Thiên 26 — Bộ 26 — Nhã lãng: chuyện đùa phong nhã

 Phần Nhã lãng (những lời đùa cợt thanh nhã) thứ hai mươi sáu

 Tử Do (tên tự của người soạn sách) nói: Đùa cợt bông lơn là điều ai cũng có lúc làm. Đùa quá đà thì thành độc ác, độc ác thì người ta không chịu nổi, vì thế đùa quý ở chỗ thanh nhã. Việc làm thanh nhã thì không làm người đời kinh động. Lời nói thanh nhã thì không làm chối tai. Lời đùa thanh nhã thì không làm tổn thương lòng người. Vậy thì có gì phải lo chuyện múa môi (?), có gì phải ngại khẩu giới (điều răn của nhà Phật về việc giữ gìn lời nói), có gì phải sợ địa ngục Lê thiệt (địa ngục cày lưỡi, nơi nhà Phật cho rằng kẻ phạm tội bằng lời nói phải chịu hình phạt)? Gom lại thành phần "Nhã lãng" thứ hai mươi sáu.

 Nghìn tuổi

 Ngụy vương Tri Huấn hầu Liệt Tổ (vua khai lập nhà Nam Đường) dự tiệc riêng trong cung. Ông cầm chén vàng mời rượu và nói: "Chúc em ta sống nghìn tuổi!" Ngụy vương (?) lấy một chén khác chia đều rượu ra, dâng lên và nói: "Xin cùng bệ hạ mỗi người hưởng năm trăm tuổi!"

 Liều mạng tiếp người quân tử

 Lý Tây Nhai (tức Lý Đông Dương, đại thần đời Minh) khi còn ở Hàn lâm viện (cơ quan soạn thảo văn thư, chiếu chỉ cho triều đình), một hôm ngồi tiệc với một vị quận hầu (cách gọi tôn kính quan tri phủ). Ông uống quá nhiều chén lớn, say rồi nói: "Hôm nay tôi liều mạng tiếp người quân tử đây!" Quận hầu cười: "Học trò này cũng chẳng phải quân tử, lão tiên sinh đừng coi nhẹ mạng sống."

 Sườn gà

 Lưu Linh (một trong Trúc Lâm thất hiền, bảy danh sĩ đời Tấn) có lần say khướt, làm mếch lòng một người tầm thường. Người ấy xắn tay áo, vung nắm đấm xông tới. Lưu Linh thong thả nói: "Cái sườn gà này không đủ chỗ cho nắm đấm tôn quý của ngài đặt vào đâu." Người kia bật cười rồi thôi.

 Cha con đánh cờ vây

 Vương Trường Dự từ nhỏ đã hiền hòa, dễ mến. Cha là Thừa tướng Vương Đạo yêu chiều cậu hết mực. Mỗi lần hai cha con đánh cờ vây, Thừa tướng muốn đi lại nước cờ, Trường Dự lấy ngón tay đè quân cờ, không cho. Thừa tướng cười: "Sao lại thế được? Chúng ta hình như cũng có chút dây mơ rễ má với nhau đấy chứ."

 Con trai Cận các lão

 Cận các lão (các lão: cách gọi tôn kính quan Đại học sĩ trong Nội các, gần như tể tướng đời Minh) ở Đan Đồ có đứa con trai không ra gì, nhưng con của đứa con ấy lại thi đỗ. Các lão thường trách mắng con. Người con nói: "Cha của cha không bằng cha của con, con của cha không bằng con của con, sao con lại là đứa không ra gì?" Các lão cười lớn rồi thôi.

 Ngô Ích Chi là thái học sinh (học trò ở Quốc tử giám, trường học cao nhất của triều đình) ở Ngô Giang, từ giàu sa sút thành nghèo. Vì huyện thúc nộp thuế nợ đọng quá gấp, ông đến huyện xin khoan cho. Người gác cửa báo: "Ngô tướng công xin vào yết kiến." Huyện doãn (quan đứng đầu huyện) họ Lưu nói: "Ngô tướng công là cái thứ gì! Có phải là chàng rể của ông nhạc tốt, và là ông nhạc của chàng rể gian không?" Ấy là vì họ Ngô là con rể của Vương Kinh Thạch tướng công (tể tướng), còn con gái họ Ngô thì lấy Thẩm tiến sĩ.

 Sấm khô

 Có người đến từ biệt Tạ công (Tạ An, đại thần đời Tấn). Tạ công rơi nước mắt, còn người ấy chẳng tỏ vẻ buồn. Người hầu nói: "Ông khách vừa rồi đúng là mây dày mà không mưa." Tạ công nói: "Không chỉ là mây dày, mà là sấm khô (sấm rền mà chẳng có giọt mưa nào)."

 Sấm lớn

 Thôi Tiêu đời Bắc Tề từng nói với những người ngồi cùng: "Đêm qua sấm lớn, tôi ngủ chẳng biết gì." Lư Tư Đạo ngồi đó đùa: "Sấm vang dữ thế mà sao không lay dậy được con sâu ngủ đông?" Cả tiệc cười ồ.

 Miệng vui, tay giận

 Hòa Lỗ công (Hòa Ngưng, đời Ngũ Đại, được phong Lỗ quốc công) tính khẳng khái, đức độ dày. Mỗi khi ông pha trò, cả sảnh đều cười ồ. Bấy giờ có bác sĩ (học quan, chức quan coi việc dạy học, khảo cứu lễ nghi) Dương Vĩnh Phù viết chữ thảo rất giỏi. Có một viên tỉnh lang (quan lang trung làm việc ở các tỉnh, bộ) nghe tiếng cười của Lỗ công, đùa với Dương: "Thừa tướng miệng vui." Vĩnh Phù đáp: "Tôi được làm nghề bút mực, đang lúc vung bút, chẳng lẽ cũng gọi Thái bác (chức quan bác sĩ ở Thái thường tự) là 'tay giận' sao (?)" ("giận" ở đây chỉ nét bút mạnh mẽ, dữ dội).

 Mậu Tý nhỏ, Giáp Thìn mái

 Trình Văn Huệ (Trình Lâm) và Bàng công (Bàng Tịch) cùng sinh năm Mậu Tý. Trình đã làm quan to mà Bàng vẫn còn là quan nhỏ. Trình từng đùa Bàng: "Ông là Mậu Tý nhỏ." Về sau Bàng được phong làm tể tướng. Trình nói: "Hôm nay Mậu Tý lớn lại thành Mậu Tý nhỏ nhỏ rồi!"

 Có người tặng Bùi Tấn công (Bùi Độ, tể tướng đời Đường) một cái bướu cây hòe. Lang trung (quan đứng đầu một ty trong bộ) Dữu Uy ngồi đó, nói: "Cái này mọc ra từ cây cái." Bùi công nhân tiện nhắc đến tuổi tác, Dữu đáp: "Tôi cùng tuổi Giáp Thìn với ngài." Bùi công cười: "Lang trung thì là Giáp Thìn mái."

 Sinh nhật An cấp sự

 Cấp sự (tức cấp sự trung, quan lo việc can gián và xét lại giấy tờ trình vua) An Bàn là người đất Thục. Đến ngày sinh nhật, ông trốn đi để khỏi bị chúc thọ, các đồng liêu theo sau tìm đến chỗ ông. Thái Cự Nguyên đùa: "Nghe nói có con chuột trốn trong một cái bình, mèo bắt không được, bèn lấy râu ngoáy chuột, chuột hắt hơi. Mèo ở ngoài liền reo: 'Nghìn tuổi!' Chuột nói: 'Mày đâu thật lòng chúc thọ tao? Chẳng qua dụ tao ra để cắn tao thôi!'" An bèn đi ra.

 Tuổi của Thái Công

 Người ta thường nói Thái Công (Khương Thái Công, tức Lã Vọng) tám mươi tuổi mới gặp Chu Văn Vương. Trong Sở từ, Tống Ngọc lại viết "Thái Công chín mươi tuổi mới hiển vinh", còn Đông Phương Sóc thì nói: "Thái Công giữ lòng nhân, làm điều nghĩa, bảy mươi hai tuổi được Chu Vũ Vương dùng." Tô Đông Pha cười: "Thái Công nhờ Đông Phương Sóc bớt cho tám tuổi, lại bị Tống Ngọc thêm cho mười tuổi."

 Đời truyền rằng Lương Hạo tám mươi hai tuổi mới thi đỗ, trong tờ biểu tạ ơn có câu: "Kém Phục Sinh (học giả đời Hán, chín mươi tuổi vẫn truyền dạy Kinh Thư) tám tuổi, hơn Thái Công hai năm." Nhưng Hồng Dung Trai (Hồng Mại) trong sách "Tùy bút" đã xét kỹ năm sinh và năm về hưu của Lương Hạo, cho rằng câu đối ấy do kẻ hiếu sự bịa ra. Lương Hạo là người bản triều mà tuổi tác còn bị truyền sai, e rằng tuổi thật (?) của Thái Công không sao hỏi cho rõ được.

 Chí và dũng của Hà Thứ Đạo

 Hà Thứ Đạo (Hà Sung) đến chùa Ngõa Quan lễ bái rất siêng năng. Nguyễn Tư Khoáng (Nguyễn Dụ) nói với ông: "Chí ông lớn hơn cả vũ trụ, dũng vượt cả nghìn đời xưa." Hà hỏi: "Hôm nay cớ sao ông bỗng tâng bốc tôi thế?" Nguyễn đáp: "Tôi mong làm quan một quận vài nghìn hộ còn chưa được. Ông lại mong làm Phật, chẳng phải chí lớn lắm sao?"

 Mực mài người

 Thạch Xương Ngôn cất giữ mực do Lý Đình Khuê (thợ làm mực nổi tiếng đời Nam Đường) làm, không cho ai mài. Có người đùa: "Ông không mài mực thì mực sẽ mài mòn ông."

 Kẻ giữ của khư khư chỉ lo kiếm lợi, một đồng cũng không chịu tiêu. Cũng nên bảo hắn: "Ông không dùng tiền thì tiền sẽ dùng ông."

 Ăn áo mặc cơm

 Viên y quan họ Dương truyền "phương thuốc ăn lụa", cho là thuốc thượng hạng của thần tiên. Lại có một phương khác: người mắc bệnh hàn (bệnh do bị lạnh), đắp chiếu rơm lúa thì khỏi. Có người chế giễu: "Ông ăn áo mặc cơm, thật là phương lạ."

 "Ăn áo mặc cơm" có thể đối với "gối dòng nước, súc miệng bằng đá" (câu nói nhầm nổi tiếng của Tôn Sở đời Tấn, đáng lẽ là "gối đá, súc miệng bằng nước suối").

 Huyền Linh không chết

 Bùi Huyền Bản thích nói đùa. Khi ông làm lang trung bộ Hộ, Tả bộc xạ (chức đứng đầu Thượng thư tỉnh, ngang tể tướng) Phòng Huyền Linh ốm nặng. Các quan trong tỉnh định đi thăm, Huyền Bản đùa: "Bệnh của bộc xạ nếu đỡ thì nên đến thăm; đã nặng rồi thì thăm làm gì nữa?" Có người tiết lộ câu ấy. Sau đó ông theo lệ cùng mọi người đến thăm. Huyền Linh cười: "Bùi lang trung đã đến, thì Huyền Linh không chết đâu."

 Chết rồi có tốt không

 Diệp Hành thôi chức tể tướng về quê. Một hôm ông ốm, hỏi các khách: "Tôi sắp chết, nhưng chưa biết chết rồi có tốt không?" Một kẻ sĩ đáp: "Tốt lắm." Diệp ngạc nhiên hỏi: "Sao ông biết?" Kẻ sĩ nói: "Nếu chết mà không tốt thì người chết đã trốn về cả rồi. Đằng này một khi chết là không trở về, vì thế mới biết là tốt." Cả nhà cười rộ.

 Bát tự lớn

 Có người dùng thuật xem sao (đoán số mệnh dựa vào vị trí các vì sao lúc sinh) đến gặp Vương Nguyên Mỹ (Vương Thế Trinh, văn nhân đời Minh). Khách ngồi đó tranh nhau hỏi việc lành dữ. Nguyên Mỹ nói: "Tôi tự biết 'bát tự lớn' (bát tự: tám chữ can chi của năm, tháng, ngày, giờ sinh, dùng để đoán số mệnh), không cần ông tính." Người ta hỏi: "Bát tự lớn là gì?" Ông đáp: "Tôi biết ai ai rồi cũng phải chết."

 Tưu ngung

 Hác Long làm tham quân (chức quan giúp việc quân, việc giấy tờ trong phủ quan lớn) phủ Nam Man cho Hoàn công (Hoàn Ôn). Ngày mồng ba tháng ba, mọi người họp lại làm thơ, ai không làm được thì phạt ba thăng (đơn vị đong lường) rượu. Hác Long đã chịu phạt rồi, liền cầm bút viết một câu: "Tưu ngung nhảy trong ao trong." Hoàn hỏi: "Tưu ngung là con gì?" Hác Long đáp: "Người Man gọi cá là tưu ngung." Lại hỏi: "Làm thơ sao lại dùng tiếng Man?" Hác Long đáp: "Tôi đi nghìn dặm đến nương nhờ ngài, mới chỉ được làm tham quân phủ Man, sao lại không nói tiếng Man!"

 Cá trê leo sào tre

 Mai Thánh Du (Mai Nghiêu Thần) nổi tiếng về thơ suốt ba mươi năm, rốt cuộc không được một chức quán (chức quan ở các quán các, nơi giữ sách, soạn sử, là chức danh giá của văn nhân). Cuối đời ông được dự soạn sách "Đường thư", nói với vợ là Điêu thị: "Ta soạn sách này, có thể nói là khỉ chui vào túi vải (bị bó buộc, chẳng vùng vẫy được)." Bà Điêu nói: "Vẫn là cá trê leo sào tre thôi (trơn tuột, khó mà leo lên được)."

 Sách "Nhàn yến thường đàm" chép: Trong năm Đại Quan (niên hiệu Tống Huy Tông), Tiết Triệu Minh họa thơ do Thượng hoàng làm, có câu: "Tiếng vui như phượng đến ngậm chiếu, khí mừng như gà bay giương sào (lễ đại xá có dựng sào treo con gà vàng)." Hàn Tử Thương đùa sửa lại: "Khốn như chuột chui sừng trâu, khó như cá trê leo sào tre." Người đương thời cho là đối rất chỉnh, còn hơn câu của bà vợ họ Mai.

 Khô trên cành

 Đầu năm Nguyên Hựu, triều đình theo lệ cũ năm Trị Bình, cho các đại thần tiến cử kẻ sĩ thi vào chức quán. Các danh sĩ ở trong quán lúc ấy đều theo tư cách và kết quả khảo xét mà được thăng dần từng bậc, chưa ai được vượt bậc. Trương Văn Hàn và Triều Vô Cữu đều ở trong số đó. Một hôm hai người xem triều báo (công báo của triều đình), thấy Tô Tử Do từ Trung thư xá nhân (quan soạn thảo chiếu lệnh ở Trung thư tỉnh) được bổ làm Hộ bộ thị lang. Vô Cữu cho là thăng quá chậm, nói: "Tử Do được bổ mà vẫn chưa rời hạt" — ý như trái quả có thịt dính chặt vào hạt. Trương nói: "Chẳng phải còn hơn ông khô héo trên cành sao?"

 Huyện Thê, châu Tử

 Lý Trấn Ác đời Đường dự tuyển (đến bộ Lại chờ xét bổ quan), được bổ làm huyện lệnh huyện Thê, châu Tử. Ông viết thư cho bạn: "Châu mang hiệu con (Tử đọc giống chữ 'con'), huyện mang tên vợ (Thê đọc giống chữ 'vợ'). Xưa nay vốn chẳng phải của lão phu, toàn là chức quan của con dâu cả."

 Tôn thiếu khanh

 Tôn Thiệu đời Bắc Ngụy làm quan khắp trong triều ngoài quận, gần già mới được làm Thái phủ thiếu khanh (phó quan Thái phủ tự, cơ quan coi kho tàng của nhà vua). Ngày vào tạ ơn, Linh thái hậu nói: "Tuổi ông có vẻ già quá." Thiệu lạy thưa: "Tuổi thần tuy già, nhưng chức khanh của thần lại 'thiếu' quá (chữ 'thiếu' vừa là chữ trong tên chức, vừa có nghĩa là nhỏ, non)." Thái hậu cười: "Vậy sắp làm chính khanh (chức khanh đứng đầu) rồi."

 Lời đùa thanh nhã của hai vị vua đời Đường và đời Tống

 Ao Khúc Giang vốn được khơi đào thành nơi danh thắng vào năm Khai Nguyên đời Đường. Phía nam có lầu Tử Vân, viện Phù Dung; phía tây có vườn Hạnh, chùa Từ Ân. Hoa cỏ bao quanh, khói nước sáng đẹp. Người kinh thành đến dạo chơi ngắm cảnh, đông nhất vào tiết Trung Hòa (ngày mồng một tháng hai) và tiết Thượng Tị (ngày mồng ba tháng ba). Vào dịp ấy vua ban yến cho quần thần, họp ở đình trên núi, ban cho nhạc của Thái thường (cơ quan coi lễ nhạc) và Giáo phường (cơ quan ca múa trong cung). Trên ao sắm sẵn thuyền hoa, chỉ tể tướng, tam sứ, quan Bắc tỉnh và Hàn lâm học sĩ mới được lên. Cả kinh thành náo động, coi đó là cảnh thịnh lớn.

 Bùi Hưu được bổ làm quan liêm sát (quan đi xét hỏi, giám sát quan lại địa phương) ở Tuyên Thành, chưa rời kinh thì gặp lúc sen ao Khúc Giang nở rộ, bèn cùng các danh sĩ trong tỉnh các đi chơi yến tiệc. Từ chùa Từ Ân, ông cho người hầu lui hết, chỉ dắt theo một tiểu đồng, đi bộ đến lầu Tử Vân. Thấy người của Giáo phường ngồi bên bờ nước, Bùi cùng các quan nghỉ chân bên cạnh. Trong đám ấy có một người mặc áo vàng đã ngà ngà say, vênh váo tự đắc, chỉ trỏ mọi người, cười nói suồng sã. Bùi hơi bất bình, vái chào rồi hỏi: "Ông giữ chức quan gì?" Hắn buột miệng đáp: "Dạ, chẳng dám, mới được bổ làm huyện lệnh Quảng Đức thuộc Tuyên Châu." Rồi hỏi lại Bùi: "Áp nha (chức quan võ nhỏ coi nghi vệ, hầu việc ở nha môn) giữ chức gì?" Bùi bắt chước giọng hắn: "Dạ, chẳng dám, mới được bổ làm Quan sát sứ (quan đứng đầu, giám sát cả vùng) Tuyên Châu." Thế là hắn cuống quýt bỏ đi, những người ngồi cùng cũng chạy tán loạn, các quan vỗ tay cười lớn. Chẳng mấy ngày chuyện đã lan khắp kinh thành. Sau hỏi ở Thuyên ty (cơ quan xét bổ quan lại) thì được biết có viên huyện lệnh Quảng Đức xin đổi sang La Giang.

 Tuyên Hoàng (Đường Tuyên Tông) khi còn ở phủ đệ của phiên vương, nghe chuyện ấy, thường cùng các vương đem ra làm chuyện đùa. Về sau ông lên ngôi, Bùi Hưu vào làm tể tướng. Nhân lúc viết tờ chế bổ nhiệm (chiếu phong tể tướng viết trên giấy gai), vua nói với cận thần: "Dạ, chẳng dám, mới được bổ làm Trung thư môn hạ bình chương sự (chức danh của tể tướng) rồi." Chuyện chép trong "Tùng song tạp lục".

 Khấu Chuẩn khi làm tể tướng ở Trung thư, thường mời các quan Lưỡng chế (các quan lo soạn chiếu chỉ, gồm Hàn lâm học sĩ và Trung thư xá nhân) đến nhà uống rượu, lần nào cũng đóng chặt cửa, giữ khách lại không cho về. Lý Tông Ngạc từng phải chui dưới khe cánh cửa mà trốn ra. Về sau Tông Ngạc làm Tu cung sứ (quan coi việc xây sửa cung điện), được vua ân sủng ngày càng nhiều. Một hôm vua triệu ông đến điện Ngọc Thần ban rượu, Tông Ngạc một mực từ chối vì đã say, lại nói "trời tối rồi". Vua sai trung sứ (hoạn quan truyền lệnh) ghé tai bảo: "Ở đây không cần chui dưới khe cửa mà ra đâu."

 Lời của Tống Thái Tông

 Đinh Vị đời Tống từng mang văn đến ra mắt Vương Vũ Xứng. Vũ Xứng khen văn của ông và của Tôn Hà có thể sánh với Hàn Dũ, Liễu Tông Nguyên, từ đó tiếng tăm nổi lớn. Sau đó Tôn Hà đỗ đầu, còn Đinh Vị đỗ thứ tư. Đinh tự cho mình nổi danh ngang Tôn Hà, xấu hổ vì phải đứng dưới, nên đến lúc lư truyền (nghi lễ xướng tên những người đỗ kỳ thi Đình), ông ở dưới điện có lời kêu ca. Thái Tông nói: "Giáp, Ất, Bính, Đinh — Đinh đứng thứ tư là phải rồi, còn nói gì nữa?"

 Chuyện buồn cười; Chuyện mới ở Lạc Dương

 Thời Võ Tắc Thiên, người Phiên (người các tộc bên ngoài) dâng phong sự (tờ tâu niêm kín) phần nhiều được thăng quan, ban thưởng, có người còn được làm Hữu đài ngự sử (quan giám sát, đàn hặc quan lại ở Hữu ngự sử đài). Tắc Thiên từng hỏi Tả ty lang trung Trương Nguyên Nhất: "Bên ngoài có chuyện gì buồn cười?" Nguyên Nhất đáp: "Chu Tiền Nghi mặc áo xanh, Lục Nhân Kiệt mặc áo đỏ (họ Chu có nghĩa là đỏ mà mặc áo xanh của quan nhỏ, họ Lục đọc giống chữ xanh mà mặc áo đỏ của quan to). La Tri Vi cưỡi ngựa, Mã Cát Phủ cưỡi la (họ La đọc giống chữ con la, họ Mã nghĩa là ngựa). Lấy tên làm họ là Lý Thiên Lý, lấy họ làm tên là Ngô Thê Ngô (tên của họ lại mang âm của họ). Tả đài có Hồ ngự sử, Hữu đài có ngự sử Hồ." Tả đài là nói Hồ Nguyên Lễ, còn "ngự sử Hồ" là chỉ người Phiên (người Hồ, tộc phương bắc) làm ngự sử.

 Vương Củng Thần xây nhà rất xa hoa, từng dựng một tòa nhà ba tầng, tầng trên cùng gọi là "gác Triều Nguyên". Cùng lúc ấy Tư Mã Quân Thực (Tư Mã Quang) đào đất sâu hơn một trượng làm một căn phòng. Thiệu Nghiêu Phu (Thiệu Ung) đến gặp Phú Trịnh công (Phú Bật). Phú hỏi: "Ở Lạc Dương có chuyện gì mới?" Thiệu đáp: "Gần đây có một người ở tổ như chim, một người ở hang như thú." Ấy là lấy hai ông kia mà đáp. Phú cười lớn.

 Đại Hạ nam, Tân Kiến bá

 Lư Tuân Tổ được nối tước nam (bậc thứ năm trong năm bậc tước: công, hầu, bá, tử, nam) Đại Hạ. Có viên quan trong triều đùa: "Đại Hạ (nhà lớn) vừa dựng xong." Lư đáp: "Thì cũng được lũ chim yến chim sẻ đến mừng." (ý mỉa người kia là hạng yến sẻ tầm thường).

 Vương Văn Thành công (Vương Thủ Nhân, tức Vương Dương Minh) được phong tước Tân Kiến bá, đội mũ mặc lễ phục vào chầu, có miếng lụa che tai. Một vị đùa: "Tiên sinh lạnh tai à?" Ông cười: "Tôi không lạnh tai, chỉ là tiên sinh nóng mắt (thèm muốn, ghen tị) thôi."

 Trả lại người đồng hương

 Lễ bộ thị lang (phó quan bộ Lễ) Diệp Thịnh được chuyển sang làm Lại bộ thị lang (bộ Lại coi việc bổ nhiệm quan lại). Lễ bộ thượng thư Diêu Quỳ bày tiệc rất trịnh trọng, nhân đó nói: "Bà con bạn bè ở quê tôi, phiền ông để tâm cho." Diệp vâng dạ. Không lâu sau Diêu được thăng làm Thái tể (tức Lại bộ thượng thư). Diệp mang rượu đến mừng, nâng chén dâng Diêu và nói: "Hôm nay xin trả lại người đồng hương cho tiên sinh."

 Nhai Châu

 Đinh Tấn công (Đinh Vị) từ Nhai Châu (ở đảo Hải Nam, nơi đày quan lại bị tội) trở về. Khách ngồi đó hỏi: "Các châu quận trong thiên hạ, nơi nào hùng thịnh nhất?" Ông đáp: "Chỉ Nhai Châu là có danh giá nặng nhất." Khách hỏi vì sao. Ông đáp: "Tể tướng mà đến đó chỉ được làm Tư hộ tham quân (chức quan nhỏ coi sổ hộ tịch), châu khác sao bì kịp?"

 Không phải danh giá của Nhai Châu nặng nhất, mà vì danh giá của tể tướng quá nhẹ.

 Tờ sớ về lụt hạn của Trương Hải

 Cấp sự trung Trương Hải dâng sớ hặc các thượng thư Dương Đỉnh, Vương Phục, Tiết Viễn và thị lang ở Nam bộ (các bộ đặt ở Nam Kinh) Tiền Phổ, nói rằng "lụt lội hạn hán khắp bốn phương đều do bốn người này cản trở chính sự, làm sai chức phận mà ra". Khi Tiền Phổ được lệnh mang biểu về kinh, Trủng tể (tức Lại bộ thượng thư) Doãn Mân hỏi chuyện thời sự ở Giang Nam. Phổ đáp: "Nam Trực Lệ (vùng trực thuộc Nam Kinh) được mùa lớn, xin quy công cho các ông. Bắc Trực Lệ (vùng trực thuộc Bắc Kinh) lụt lớn, thì bọn Phổ chúng tôi phải gánh hết." Mân cười: "Tục ngữ nói: 'Con rể đau răng, lại đi cứu (đốt ngải lên huyệt để chữa bệnh) gót chân mẹ vợ.'" Mọi người cười ồ.

 Xét sách châm cứu, ở bàn chân có "huyệt Trượng mẫu" (huyệt Mẹ vợ) (?).

 Chu Văn Tương

 Năm Tuyên Hòa thứ sáu đời Tống, có người đàn ông bán quả trám xanh mang thai, sinh ra con gái. Đến bản triều, Chu Văn Tương (Chu Thầm) khi làm quan ở Cô Tô, có người báo tin đàn ông sinh con, ông không trả lời, chỉ nhìn đám môn tử (đầy tớ trẻ hầu cửa nha môn) mà nói: "Bọn bay phải cẩn thận đấy!"

 Đông Vương Công

 Tân Cung Tĩnh đến gặp Tư Mã thái phó. Thái phó hỏi: "Ông người ở đâu?" Đáp: "Người phương tây." Thái phó đùa: "Ở phương tây có gặp Tây Vương Mẫu (nữ tiên ở phương tây trong truyền thuyết) không?" Tân đáp: "Ở phương tây không gặp Tây Vương Mẫu, sang phương đông đã gặp Đông Vương Công (nam tiên ở phương đông, đối với Tây Vương Mẫu; ý chỉ thái phó)." Thái phó cười lớn.

 Học sĩ Đá

 Thạch Mạn Khanh có lần đi chơi chùa Báo Ninh, người đánh xe không giữ được cương, ngựa hoảng chạy, Mạn Khanh ngã xuống đất. Ông đùa: "May mà là học sĩ Đá (họ Thạch nghĩa là đá), nếu là học sĩ Ngói thì chẳng vỡ nát rồi sao!"

 Đại Lý tự

 Giang Tình Lục làm thuộc quan Đại Lý tự (cơ quan xét xử án hình cao nhất), đi công cán đến Điền (Vân Nam). Đến trạm Phổ An, đồ cung cấp không đủ, người hầu muốn đánh roi viên lại ở trạm. Giang nói: "Hàn lâm, khoa đạo (các quan can gián và ngự sử), người ta nghe tên đã sợ. Còn Đại Lý tự thì người phương xa lại tưởng cũng như chùa Báo Ân, chùa Đại Từ, quan thuộc của nó chẳng qua cũng là hạng Thiện thế, Trụ trì (chức tăng quan và sư trụ trì chùa) thôi (chữ 'tự' vừa là cơ quan, vừa có nghĩa là chùa), đánh người ta sao được!"

 Tư nghiệp đồng

 Tiền lương ở Quốc tử giám theo lệ không phải kiểm tra sổ sách, nên có câu tục ngữ: "Tế tửu vàng, Điển bạ bạc" (Tế tửu: chức đứng đầu Quốc tử giám; Điển bạ: chức coi sổ sách). Lục Thâm được thăng làm Tư nghiệp (chức phó của Quốc tử giám), kiểm tra tiền lương thì thấy thật ra trống rỗng. Vừa lúc có người mang mấy lạng bạc đến trả cho lính hầu ở công đường, bạc màu như đồng đen. Lục cười: "Đúng là nên gọi là Tư nghiệp đồng!"

 Phủ Diên Bình

 Trâu Ngu người Vũ Lâm (Hàng Châu) làm tri phủ Diên Bình. Đất Diên Bình vốn nổi tiếng làm bổ tử thêu (miếng vải thêu hình chim thú đính trước ngực áo quan để phân biệt phẩm hàm), nên bạn bè thân thích ai cũng xin. Đến khi nhậm chức, ông thấy bốn mùa măng thì nhiều mà bổ tử lại rất hiếm, bèn nói: "Chức của ta đúng là 'bớt chỗ thừa, bù chỗ thiếu' (câu trong sách Lão Tử; chữ 'măng' đọc giống chữ 'bớt', chữ 'bổ' nghĩa là bù)!"

 Tiến sĩ tam giáp

 Vương Bá Cố làm huyện lệnh Thái Hòa. Một học trò vênh váo bước vào, nói: "Sinh viên (học trò trường huyện, phủ) hạng nhất xin đâm đơn kiện!" Bá Cố nghiêm mặt, thong thả đáp: "Tiến sĩ tam giáp (hạng thứ ba trong bảng tiến sĩ) không nhận đơn!"

 Đứng dưới mái hiên thấp nhà người, sao dám không cúi đầu?

 Viên duyện lại họ Khổng

 Trong năm Hoàng Khánh đời Nguyên, ở Chiết Giang có một viên duyện lại (viên lại giúp việc giấy tờ ở nha môn) họ Khổng, người thấp bé, chỉ cao ngang cái án thư nhỏ, mỗi lần trình văn bản đều phải đứng lên ghế thấp. Thừa tướng Thoát Hoan vì ông là con cháu bậc Tiên thánh (Khổng Tử) nên thường lấy lễ mà đối đãi. Bấy giờ Hứa Văn Chính công (Hứa Hành) được tòng tự (được thờ kèm bên cạnh) ở sân miếu Khổng Tử, cháu chắt ông làm Tham chính (quan cao cấp ở hành tỉnh), ghét viên lại họ Khổng dáng điệu không nhã, nhân lỗi nhỏ quát đuổi ra. Thoát Hoan nói: "Ông tổ nhà hắn còn cho ông cha tổ tiên của Tham chính được ngồi, Tham chính lại không cho con cháu ông ấy được đứng sao?" Mọi người cùng cười.

 Cao Tấn Lăng

 Cao Sảng từng đi qua Tấn Lăng, đến thăm Lưu Thiến, Thiến chẳng tiếp đãi gì cả. Cao rất căm tức. Ít lâu sau Sảng thay Thiến làm huyện lệnh, Thiến đón tiếp, tặng quà rất hậu. Sảng nhận quà, viết thư đáp, ký tên là "Cao Tấn Lăng". Có người hỏi vì sao. Sảng đáp: "Lưu Thiến tặng quà cho huyện lệnh Tấn Lăng mà thôi, có dính dáng gì đến Sảng này?"

 Lời văn luật của Lỗ Trực

 Hoàng Lỗ Trực (Hoàng Đình Kiên) làm quan coi thi ở bộ Lễ. Có người mang cành liễu đến, một viên quan biết luật (?) nói: "Để lộ ánh xuân, nuôi cành liễu." Lỗ Trực nói: "Cành du cũng theo đây mà xử." Vì trong luật có câu "Các điều khác cũng theo đây mà xử" (chữ "các điều khác" đọc giống "cành du"). Cả tiệc cười rộ.

 Đùa lúc đi nhà xí

 Một hôm Bành Ngạn Thực đến phía đông gác Văn Uyên đi nhà xí, gặp Thiếu bảo (chức quan cao, hàm danh dự) Trần Phương Châu công cũng đến, bèn đứng lùi lại nhường. Trần công đi vội qua, cười nói: "Theo thứ tự ai gấp trước, ai thong thả sau." Hôm khác Trần công đi nhà xí, Tán thiện (quan hầu cận, khuyên bảo thái tử) Chu Nghiêu Tá đã ở trong. Ông đùa: "Đời người chốn nào mà chẳng gặp nhau."

 Đời Đường có một viên thừa (quan phó), tình cờ đang đi trên ngựa thì mót quá, bèn vào nhà đào kép lớn Mục Điêu Lăng. Vừa lên nhà xí thì tên đào về đến. Viên thừa ngượng ngùng xin lỗi. Tên đào nói: "Hôm nào thị lang lại mót, xin mời lại quang lâm."

 Đưa mắt theo người đẹp

 Vương Trung Túc công không thích nói đùa. Một hôm tan chầu, ông thấy một vị đại thần đưa mắt nhìn theo một cô gái đẹp, rồi còn ngoái lại nhìn. Trung Túc đùa: "Cô này khỏe thật!" Vị đại thần hỏi: "Sao tiên sinh biết?" Vương đáp: "Không thế thì sao đầu ông bị kéo quay lại?"

 Núi Tây Thi

 Nơi Tây Thi được dạy ca múa gọi là núi Tây Thi. Viên Hoằng Đạo cùng Đào Vọng Linh đi chơi ở đó. Thơ của Đào có câu: "Ngủ lại mấy đêm ở ngọn núi ca kiều múa diễm." Viên nói: "Câu thơ này phải chú thích cho rõ. Không thì sau này làm ông lỡ mất tên thụy (tên đặt cho người sau khi mất để khen chê) 'Văn Khác công' (chữ 'Khác' nghĩa là cung kính, nghiêm cẩn)."

 Tranh Chung Quỳ

 Lưu Đình Mỹ (Lưu Giác) có một bức tranh Chung Quỳ (vị thần bắt quỷ trong truyền thuyết), nhờ Lưu Nguyên Bác đề thơ lên, đến ngày mồng một Tết thì treo ở nhà giữa. Ở kinh thành, ngày Tết chủ nhà đều đi chúc Tết, chỉ đặt trên bàn một quyển sổ giấy trắng cùng bút nghiên; khách đến chúc thì ghi tên vào. Hôm ấy các quan đến, thấy bài thơ, mỗi người xé một tờ trong sổ chép lại rồi đi, chẳng mấy chốc sổ đã hết. Hôm sau lại đặt một quyển khác, cũng y như vậy. Trung thư Kim Bản Thanh đùa: "Ông Chung Quỳ này là con quỷ tốn giấy."

 Thơ của Nguyên Bác: "Trời cao mây phủ kín, gió đêm nổi lên, căm lũ quỷ cuồng nhảy nhót thành bầy. Xách ngược ba thước băng Hoàng Hà (thanh gươm lạnh sáng như băng), máu vẩy lên hoa sen, múa làn nước thu (lưỡi gươm khắc hoa sen, sáng như nước mùa thu). Đom đóm cõng lửa, trăng sáng thẹn thùng; tổ trên cây dẻ bóng đen, cú mèo kêu. Áo bào xanh, mũ đen ra tay hành sự, bổ óc mổ ruột, trời cũng phải sầu. Trong đó còn yêu lớn chưa giết được, sao không cưỡi xe gió, xua sấm sét? Cớ sao lại khoanh tay quên hết chuyện đời, ngoảnh về phương đông, trời đã hửng sáng."

 Mai Cá nóc

 Mai Thánh Du có bài thơ về cá nóc: "Bãi xuân mọc mầm lau, bờ xuân bay hoa dương. Cá nóc vào lúc ấy, quý chẳng kể gì tôm cá." Bài thơ được truyền tụng khắp nơi. Lưu Nguyên Phủ đùa: "Trịnh Đô (?) có thơ chim đa đa, người ta gọi là Trịnh Đa Đa. Thánh Du có thơ cá nóc, phải gọi là Mai Cá Nóc mới đúng."

 Bào Đương đời Tống có bài thơ "Chim nhạn lẻ": "Trời lạnh, thóc lúa ít, muôn dặm lẻ loi khó tiến. Chẳng tiếc thân làm món trong bếp ngài, chỉ vì mang theo tin thư nơi thành biên." Người đương thời gọi ông là "Bào Nhạn Lẻ". Tạ Dật có ba trăm bài thơ vịnh bướm, như câu "Thân như chàng Hà thoa phấn khắp (Hà Yến, chàng trai mặt trắng như thoa phấn), lòng như Hàn Thọ thích trộm hương (Hàn Thọ tư tình với con gái Giả Sung, được nàng trộm hương quý cho)", lại có câu "Bay theo tơ liễu có lúc thấy, múa vào hoa lê chẳng chỗ tìm". Người ta khen ngợi nhiều, nhân đó gọi ông là "Tạ Hồ Điệp" (Tạ Bươm Bướm).

 Đời Minh, Hoàng Công Lộc ở Vô Tích giỏi xem mạch kê đơn mà lại biết làm thơ, từng vịnh quả cầu tuyết: "Sáu cánh hoa (bông tuyết) trên đất bằng cuộn thành quả cầu, chẳng cần rìu mây búa trăng gọt sửa. Muôn thuở nơi khí âm lạnh hợp lại sâu kín, một khối nguyên khí (khí ban sơ của trời đất) còn chưa mở đầu. Chậu vàng bỗng đưa đến từ đảo Dao (cõi tiên), dây bạc khó đem treo lên lầu hoa. Chỉ sợ sáng mai dễ tan mất, theo sông Trường Giang cuồn cuộn chảy về đông." Người ta cũng gọi ông là "Hoàng Cầu Tuyết".

 Hoa bạc hòa

 Trương Xương Linh và Tô Vị Đạo đều nổi tiếng về thơ. Một hôm Xương Linh nói: "Thơ tôi sở dĩ không bằng tướng công, là vì không có 'hoa bạc hòa'." Vì Tô có hai bài "Xem đèn" với câu "Cây lửa, hoa bạc hòa, cầu sao khóa sắt mở". Tô nói: "Ông tuy không có 'hoa bạc hòa', nhưng còn có 'đinh đồng vàng'." Ấy là vì Trương có bài "Tặng Trương Xương Tông" viết: "Ngày xưa là Phù Khâu Bá, nay như Đinh Lệnh Uy (hai vị tiên trong truyền thuyết; chữ 'Đinh' đọc giống chữ 'đinh' là cái đinh) (?)." Hai người cùng vỗ tay cười.

 Chim hoàng anh xưa nay vốn ít

 Hùng Mi Ngu và Giang Lục La cùng làm quan ở Cức tự (tức Đại Lý tự). Một hôm Giang nói: "Ở đây không thiếu cây đẹp, tiếc là chim hoàng anh ít quá." Hùng nói: "Chim hoàng anh xưa nay vốn ít." Giang hỏi: "Lấy gì mà biết?" Hùng đáp: "Thơ Đỗ Phủ nói: 'Hai con hoàng anh hót trên liễu biếc', thì làm sao mà nhiều được?"

 Đỗ Tông Vũ

 Con trai Đỗ Phủ là Tông Vũ đưa thơ cho Nguyễn binh tào (quan coi việc binh ở châu) xem. Nguyễn tặng lại một chiếc rìu đá, kèm theo bài thơ trả lại. Tông Vũ nói: "Chữ 'rìu' gồm chữ 'cha' và chữ 'cân' (cái rìu) ghép lại, ý bảo ta đưa cha xem để gọt giũa thêm." Nguyễn nghe vậy nói: "Sai rồi! Là muốn anh chặt đứt tay mình đi. Bàn tay này còn thì danh thơ trong thiên hạ lại về nhà họ Đỗ mất."

 Không liêm

 Thẩm Ước đùa Chu Dị: "Anh còn trẻ, sao lại không liêm khiết thế?" Dị lúng túng chưa hiểu ý. Ước bèn nói: "Thiên hạ chỉ có văn chương, nghĩa lý, cờ và chữ, anh một lúc vơ hết cả, sao gọi là liêm được!"

 Thơ mộng tiên

 Vương Giới Phủ (Vương An Thạch) từng đọc bài thơ "Mộng tiên" của Trịnh Nghị Phu: "Trao ta sách thẻ ngọc biếc, chữ triện lạ uốn khúc bằng son. Đọc mãi chẳng hiểu được, trở mình bay vút lên mây tía." Ông cười lớn: "Người này không biết chữ, chưa tra hỏi đã tự khai." Nghị Phu nói: "Không phải, tôi dùng câu thơ của Lý Thái Bạch đấy." Vương lại cười: "Tự thú thì được giảm tội một bậc!"

 Sách "Văn tuyển"

 Trương Phượng Dực khắc in sách "Văn tuyển toản chú". Một sĩ phu vặn hỏi: "Đã gọi là 'Văn tuyển' (tuyển tập văn), sao lại có thơ?" Trương đáp: "Đó là sách do Chiêu Minh thái tử soạn, can gì đến tôi?" Hỏi: "Chiêu Minh thái tử ở đâu?" Trương đáp: "Đã chết rồi." Người kia nói: "Đã chết thì khỏi phải truy hỏi ông ta." Trương nói: "Dù chưa chết cũng khó mà truy hỏi." Hỏi: "Sao vậy?" Trương đáp: "Ông ấy đọc nhiều sách."

 Tội từ đồ trở lên

 Âu Dương công (Âu Dương Tu) cùng mọi người chơi tửu lệnh (trò chơi trên bàn rượu, ai không đáp được thì phải uống), mỗi người làm hai câu thơ, nói về việc phạm tội từ mức đồ (hình phạt bắt đi lao dịch khổ sai) trở lên. Một người nói: "Cầm dao dọa góa phụ, ra biển cướp thuyền người." Một người nói: "Trăng tối đêm giết người, gió cao trời phóng hỏa." Âu Dương nói: "Rượu dính tay áo nặng, hoa đè vành mũ lệch." Có người hỏi. Ông đáp: "Lúc đã đến nước ấy thì tội từ đồ trở lên cũng làm luôn rồi."

 Đợi Thang

 Lý Tây Nhai ở nhà riêng tại kinh, thết đãi những người đồng hương lên thi Hội. Rượu được vài tuần, mọi người xin đứng dậy để đi dự tiệc khác. Ông nói: "Khoan đã, có một đề muốn cùng bàn: hai câu 'Đánh phía đông thì rợ phía tây oán' (lời sách Mạnh Tử: dân các nơi đều mong vua Thang đến đánh để cứu mình, nơi nào chưa được đánh thì oán), các ông có biết vì sao không?" Mọi người im lặng. Ông cười: "Chẳng có ý gì khác, chỉ là 'đợi Thang' thôi." (chữ "Thang" vừa là tên vua Thang, vừa có nghĩa là món canh; ý bảo hãy đợi ăn món canh đã).

 Cách làm hoành thánh

 Nhà Kiều Trọng Sơn làm hoành thánh rất khéo, thường khổ vì khách khứa bạn bè đòi ăn. Một hôm ông đặt trước mặt mỗi người khách một tờ thiếp, dặn: "Ăn xong hãy mở ra." Lát sau khách mở ra xem, thì ra là cách làm hoành thánh, mọi người cười lớn rồi về. Từ đó không còn ai đòi ăn nữa.

 Được công thức còn hơn được ăn.

 Tấm thiếp của Lý Khang Tĩnh

 Hàn Trung Hiến (Hàn Ức) và Lý Khang Tĩnh (Lý Nhược Cốc) cùng đi chơi đến Nhữ Châu. Thái thú là Triệu học sĩ mời Khang Tĩnh làm môn khách, lại đặc biệt kính trọng Hàn, mỗi lần Hàn đến thì dọn thịt heo. Khang Tĩnh từng gửi thiếp cho Hàn: "Lâu nay nhớ mùi thịt, mời anh sớm đến chơi."

 Con sứa

 Vương Mẫn Đạo ăn sứa, nói: "Người ta khổ gì mà thích món này? Chẳng qua chỉ được một tiếng giòn rộp mà thôi."

 Pháo giấy dịp năm mới cũng chỉ nổ một tiếng. Kẻ hiếu sự còn lấy the lụa kết hoa để trang trí, mỗi quả giá tới mấy chục đồng, càng đáng cười hơn. Tốn muôn đồng chẳng qua được một bữa no, vui suốt đêm chẳng qua được một cơn say; nghĩ lại muôn việc bày ra, rốt cuộc đều là con sứa cả. Lầu ngọc, vườn Kim Cốc (vườn xa hoa của phú hào Thạch Sùng đời Tấn) được bao lâu; mặt hoa má hồng vốn chẳng còn mãi. Vậy mà sớm tối rong ruổi không thôi, chẳng qua là tranh nhau một tiếng ấy, há chẳng ngu sao!

 Thơ rau xuân

 Hoàng Lỗ Trực từng họa bài thơ "Rau xuân" của Đông Pha, có câu: "Ông nếu chỉ vì măng đắng mà về quê, thì ngày mai áo xuân (áo quan) quả có thể cởi được." Tô đùa với khách: "Ta vốn chẳng thích làm quan, Lỗ Trực lại muốn lấy măng đắng ép ta về hưu."

 Pha nhầm nước, Sao mà giòn

 Khi Đông Pha ở Hoàng Châu, có lần đến dự tiệc nhà Hà tú tài, ăn món bánh rán dầu rất giòn, bèn hỏi chủ nhà: "Món này tên là gì?" Chủ nhà đáp là không có tên. Đông Pha lại hỏi: "Sao mà giòn thế?" Khách ngồi đều nói: "Lấy câu đó làm tên được rồi!" Lại có Phan trưởng quan, vì Đông Pha không uống được nhiều, nên thường dọn rượu ngọt nhạt cho ông. Đông Pha cười: "Rượu này chắc là pha nhầm nước." Hôm khác ông bỗng thèm bánh rán dầu, làm một bài thơ nhỏ để xin: "Uống rượu ngoài đồng trước hoa, trăm việc chẳng lo, bên lưng chỉ buộc một bầu rượu. Đã rót cạn 'Pha nhầm nước' của ông Phan, lại tìm đến 'Sao mà giòn' của nhà anh."

 Đào mả

 Khi Tử Do (Tô Triệt) nắm việc chính sự, Tử Chiêm (Tô Thức, tức Tô Đông Pha) ở Hàn lâm viện. Có người quen cũ muốn nhờ cậy Tử Do, nhân gặp Tử Chiêm thì xin nói giúp, mong được bổ một chức việc. Ông thong thả kể: "Xưa nghe có người rất nghèo, không biết sống bằng gì, bèn tính chuyện đào mả. Hắn phá một ngôi mộ, thấy một người trần truồng ngồi đó, nói: 'Ta là Dương Vương Tôn (người đời Hán dặn chôn mình trần, không quan quách), chẳng có gì giúp ngươi.' Hắn lại đục một ngôi mả khác, tốn sức khá nhiều, vào được rồi thì thấy một vị vua, nói: 'Ta là Hán Văn Đế, di chiếu dặn trong huyệt không bỏ vàng ngọc, đồ dùng đều bằng sành ngói, ngươi mau ra đi.' Lại có hai ngôi mả liền nhau, hắn đào cái bên trái trước, mãi mới thông, thấy một người gầy gò, mặt mày đói khát, nói: 'Ta là Bá Di, chết đói ở núi Thủ Dương, sao đáp ứng được yêu cầu của ngươi?' Người kia than: 'Đã tốn bao công sức mà rốt cuộc chẳng được gì, chi bằng đào tiếp ngôi mả bên tây, may ra có chút gì.' Người gầy gò bảo: 'Khuyên ngươi tìm cách ở chỗ khác. Ngươi xem thân xác ta thế này, thì em ta là Thúc Tề há giúp được ai.'" Người quen cũ cười lớn rồi về.

 Địa ngục rượu thịt

 Đông Pha làm thông phán (phó quan của phủ, châu) Hàng Châu, không chịu nổi rượu chè. Ngặt vì các quan bộ sứ (quan được triều đình cử đi giám sát các lộ) trọng tài danh của ông, sớm tối tụ họp, ông mệt mỏi vì tiếp đãi, bèn gọi chức thông phán Hàng Châu là "địa ngục rượu thịt". Về sau Viên Cốc đến thay làm thông phán, gặp lúc quan trấn thủ châu bất hòa với các ty, thông phán cũng bị xa lánh. Viên nói với người ta: "Nghe nói châu này là địa ngục rượu thịt, sao ta đến thì lại đúng lúc ngục trống!" Người ta truyền làm chuyện cười.

 Phòng tối ở chùa Long Đàm

 Anh em họ Lục đi chơi chùa Long Đàm, thấy một căn phòng tối. Em nói: "Đây là địa ngục Hắc ám (địa ngục tối tăm)." Anh nói: "Không phải, đây là thế giới Cực lạc (cõi Phật an vui tột bậc) của họ đấy."

 Làm sư phá giới

 Các sư chùa Hổ Khâu rất sành rượu thịt, họ nhìn rau dưa cũng như người giữ giới (giữ các điều răn của nhà Phật, trong đó có ăn chay) nhìn cá thịt, nhăn trán không chịu nổi. Một hôm bạn bè họp nhỏ, có một khách người Sở ăn chay trường, nên đặc biệt dọn cỗ chay. Khách Sở đinh ninh nhà sư ắt giữ giới, bèn vái mời ngồi cùng mâm. Lăng Bỉ Ngạn người Ngô Hưng cười bảo: "Đừng bắt vị sư này phá giới!"

 Lý Được Mưa

 Trong năm Khai Thành, kinh thành hạn lớn. Lý Đức Dụ được phong tể tướng, ngay hôm ấy trời mưa to. Người kinh thành mừng rỡ nói: "Tướng công đúng là Lý Đắc Vũ (Lý Được Mưa, đọc gần giống Lý Đức Dụ)."

 Hội uyên ương chờ chỗ khuyết

 Chu Tử Xuân chưa cưới vợ đã mở sẵn phòng riêng, màn trướng rất lộng lẫy, để chờ việc cưới. Người đương thời gọi đó là "hội uyên ương chờ chỗ khuyết" (uyên ương: đôi chim chỉ vợ chồng; chờ chỗ khuyết: như quan chờ có chỗ trống để được bổ). Chuyện chép trong "Trang lâu ký".

 Người con chịu tang thử việc

 Vương bộc xạ ở Giang Châu bị họ Ân, họ Hoàn đánh đuổi, chạy trốn đến Dự Chương, sống chết chưa rõ. Con là Vương Tuy ở kinh đô, nét lo buồn đã hiện ra mặt, chuyện ăn ở uống ăn việc gì cũng giảm bớt. Người đương thời gọi là "người con chịu tang thử việc" (như quan mới được bổ, giữ chức thử).

 Áo cho giường

 Lục Quy Mông sống ở Lạp Trạch, có một chiếc giường thiền (giường để ngồi thiền, nằm nghỉ) bằng tre, thường nằm nghỉ trên đó. Lúc ấy là tháng mười, trời đã lạnh, tiểu đồng quên trải nệm dạ. Quy Mông vừa ngồi xuống, vội gọi: "Đến tiết này rồi, phải cho nó ít quần áo, không thì nó lạnh mà ta cũng lạnh."

 Tai la, chân ngựa

 La Nhữ Kính và Mã Đạc cùng làm việc ở quán các. Mùa đông giá rét, La không đội mũ che tai, Mã không đi tất dạ, người đương thời đùa: "Tai la (họ La đọc giống con la), chân ngựa (họ Mã nghĩa là con ngựa)."

 Đầu lâu Đường Minh Hoàng

 Ở Trường An có nhà họ An, giữ được cái đầu lâu của Đường Minh Hoàng, màu vàng tía. Nhà ấy thờ phụng rất cẩn thận, nhờ đó mà giàu sang, thành dòng họ lớn. Về sau nhà ấy chia của ra ở riêng, tranh nhau cái đầu lâu, lấy rìu bổ ra thành mấy mảnh. Trương Văn Tiềm nghe chuyện, liền nói: "Minh Hoàng sống chết đều bị người họ An làm khổ (lúc sống bị An Lộc Sơn làm loạn)." Cả tiệc cười lớn. Bấy giờ Tần Thiếu Du vừa bị ngự sử họ Giả hặc là không đáng được bổ chức quán. Văn Tiềm đùa Thiếu Du: "Hơn nghìn năm trước Giả Sinh viết 'Quá Tần' (bài 'Quá Tần luận' của Giả Nghị bàn lỗi nhà Tần; ở đây ý là họ Giả bắt lỗi họ Tần), nay lại như thế." Người nghe cho là câu đùa hay.

 Kẻ chê bai Chu Công tên là Trần Giả, mà đời Tống kẻ hặc Chu Tử (Chu Hy) cũng tên là Trần Giả. Đời Hán có Hồ Quảng, được gọi là "Trung dung" (người ba phải, giữ thái độ dĩ hòa vi quý), mà bản triều có Hồ Văn Mục công tên là Quảng, cũng mang tiếng "Trung dung". Sự việc trùng hợp khéo đến thế.

 Đốt miếu Hạng Vũ

 Ở Toàn Tiêu xưa có miếu thờ Hạng Vũ. Dư Tường làm huyện lệnh, châm một mồi lửa đốt sạch. Vương Nguyên Mỹ nói: "Chắc là báo thù cho trận lửa ba tháng ở Hàm Dương." (Hạng Vũ từng đốt cung điện nhà Tần ở Hàm Dương, lửa cháy ba tháng không tắt.)

 Hầu Cảnh chín

 Hầu Cảnh vây Đài thành (cung thành Kiến Khang của nhà Lương). Có người hỏi Lục Pháp Hòa tình thế ra sao. Lục đáp: "Đợi Hầu Cảnh chín đã." Người hỏi không hiểu. Lục nói: "Phàm hái quả, khi đã chín thì không cần khều cũng tự rụng. Nay Hầu Cảnh còn chưa chín."

 Tục gọi người già là "chín", gốc là từ đây.

 Sư tụng kinh

 Có nhà sư tụng kinh, đến câu "không mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý" (câu trong Bát nhã tâm kinh, ý nói các giác quan vốn không có thực). Hoàng Tử Chi nói: "Tụng câu ấy làm gì? Sư đã trọc đầu, lại thêm không mắt, tai, mũi, lưỡi, thì còn ra cái thứ gì nữa!" Nhà sư cười lớn.

 Năm đức của mèo

 Sư Bân chùa Vạn Thọ có lần tiếp khách, con mèo ngồi chễm chệ bên cạnh. Sư nói với khách: "Người ta bảo gà có năm đức, con mèo này cũng có. Thấy chuột không bắt, là nhân; chuột giành đồ ăn thì nhường, là nghĩa; khách đến bày cỗ thì ra, là lễ; đồ cất rất kín mà vẫn ăn vụng được, là trí; cứ mỗi mùa đông lại chui vào bếp, là tín (giữ đúng hẹn)."

 Hai câu trong "A Phòng cung phú"

 Đông Pha ở Ngọc Đường (tức Hàn lâm viện), một hôm đọc bài "A Phòng cung phú" (bài phú về cung A Phòng của Đỗ Mục), đọc đi đọc lại mấy lượt, mỗi lượt đọc xong lại tấm tắc khen mãi, đến nửa đêm vẫn chưa ngủ. Có hai người lính già hầu hạ bên cạnh, ngồi lâu rất khổ sở. Một người thở dài: "Biết nó có gì hay ho, đêm khuya lạnh thế mà không chịu ngủ, cứ rên rỉ như kêu oan." Người kia nói: "Cũng có hai câu hay." Người trước giận: "Mày thì hiểu được cái gì?" Người kia đáp: "Tao thích câu 'người trong thiên hạ không dám nói mà dám giận'." Thúc Giác (?) nằm nghe được, hôm sau kể lại với Đông Pha. Đông Pha cười: "Gã này cũng có con mắt thưởng thức đấy!"

 Kẻ rẻ rúng nhất thiên hạ

 Lương Thứ Công cùng một người bạn chuyện trò ban đêm, cứ đến chỗ thú vị nhất thì người bạn chỉ "ừ ừ" cho qua. Thứ Công hỏi vì sao. Bạn đáp: "Tôi nghe rồi." Thứ Công đùa: "Anh là kẻ rẻ rúng nhất thiên hạ." Bạn giật mình hỏi lại. Thứ Công nói: "Những lời thú vị nhất thiên hạ, cứ qua tai anh nghe một lần là mất giá, không phải rẻ rúng thì là gì?" Người bạn cũng cười lớn.

 Mã Tương Lan

 Mã Tương Lan là kỹ nữ nổi tiếng ở Kim Lăng, có tiếng là hào hiệp. Có một cử nhân đang học ở Quốc tử giám xin gặp, nàng từ chối. Về sau người ấy đỗ giáp bảng (đỗ tiến sĩ), được bổ làm chủ sự (chức quan cấp dưới ở các bộ) bộ Lễ. Vừa lúc có người kiện Tương Lan, viên chủ sự sai bắt nàng. Mọi người đứng ra xin giúp, ông không nghe. Đến khi nàng bị giải tới, ông mắng: "Người ta nói Mã Tương Lan nọ kia, chẳng qua chỉ là hư danh!" Tương Lan đáp: "Chính vì ngày trước có chút hư danh, nên hôm nay mới gặp tai họa lạ lùng." Viên chủ sự cười rồi tha cho.

 Tương Lan mất, câu đối và văn điếu viếng nàng gom lại thành cả tập. Có người nói với Trương Tân Vương: "Nghe nói ông có bài văn tế rất hay." Trương nói: "Tôi phỏng theo bài 'Xích Bích phú' mà làm." Người ta bảo đọc cho nghe. Trương chỉ đọc một câu: "Đây vốn là con mái của một đời, mà nay ở đâu?" (phỏng câu "Đây vốn là bậc anh hùng một đời, mà nay ở đâu" trong "Xích Bích phú", đổi "hùng" — vừa là anh hùng vừa là con trống — thành "con mái"). Người nghe cười ngặt nghẽo.

 Gọi là công tử

 Du Quân Nghi thuở nhỏ theo cha là Hoa Lộc công đến nơi nhậm chức. Có tên nha dịch gọi cậu là công tử, Hoa Lộc công giận: "Phàm muốn gán tính thô bạo cho ai, người ta ắt gọi là tính thái giám, tính trâu, tính công tử. Xếp con ta ngang với thái giám và trâu, thật nhục ta quá lắm!"

 Tào Nga Tú

 Kỹ nữ nổi tiếng Tào Nga Tú, nhan sắc và tài nghệ đều tuyệt vời. Tiên Vu Bá Cơ (Tiên Vu Xu, nhà thư pháp đời Nguyên) từng được gọi bằng tên Hy Chi (?) (Vương Hy Chi, nhà thư pháp lừng danh đời Tấn). Một hôm Bá Cơ đãi khách, có việc phải vào trong, bèn bảo Tào đi rót rượu mời khắp lượt. Bá Cơ trở ra, Tào nói: "Bá Cơ chưa uống." Khách cười: "Gọi thẳng tên tự Bá Cơ, đủ thấy thân thiết lắm." Bá Cơ giả vờ giận: "Con ranh này cũng dám vô lễ!" Tào nói: "Tôi gọi Bá Cơ thì là vô lễ, chỉ cho phép gọi ông là Vương Hy Chi thôi sao!" Khách ngồi cười lớn.

 Từ Nguyệt Anh

 Từ Nguyệt Anh là kỹ nữ vùng Giang Hoài. Các công tử nhà họ Từ ở Kim Lăng yêu chiều một doanh kỹ (kỹ nữ thuộc quân doanh), khi cô ấy chết thì đem hỏa táng. Nguyệt Anh đi đưa tang, nói với công tử họ Từ: "Cô này cả đời phong lưu, chết rồi cũng còn mang lửa (vừa nghĩa là bị lửa đốt, vừa nghĩa là vẫn rực rỡ, diễm lệ)."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video