước hiệu phong cho vợ vương), cùng đứng giữa sân, mời thầy phân biệt ai sang ai hèn. Thầy bói khom lưng bước tới nói: "Trên đầu quốc quân có mây vàng." Các cô kỹ nữ bất giác đều ngẩng đầu lên nhìn. Thầy bói nói: "Người này là quốc quân!" Vương vui vẻ thưởng rồi cho về.
Tôn Hưng Công gả con gái
Vương Văn Độ (tên là Thản Chi) có người em là A Trí (tên là Kiền Chi), tính xấu xa không phải chỉ một chút, lớn tuổi rồi mà vẫn chưa lấy được vợ. Tôn Hưng Công (tên là Xước) có cô con gái cũng ngang ngạnh quái gở, không có cách nào gả chồng được. Ông bèn đến nhà Văn Độ, xin được gặp A Trí. Gặp rồi, ông liền nói to: "Cậu này nhất định được, chẳng hề như lời người ta đồn, sao đến nay lại chưa có nơi nào hỏi cưới! Tôi có đứa con gái cũng không đến nỗi tệ, muốn gả cho A Trí." Văn Độ mừng rỡ đem chuyện thưa với cha là Lam Điền (Vương Thuật, được phong Lam Điền hầu). Lam Điền vừa mừng vừa lạ. Cưới xong mới thấy cô vợ ngu ngang, ăn nói quái ác còn hơn cả chồng, bấy giờ mới biết Hưng Công đã lừa.
A Trí có được vợ, con gái họ Tôn có được chồng, thế là làm phúc lớn, công đức lớn, sao lại gọi là lừa?
Giấu tuổi
Lăng Cảnh Dương kết thông gia với nhà họ Tôn, một nhà giàu thế lực ở kinh thành; ngại mình nhiều tuổi nên tự giấu bớt năm tuổi. Làm lễ cưới xong mới biết cô vợ đã giấu bớt mười tuổi. Bấy giờ Vương Tố làm gián quan (quan chuyên can ngăn, phê bình việc sai trái), còn Cảnh Dương đang giữ quán chức (chức quan ở các quán, các viện trong triều chuyên trông coi sách vở, biên soạn), bị hặc tội cưới con gái nhà giàu buôn bán mà bị bãi chức. Vua biết Cảnh Dương giấu tuổi để lừa nhà gái, Vương Tố nhân đó tâu luôn chuyện nhà họ Tôn cũng giấu tuổi, vua cười lớn.
Danh thiếp ngày lễ
Lưu Cống Phủ giữ quán chức. Một dịp lễ tết, có một vị đồng liêu sai người đem ống thư đựng môn trạng (thiếp chúc mừng có ghi tên, đem đến từng nhà để thăm hỏi) đi phát khắp các nhà. Lưu biết chuyện, bèn gọi người được sai ấy vào ngồi ở phòng riêng, đãi rượu thịt, nhân đó lấy ống thư ra xem: hễ nhà nào có quen biết với mình dù chỉ một lần gặp mặt, ông đều đổi hết thành thiếp của mình. Người kia ăn uống xong, cảm ơn rối rít, đi khắp các ngõ phố, thực ra là đi đưa thiếp cho Lưu, còn thiếp của chủ mình thì chẳng còn tấm nào.
Trí thắng sức
Vương Biện mở tiệc trong quân, có một tay đô vật rất to lớn, khỏe vô cùng. Các lính khỏe ra so tài với hắn đều không địch nổi. Trong đám khách ngồi có một anh thư sinh tự nói mình có thể thắng hắn, chỉ hơi giơ ngón tay trái ra là gã to lớn kia ngã lăn. Vương Biện cho là thần, hỏi duyên cớ. Thư sinh nói: "Người này sợ tương, tôi biết trước được điều đó từ bạn bè của hắn. Tôi vào bếp trước, xin ít tương, hắn thấy là ngã thôi."
Dùng mẹo trị mẹ kế
Vương Dương Minh (tức Vương Thủ Nhân, nhà tư tưởng nổi tiếng đời Minh) năm mười hai tuổi bị mẹ kế đối xử không tử tế. Cha ông đang làm quan ở kinh thành. Ông tự lượng không thể tránh được, vì mẹ kế tin Phật, bèn ban đêm lén dậy, bày năm cái đế đỡ (?) trước cửa phòng. Sáng mẹ kế dậy, trông thấy mà sợ hãi trong lòng. Hôm khác ông lại làm như thế, bà càng sợ, nhưng vẫn chưa chịu đổi tính. Ông bèn ra ngoài thành tìm người bắn chim, được một con chim hình thù quái lạ, đem bỏ sống vào trong chăn của mẹ kế. Mẹ kế sửa chăn, thấy con chim quái bay ra, sợ hãi lắm, gọi bà đồng đến hỏi.
Ông mang tiền đút lót trước cho bà đồng, bảo bà nói dối rằng: "Người vợ trước của Vương trạng nguyên (cha ông là Vương Hoa đỗ Trạng nguyên) trách bà ngược đãi đứa con côi bà ấy để lại, nay đã kiện lên trời, trời sai âm binh (quân lính cõi âm) đến bắt hồn vía bà. Con chim trong chăn chính là nó đấy." Mẹ kế khóc lóc thảm thiết, dập đầu tạ tội, hứa không dám nữa; ông cũng khóc lạy hồi lâu. Bà đồng cố làm ra vẻ còn giận dữ, rồi bỗng giật mình tỉnh lại (như hồn ma vừa rời đi). Từ đó tính nết mẹ kế bỗng thay đổi hẳn.
Trị vợ ghen
Sách "Nghệ văn loại tụ" chép: Vợ một người học trò ở kinh thành ghen tuông dữ dội, thường lấy sợi dây dài buộc vào chân chồng, muốn gọi thì giật dây. Người học trò lén bàn với một bà đồng, nhân lúc vợ ngủ, cởi dây buộc vào một con dê, rồi men theo tường trốn đi. Người vợ tỉnh dậy, giật dây thì con dê đi tới, kinh hãi lắm, gọi bà đồng đến hỏi. Bà đồng nói: "Tổ tiên trách bà tích ác nhiều nên biến cậu nhà thành dê. Nếu biết hối cải thì có thể cầu xin được." Người vợ bèn ôm con dê khóc lóc thảm thiết, hối lỗi và thề thốt. Bà đồng bảo ăn chay bảy ngày, cả nhà lớn bé đều đến trước thần cầu khấn.
Người học trò thong thả trở về, vợ thấy khóc mà hỏi: "Mấy ngày làm dê, không khổ lắm sao?" Người học trò nói: "Còn nhớ ăn cỏ chẳng ngon, lại thường bị đau bụng." Người vợ càng thêm đau xót. Về sau hễ vợ hơi ghen lại một chút, người học trò liền nằm rạp xuống đất kêu be be như dê. Người vợ hoảng hốt đứng dậy, tạ lỗi, mãi mãi không dám nữa.
Trị kẻ say rượu làm càn
Chu Nghiệp làm Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Tuyên Châu, thích rượu, hay lấn át người khác, tính lại nghiêm khắc dữ dằn, uống rượu xong thì tùy tiện chém giết, không ai dám can. Chỉ có vợ ông là bà Chung trị được, vén rèm gọi một tiếng là ông sợ run mà thôi. Trương Dịch nhận chức Thông phán phó (chức phó phụ tá cho quan đứng đầu châu), đến phủ được mấy hôm, Chu Nghiệp mở tiệc đãi Dịch. Rượu chưa đến ba chén, Dịch nhân còn say từ hôm trước, ném chén, xô đổ bàn tiệc, chửi mắng ầm ĩ nổi lên. Chu Nghiệp nấp sau bình phong, hạ giọng nhỏ nhẹ bảo tả hữu: "Ông Trương say rượu làm càn, không thể đương nổi!" Rồi sai người dìu Dịch ra về. Từ đó về sau Chu Nghiệp không còn say rượu làm càn nữa.
Ngao thượng xá (thượng xá sinh: học trò bậc cao nhất ở Thái học, trường học của triều đình thời Tống)
Hàn Thác Trụ đã đuổi Triệu Nhữ Ngu đến chết. Thái học sinh Ngao Đào Tôn làm thơ đề lên vách lầu Tam Nguyên để viếng Triệu. Vừa viết xong, uống chưa được một hai tuần rượu thì mảng vách ấy đã bị khiêng đi rồi. Ngao biết thế nào cũng bị Hàn dò ra, vội thay áo, cầm đồ đựng rượu đi xuống lầu (giả làm người phục vụ), gặp ngay bọn đi bắt, chúng hỏi: "Ngao thượng xá có ở đây không?" Ông đáp: "Đang uống say sưa trên ấy." Rồi vội trốn chạy về đất Mân (Phúc Kiến). Đến khi Hàn thất bại, ông mới đi thi đỗ đầu.
Tiệc tiễn ở ngoại thành mùa thi
Theo lệ cũ vào mùa thi, quan huyện mở tiệc tiễn sĩ tử ở ngoại thành. Rượu chua lắm, mọi người ồn ào ngay trong tiệc. Trương Ấu Vu bảo mọi người đừng ồn, đảm bảo sẽ làm cho đổi được rượu. Ông bèn xin một chén lớn, rót đầy dâng lên mời quan huyện chúc thọ. Quan không biết rượu có gì khác, uống xong bất giác nhăn mày, nổi giận phạt bọn lại, rồi đổi sang rượu ngon.
Tiền đem trả nợ rượu
Kinh Công (Vương An Thạch, được phong Kinh quốc công) vốn quý Du Thanh Lão. Một hôm Thanh Lão nói với Kinh Công: "Tôi muốn đi tu làm sư, khổ nỗi không có tiền mua độ điệp của Từ bộ (giấy phép xuất gia do cơ quan Từ bộ của triều đình cấp, phải nộp tiền mới có)." Kinh Công vui vẻ lo đủ tiền đi tu cho ông, hẹn ngày cạo tóc. Quá hẹn mà vẫn im lặng, Kinh Công hỏi duyên cớ. Thanh Lão thong thả nói: "Tôi nghĩ làm sư cũng chẳng dễ, nên tiền mua độ điệp tôi tạm đem đến quán rượu trả nợ rồi." Kinh Công cười lớn.
Đã chịu bỏ tiền mua độ điệp cho, lẽ nào lại không chịu trả nợ rượu giúp? Thanh Lão xem ra nói thêm một câu dối thừa.
Lệ "tiền xuống ngựa"
Thời Tống có một viên quan họ Vương, được làm quan nhờ công lao của cha ông, nhận chức coi một sở giám ở vùng Chiết Tây. Ngày đầu đến nhậm chức, bọn lại và dân dâng tiền của gần mấy trăm nghìn đồng, rồi thưa: "Đây là lệ thường 'xuống ngựa' (tiền lễ dâng quan mới đến)." Ông Vương thấy vậy, cho là làm nhơ bẩn mình, liền định viết tờ trình, đem cả số tiền của ấy giải lên cấp trên. Bọn lại van xin mãi. Ông bèn sai lấy một cái rương, bỏ hết tiền của vào trong, niêm phong trước mặt mọi người, đặt ở công đường, răn rằng: "Hễ có một lỗi nhỏ là ta mở ra ngay!"
Từ đó bọn lại và dân sợ hãi, tiền thuế khóa nộp đầy đủ. Đến khi mãn nhiệm, vinh quy về quê, lúc sắp lên thuyền, bọn lại thưa hỏi về cái rương ở công đường. Ông nói: "Ngày thường đã có lệ ấy thì ắt phải có giấy tờ." Bọn lại mang hồ sơ đến, ông sai khiêng rương xuống thuyền, chở đi luôn.
Không làm ra vẻ thanh cao, cũng không tham lam, mình và người cùng được lợi, đó là người thật có tài làm việc, chứ chẳng phải chỉ là kẻ khéo làm quan mà thôi.
Khúc "Nguyệt nhi cao" (Trăng lên cao)
Viên Khải làm trái ý vua Thái Tổ (Chu Nguyên Chương, vua sáng lập nhà Minh), bèn giả bị bệnh điên. Vua thường nhắc: "Biển Đông sổng mất con lươn biển lớn, biết tìm ở đâu được!" Vua sai sứ đến phong ông làm học quan (quan coi việc học) ở quận nhà. Viên Khải trợn mắt nhìn chằm chằm sứ giả, rồi hát một khúc "Nguyệt nhi cao". Sứ giả về tâu lại, vua bèn bỏ qua không truy nữa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video