Bộ Bất vận, thứ tám (bất vận: không thanh nhã, thô tục, thiếu phong vị; bộ này gom những chuyện người và việc kém phong nhã)
Tử Do (tức Phùng Mộng Long, người soạn sách) nói: Lời nói có "vận" (có phong vị thanh nhã) thì nghe hay, việc làm có "vận" thì truyền lại hay. Nhưng cái "vận" cũng có túc căn (gốc rễ sẵn có từ kiếp trước). Không có gốc ấy thì dù nuốt trăm hộc tro, rửa dạ dày, gột ruột gan (ví việc ra sức thay tâm đổi tính), mong được một lời, một việc gần với thanh nhã cũng không được. Sơn Cốc (tức Hoàng Đình Kiên, nhà thơ đời Tống) từng giễu một ông già nhà quê: "Hơi đục phả mãi không tan, gió trong cũng bị bắn ngược trở về." Câu ấy mới tả được bề ngoài, chưa lột hết cái thần. Đến chỗ cùng cực tài nghề của những người như thế, họ thẳng có thể khiến "thằng nhãi Tạo hóa" (cách gọi đùa ông trời) phải xấu hổ, há chỉ khiến Phong Bá (thần gió) phải tránh bụi mà thôi? Vì vậy gom thành bộ "Bất vận", thứ tám.
Gã hôi mồ hôi
Dư Tĩnh không chăm chút ăn mặc. Ông làm gián quan (quan chuyên can ngăn vua) được trăm ngày thì được vời vào tâu bày trước mặt vua. Lúc ấy đang giữa mùa nóng gắt. Vua trở vào trong cung, nói: "Bị một gã hôi mồ hôi xông cho chết mất! Lại còn phun nước bọt lên mặt ta."
Không rửa chân
Sách "Bắc sử" chép: Âm Tử Xuân mặc quần áo cáu bẩn, chân thường mấy năm không rửa, nói rằng: "Rửa chân là mất của, hỏng việc." Vợ rất ghét, từng khuyên ông rửa một lần. Không lâu sau gặp trận thua ở Lương Châu, ông cho là do rửa chân mà ra, hận vợ lắm, từ đó suốt đời không rửa nữa.
Ở khu chợ cửa Xương Môn (một cửa thành Tô Châu), người qua lại tấp nập, bùn nước giẫm đạp tích lại thành từng ụ gồ ghề, tục gọi là "ụ dài". Người ta tin dọn ụ ấy đi thì sạt nghiệp, nên cứ để mặc nó lồi lõm, rốt cuộc không ai dám động tới. Còn "ụ dài" của Tử Xuân thì lại nằm ở gan bàn chân.
Tam Lộc quận công
Viên Lợi Kiến tính thô lỗ, cẩu thả. Phương Đường nói: "Anh Viên đã được phong 'Tam Lộc quận công' rồi." (Lời đùa: chữ "thô" theo lối viết cổ gồm ba chữ "lộc" nghĩa là con hươu ghép lại, nên "Ba Hươu quận công" tức là "Thô quận công".)
Quan đô hiến nghịch "chim"
Hồ Tông Hiến, giữ hàm thiếu bảo (một hàm quan cao quý), vốn tự phụ mình có "của quý" to như Lao Ái (kẻ đời Tần nổi tiếng có dương vật lớn). Mỗi khi say, ông ngồi nghiêng trong kiệu khiêng vai, lấy tay xoa nó, rồi tiểu vung vãi lên vai phu kiệu và các quan đi theo. Ai nấy đều che mắt mà cười, còn Hồ vẫn thản nhiên như không.
Nghịch "chim" nhà mình còn hơn đi nịnh bợ người khác (nguyên văn: thổi bọng của người khác), chỉ có điều trông không đẹp mắt mà thôi.
Ăn bánh trên lưng ngựa
Trương Hành từ chức lệnh sử (thư lại nhỏ) lên đến tam phẩm, đã có tên trong danh sách chờ thăng bậc. Một hôm tan triều, ông thấy bên đường có bánh hấp vừa chín, bèn mua rồi ngồi trên lưng ngựa mà ăn. Ông bị ngự sử (quan giám sát, chuyên dâng sớ tố cáo lỗi quan lại) dâng sớ hặc tội, rốt cuộc bị gạch tên khỏi danh sách.
Trước kia nghe chuyện vì hai quả trứng mà bỏ một viên tướng (vua nước Vệ không dùng Cẩu Biến chỉ vì ông từng lấy hai quả trứng của dân), nay lại thấy vì một cái bánh mà mất quan. Giá như việc ấy xảy ra với người đời Tấn thì lại được khen là "nhậm đản" (phóng khoáng, sống theo ý mình, một nếp phong nhã của danh sĩ đời Tấn).
Đánh đòn Văn Tuyên Vương và Á Thánh
Sách "Lĩnh Nam chí" chép: Các quận ven biển vùng Quảng Nam không lập miếu thờ Văn Tuyên Vương (tước hiệu truy phong cho Khổng Tử). Có viên thứ sử (quan đứng đầu một châu) không biết lễ nghi, sắp làm lễ thích điện (lễ dâng cúng tế Khổng Tử), bèn sai trước hai thư lại đóng vai Văn Tuyên Vương và Á Thánh (Mạnh Tử), đứng cúi mình ngoài cửa. Hễ họ tiến lui không đúng nghi thức là ông liền phán: "Văn Tuyên Vương, Á Thánh mỗi người đánh bao nhiêu roi."
Thư lại há hơn được Hữu Nhược (học trò Khổng Tử, vì trông giống thầy mà được các học trò khác tôn lên ngồi chỗ thầy)? Bắt họ đóng vai để lễ bái đã là không nhã, huống chi lại còn đem đánh trượng trước?
Theo Đường sử: Các quận nhỏ ở phương Nam phần nhiều không có nhà sư. Mỗi khi tuyên đọc đức âm (chiếu ban ân của vua), phải cho người giả làm tăng sĩ, đạo sĩ đứng chầu cho đủ hàng. Khi Đường Chiêu Tông lên ngôi, Liễu Thao làm tuyên cáo sứ (sứ giả đi tuyên đọc chiếu chỉ). Đến một châu, có ông sư giả không chịu đứng vào hàng. Thái thú (quan đứng đầu quận) là Vương Hoằng lấy làm lạ, hỏi. Ông sư đáp: "Chưa đến lượt tôi đi phu, vậy mà sai phái cứ dồn cả vào tôi. Năm ngoái tôi đã phải đóng thay Văn Tuyên Vương, năm nay lại bị bắt làm hòa thượng." Người nghe cười ngặt nghẽo.
Lại có chuyện: Đời Đường có người mặc áo đỏ đứng ở cửa phủ Trung thư đợi tể tướng để xin làm quan. Được hỏi: "Trước làm chức gì?" Đáp: "Thuộc Giáo phường (cơ quan ca múa nhạc của triều đình), làm cái chân trái con sư tử phương Tây suốt ba mươi năm." Cũng thật nực cười.
Trói nhà thơ
Sách "Hoàng Minh thế thuyết" chép: Dương Mậu Trung người huyện Đằng có học, thích làm thơ. Không đắc chí trong hàng chư sinh (học trò ở trường quan của huyện), ông bỏ đi chu du khắp các danh sơn, khi về thì đi qua Lang Gia. Viên chỉ huy coi việc bắt cướp tưởng ông là cướp, bắt lại. Dương xin giấy bút để tự khai, nhân đó viết một bài thơ, trong có câu "Từng trộm lời lẽ trong sách cũ (trần biên)". Viên chỉ huy không thông chữ nghĩa, hỏi: "Trần Biên là người trong bọn mày à?" Dương đáp: "Không, là người bị trộm." Viên chỉ huy mừng lắm, giải ông lên quan binh bị (quan coi việc quân trong một đạo). Quan binh bị đọc thơ, rất hiểu và khen ngợi, quát đuổi viên chỉ huy ra, cởi trói cho Dương, mời lên ngồi chỗ trên, cùng bàn thơ suốt ngày. Khi Dương ra về, viên chỉ huy đến tạ tội. Dương nói: "Không nhờ ông thì sao tôi được quan binh hiến biết đến? Chỉ có điều tiến cử kiểu ấy khiến người ta nhất thời khó chịu nổi."
Hào khách chốn rừng xanh (bọn cướp) còn biết tiếng thơ Lý Thiệp (bọn cướp chặn đường ông, biết là nhà thơ thì chỉ xin thơ rồi tha); còn viên chỉ huy tuần phòng thì lại bắt nhà thơ làm cướp.
Bắt trưởng sử đi phu
Ngô Tắc, từng làm trưởng sử (chức quan giúp việc trong phủ), về ở ẩn, quan sở tại không ai biết mặt. Trong làng cử người đi canh dịch (lao dịch luân phiên), lại lầm báo lên tên ông. Huyện lệnh không biết, treo tên lên bảng. Ông tự đến, ghi dưới tên mình: "Làm quan còn không nổi, há làm phu nổi?" Huyện lệnh nghe chuyện, hết sức xấu hổ.
Thẩm Chu
Thẩm Chu (danh họa đời Minh, hiệu Thạch Điền) nổi tiếng một thời. Quan thái thú Tô Châu tìm người vẽ giỏi, người hầu tâu tên Thẩm, ông liền phát chu phiếu (giấy lệnh viết bằng son để đòi người) bắt đến. Thẩm đến nơi, bị bắt đứng dưới hiên trổ tài. Thẩm bèn vẽ bức "Đốt đàn nấu hạc" (ví việc chà đạp thứ thanh nhã) dâng lên. Thái thú không hiểu, nói: "Cũng thường thường thôi." Năm sau ông vào kinh chầu vua, gặp ông Vương Thủ Khê (tức Vương Ngao, quan lớn trong triều). Câu đầu tiên ông Vương hỏi là: "Tiên sinh Thạch Điền có được mạnh khỏe không?" Thái thú ngơ ngác không biết đáp ra sao. Về hỏi người theo hầu, mới biết đó chính là người mình đã phát chu phiếu bắt đến. Thái thú vừa thẹn vừa hối, đến tận cửa nhà tạ lỗi.
Thời Đại Bân người Côn Sơn giỏi nghề gốm, làm ấm trà nhỏ cực kỳ tinh nhã. Có người tiến cử ông với huyện lệnh Côn Sơn. Huyện lệnh khen ấm đẹp, đòi lấy, nhưng tiếc là ít, bèn giam ông trong một gian phòng, bắt phải nộp ba trăm cái. Rốt cuộc ông uất ức mà chết. Gần đây, Trình Quân Phòng người Huy Châu cũng vì giỏi làm mực mà mất mạng. Người bàn chuyện đều thương tiếc. Ta cho rằng phàm ai thành danh nhờ một nghề đều là người thông minh trong thiên hạ, là nơi hội tụ linh khí của trời đất, kẻ cầm quyền nên quý trọng mà giữ gìn cho họ. Nếu gây ra ác nghiệp như thế thì ắt vĩnh viễn dứt mất tuệ căn (theo nhà Phật: gốc rễ trí tuệ, khả năng giác ngộ)!
"Hủy trà luận"
Lục Vũ mê trà, soạn sách "Trà kinh" ba thiên. Lý Quý Khanh đến Giang Nam, có người tiến cử Vũ, ông bèn gọi Vũ đến nấu trà. Vũ mặc áo quê mùa, xách đồ nghề đi vào. Quý Khanh trong lòng khinh, sai đầy tớ lấy ba mươi đồng tiền trả công. Vũ hết sức hổ thẹn, bèn viết bài "Hủy trà luận" (bài luận chê bai trà).
Vị sư Văn Liễu người đất Ngô giỏi pha trà. Liễu đến Kinh Nam, Cao Bảo Miễn thưa lên Cao Quý Hưng (chúa đất Kinh Nam, cha của Bảo Miễn), mời sư về ở am Tử Vân, mỗi ngày thử trà của sư hai lần. Cha con Bảo Miễn gọi sư là "Thang thần" (thần nước trà), tâu xin phong hiệu "Định Thủy đại sư", còn dân địa phương thì gọi là "Nhũ yêu" (yêu tinh bọt sữa, ý chỉ tài đánh bọt trà). Một chén trà gặp hay không gặp người biết thưởng thức mà khác nhau đến thế!
Họa của bia đá
Đường Huyền Tông sang phía đông làm lễ phong thiện ở Thái Sơn (đại lễ tế trời đất trên núi Thái Sơn của bậc đế vương), sai Trương Hứa công mài vách núi khắc làm bia. Đến đời Minh, sau hơn tám trăm năm, bia bị Lâm Phụ (?) mài phẳng, khắc bốn chữ lớn "Trung hiếu liêm tiết" đè lên.
Ông Lâm lẽ nào muốn bắt đá trơ phải giảng đạo học?
Trong năm Thiên Thánh (niên hiệu Tống Nhân Tông), người ta xây phù đồ (tháp Phật). Khương Tuân khi ở Vĩnh Hưng lấy hết những tấm bia đời Hán, đời Đường loại chắc và đẹp để thay gạch xây tường. Có viên huyện úy (quan coi việc trị an trong huyện) dập đầu can ngăn, rồi khóc. Tuân nổi giận, hặc tội luôn cả viên huyện úy cho mất chức.
Viên huyện úy này hẳn là người phong nhã, tiếc là sử sách bỏ sót tên ông.
Thù với hoa
Hàn Hoằng đời Đường thôi chức tiết độ sứ (quan trấn giữ một vùng, nắm cả quân lẫn dân) Tuyên Vũ, về nhà riêng ở Trường An. Trong nhà có mẫu đơn và nhiều loài hoa khác, ông sai đào bỏ hết, nói: "Ta há bắt chước bọn đàn bà con trẻ!"
Hoa quỳnh ở Dương Châu, khắp thiên hạ không có cây thứ hai. Tùy Dạng Đế đặc biệt cho dời về trồng ở Kim Lăng, nhưng cành lá héo khô. Vua giận, sai đánh cây tám mươi trượng rồi đưa trả về. Cây sống lại được một năm rồi chết.
Khắp gầm trời đều là đất của vua, cần gì phải là Kim Lăng? Bị trái tính trời, lại còn chịu nhục, cây lỡ mất dịp may này. Tiếc là không gặp được "thái y của hoa" để rửa vết thương, giảm đau cho thần hoa.
Cạo bàn, quét vôi vách
Vương Hi Chi từng đến nhà một học trò. Người học trò bày cỗ ngon đãi ông, ông rất cảm kích, muốn viết chữ để đền đáp. Thấy có cái bàn mới bằng gỗ phỉ, ông bèn viết lên, nửa chữ thảo nửa chữ chân (chữ viết ngay ngắn). Người học trò tiễn ông về quận, đến khi trở về nhà thì cha anh ta đã cạo sạch hết.
Chữ đem bày trên mặt bàn thì bảo học trò tập theo thế nào? Cạo đi là phải lắm.
Thiền sư Huyền Lãm tính kỳ quặc, ở chùa Trắc Khỉ, Kinh Châu. Trương Tháo vẽ cây tùng cổ lên vách, Phù Tái làm bài tán (bài văn ngắn ca ngợi), Vệ Tượng làm bài phú (bài văn vần dài). Sư Lãm giận nói: "Sao lại làm ghẻ lở vách của ta?" Rồi sai quét vôi phủ lên.
Trong chùa giữ lại một di tích thì sẽ mở đường cho người đời sau kéo đến du ngoạn, để lại phiền nhiễu không ít. Hòa thượng này có tầm nhìn xa!
Gậy trúc vuông
Ở chùa Cam Lộ, Nhuận Châu có một vị sư đạo hạnh cao vời. Lý Đức Dụ lúc làm quan liêm vấn (quan đi xem xét, hỏi han tình hình địa phương) đã tặng sư một cây gậy trúc vuông. Gậy trúc vuông có từ nước Đại Uyển (một nước ở Tây Vực), chắc đặc, vuông vức, các mắt đốt phải mọc đối nhau đủ bốn mặt. Đến khi ông lại về trấn giữ Chiết Hữu, vị sư vẫn còn. Ông hỏi: "Anh trúc vẫn mạnh khỏe chứ?" Sư đáp: "Đến nay vẫn cất giữ như của báu." Ông xin đem ra xem, thì ông sư già đã gọt tròn và sơn phết mất rồi. Ông than tiếc suốt cả ngày. Vì thế đương thời có câu thơ: "Gọt tròn gậy trúc vuông, sơn lấp đàn vân nứt" (đàn cổ có vân nứt trên mặt là thứ rất quý, sơn lấp đi là hỏng của quý).
Gậy là để đỡ người già yếu, tròn thì tiện cầm. Chỉ không hiểu vị sư này chẳng lẽ thiếu một cây trúc tròn, mà phải tốn công làm thế? Ngu quá, ngu quá!
Mắt nghiên
Ông Lục Lư Phong người Ngô quận lên kinh chờ bổ nhiệm, từng gặp ngoài chợ một cái nghiên mực tốt, mặc cả chưa xong. Về đến nhà trọ, ông sai một học trò đi, đổi một lạng vàng mang nghiên về. Ông lấy làm lạ vì nghiên không giống, người học trò cứ khăng khăng đúng là nó. Ông nói: "Cái nghiên trước có mắt cù dục (vân tròn trên đá nghiên trông như mắt chim sáo, là dấu hiệu nghiên quý), sao giờ lại không có?" Người học trò đáp: "Con chê nó hơi lồi, tình cờ gặp thợ đá rất tiện, may còn bạc thừa nên đã nhờ mài phẳng đi rồi." Ông tiếc vô cùng.
Con ngỗng kêu hay
Ở Cối Kê có một bà lão nuôi một con ngỗng kêu rất hay. Hữu quân (tức Vương Hi Chi, từng làm Hữu quân tướng quân) xin mua không được, bèn dắt bạn bè thân thích đến xem. Bà lão nghe Hi Chi đến, liền làm thịt ngỗng nấu để đãi. Hữu quân than tiếc suốt cả ngày.
Con trâu nhanh
Vương Khải có một con trâu chạy rất nhanh, tên là "Bát bách lý bác" (con trâu lông loang đi tám trăm dặm), thường được đánh bóng móng và sừng. Vương Vũ Tử (tức Vương Tế) nói với Quân Phu (tên chữ của Vương Khải): "Tôi bắn cung không bằng anh. Nay tôi xin đánh cược con trâu của anh, đặt nghìn vạn tiền đối lại." Quân Phu vừa cậy mình tay nhanh, lại nghĩ chẳng ai nỡ giết con vật quý như thế, liền bằng lòng, cho Vũ Tử bắn trước. Vũ Tử bắn một phát trúng ngay hồng tâm, rồi ngồi dựa vào hồ sàng (ghế xếp kiểu người Hồ), quát người hầu: "Mau moi tim trâu ra đây!" Chốc lát, tim nướng được bưng tới, ông ăn một miếng rồi bỏ đi.
Người ta cho thế là hào phóng, ta cho thế là tục.
Thịt khô chim âu trắng
Con trai Trương Bật và con trai Trần Kiều, một chiều thu cùng dạo chơi hồ Huyền Vũ. Lúc ấy bầy chim âu đang bơi lượn, con Bật nói: "Đúng là một cuộn tranh 'Tiêu Tương' bản trong cung!" Con Kiều chợt ngoảnh lại hỏi lính hầu: "Giống chim nước màu trắng này làm thịt khô được không?" Mọi người bảo: "Con Trương Bật là nửa cọng lông phượng, con Trần Kiều là một đống phân trâu." Từ đó con Kiều mang biệt danh "Trần một đống" và "Thịt khô chim âu".
Cá vàng
Cá vàng có nhiều giống lạ như "Cáo chín đuôi", "Áo tía đai ngọc"…, giới văn nhân nuôi làm vật chơi thanh nhã, giá cũng không rẻ. Có người tặng Trương Ấu Vu một chậu, Trương đem tặng lại quan thái thú. Hôm khác, quan thái thú nói với Trương: "Cá ông tặng hôm trước chỉ được cái đẹp mắt, vị nhạt lắm." Thì ra quan thái thú là người phương Bắc, đã đem cá giao xuống bếp. Trương chỉ biết dạ dạ mà thôi.
Râu Tạ Linh Vận
Tạ Linh Vận có bộ râu đẹp. Lúc sắp bị hành hình, ông cúng râu làm râu cho tượng Duy Ma Cật (một vị cư sĩ hiền triết trong kinh Phật) ở chùa Kỳ Viên, Nam Hải. Thời Đường Trung Tông, công chúa An Lạc chơi đấu cỏ (trò thi xem ai có nhiều loại cỏ hoa, vật lạ) vào ngày Đoan Ngọ, muốn có thêm nhiều thứ lạ, bèn sai ngựa trạm phi đi lấy bộ râu ấy, lại sợ người khác lấy được nên cắt bỏ phần còn lại.
Thơ của quốc công
Ông chủ sự (một chức quan trong các bộ) họ Ngô ở Hồ Châu, nhà vốn giàu, xin Lý Tây Nhai (tức Lý Đông Dương, văn hào đời Minh) viết bài văn mừng thọ cha mình. Lúc ấy ông Lý làm học sĩ, khinh con người ấy nên không nhận. Ngô hỏi bạn: "Nay trong triều ai có tước vị cao nhất?" Bạn đáp: "Anh quốc công, giữ chức Thái sư Tả trụ quốc." Ngô liền gói lễ vật đến cầu Anh quốc công. Anh quốc công sai môn khách làm thơ cho. Được thơ rồi, Ngô khoe với mọi người: "Anh quốc công là người số một trong triều, vậy mà làm thơ cho ta, cần gì đến Lý học sĩ!"
Giá để ông Ngô tuyển văn đời Hán, hẳn ông phải tìm trước tác của Vệ Thanh, Hoắc Khứ Bệnh (hai danh tướng võ biền đời Hán). Còn nếu tuyển thơ Đường, lại sợ Úy Trì công (Úy Trì Cung, võ tướng đời Đường) không giỏi văn vần, thì tính sao?
Đảng Tiến vẽ chân dung
Đảng Tiến (võ tướng đầu đời Tống, không biết chữ) sai thợ vẽ chân dung mình. Vẽ xong, ông nổi giận, vặn hỏi họa sư: "Trước đây ta thấy người ta vẽ con hổ còn lấy vàng lá dán vào mắt. Ta lại không đáng một đôi mắt vàng sao!"
Vẽ tướng quân thì phải vẽ ra dáng con hổ.
Thái giám họ Cao
Viên thái giám giữ chức thủ bị (quan coi việc phòng giữ) Nam Kinh là Cao Long. Có người dâng ông một bức tranh nổi tiếng, trên tranh còn khoảng trống. Long nói: "Hay lắm, hay lắm! Phải vẽ thêm một cảnh 'Ba anh em đánh Lã Bố' nữa."
Tranh "Năm ngựa đi tuần xuân" (thời xưa quan thái thú đi xe năm ngựa; "tuần xuân" là việc quan đi thăm đồng ruộng khuyến nông mùa xuân)
Thẩm Chu vẽ bức "Năm ngựa đi tuần xuân" tặng một quan thái thú. Thái thú giận nói: "Ta lại không có lấy một người đi theo sao?" Thẩm biết chuyện, vẽ riêng đoàn tùy tùng đưa vào, nhân đó đùa: "Khổ nỗi tấm lụa ngắn, chỉ vẽ được ba cặp lính dẹp đường đi trước." Thái thú mừng rỡ: "Thế là đủ rồi!"
Đã vẽ ba cặp lính cầm nghi trượng dẹp đường trước kiệu thì phải vẽ luôn nghìn lạng vàng trong nha môn. Không thì vẫn chẳng giống.
Lấy thân che rương
Tổ Ước ham của. Có khách đến thăm, gặp lúc ông đang kiểm xem của cải. Vì khách đến bất ngờ, cất chưa hết, còn sót hai cái rương nhỏ, ông đặt ra sau lưng, lấy thân che lại, gượng gạo chuyện trò với khách.
Còn biết thế là không nhã, ấy vẫn còn phong khí người đời Tấn. Chứ như bây giờ thì người ta điềm nhiên, chẳng biết xấu hổ là gì!
Trồng ngọc trai
Trần Kế Thiện từ chức doãn (quan đứng đầu) Giang Ninh, được phong Thiếu phó rồi về hưu. Ông giàu có nhưng tính bủn xỉn, vụn vặt. Biệt thự có rừng có ao mà chưa từng thưởng ngoạn lấy một lúc. Đã không thích học, lại còn dứt hẳn khách khứa. Ông chỉ tự vác một cây cuốc, sửa mảnh vườn nhỏ thành luống, đem ngọc trai rải khắp ba gian đất như kiểu trồng rau. Ông nhớ từng hạt, cúi xuống nhặt lên, xong lại làm lại từ đầu, lấy đó làm vui.
Trồng ngọc như thế còn chưa đúng phép, phải lấy nước mắt giao nhân (người cá trong truyền thuyết, khóc ra nước mắt hóa thành ngọc trai) làm phân mà tưới thì mới hay.
Đôi ủng bạc
Khi Nguyên Tông (tức Lý Cảnh, vua Nam Đường) còn ở tuổi đi học, Phùng Quyền thường hầu hạ bên cạnh, được rất mực thân yêu. Nguyên Tông hay nói: "Khi ta giàu sang sẽ làm cho ngươi một đôi ủng bạc." Đầu niên hiệu Bảo Đại, lúc rảnh việc triều chính, vua cho các thân vương và quan cũ ở Đông cung (phủ thái tử) đánh cầu. Vui vẻ hết mức, vua ban thưởng theo thứ bậc. Nhắc lại chuyện xưa, ngay hôm ấy vua ban ba mươi cân bạc để thay cho đôi ủng bạc. Quyền bèn sai thợ rèn thành ủng mà đi thật.
Mẫu đơn đen
Cuối đời Đường, người kinh đô đi chơi xuân lấy việc ngắm mẫu đơn làm thú vui bậc nhất. Có nhà giàu tên Lưu Huấn mời khách đến xem hoa. Khách đến nơi, thấy trước cửa buộc hàng trăm con trâu nước, bèn cười chỉ mà nói: "Đây là mẫu đơn đen của họ Lưu đấy!"
Phòng khách lớn hơn chùa
Lý Ước thường trước mặt chú mình là Lý Kỳ (về sau làm phản, bị phế làm thường dân) khen chùa Chiêu Ẩn ở Kim Lăng đẹp. Kỳ bèn mở tiệc trong chùa, hôm sau nói: "Cháu từng khen chùa Chiêu Ẩn, hôm qua yến du ở đó so với Trung Châu (?) thế nào?" Ước thưa: "Cái cháu thưởng là vẻ thưa vắng, hoang dã thôi. Nay núi xa thì lấy màn xanh che, tùng cổ thì lấy vải màu bọc, mùi tanh hôi làm bẩn suối trong, tiếng nhạc át cả tiếng chim núi, thế thì thật chẳng bằng ngồi ở phòng khách lớn nhà chú!"
Sư không tiếp khách
Ngô Kinh Khê đời Tống kể: Năm trước đi thuyền bị gió cản, tôi cùng bạn học men bờ dạo bộ, vượt đèo đi xuống, chợt thấy rất nhiều chùa am. Các tăng viện thấy khách đến đều đóng cửa không cho vào. Chỉ có một viện mở toang cửa, thấy một ông sư gác chân nằm ngủ, đưa tay vạch chữ lên không, nhìn khách chẳng bận tâm chút nào. Tôi thầm nghĩ ắt là bậc sư kỳ lạ, liền đi thẳng vào thăm. Sư tuy gượng dậy nhưng mặt chẳng chút vui. Bất đắc dĩ tôi hỏi: "Bậc tiền bối có câu thơ: 'Vạch chữ lên không, gác chân mà ngủ; đường hiểm thì nghiêng mình mà đi'. Hòa thượng phải chăng gần như thế?" Sư đáp: "Bần đạo không biết chuyện ấy. Vừa rồi là ra hiệu cho bọn hầu, muốn đóng cửa nghỉ yên một lát thôi." Chúng tôi bèn không chào mà bỏ ra.
Chùa mà có ông sư như thế thì chẳng bằng ngồi phòng khách lớn cho đỡ tức.
Trần Thúc Lăng
Thủy Hưng vương Trần Thúc Lăng nhà Trần tính không thích ngủ, không uống rượu, chỉ bày thật nhiều món thịt cá, ăn uống ngày đêm. Lại thích tô vẽ hư danh, mỗi lần vào chầu thường cầm sách đọc trên xe, trên ngựa, ngâm lớn tiếng, dương dương tự đắc.
Điềm tốt kiểu dân dã
Đời Tống, các trai xá (khu học xá) trong Thái học (trường học cao nhất của triều đình), đêm trừ tịch bày đồ cúng dùng táo, vải, hoa liệu, để lấy điềm "tảo ly liễu" (đọc lái ba thứ ấy nghe như "sớm rời đi rồi", ý mong sớm đỗ đạt rời trường). Người chấp sự (người lo việc tế lễ) đội mũ mà không thắt đai, lấy dây lụa thay vào, gọi là "thao mạo" (dây lụa và mũ, đọc gần âm với chữ nghĩa là được hưởng ơn trên). Quê kệch thật đáng cười!
Nay ở Nam Đô, một ngày trước kỳ hương thí (kỳ thi Hương cấp tỉnh), chủ nhà trọ ắt nấu móng giò đãi thí sinh để lấy điềm "thục đề" (móng chín, đồng âm với "quen đề" — gặp đúng đề thi đã quen). Lại ở huyện Tích (Vô Tích) người ta đọc chữ "trúng" giống âm "tống" (bánh ú). Mỗi khi có kỳ thi lớn, bạn bè người thân tặng bút, bánh Định Thắng và bánh ú, mỗi thứ một hộp, chúc rằng: "Bút định cao tống" (đồng âm với "tất định cao trúng" — ắt đỗ cao). Lại trước kỳ tuế khảo (kỳ sát hạch học trò hằng năm) của quan tông sư (quan coi việc học trong tỉnh) một ngày, thường có người đến cầu khấn Quan Thánh (Quan Vũ). Có người đặt một cái cân tiểu ly (gọi là "đẳng tử") trước tượng thần, gọi là "nhất đẳng" (đồng âm với "hạng nhất"). Bài văn khấn có câu: "Cúi mong quan canh trường ngủ gật, phạm quy cũng chẳng bắt; quan chủ khảo hồ đồ, văn dở như rắm cũng khuyên bừa (khuyên tròn đánh dấu câu văn hay)." Càng đáng cười hơn.
Lễ tục
Ở phương Bắc, nhà dân có việc hiếu hỷ thường có người đứng xướng lễ, gọi là "bạch tịch". Hàn Ngụy công (tức Hàn Kỳ) từ Xu mật viện (cơ quan quân sự tối cao) về đất Nghiệp, đến dự tiệc ở nhà một người thông gia. Trong tiệc tình cờ có vải, ông định ăn, người bạch tịch vội xướng: "Ngài Tư chính (chỉ Hàn Kỳ, khi ấy mang hàm Tư chính điện học sĩ) ăn vải, mời các vị khách cùng ăn vải!" Ông ghét kẻ lắm mồm, bèn đặt xuống không ăn nữa. Người bạch tịch lại xướng: "Ngài Tư chính đặt vải xuống rồi, mời các vị khách đặt vải xuống!"
Lễ tục mỗi nơi một khác, nói chung đều không hợp với bậc nhã sĩ. Thời Hồng Vũ, quan Hàn lâm ứng phụng Đường Túc từng hầu vua dùng bữa, ăn xong thì đặt đũa làm lễ tỏ lòng cung kính. Vua hỏi: "Đó là lễ gì?" Đáp: "Thần thuở nhỏ quen theo lễ tục." Vua nói: "Lễ tục mà đem dùng với thiên tử được sao?" Ông bị khép tội bất kính, đày đi lính thú ở Hào Châu. Việc làm của bậc thánh chúa, thật sướng lòng thay!
Phương Ba Lạy
Nhà thơ Phương Can là người đất Ngô. Đại phu Vương Quy quý trọng ông, mời vào nhà trong, Can liền lạy luôn hai lạy. Vị á tướng (chỉ Vương Quy; chức ngự sử đại phu được coi là phó của tể tướng) thong thả đáp lễ, chưa kịp đứng dậy thì Phương lại lạy thêm một lạy nữa. Người đương thời gọi ông là "Phương Ba Lạy".
Sử dơ bẩn
Võ Tắc Thiên hoang dâm, quan hữu bổ khuyết (quan nhỏ chuyên can gián, bổ cứu lỗi của vua) Chu Kính Tắc can rằng: "Bệ hạ trong cung đã có những kẻ được sủng là Tiết Hoài Nghĩa, Trương Dịch Chi, Trương Xương Tông, lẽ ra đã đủ. Gần đây nghe quan thượng thực phụng ngự (quan coi việc ăn uống của vua) Liễu Mô tự khoe con trai là Lương Tân trắng trẻo, mày râu đẹp; viên quan ở Tả giám môn vệ (đội quân giữ cửa cung) tên Tường (?) nói dương vật mình to lớn hơn cả Hoài Nghĩa, hôm qua còn muốn tự tiến cử, đủ sức sung vào hầu hạ. Vô lễ vô nghĩa, tiếng tăm tràn khắp triều đình! Thần giữ chức can gián, không dám không nói." Tắc Thiên an ủi: "Nếu không có khanh nói thẳng, trẫm chẳng biết chuyện này." Rồi ban cho trăm tấm lụa màu.
Sách "Cựu Đường thư" chép tường tận lời này. Vua tôi thời ấy tiến cử, dâng nạp với nhau như thế đấy! (Sách "Chiến quốc sách" cũng có chuyện về bà phi nước Hàn (?).)
Dương An Quốc giảng sách
Dương An Quốc lời nói, cử chỉ quê mùa chất phác, từng hầu giảng sách cho Tống Nhân Tông. Một hôm giảng câu "một giỏ cơm, một bầu nước" (lời Khổng Tử khen Nhan Hồi sống nghèo mà vẫn vui với đạo), ông nói bằng giọng miền Đông: "Nhan Hồi nghèo lắm, chỉ có một rá cơm gạo kê, một quả bầu nước cơm chua." Lại giảng chương "kẻ nào tự dâng lễ thúc tu trở lên" (thúc tu: bó thịt khô, lễ mọn học trò dâng thầy khi xin học), ông vội tâu: "Quan gia (cách gọi vua đời Tống), xưa Khổng Tử dạy người ta cũng phải có tiền đấy!" Vua mỉm cười.
Vốn là một ông đồ làng, bị xếp vào làm đại giảng quan.
Văn mộ chí
Hồ Vệ Đạo có ba con trai: con cả tên Khoan, con giữa tên Định, con út tên Đãng. Vợ Vệ Đạo mất, ông nhờ bạn viết văn mộ chí (bài văn ghi về đời người đã khuất, chôn theo hoặc khắc ở mộ). Người bạn cứ viết thẳng: "Phu nhân sinh ba con: Khoan, Định, Đãng." Người đọc phải bịt mũi (ba tên đọc liền nhau nghe như câu tục tĩu chỉ chỗ kín bị giãn rộng sau khi sinh nở (?)).
Xưa Bạch Mẫn Trung vì cái họ mà bỏ không chọn con rể, nay phu nhân họ Hồ đáng vì cái tên mà bỏ bài văn mộ chí. Khi Bạch Mẫn Trung làm tể tướng, muốn chọn tiến sĩ Hầu Ôn làm rể. Vợ ông họ Lư nói: "Nhà mình họ Bạch, lại lấy rể họ Hầu, người ta ắt gọi là 'Bạch Hầu' (con khỉ trắng)!" Thế là thôi.
Lời phán về việc đội mũ
Sách "Chúc thị ổi đàm" chép: Một quan thái thú ra lệnh đội mũ không được để lộ võng cân (lưới bịt tóc). Viên thư lại thảo bảng: "Đằng trước không lộ viền, đằng sau không lộ vòng." Thái thú nói: "Công văn quý ở ngắn gọn, sao lại viết câu đối ngẫu?" Viên lại thưa: "Vậy nên viết thế nào?" Thái thú bảo: "Trước sau không lộ vòng viền."
Trương Trung Định phê đơn xin nghỉ của thợ ngói: "Trời tạnh thì lợp ngói, trời mưa thì nhào bùn." Đinh Vị phê "đơn của thợ mộc": "Không được lấy vỏ cây vá mắt gỗ, gọt chỗ lồi phải thấy lõi." Thái thú họ Hình phê "đơn xin làm lại trống cổng quận": "Phải căng thật chặt, đóng thật dày, nắng mưa vẫn cùng một tiếng." Những lời phê ấy đều được người đương thời khen. Còn ông thái thú kia chỉ cho rằng không đối ngẫu là gọn, ấy là chưa biết thế nào là gọn mà vẫn có văn.
Nước Tuyên
Thạch Mạn Khanh ở nhà Trung thư (cơ quan đầu não của triều đình). Một vị tể tướng nói: "Lấy nước Tuyên lại đây!" Thạch hỏi: "Là sao?" Đáp: "Nước ở viện Tuyên Huy ngọt mát." Thạch nói: "Vậy nước ở Tư Nông tự thì phải gọi là 'nước Nông' à?" (chữ "nông" đồng âm với chữ "nùng" nghĩa là mủ). Người ngồi đó cười rộ.
Khi ta ở trọ tại Ma Thành, có người gọi rượu Kim Hoa là "rượu Kim". Ta cười nói: "Vậy chó của quý huyện cũng phải gọi là 'chó Ma' à?" (chữ "ma" cũng có nghĩa là rỗ). Trong đám khách có người mặt rỗ, mọi người nhìn nhau mà cười. Nay người nhà quê nói thổi tiêu thì nhất định bảo "phẩm tiêu", nói gảy đàn thì nhất định bảo "thao cầm", nói đánh cờ thì nhất định bảo "hạ kỳ", nói đá cầu thì nhất định bảo "xúc cầu". Cố học nói lời văn hoa, lại càng lộ vẻ quê mùa.
Tờ biểu của nước Vu Điền
Trong năm Chính Hòa đời Tống, nước Vu Điền (nước ở Tây Vực, nay thuộc vùng Hòa Điền, Tân Cương) dâng ngọc kèm tờ biểu (văn thư dâng lên vua), mở đầu viết: "Mặt trời mọc phương đông, ánh sáng lớn rực rỡ soi thấy nước năm trăm dặm ở phương tây; vị chủ cai quản trong nước năm trăm dặm là Hắc Hãn vương, dâng biểu lên đấng mặt trời mọc phương đông, ánh sáng lớn rực rỡ soi khắp bốn thiên hạ, vị chủ cai quản bốn thiên hạ là A cữu đại quan gia (Ông cậu lớn, vị vua lớn)." Lại năm Nguyên Phong thứ tư, nước Vu Điền dâng biểu xưng: "Hắc Hãn vương nước Vu Điền, bậc lâu la (giỏi giang), có phúc lực lớn, biết văn pháp, gửi thư cho A cữu đại quan gia nhà Hán, vị chủ ruộng đất của thế giới lớn ở nơi mặt trời mọc phương đông."
Chữ "A cữu" vốn bắt nguồn từ lời của thiền vu (vua Hung Nô): "Thiên tử nhà Hán là hàng cha vợ của ta." Lại nữa, người Tây Khương khi sắp làm việc lớn, trước hết phải định điều ước, gọi là "lập văn pháp". Vậy là tục người ngoại tộc lấy việc biết văn pháp làm điều tôn quý.
Nguyên Thế Tổ định hình phạt
Nguyên Thế Tổ định hình phạt trong thiên hạ thành năm bậc: si (đánh bằng roi nhỏ), trượng (đánh bằng gậy lớn), đồ (tù khổ sai), lưu (đày đi xa), giảo (thắt cổ). Khi định xong tội si và trượng, vua nói: "Trời tha cho nó một roi, đất tha cho nó một roi, ta tha cho nó một roi. Kẻ đáng đánh một trăm roi thì chỉ đánh chín mươi bảy; đánh trượng cũng vậy." Đó tuy là lòng nhân, nhưng cũng gần như trò đùa.
Trời, đất, hoàng đế, ba ân tình lớn như vậy mà chỉ tha được ba roi, người cầm gậy quả là cứng cổ!
Quản Tử trị nước Tề
Khi Quản Tử trị nước Tề, ông lập ra bảy trăm "nữ lư" (xóm kỹ nữ), thu tiền ăn nằm qua đêm để giúp vào việc quân, việc nước.
Đây là khởi đầu của thứ "tiền son phấn", thật đáng thương!
Tên húy tổ tiên bảy đời
Hầu Cảnh cướp ngôi nhà Lương, Vương Vĩ xin lập bảy tòa miếu. Cảnh hỏi: "Bảy miếu là gì?" Vĩ đáp: "Thiên tử thờ tổ tiên bảy đời." Nhân đó xin cho biết tên húy của tổ tiên bảy đời. Cảnh nói: "Các đời trước ta không nhớ nữa, chỉ biết bố ta tên Tiêu, mà ông ấy lại ở tận Sóc Châu, làm sao đến đây ăn những thứ này được?" Mọi người đều bụm miệng cười.
Tiên chủ nước Thục
Tiên chủ nước Thục (tức Vương Kiến, vua đầu tiên nước Tiền Thục thời Ngũ Đại) nổi lên từ vùng Lợi Châu, Lãng Châu. Quân kỵ thân tín của ông mỗi người đều có biệt hiệu. Cố Quýnh đùa, làm một tờ bảng thi võ cử, viết rằng: "Dưới quyền thị lang Lý Sất Sất, đỗ tiến sĩ hơn ba mươi người, gồm: Khương Thằng Điên, Trương Đấm Ngực, Lý Cắn Giòi, Lý Gãy Sườn, Lý Chim Sáo, Hách Phân Trâu, Trần Ba Tư, La Thằng Mọi…, thi bài phú 'Trốn tội trong núi đầm', bài thơ 'Đi đến đâu cỏ không mọc đến đó'." Một thời người ta truyền nhau làm trò cười.
Áo bông đùa
Sách "Sử húy lục" chép: Đường Mục Tông lấy lụa đen viết chữ trắng, lụa trắng viết chữ đen may thành áo, ban cho các cung nhân được sủng hạnh, chữ viết toàn là lời dâm tục. Người đương thời gọi là "hỗn y" (áo bông đùa). Đến thời Quảng Bình (?) vẫn còn có chiếc sót lại.
Que chùi vệ sinh
Có người khách nói với Hồ Nguyên Thụy (tức Hồ Ứng Lân, học giả đời Minh): "Tôi từng ở trọ đất An Bình, tục ở đó khi đi vệ sinh, cả đàn ông lẫn đàn bà đều dùng mảnh ngói, sỏi thay giấy, thật buồn nôn." Hồ cười nói: "An Bình chính là Bác Lăng đời Đường, quê hương của nàng Oanh Oanh (Thôi Oanh Oanh, nhân vật nữ trong truyện 'Tây sương ký') đấy." Khách nói: "Tiểu thư khuê các nhà danh giá chắc chưa hẳn đã thế." Hồ bèn dẫn ra hết các chuyện thời xưa người ta dùng que tre để chùi, rồi nói: "Que tre với ngói sỏi cũng như nhau cả, ta sao không bịt mũi thay cho chỗ kín của nàng Oanh Oanh được?" Khách cười lớn.
Bắt chước nhăn mày (điển Đông Thi xấu xí bắt chước nàng Tây Thi nhăn mày, ví bắt chước vụng về, lố bịch)
Quách Lâm Tông từng đi qua vùng Trần, Lương, gặp mưa, khăn đội đầu bị ướt sụp gấp xuống một góc. Về sau, các học trò đội mũ cũng cố ý gấp một góc, gọi là "khăn Lâm Tông".
Phan Nhạc dung mạo tuyệt đẹp, lúc trẻ cầm ná ra đường Lạc Dương, đàn bà gặp ai cũng nắm tay nhau vây quanh ông. Tả Thái Xung (tức Tả Tư) xấu vô cùng, cũng bắt chước Nhạc đi rong chơi. Thế là đám bà già cùng nhau nhổ nước bọt túi bụi vào ông, ông phải ủ rũ quay về.
Sách "Ngữ lâm" chép: An Nhân (tên chữ của Phan Nhạc) rất đẹp, mỗi lần đi ra đường, đàn bà tranh nhau ném trái cây vào, đầy cả xe. Trương Mạnh Dương (tức Trương Tái) rất xấu, mỗi lần đi ra đường, trẻ con ném ngói đá vào, cũng đầy cả xe.
Tạ An giỏi ngâm thơ theo lối của học trò đất Lạc (lối ngâm của sĩ tử Lạc Dương), vì có bệnh ở mũi nên giọng ông đục. Danh sĩ đương thời mến tiếng ngâm của ông, có người bịt mũi lại để bắt chước.
Nếu không phải là An Thạch (tên chữ của Tạ An) thì ít ai không cho đó là gần như chế giễu.
Đặt tên chữ bắt chước người xưa
Con trưởng của vua nước Đông Đan (nước do người Khiết Đan lập ra) chạy sang nhà Đường (Hậu Đường), được ban họ Lý, tên Hoa, khá thạo thơ văn. Ông rất mến Bạch Cư Dị, muốn sánh theo, nên mỗi lần đưa danh thiếp đều đề: "Hương cống tiến sĩ Hoàng Cư Nan, tên chữ Lạc Địa" (đối với "Bạch Cư Dị, tên chữ Lạc Thiên": Bạch là trắng – Hoàng là vàng, Dị là dễ – Nan là khó, Thiên là trời – Địa là đất).
Lạc Thiên mới đến kinh đô, đem thơ văn mình làm đến yết kiến quan trứ tác (quan coi việc soạn văn thư) họ Cố (tức Cố Huống). Cố thấy tên, nhìn kỹ rồi nói: "Trường An gạo đắt, ở đây chẳng dễ đâu (đùa chữ 'Cư Dị' nghĩa là ở dễ)." Đến khi mở quyển ra, bài đầu viết: "Cỏ trên đồng Hàm Dương, mỗi năm một lần tàn tươi. Lửa đồng đốt không hết, gió xuân thổi lại mọc." Ông liền khen: "Nói được câu như thế thì ở có khó gì!" Lý Hoa vốn muốn bắt chước Bạch, nhưng Bạch thì ở tự nhiên dễ, còn Hoàng thì ở tự nhiên khó, ấy là tự viết lời khai nhận tội của mình vậy. Đời Đường lại có một người họ Lý làm mười bài vịnh "Cô Thục thập vịnh", tự sánh mình với Thái Bạch (tức Lý Bạch, chữ "Bạch" nghĩa là trắng), bèn lấy hiệu là Lý Xích (chữ "Xích" nghĩa là đỏ). Về sau bị ma nhà xí mê hoặc, chết trong nhà xí.
Con lợn quyến rũ
Vua Nam Hán là Lưu Sưởng có được một cô gái Ba Tư, da đen, béo núc mà thông minh, xinh đẹp. Sưởng rất sủng ái, ban cho hiệu là "Mị Trư" (con lợn quyến rũ).
Đã là lợn mà còn gọi là quyến rũ, nực cười quá lắm! Người phi được Ninh thứ nhân (tức Ninh vương Chu Thần Hào, làm phản nên bị phế làm thường dân) sủng ái có tên là "Thú phi", nghĩa là người phi thú vị, tên ấy cũng không nhã. Thú phi về sau về tay trạng nguyên Thư Phân, (câu gốc bị đứt dở (?))
Bà tướng
Vương Hòa Phủ trấn giữ Kim Lăng. Lúc ấy Kinh công (tức Vương An Thạch, được phong Kinh quốc công) đã lui về ở Bán Sơn. Một hôm gặp Hòa Phủ trên đường, ông tránh vào một nhà dân. Bà lão trong nhà thấy ông mang hộp thuốc, bèn kể bệnh. Ông liền cho thuốc. Bà lão đáp lễ một cuộn chỉ gai, nói: "Tướng công đem về cho tướng bà." Kinh công cười mà nhận.
Đấu dưa
Người xưa thích đấu trà nên mới gọi là "minh chiến" (trận chiến bằng trà). Con em họ Tiền lấy dưa ở vùng sông Sáp (thuộc Hồ Châu), mỗi người đoán số hạt trong quả, bổ ra xem để phân thắng thua, gọi là "qua chiến" (trận chiến bằng dưa). Nhưng trà thì còn đáng đấu, chứ dưa thì tục.
Thái Quân An mùa hè họp ăn dưa, bảo khách ngồi đó kể điển tích về dưa, mỗi người ghi ra những điều mình nhớ, cứ mỗi điều được ăn một miếng. "Đấu dưa" như thế thì không tục.
Thợ rèn và đồ tể
Dương Thăng Am (tức Dương Thận, học giả đời Minh) kể: Ở Vĩnh Xương có một thợ rèn đội khăn Đông Pha (kiểu khăn của Tô Đông Pha), lại có một đồ tể lấy hiệu là "Nhất Phong Tử" (trùng với hiệu Nhất Phong của trạng nguyên La Luân). Một người giỏi đùa thấy hai người đi cùng nhau, từ xa nói vọng tới: "Ta đọc sách đã lâu mà không biết Tô học sĩ lại giỏi rèn sắt, La trạng nguyên lại giỏi xem xét súc vật dùng để tế lễ, quả là người nhiều tài thay!" Người ta truyền nhau làm trò cười.
Biệt hiệu
Sách "Ổi đàm" chép: Đạo hiệu, biệt hiệu là thứ người xưa thỉnh thoảng đặt để gửi gắm tâm sự, chứ không phải đặt ra vì kiêng gọi tên. Nay thì không ai là không có hiệu. Nào "Tùng", "Lan", "Tuyền" (suối), "Thạch" (đá), một bàn ngồi trăm người trùng nhau. Lại nữa, anh hiệu "Sơn" (núi) thì em ắt hiệu "Thủy" (nước); anh cả hiệu "Tùng" thì em thứ, em ba ắt hiệu "Trúc", "Mai"; cha lấy vật này thì con cháu cứ kéo dài vật ấy mãi không thôi, thật ngu thay! Trước ta từng thấy một bà góa tự xưng là "Băng Hồ lão chuyết" (bà già vụng về trong sạch như bình băng), vậy đàn bà cũng có hiệu. Lại có cô gái họ Chu ở Gia Hưng biết làm thơ, tự hiệu là "Tĩnh Am", thấy chép trong sách "Thuyết thính". Lại có một huyện lệnh ở Giang Tây tra hỏi tên trộm, tên trộm bỗng đáp: "Thủ Ngu không dám." Huyện lệnh không hiểu. Một viên lại đứng cạnh thưa: "Thủ Ngu là hiệu của hắn."
Sách "Khiêu đăng tập dị" chép: Ở Vô Tích có một người cùng khách uống trà. Thấy một đứa tớ gái bế một đứa bé đi ra, người ấy liền bỏ chén trà, chắp tay đứng dậy. Khách hỏi vì sao, đáp: "Người được bế đó là chú Mai Song nhà tôi." Vậy trẻ con cũng có hiệu.
Con dấu
Trong năm Thiên Thuận, Môn Đạt thuộc Cẩm y vệ (đội cận vệ kiêm cơ quan mật thám của vua đời Minh) rất được vua sủng ái. Có Quế Đình Khuê làm môn khách của Đạt, bèn lén khắc một con dấu đề "Cẩm y tây tịch" (thầy đồ nhà quan Cẩm y; "tây tịch" là chỗ ngồi phía tây, dành cho thầy dạy học). Sau có Cam Đường là con rể của quan tẩy mã (quan hầu thái tử ở Đông cung) Giang Triều Tông, Đường cũng có con dấu đề "Hàn uyển đông sàng" (con rể nhà Hàn lâm; "đông sàng" là giường phía đông, chỉ chàng rể, theo điển Vương Hi Chi nằm phanh bụng trên giường phía đông mà được chọn làm rể). Một thời người ta truyền nhau thưởng thức, cho là một cặp đối thật chỉnh.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video