Thiên 9 — Bộ 9 — Tích thị: chuyện những thói ham mê kỳ lạ

 Phần Tích thị (những thói nghiện và sở thích riêng), thứ chín

 Tử Do (tên tự của người soạn sách, Phùng Mộng Long) nói: Những gì tai, mắt, miệng, thân thể ưa thích thì người ta đại thể giống nhau. Từ khi có tiếng "thủy ách" (nạn nước, tên gọi đùa việc bị chủ nhà ép uống trà) nghe đáng sợ, lại có tiếng "lạc nô" (đầy tớ của váng sữa, lời chê trà chỉ đáng làm đầy tớ cho món sữa đông của người Hồ) khiến trà không được coi trọng, thì trà bị oan. Vì thế phần này đặt trà lên đầu. Sau đó là uống rượu cho vui, ăn cho no, ngủ cho nghỉ. Rồi đến thư họa và kim thạch (đồ đồng, bia đá cổ có khắc chữ) để chơi thanh nhã, ngâm vịnh ca hát cho lòng thư thái, cờ bạc săn bắn cho thỏa ham muốn, hoa cây trúc đá để gửi thú vui. Đến khi hương đốt, nước tắm cùng bày ra, trong ngoài đều đủ, thì sao thiếu được chuyện trò bông đùa của khách ngồi chơi? Những thứ ấy không giàu sang thì không lo nổi, nên việc mê Phật, bố thí (đem của cải cho người khác để làm phúc, theo nhà Phật) cũng chính là để gây nền giàu sang cho đời đời kiếp kiếp. Thế nhưng mỗi người trời phú cho một khác, duyên tình cũng khác, thích nhiều thích ít, yêu hay ghét đều tự nhiên mà rẽ ra. Con rết thích ăn rắn, cú quạ thích ăn chuột; thứ người này bỏ thì người kia nhặt. Vậy ai phân xử được phải trái giữa cái khóc của họ Đường và cái cười của họ Lục (hai người được kể ở cuối phần này)? Gom lại thành phần "Tích thị", thứ chín.

 Trà

 Vương Mông thích trà, khách đến là bắt uống. Các sĩ đại phu (tầng lớp quan lại, người có học) rất lấy làm khổ. Mỗi lần định đến thăm ông, họ lại bảo nhau: "Hôm nay gặp nạn nước rồi."

 Vương Túc thích trà, uống một lần hết một đấu, người ta gọi ông là "chén thủng đáy".

 Lư Đình Bích nghiện trà thành tật, lấy hiệu là "Trà am". Ông cất giữ mười món đồ pha trà của nhà sư đời Nguyên là Cự Khả Đình (?), thỉnh thoảng lại mặc áo, đội mũ chỉnh tề mà lạy chúng.

 Mê rượu

 Tất Trác làm Lại bộ lang (quan giúp việc trong bộ Lại, bộ coi việc tuyển chọn và bổ nhiệm quan lại). Một vị lang ở nhà bên cạnh ủ rượu vừa chín, Trác nhân say, ban đêm mò đến chỗ để vò mà lấy rượu uống. Người giữ rượu tưởng là trộm, bắt trói lại. Đến khi biết là Lại bộ lang mới thả ra.

 Lưu Linh uống rượu đến sinh bệnh, khát quá, xin vợ rượu. Vợ đổ rượu, đập vò, khóc can: "Ông uống quá nhiều, không phải cách giữ gìn sức khỏe, nhất định phải bỏ đi." Linh nói: "Phải lắm! Nhưng tôi không tự kiềm chế được, chỉ còn cách thề trước quỷ thần thôi. Bà sửa soạn rượu thịt đi." Vợ nghe theo. Linh quỳ xuống thề: "Trời sinh Lưu Linh, lấy rượu làm danh. Uống một lần một hộc (mười đấu), năm đấu mới giã say. Lời đàn bà nói, chớ có nghe theo!" Rồi lại uống rượu, ăn thịt, say mềm như cũ.

 Hồng lô khanh (quan đứng đầu Hồng lô tự, cơ quan coi việc lễ tân, tiếp đón khách nước ngoài) Khổng Quần thích rượu. Ông từng viết thư cho người thân quen: "Năm nay ruộng thu được bảy trăm hộc gạo nếp, vẫn chưa đủ cho việc ủ men." Vương thừa tướng (Vương Đạo) khuyên ông uống ít đi, nói: "Ông không thấy tấm vải đậy vò của nhà nấu rượu, ngày tháng trôi qua là mục nát sao?" Quần đáp: "Không phải vậy, ông không thấy thịt ngâm bã rượu lại để được lâu hơn sao?"

 Đỗ Bân ăn uống rất nhiều, ăn no xong là ngủ. Có người can rằng thế không phải cách giữ gìn sức khỏe. Đỗ nói: "Ông không thấy túi vải đựng gạo, đặt nằm xuống thì nó mới chùng ra (?) đấy sao?" Ý câu này cũng giống câu trên.

 Trịnh Tuyền, tự Văn Uyên, người quận Trần, làm quan nước Ngô, đến chức Thái trung đại phu (quan chuyên bàn bạc, góp ý với vua). Sắp mất, ông bảo bạn bè: "Nhất định phải chôn tôi bên cạnh lò gốm, may ra trăm năm sau tôi hóa thành đất, được người ta lấy làm bình rượu thì thật vừa lòng tôi!"

 Ngải Tử thích uống rượu. Một hôm uống nhiều quá mà nôn. Học trò lén giấu một bộ lòng lợn trong tay áo, bỏ vào chỗ nôn, chỉ cho ông xem: "Người ta có năm tạng, nay thầy vì uống rượu mà nôn ra mất một tạng rồi, làm sao mà sống?" Ngải Tử nhìn kỹ, cười: "Đường Tam Tạng còn sống được, huống chi ta còn bốn!" (chơi chữ: pháp danh "Tam Tạng" của nhà sư Huyền Trang đời Đường đọc giống "ba tạng").

 Nhữ Nam vương Tiến lấy đá Vân Mộng xây thành lòng rãnh, cho rượu chảy như dòng kênh mùa xuân để chứa rượu. Ông làm những con rùa, con cá bằng vàng bạc nổi chìm trong đó để làm đồ múc rượu, tự xưng là "Nhưỡng vương" (vua ủ rượu) kiêm "Khúc bộ thượng thư" (thượng thư là quan đứng đầu một bộ; "khúc" là men rượu, tức thượng thư của bộ men rượu).

 Ở Đình Châu có người họ Lý trồng mấy trăm gốc cúc, cả huyện không ai sánh bằng, người ta gọi là "Cúc đế" (vua hoa cúc). Hai chữ "Cúc đế" đối với "Nhưỡng vương" thì rất hay.

 Uống giỏi

 Đại tư mã (tên gọi cũ của Binh bộ thượng thư, quan đứng đầu bộ Binh) Bành công tên Trạch uống rượu rất giỏi. Một lần ông ghé thăm Vũ Định hầu Quách Huân, hỏi: "Rượu năm nay ủ thế nào?" Quách đáp: "Cũng khá." Lại nói: "May mà trời còn sớm, ngài có thể nếm qua một chút không?" Bành nói: "Được." Quách mời vào phòng bên, Bành vẫn chưa chịu cởi áo, nói: "Chủ nhà không đủ sức đối ẩm với tôi." Quách nói: "Vừa có một vị Trương tú tài (học trò đã đỗ kỳ thi ở huyện, phủ) tửu lượng có vẻ khá, nhưng sao đủ sức đương đầu với ngài?" Bành cười: "Không sao, mời ra gặp." Cho Trương ngồi hầu, lấy hai chén bạc hình thuyền đặt đối nhau, cá, thịt nướng, rau quả dần dần bày ra. Hơn mười tuần rượu, Bành cởi đai, bỏ áo, nói: "Việc vào bộ còn để muộn được!" Gặp lúc tuyết lất phất, lại hơn mười tuần nữa, ông nói: "Bộ may mà ít việc, không vào cũng được!" Hai bên uống đối nhau ầm ầm, không đếm xuể. Đến tối, ông xoa bụng nói: "Rượu ngọt quá, phải lấy rượu đế đưa xuống." Trương xin thôi vì không kham nổi. Ông bèn sai lấy thứ rượu lúc nãy rót mời Trương, còn mình nâng rượu đế uống thêm mười chén lớn nữa rồi mới đi.

 Tăng công tên Khể dáng người khôi vĩ to lớn, ăn uống rất giỏi, không ai lường được sức chứa của ông. Anh quốc công Trương Phụ muốn thử, lén sai người đo vòng bụng ông làm một hình nhân bằng giấy, đặt sau phòng khách. Rồi mời ông uống, ông uống bao nhiêu thì rót bằng ngần ấy vào hình nhân. Suốt cả ngày, hình nhân đã tràn, phải rót riêng ra vò, vò lại tràn, mà ông vẫn không đổi sắc mặt. Nửa đêm, Trương sửa kiệu và người theo hầu đưa ông về phủ, dặn kẻ đưa phải hầu hạ cẩn thận, nghĩ rằng ông hẳn đã say. Về đến nhà, ông vội gọi người nhà bày rượu khao phu kiệu, rồi cầm chén uống lớn lần nữa. Phu kiệu say cả bỏ đi, ông mới đi ngủ.

 Thực hiến chương (bộ phép tắc mẫu mực về ăn uống)

 Thừa tướng (quan đứng đầu triều đình, giúp vua trị nước) Đoàn Văn Xương rất tinh về việc nấu nướng. Nhà bếp trong phủ treo biển "Luyện Trân đường" (nhà luyện món quý), khi đi đường thì gọi là "Hành Trân quán" (quán món quý đi theo). Ông tự soạn sách "Thực kinh" năm mươi quyển, người đương thời gọi là "Thực hiến chương".

 Học trò nghèo nói chí

 Đông Pha (Tô Thức) kể: có hai anh học trò nghèo cùng nhau nói chí hướng. Một người nói: "Cả đời tôi chỉ thiếu có cơm với giấc ngủ. Mai kia đắc chí, tôi sẽ ăn cơm no rồi ngủ, ngủ dậy lại ăn cơm." Người kia nói: "Như tôi thì ăn xong lại ăn, rảnh đâu mà ngủ!"

 Ăn khỏe

 Sơn Đào sau khi uống rượu thì ăn uống, gãy cả đũa vẫn không ngừng.

 Sách "Quý Tân tạp chí" chép: Triệu tướng quốc Ôn Thúc ăn rất khỏe. Ngày về hưu, ông mời một kẻ sĩ cùng ăn, mỗi người ăn không biết bao nhiêu mà kể. Lúc chia tay, bên hông kẻ sĩ có tiếng kêu, ông ngờ là bụng y bị nứt, hỏi thì y đáp: "Cả đời tôi khổ vì đói, nên lấy đai thắt bụng. Vừa rồi được ngài cho ăn no, bất giác đai đứt, chẳng có gì khác." Chuyện Tống Thái Tổ ban cơm cho Văn tri châu (quan đứng đầu một châu) cũng giống thế.

 Sách "Quy điền lục" chép: Trương Tề Hiền mỗi bữa ăn mấy cân thịt mỡ. Có lần hơi khó ở, muốn uống Hắc thần hoàn của viện Thiên Thọ. Người thường uống không quá một viên, ông sai lấy năm bảy lạng làm một liều lớn, kẹp vào bánh hồ (bánh nướng kiểu người Hồ, có rắc vừng) mà ăn. Khi thôi chức tướng quốc, ra cai quản An Châu, ông ăn cùng khách. Viên lại coi bếp đặt một cái thùng lớn, lén xem ông ăn gì thì bỏ một thứ y như thế vào thùng. Đến tối thì đầy thùng.

 Xử sĩ (người có học mà không ra làm quan) Nguyên Thoái tuổi đã ngoài bảy mươi, không còn răng mà nhai càng khỏe. Ông thường nói: "Nay mới biết cái răng làm vướng việc ăn!"

 Cháu của Giang Âm hầu tên là Thiết Xá, bụng to, ăn khỏe, cả đời chưa từng tự nhìn thấy bàn chân mình. Trong niên hiệu Vĩnh Lạc, y lên kinh xin ơn vua. Thái Tông sai Quang lộc tự (cơ quan lo việc yến tiệc, đồ ăn uống của triều đình) dọn cơm cho, tính ra y ăn hết sáu mươi cân. Lúc tạ ơn, y lạy xuống không đứng dậy được, vua phải sai hai vệ sĩ xốc dậy. Vì thế y không được tập ấm (được nối hưởng tước vị, chức tước của cha ông). Về sau nhà túng thiếu, y ăn bánh màn thầu, lại ăn cà vùi tro nướng, thứ nào cũng ăn cả sọt mới đỡ đói.

 Trích "Triều dã dị văn" của Vương Yểm Châu (Vương Thế Trinh)

 Từ tướng quốc hiệu Tồn Trai (Từ Giai), khi làm Đề học (quan coi việc học hành, thi cử của một tỉnh) ở Giang Tây, giữa đường gặp thuyền của Mao thượng thư Bá Ôn. Ông đến chào, trò chuyện cũng hơi hợp nhau. Mao hỏi: "Ngài không đói sao?" Rồi gọi dọn "chút điểm tâm". Người hầu bưng ra bốn mâm sơn lớn: hai mâm ngỗng quay, toàn miếng to; hai mâm bánh màn thầu to như cái bát, mỗi mâm chừng năm mươi cái. Lại không đặt đũa, cứ lấy tay bốc, hai bát bạc rót rượu chuyền nhau như bay. Mao uống từng hơi dài, nhai từng miếng lớn, như không có ai bên cạnh. Từ tuy không ăn được nhiều, nhưng còn trẻ, mạnh rượu, hai bên mời nhau không đếm xuể. Đến tối vui vẻ chia tay, Mao nói: "Ngài là bậc đại khí!" Đến khi Mao đánh xuống An Nam trở về thì ông Hoa Đình (Từ Giai, người Hoa Đình) cũng đã làm phó "bát tọa" (tám ghế lớn, chỉ các quan đầu triều như thượng thư; phó tức thị lang). Mao ăn bằng mấy người. Có lần ông chủ trì tiệc Lộc minh (tiệc khao các cử nhân mới đỗ kỳ thi hương) ở Hồ Quảng, bảy mươi lăm học trò, mỗi người mời ông hai chén lớn, mà ông không say.

 Các ông người đất Tần, Tấn (vùng Thiểm Tây, Sơn Tây) phần nhiều cao lớn, ăn uống giỏi. Vương Đoan Nghị công tên Thứ, hơn chín mươi tuổi, mỗi ngày dậy vào giờ Thìn (khoảng 7 đến 9 giờ sáng) để ăn: thịt bò, dê, chó, lợn hoặc gà vịt ba mươi bát, mỗi bát chừng một hai cân; rau chín một bát lớn; bánh bột hai đĩa, mỗi đĩa chồng cao chừng một chiếc đũa; rượu trong ba bát lớn, mỗi bát chứa được hai thăng. Ăn uống hết sạch rồi đứng dậy xoa bụng, đi thong thả một vòng chừng hai dặm, lại ngồi đọc sách, ngày nào cũng thế. Đến năm chín mươi ba tuổi, một hôm ăn bớt ba bát, bánh bớt chừng một đĩa, đến giữa trưa thì mất.

 Dương Tương Nghị công tên Bác, mỗi lần ăn một âu mì chỉ nhấc đũa hai lần, cả thảy mười sáu lần nhấc đũa mà hết tám âu. Có lần giặc lớn (quân Mông Cổ) tiến sâu vào, ai nấy run sợ. Lúc ấy ông ở bộ viết sớ phúc đáp, vừa sai người đi hỏi tin xong liền ăn chừng ba cân thịt mỡ, ba mươi cái bánh bao, mấy thăng rượu, rồi lăn ra ngủ say, tiếng ngáy như sấm. Người ta phục cái độ lượng của ông.

 Về sau có Thái tể (tên gọi cũ của Lại bộ thượng thư, quan đứng đầu bộ Lại) Vương Quốc Quang người Dương Thành và Đại tư mã Vương Sùng Cổ người Bồ Châu, đều cao hơn bảy thước, ăn càng ghê. Thái tể thái thịt luộc thành miếng to mà còn chê mỏng, phải kẹp mấy miếng một lúc mà ăn. Mỗi bữa ắt trăm miếng, uống ắt ba đấu. Sau khi say mềm, ông khổ vì nóng, không lên ngồi công đường được, bèn ăn bốn mươi quả hồng lớn, thoáng chốc đã hết.

 Huyện lệnh Vương Tứ Phất kể: ở làng ông có một người họ Trương từng làm huyện lệnh, ăn uống rất giỏi, ngày thường chưa từng được ăn thỏa thích. Một hôm nhà hàng xóm có con lừa chết, giá rẻ, Trương sai mua về. Thịt vừa nấu chín thì chồng của em gái ông đến, anh này cũng nổi tiếng ăn khỏe. Trương mời cùng uống rượu. Người em rể biết là thịt lừa, từ chối là vừa ăn cơm xong. Chốc lát thịt bưng ra, cả thảy hai mâm lớn, mỗi mâm hơn mười cân, bánh hồ mỗi mâm hơn trăm cái, tỏi, hành, giấm, tương đủ cả. Trương lấy tay bốc ăn, thoáng chốc hết sạch. Thấy em rể ăn được nửa thì ngừng, ông cười: "Quả là ăn cơm rồi sao? Sao yếu thế! Để ta ăn thay cho." Rồi lấy tay bốc ăn hết nốt. Ông nâng rượu đục uống chừng hai đấu, đứng dậy vỗ bụng nói: "Hôm nay mới được một bữa no." Trong họ hàng, ai mời Trương ăn thì phải mời ông vào phòng riêng trước, dọn bánh và thịt đúng lệ như thế, rồi ông mới ra; ra rồi cùng khách mời mọc, vẫn còn ăn bằng mấy người. Nếu không thì ông giận, bỏ về luôn. Mỗi lần nấu thịt, ông không cho nấu quá chín, nói: "Chín quá thì cần đến lá lách của ta làm gì?" (theo đông y, tỳ tức lá lách là cơ quan lo việc tiêu hóa). Rồi chỉ vào bụng: "Cái này không chứa nổi một nồi lớn sao?"

 Trong niên hiệu Gia Tĩnh, ở Hà Nam có ông Kỳ phó sứ (quan phó, coi việc giám sát một đạo trong tỉnh), làm quan ở Sơn Đông, phân tuần (đi tuần xét riêng một vùng) đất Hải Hữu, cũng nổi tiếng ăn uống giỏi. Có lần ông đi tuần đến Lai Châu, giận viên huyện lệnh, quát bắt mang đồ cung đốn ra. Quan thái thú Lai Châu là người cùng quê ông, biết bếp trong không đủ cung cho ông, bèn vào bẩm: "Có một đấu bột mì phương bắc, kèm mười cân thịt, một vò rượu, không biết có dùng được không?" Kỳ nói: "Tốt lắm." Đóng cửa xong, ông đem đồ ăn còn để từ hôm trước ra ăn, không no. Sai đầu bếp lấy bột và thịt quan thái thú đưa làm sủi cảo, chín mẻ nào đưa vào mẻ ấy, vẫn không kịp, phải gọi hết lính hầu vào giúp. Chưa xê dịch bóng mặt trời, đồ ăn cùng rượu đã hết. Hôm sau ông tạ thái thú: "Không có ngài thì tôi suýt thành con ma đói nhà Nhược Ngao rồi!" (điển: họ Nhược Ngao nước Sở bị diệt, không còn ai cúng giỗ, ma tổ tiên phải chịu đói; ý nói suýt chết đói). Lại một hôm ông dự tiệc ở nhà một vị thân sĩ trong làng. Nhà ấy giỏi làm cỗ, ông ăn say no rất sướng. Về đến nơi bỗng nói: "'Thịt tuy nhiều, không để lấn phần cơm' (lời trong sách Luận ngữ), nay thì làm sao?" Hỏi bếp còn gạo không, đong được năm thăng, bảo nấu hết thành cơm, ăn sạch rồi mới đi ngủ.

 Anh họ nhà tôi tên Thế Phương, làm quan đến Đề học phó sứ Quảng Đông. Anh ăn thịt có thể đứng mà ăn hết hơn mười đĩa. Mỗi khi ăn dương mai, anh đào, cam quýt, ắt lấy mười cân làm mức, mà không thấy nhổ hạt. Có người lấy làm lạ, anh cười: "Nhổ hạt ra thì còn được bao nhiêu?"

 Vương hàn lâm (quan ở viện Hàn lâm, lo soạn văn thư, sử sách cho triều đình) tên Ngọc, người to lớn, dáng đẹp, ăn uống giỏi. Ông tự nói: "Cả đời chỉ được no ba lần." Một lần về quê, nhà bên ngoại thết đãi, đủ món ngon béo trên núi dưới nước. Một lần đi sứ Triều Tiên, được ăn thịt gia súc, con nào cũng hấp nguyên con bày lên mâm. Một lần khi bộ sử soạn xong, được ban yến ở điện Phụng Thiên, vua biết ông ăn khỏe, dọn hết cả bữa ăn của vua ban cho. Sau vì có chuyện bất hòa, ông phủi áo về quê. Nhà dần túng thiếu, ông nướng ốc, nướng cà tím ăn với cơm, cũng phải đầy một nồi.

 Vương Toàn người Gia Định, khí phách hào hùng nhất làng, tay trắng lập nên trấn Lâu Đường, người ta khen ngợi. Mỗi bữa ông ăn cơm với một cái đầu lợn và một con ngỗng mà còn chưa no. Có lần đói, ghé qua nhà em, luộc bốn mươi quả trứng gà ăn, rồi nói: "Chỉ tạm đỡ cái dạ dày chút thôi. Chừng này mà bỏ vào bụng thì biết nằm vào chỗ nào?"

 Tôi còn kịp gặp hiếu liêm (tiếng gọi người đỗ cử nhân) Hứa Bị Ngã, cũng ăn rất khỏe. Có lần anh đến nhà vợ chúc thọ, được giữ lại uống rượu. Hứa kêu đói. Mẹ vợ nói: "Các món khác chưa chín, trong buồng có mì để nguội đã kết lại, thêm chút muối giấm may ra lót dạ được." Hứa vội vào buồng, không đợi muối giấm, bốc ăn hết sạch ba nong. Đến khi khách đến, không còn mì, phải làm lại. Anh người cực béo, có lần mùa hè ngủ say, dưới bụng đè chết một con rết dài mấy tấc.

 Phổi họ Từ, lá lách họ Thẩm

 Từ Hối nghiện rượu, ngày nào cũng say khướt mà không hại gì. Thẩm Truyền Sư ăn giỏi, có thể ăn bằng phần bốn năm người mà vẫn không sao. Dương Tự Phục đùa: "Phổi nhà họ Từ, lá lách nhà họ Thẩm, thật là vững vàng."

 Dưa ngâm tương

 Hàn Long Đồ tên Chí (Long Đồ: danh hiệu học sĩ gác Long Đồ, một hàm vinh dự đời Tống), người Sơn Đông. Tục quê ông thích ngâm dưa vào tương mà ăn, gọi là "qua tê". Khi Hàn làm Đô tào (quan coi việc chuyên chở lương thực, thuế má) Hà Bắc, đóng ở phủ Đại Danh, các doanh trại quân phần nhiều bán thứ này. Hàn nói: "Của doanh này ngon nhất, của doanh kia kém hơn." Triệu Duyệt Đạo cười: "Âu Dương Vĩnh Thúc (Âu Dương Tu) từng soạn sách 'Hoa phổ' (sách ghi chép về các loại hoa), Thái Quân Mô (Thái Tương) cũng viết 'Lệ chi phổ' (sách về quả vải), nay phải mời Hàn Long Đồ soạn 'Qua tê phổ' mới được!"

 Thịt khô

 Sách "Vân tiên tản lục" chép: Lư ký thất (ký thất: chức thư ký coi văn thư trong phủ quan) làm nhiều thịt khô. Mùa hè, ông đặt người đứng trong vòng mười bước, trên quạt bôi mạch nha để bắt ruồi. Người đương thời gọi ông là "ký thất săn ruồi".

 Ăn mơ

 Phạm Uông ăn mơ rất giỏi. Có người dâng một hộp chứa cả hộc, chỉ chốc lát ông đã ăn hết.

 Khẩu vị khác thường

 Sách "Nam sử" chép: Lưu Ung thích ăn vảy mụn nhọt, cho rằng vị giống bào ngư. Có lần ông đến thăm Mạnh Linh Hưu, Mạnh trước đó bị vết lở do đốt ngải chữa bệnh (?), vảy rơi trên giường. Ung nhặt lên ăn. Mạnh rất kinh ngạc, bèn lột hết những vảy chưa rơi cho Ung ăn. Ung đi rồi, Mạnh viết thư cho Hà Úc: "Lưu Ung vừa đến thăm, tôi bị anh ta ăn, khiến khắp người chảy máu." Hơn hai trăm viên lại ở nước Nam Khang (đất phong của Ung), không kể có tội hay không, lần lượt bị đánh roi, vảy vết thương thường được lấy làm thức ăn cho ông.

 Quyền Trường Nhụ đời Đường thích ăn móng tay người. Khi ông sắp từ Quảng Lăng về kinh, các quan trong quận mở tiệc tiễn ở một thiền viện. Có kẻ sĩ ngông tên Tưởng Truyền, xin được rất nhiều móng tay từ đám phu chạy việc và người làm thuê, gói vào giấy, đợi Trường Nhụ uống đến ngà say thì dâng lên, nói: "Thị ngự (chức quan ngự sử, chuyên giám sát quan lại) đi xa, có chút món ngon xin dâng." Trường Nhụ nâng lên xem, mừng như được nghìn vàng, nước dãi chảy ra mép, bốc ăn liền liền, rất thỏa lòng.

 Thứ sử (quan đứng đầu một châu) Thư Châu đời Chu (triều đại do Võ Tắc Thiên lập) là Trương Hoài Túc thích uống tinh dịch người. Tả tư lang trung đời Đường là Nhậm Chính Danh cũng mắc tật này. Đầu triều ta (nhà Minh), nhà sư Lặc Quý Trạch thích nhặt hạt vừng trong phân, trộn gạo nấu cháo ăn. Phò mã đô úy (chức danh ban cho chồng công chúa) Triệu Huy ăn dâm dịch và máu kinh của đàn bà. Hoạn quan ở Nam Kinh là Tần Lực Cường thích ăn nhau thai. Tế tửu Quốc tử giám (người đứng đầu Quốc tử giám, trường học cao nhất nước) ở Nam Kinh là Lưu Tuấn thích ăn giun.

 Tiết độ sứ (quan trấn giữ một vùng, nắm cả binh quyền lẫn việc dân) Kiếm Nam là Tiên Vu Thúc Minh thích ăn rệp, người đương thời gọi là "bàn trùng". Mỗi khi tan buổi làm việc ở nha môn (bản cũ không có chữ "nha"), ông sai người nhặt được ba năm thăng, thả nổi trên nước hơi ấm cho thoát mùi hôi. Đợi hết mùi thì lấy bơ sữa và đủ năm vị gia vị rang lên, cuốn bánh mà ăn, nói rằng "vị rất ngon".

 Sách "Quái viên" chép: Vùng giữa sông Kinh và sông Lễ có một dị nhân, đội mũ bảy lương (mũ quan có bảy đường gờ, thứ mũ của quan to), mình mặc gấm thêu, dáng vẻ rất kỳ lạ và cổ kính, bụng to như cái đấu, râu dài hơn một thước, thích uống rượu, không ăn ngũ cốc, ai cũng gọi là "ông già say". Theo ông chỉ có một đệ tử, tay xách giỏ tre, trong giỏ đựng rết khô và đủ loài trùng độc. Hỏi ông vì sao, ông đáp: "Trời lạnh, nhờ chúng để nhắm rượu." Trẻ con ngoài chợ tranh nhau tìm sâu bọ dâng ông, ông đều xé ra nhai sống. Con nào nhỏ thì ngâm vào chén, chốc lát cùng rượu uống hết. Rết dài năm sáu tấc thì kẹp với lá tùng lá bách, bỏ càng đi, cho sống vào miệng. Những cái chân đỏ dữ tợn ngoằn ngoèo giữa râu ria, người xem kinh sợ, còn dị nhân ăn uống như thấy vị ngon đầy miệng. Ông thường nói: "Bọ cạp ngon nhất, tiếc phương nam không có. Rết cũng ngon, nhưng kém bọ cạp. Nhện thì con nhỏ mới quý. Trong các loài sâu bọ, chỉ có kiến là không nên ăn nhiều, ăn nhiều thì tức bụng khó chịu."

 Thích ngủ

 Hạ Hầu Ẩn leo núi lội nước cũng nhắm mắt ngủ ngon lành, người ta gọi là "tiên ngủ".

 Tương truyền Văn Ngũ Phong tiên sinh cũng vậy. Mỗi khi đang đi ngoài phố mà buồn ngủ, ông vịn tay lên vai đứa tiểu đồng, nói: "Đỡ cho cẩn thận, đi chầm chậm thôi." Hai chân vẫn bước không ngừng mà tiếng ngáy đã như sấm.

 Khấu Triều Nhất từng theo hầu Trần Hy Di (Trần Đoàn, đạo sĩ nổi tiếng hay ngủ một giấc hàng trăm ngày), học được đại khái phép ngủ. Lưu Thùy Phạm ở phía nam quận đến thăm, đệ tử báo thầy đang ngủ. Thùy Phạm ngồi ngoài phòng, nghe tiếng ngáy hùng hồn, êm tai. Lui ra, ông bảo người khác: "Khấu tiên sinh trong giấc ngủ có cả âm nhạc, ấy là 'khúc Song môn, điệu Hoa Tư' (Hoa Tư là đất nước Hoàng Đế mộng thấy, chỉ cõi mộng) đó." Có người hỏi: "Chưa rõ bản nhạc ghi thế nào?" Thùy Phạm lấy mực đậm bôi kín cả tờ giấy, đề là "Hỗn độn phổ" (bản nhạc mịt mù, chưa phân trời đất), nói: "Chính là đây."

 Lý Ngu muốn lập "Điệp am" (am bướm, nhắc chuyện Trang Chu mộng thấy mình hóa bướm), tôn Trang Chu làm tổ thứ nhất, Trần Đoàn được phối hưởng (được thờ kèm bên cạnh). Vậy thì Khấu Triều Nhất đáng được xếp vào hàng "thập triết" (mười học trò giỏi nhất của Khổng Tử được thờ kèm trong văn miếu; ý là hàng đệ tử bậc nhất).

 Lý Nham Lão ở Nam Nhạc thích ngủ. Mọi người ăn no rồi đánh cờ, Nham Lão liền lên gối nằm. Qua mấy nước cờ, ông mới trở mình một cái, hỏi: "Các ông được mấy ván rồi?" Đông Pha nói: "Nham Lão thường dùng bàn cờ bốn chân (tức cái giường), chỉ đi một màu quân đen (nhắm mắt thì chỉ thấy đen). Xưa ngang tay với Biên Thiều (người đời Hán nổi tiếng ngủ ngày), nay bị Trần Đoàn chấp đi trước. Đi cờ thì tự có thắng thua, chứ đã ngủ say thì chẳng còn gì cả." (chơi chữ: cùng một chữ vừa nghĩa là đi một nước cờ, vừa nghĩa là ngủ thiếp đi).

 Huyện thừa (viên phó giúp việc huyện lệnh) Hoa Đình đến chào một vị hương thân (người có danh vọng trong làng, thường là quan về hưu), thấy chủ nhà chưa ra, ngồi trên ghế ngủ ngáy. Chốc lát chủ nhà ra, thấy khách đang ngủ, không nỡ đánh thức, ngồi đối diện cũng ngủ. Lát sau huyện thừa tỉnh dậy, thấy chủ nhà ngủ say, lại ngủ tiếp. Chủ nhà tỉnh dậy, thấy khách còn ngủ, cũng lại ngủ. Đến khi huyện thừa tỉnh lần nữa thì trời đã tối, chủ nhà vẫn chưa dậy, huyện thừa lặng lẽ ra về. Chủ nhà tỉnh dậy, không thấy khách, cũng vào nhà trong. Trương Đông Hải viết bài "Thụy thừa ký" (chuyện ông huyện thừa ngủ).

 Thơ Lục Phóng Ông (Lục Du) có câu: "Ngồi đối bồ đoàn (đệm cói để ngồi thiền) giấc ngủ dài, chủ với khách đều quên nhau. Thoáng chốc khách đi chủ thức dậy, nửa ô cửa tây đã hết nắng chiều."

 Sách

 Án Thúc Nguyên đời Tống gom góp sách rất nhiều, mỗi lần dọn nhà, vợ ông chán ngán, gọi đó là "ăn mày dọn bát sơn" (đồ chẳng đáng gì mà cứ nâng niu như của quý).

 Nghiện mực

 Lý Công Trạch thấy mực là giật lấy, bạn bè quen biết đều bị ông lấy gần hết, treo mực đầy nhà. (Trích sách "Chí lâm")

 Uống mực, ngắm trà

 Đằng Đạt Đạo, Tô Hạo Nhiên, Lã Hành Phủ đều thích nước mực. Thái Quân Mô về già nhiều bệnh, không uống trà được, chỉ ngày ngày pha trà rồi cầm mân mê. Uống mực, ngắm trà, đều là chuyện đáng cười.

 Thích chữ thảo (lối viết chữ thảo, viết nhanh, nét liền nhau; "thảo thánh" là bậc thánh của lối chữ này)

 Trương thừa tướng thích viết chữ thảo. Một hôm nghĩ được câu thơ, đòi bút viết vội, đầy giấy nét chữ như rồng rắn bay lượn. Ông sai cháu chép lại. Đến chỗ nét chữ ngoằn ngoèo hiểm hóc, cháu ngẩn ra mà dừng, cầm tờ giấy hỏi: "Chữ này là chữ gì?" Thừa tướng nhìn kỹ hồi lâu, bực mình nói: "Sao không hỏi sớm?"

 Nghiện bản "Lan Đình"

 Thiền sư Vĩnh có ba báu vật: một là bản chữ "Lan Đình" của Hữu quân (Vương Hy Chi, từng làm Hữu quân tướng quân; "Lan Đình tập tự" là bức thư pháp nổi tiếng nhất của ông), hai là con rùa thần, ba là cây như ý (vật cầm tay có đầu cong hình nấm linh chi, tượng trưng cho điều như ý, nhà sư thường cầm khi giảng kinh). Sau ông truyền lại cho đệ tử là Biện Tài, Biện Tài gìn giữ hết mực. Đường Thái Tông sai người lừa lấy được bản chữ ấy. Biện Tài nói: "Báu thứ nhất đã mất, những thứ còn lại tiếc làm gì?" Bèn lấy cây như ý đập vào đá cho gãy rồi vứt đi, lại làm rùa bị thương một chân (?).

 Sách "Minh lương ký" chép: Thiện Quyền ở am Cát Tường. Một đêm am bị cháy, ông chẳng đoái hoài gì đến y bát (áo cà sa và bát khất thực, tài sản và cũng là biểu tượng truyền thừa của nhà sư), chỉ ôm những bài thơ văn Ngô Văn Định công tặng, hốt hoảng chạy ra khỏi lửa dữ. Có người nói chuyện này giống chuyện trên. Tử Do nói: "Hòa thượng giữ được thơ văn của bậc quý nhân thì còn lo gì không có y bát?"

 Triệu Tử Cố (tức Triệu Mạnh Kiên, tự Tử Cố, con cháu tông thất, tức họ hàng nhà vua đời Tống) có cái tật như "Mễ điên" (Mễ Phất, biệt danh "Mễ điên" vì mê đá, mê thư họa), bắt chước Mễ làm "Thuyền thư họa". Ông từng đổi được của Dư Thọ Ông ở Tráp Xuyên bản "Lan Đình" "năm chữ không hỏng" (bản rập từ bia đá còn nguyên năm chữ dễ mòn, rất quý). Mừng quá, ông quay thuyền về ngay trong đêm. Đến Thăng Sơn, gió nổi, thuyền lật, hành lý ướt hết. Tử Cố khoác áo ướt, đứng giữa chỗ nước nông, tay giơ bản "Hệ thiếp" (tên khác của bản Lan Đình, vì bài văn viết về lễ hệ, lễ tẩy uế bên bờ nước) cho mọi người xem, nói: "Lan Đình còn đây, những thứ khác không đáng hỏi!"

 Chữ "Tiêu"

 Lương Vũ Đế xây chùa, sai Tiêu Tử Vân viết lối phi bạch (lối chữ nét như quét chổi, để lộ những sợi trắng trong nét) một chữ "Tiêu" thật to lên vách. Lý Ước thấy thì mê, dốc hết gia sản mang nó từ Giang Hoài về Lạc Trung, treo ở một ngôi đình nhỏ, gọi là "Tiêu trai" (phòng chữ Tiêu).

 "Vương lược thiếp"

 Mễ Nguyên Chương (Mễ Phất) ở Chân Châu, có lần đến thăm Thái Du trên thuyền. Du đưa bản "Vương lược thiếp" của Hữu quân ra cho xem. Mễ kinh ngạc thán phục, xin lấy tranh khác đổi. Du có vẻ ngần ngại. Mễ nói: "Nếu ngài không bằng lòng, tôi sẽ gieo mình xuống sông này mà chết!" Rồi kêu to, bám mạn thuyền như sắp lao xuống. Du đành đưa cho.

 Nghiện bia đá

 Tôn Hà thích cổ văn. Khi làm Chuyển vận sứ (quan coi việc chuyên chở, thuế má và giám sát quan lại một lộ), ông hà khắc, nóng vội, các châu huyện khổ sở. Họ bèn tìm mấy tấm bia cổ chữ đã mờ, đóng vào tường nhà trạm. Tôn đến nơi thì đọc bia, dò từng chữ, lấy móng tay gãi ghét trên tóc mà ngửi, thường đến tận tối, không còn xem xét giấy tờ hồ sơ nữa.

 Vương Tích rất mê bia khắc đời Tần, Hán, thường nhịn ăn nhịn uống để dành tiền sưu tầm. Một hôm ông bảo những người cùng đi chơi: "Gần đây tôi được một tấm bia rất lạ!" Đến khi đưa ra, không đọc được lấy một chữ, chỉ mình Vương khen mãi không thôi. Mọi người hỏi: "Bia này đời nào?" Vương không đáp được. Một người khách nói: "Tôi biết." Vương mừng rỡ hỏi, khách nói: "Cái này gọi là 'bia không chữ'." Mọi người cười một trận rồi tan.

 Triệu Sùng đời Đường nghiêm trang, thanh liêm cương trực, dáng vẻ đường hoàng, nhưng không làm văn chương, người đương thời gọi là "bia không chữ". Thừa tướng đời Hậu Đường là Thôi Hiệp không biết chữ mà dáng vẻ thì oai, cũng bị gọi là "bia không chữ".

 Tranh

 Ngô Thương Châu ở Nghi Hưng mê thư họa. Em ông chỉ biết tích lúa gạo, vải lụa, các kẻ sĩ thanh cao thường khinh. Gặp lúc có người cầm bức cuộn "Thập bát học sĩ" có lời đề bạt (lời viết ở đầu hay cuối tác phẩm) của vua Huy Tông đến bán, đòi giá nghìn vàng. Người em trả đủ mà mua. Rồi bày rượu thết anh và những người từng khinh mình, giữa tiệc đem ra cho xem. Người anh kinh ngạc thán phục: "Hôm nay mới bù được cái thô tục ngày thường!"

 Thích đồ cổ

 Bành Uyên Tài đi kinh đô hơn mười năm, ở nhà cháo cũng không đủ ăn, phải gửi thư gọi về. Ông cưỡi một con lừa, một tên lính bị thích chữ vào mặt (người phạm tội bị khắc chữ vào mặt, sung làm lính hầu) cắp túi vải theo, túi nào cũng niêm buộc kỹ. Người thân mừng nhau: "Thế là thoát cảnh đói rét rồi!" Uyên Tài mừng hiện cả lên râu mày, nói: "Ta giàu ngang cả một nước!" Mở túi ra thì là một thỏi mực của Lý Đình Khuê (thợ làm mực nổi tiếng đời Nam Đường), một bức "trúc mực" của Văn Dữ Khả (danh họa vẽ trúc đời Tống), một bó lớn bản thảo sách "Ngũ đại sử" của Âu Dương công, ngoài ra không có gì.

 Dương Mậu Khiêm nói: "Đã gọi lầm về thì nên lại đuổi đi."

 Đồ đồng cổ

 Trương Văn Tiềm (Trương Lỗi) từng kể: Gần đây nghề in sách thịnh hành, người bán sách phần nhiều là kẻ sĩ, tự mình gánh sách đi bán. Có một kẻ sĩ dồn hết của cải trong nhà, chừng hơn trăm lạng vàng, mua sách mang vào kinh. Đến giữa đường gặp một kẻ sĩ khác, người này lấy danh mục ra xem, thích sách mà nghèo không mua nổi. Nhà y có mấy món đồ đồng cổ, đang định đem bán. Người bán sách vốn có tật thích đồ cổ, vừa thấy đã mừng lắm, nói: "Khỏi bán! Tôi với anh định giá rồi đổi cho nhau." Thế là đem hết sách mang theo đổi lấy mấy chục món đồ đồng, rồi quay về nhà. Vợ đang mừng chồng về sớm, xem hành lý thì chỉ thấy hai ba túi vải, lổn nhổn kêu loảng xoảng. Hỏi ra sự thật, chị mắng chồng: "Anh đổi lấy mấy thứ này của người ta, bao giờ mới có cơm mà ăn?" Chồng đáp: "Người ta đổi lấy mấy thứ kia của tôi, thì bao giờ mới có cơm mà ăn?"

 Nghiện làm thơ

 Xử sĩ Dương Phác tính kỳ quặc, thường cưỡi lừa qua lại vùng Trịnh Phố. Mỗi khi muốn làm thơ, ông nằm phục trong bụi cỏ lặng lẽ tìm ý. Được câu nào thì nhảy vọt ra, ai gặp cũng phải giật mình kinh hãi.

 Giả Đảo khi mới lên kinh đô, một hôm ngồi trên lưng lừa nghĩ được câu thơ: "Chim ngủ cây bên ao, sư đẩy cửa dưới trăng." Rồi lại muốn đổi chữ "đẩy" thành chữ "gõ", cân nhắc chưa quyết, cứ ngồi trên lưng lừa mà ngâm nga, chốc chốc giơ tay làm điệu bộ đẩy, gõ. Lúc ấy Hàn Dũ, quan bộ Lại, đang tạm giữ chức Kinh Triệu doãn (quan đứng đầu kinh đô và vùng quanh kinh), Đảo vô tình xông vào đến tốp thứ ba trong đoàn tùy tùng. Quân hầu lôi đến trước mặt quan doãn, mà Đảo vẫn còn giơ tay làm điệu bộ đẩy, gõ chưa thôi. Hàn Dũ hỏi ra biết chuyện, chọn cho chữ "gõ". Lại có lần Đảo cưỡi lừa trên đường lớn kinh thành, được câu "lá rụng khắp Trường An", chưa tìm được câu đối, vì thế đụng phải đoàn của Kinh doãn Lưu Thê Sở, bị giam một đêm mới được thả.

 Đảo không giỏi làm bài thi theo khuôn phép. Mỗi khi đi quanh các chỗ ngồi thi, ông nói với người ta: "Thứ câu 'nguyên phù', xin cho tôi một cặp." "Nguyên phù" là chữ chuyển ý, mở đoạn trong bài phú (thể văn có vần, có đối, dùng trong thi cử). Người nay muốn việc gì cũng giỏi, thật chỉ đáng cười thôi.

 Nghịch quả bầu

 Vương Quân thích nghịch quả bầu. Mỗi lần làm thơ, ông rót nước vào quả bầu, rót đầy lại đổ ra, đổ ra lại rót vào; khi nào ông ném quả bầu xuống đất là thơ đã làm xong.

 Mê thơ Đỗ Phủ, Giả Lãng Tiên

 Trương Tịch lấy một tập thơ Đỗ Phủ đốt lấy tro, trộn với mỡ và mật, uống một hơi, nói: "Cho gan ruột ta từ nay đổi khác." Lý Động mến thơ Giả Lãng Tiên (Giả Đảo, tự Lãng Tiên), đúc tượng đồng thờ như thần, thường niệm "Giả Đảo Phật".

 Thích hát

 Tống Chi Tốn làm tham quân (chức quan giúp việc, bàn mưu trong phủ châu) ở Liên Châu, thích hát. Có người tên Trần Hy Cổ, là kẻ tầm thường, nhờ Chi Tốn dạy hát cho con hầu. Chi Tốn vui vẻ nhận lời, ngày nào cũng cầm hốt (thẻ bài quan cầm tay khi chầu, tỏ sự trang nghiêm) đứng ngay ngắn giữa sân mà ư ử hát, con hầu cách cửa sổ hát theo.

 Thích âm nhạc

 Đường Trang Tông (vua nhà Hậu Đường) tự nói: "Một ngày không nghe nhạc thì ăn uống chẳng thấy ngon." Có khi đang nổi giận đánh roi kẻ hầu, vừa nghe tiếng nhạc là vui vẻ thư thái ngay, quên hết mọi việc. Ông lại giỏi âm luật, có lúc tự bôi phấn vẽ mặt, cùng phường chèo diễn trò, lấy tên vai là "Lý Thiên Hạ".

 Hàn Trì Quốc bị nóng, sai đám hầu gái thay nhau quạt mà vẫn kêu "không chịu nổi". Bèn sai họ hát giọng ngân dài, ông bất giác lấy tay gõ nhịp, quên hết cả nóng.

 Trống yết (loại trống nhỏ của người Yết ở phương bắc, đánh bằng hai dùi)

 Minh Hoàng (Đường Huyền Tông) thích trống, không thích nghe đàn cầm. Có người gảy đàn cầm, chưa dứt khúc, vua đã quát đuổi đi, nói: "Mau gọi Hoa Nô mang trống yết của ta đến, xua cái nhơ nhớp này cho ta!" Hoa Nô là tên nhỏ của Nhữ Dương vương Tiến, con của Ninh vương.

 Tỳ bà

 Phạm Đức Nhụ thích đàn tỳ bà, mỗi khi đi ngủ phải có tiếng đàn dồn dập mới ngủ được.

 Đánh cầu

 Đường Hy Tông thích đánh cầu, bảo Thạch Dã Trư (một vai hề trong cung): "Nếu trẫm dự khoa thi đánh cầu thì chắc đỗ trạng nguyên (người đỗ đầu kỳ thi lớn nhất)." Dã Trư nói: "Nếu gặp vua Nghiêu, vua Thuấn làm Lễ bộ thị lang (quan phó bộ Lễ, coi việc thi cử), bệ hạ khó tránh khỏi bị đánh trượt." Vua cười lớn.

 Trong "viên xã" (hội chơi đá cầu) có câu nói "luyện chân", bắt đầu từ thời Hy Tông. Xem sách "Loại thuyết".

 Cờ vây

 Bộc xạ (chức quan cao đứng đầu Thượng thư tỉnh, hàng tể tướng) Lý Nột tính nóng nảy, rất mê cờ vây. Mỗi lần đặt quân lại điềm tĩnh, hết mực khoan thai. Hễ ông nổi cơn giận, người nhà lén bày bàn cờ ra trước mặt. Nột vừa nhìn thấy là vui vẻ đổi sắc mặt, cầm quân bày tính, quên hết cả giận.

 Trịnh Giới Phu tên Hiệp, tự lấy hiệu là "Nhất Phất cư sĩ" (cư sĩ: người theo đạo Phật tu tại nhà, hoặc người ở ẩn). Ông thích đánh cờ, gặp khách là ép đánh; ai từ chối vì không biết chơi thì giữ lại ngồi xem, còn mình thì lấy tay trái đánh với tay phải. Bên trái quân trắng, bên phải quân đen, suy nghĩ kỹ càng như gặp địch thật. Trắng thắng thì tay trái rót rượu, tay phải nâng chén uống cạn; đen thắng thì ngược lại. Chuyện này trích từ "Vị Nam tập" của Lục Phóng Ông.

 Lâm Bô nói: "Việc đời việc gì tôi cũng làm được, chỉ không biết gánh phân và đánh cờ thôi!" Đó lại là kẻ ghét cờ quá mức.

 Song lục (một trò chơi trên bàn cờ, gieo xúc xắc để đi quân)

 Phan Ngạn thích chơi song lục, cả đời bàn cờ không rời thân. Có lần vượt biển gặp gió, thuyền vỡ, Ngạn tay ôm bàn cờ, miệng ngậm xúc xắc, trôi dạt hai ngày hai đêm mới tới bờ. Hai bàn tay lộ cả xương mà rốt cuộc vẫn không buông bàn cờ, xúc xắc cũng vẫn còn trong miệng.

 Làng tôi có ông lão họ Lưu thích rượu. Có lần cùng khách qua sông, gặp gió dữ, thuyền sắp lật. Ai nấy hoảng loạn, ông lão ôm chặt vò rượu, lặng thinh không nói. Thuyền cập bến rồi, hỏi vì sao, ông đáp: "Sống chết là do số. Nếu vò lật mà mất rượu thì lúc ấy lấy gì khuây khỏa?" Cái nhìn của Phan Ngạn cũng giống như thế.

 Thích săn

 Tề vương Nguyên Cát (con Đường Cao Tổ) từng nói: "Ta thà ba ngày không ăn, chứ không thể một ngày không săn."

 Em của Lý Vệ công (Lý Tĩnh) là Khách Sư thích phi ngựa đi săn, chim chóc ở quanh chỗ ông ở đều nhận ra ông, bay theo kêu rối rít, người ta gọi ông là "giặc của chim".

 Nghiện chim

 Sách "Tả truyện" chép: Vệ Ý công thích hạc, có con hạc được ngồi xe có mui (loại xe dành cho quan đại phu).

 Cấp sự (quan chuyên can gián vua và xét lại chiếu chỉ) Phùng Cổn có nhà ở phường Thân Nhân, phía nam có núi giả, trong sân nuôi nhiều ngỗng vịt và đủ loại chim, thường giao cho một người nhà trông coi, người đương thời gọi là "tỉnh chim" (tỉnh: tên các cơ quan lớn trong triều như Trung thư tỉnh; ý gọi đùa là cơ quan quản chim).

 Du đại phu hiệu Hoa Lộc có một con chim biết nói, tự tay cho nó ăn uống. Chim ốm, bói thấy sẽ chết. Sáng dậy ông tụng kinh, lễ Đại sĩ (Bồ Tát Quán Thế Âm) để cầu giải nạn. Tối hôm ấy chim quả khỏi.

 Chó ngựa

 Ấu chủ nước Tề (vua nhỏ cuối cùng nhà Bắc Tề) tính thích chó ngựa. Ngựa thì lót cho thảm lông. Sắp cho ngựa đực ngựa cái giao phối thì dựng lều xanh (lều làm lễ cưới), bày cỗ lễ, tự mình đến xem. Chó thì đặt đệm trên lưng ngựa mà ôm nó ngồi. Ngựa, chim ưng, chó đều có hiệu "Nghi đồng" (Nghi đồng tam ti: danh hiệu rất cao, được hưởng nghi lễ ngang hàng tam công) và "Quận quân" (tước phong cho đàn bà quý tộc), nên mới có "Xích Bưu Nghi đồng", "Tiêu Dao quận quân", "Lăng Tiêu quận quân". Gà chọi cũng được gọi là "Khai phủ" (Khai phủ nghi đồng tam ti: được mở phủ riêng, đặt quan thuộc, hàm rất cao).

 Tần Thủy Hoàng phong cây thông làm Ngũ đại phu (một bậc tước đời Tần), Võ hậu (Võ Tắc Thiên) phong cây bách làm Ngũ phẩm đại phu, Đạo Quân (Tống Huy Tông, tự xưng Giáo chủ Đạo quân Hoàng đế) phong hòn đá làm Bàn Cố hầu (hầu: tước hầu),

 đến mức chó ngựa cũng có phong hiệu, thì tước lộc chẳng còn đáng gọi là vinh hiển nữa.

 Nghiện hoa

 Trương Tịch đời Đường mê hoa cỏ. Nghe nhà một vị quý hầu có cây sơn trà, hoa to như cái chậu, đoán là không xin được, ông bèn đem người thiếp yêu là Liễu Diệp đổi lấy. Người ta gọi Trương Tịch là "dâm hoa" (mê hoa quá độ).

 Tiền Nhân Kiệt nước Ngô Việt rất thích trồng hoa, người ta gọi là "Hoa tinh" (yêu tinh hoa).

 Lương Tự đến mùa hoa lê thì bẻ hoa cài lên đầu, đè bẹp cả vành mũ, đến nỗi đầu không ngẩng lên được.

 Trúc

 Lý Vệ công (Lý Đức Dụ) trấn giữ Bắc Đô, cả vùng chỉ có chùa Đồng Tử có một bụi trúc, cao mới mấy thước. Vị cương duy (vị sư lo việc điều hành trong chùa) ngày nào cũng báo lên rằng trúc vẫn "bình an".

 Chuối

 Viên hoạn quan quyền quý nhà Nam Hán là Triệu Thuần Tiết chỉ thích cây chuối, hiên, cửa sổ, nhà quán đâu đâu cũng trồng. Người đương thời gọi Thuần Tiết là "mê chuối".

 Thông

 Tôn Tề Chi ở Hải Ngu tự tay trồng một cây thông, nâng niu hết mực. Nhà vườn ao hồ đã thuộc về họ khác, riêng cây thông ông không chịu ghi vào văn tự bán. Ông hẹn với nhà bán nước uống bên cạnh, mỗi năm biếu nghìn đồng, xin trổ một cửa sổ nhỏ trên vách, thỉnh thoảng xách bình trà sang ngồi nhìn cây thông qua cửa sổ ấy. Hễ cây thông có lá khô, ông lại xin chủ nhà cho đi nhờ lối, tự mình vào nhặt rửa xong rồi đi. Về sau các con ông là Lâm, Sâm hiểu và theo chí cha, vội chuộc lại cơ nghiệp.

 Sơn nhân (tiếng gọi nhã người ở ẩn, không làm quan) Vương Trĩ Đăng tặng Tôn câu thơ: "Bán nhà giữ lại cây thông, mở cửa nhờ quán rượu."

 Nghiện hát đưa đám, nghiện thông

 Viên Sơn Tùng đời Tấn thích làm vãn ca (bài hát đưa tang), mỗi lần đi chơi lại bắt người hầu hát. Lúc ấy Trương Trạm thích trồng thông trước phòng (thông vốn hay trồng ở mộ). Người đương thời gọi Trương là "dưới nhà bày xác", còn Viên là "trên đường đưa ma".

 Đá

 Mễ Nguyên Chương làm quan cai trị Liên Thủy, đất giáp Linh Bích (nơi có đá đẹp nổi tiếng), cất giữ rất nhiều đá, hòn nào cũng đặt tên, xếp hạng, vào ngắm thì cả ngày không ra. Dương Thứ Công làm Sát sứ (quan đi giám sát các địa phương), nhân đó đến xét hỏi, nghiêm mặt nói: "Triều đình giao cho ông một quận nghìn dặm, sao lại suốt ngày nghịch đá!" Mễ bước thẳng tới, lấy trong tay áo trái ra một hòn đá, lỗ hổng tinh xảo, núi non hang động đủ cả, màu rất trong và mượt, xoay qua lật lại cho Dương xem, hỏi: "Hòn đá này thế nào?" Dương chẳng thèm nhìn. Mễ bèn cất vào tay áo, lại lấy ra một hòn khác, núi chồng lớp lớp, kỳ lạ khéo léo hơn. Lại cất vào tay áo, cuối cùng lấy ra một hòn, khéo như trời vạch thần khắc, nhìn Dương nói: "Đá như thế này sao lại không yêu cho được?" Dương bỗng nói: "Không chỉ ông yêu, tôi cũng yêu!" Rồi giật lấy từ tay Mễ, lên xe đi thẳng.

 Viên Thạch Công (Viên Hoằng Đạo) nói: "Cúc của Đào (Đào Uyên Minh), mai của Lâm (Lâm Bô), đá của Mễ, không phải là yêu cúc, mai và đá đâu, mà là yêu chính mình vậy."

 Nhà sư Mậu Chu (?) có một hòn đá Đoan Châu (loại đá làm nghiên mực nổi tiếng), dựng đứng như ngọn núi, chân núi chứa được nước, có thể mài mực. Về sau Mễ có được nó, ôm mà ngủ ba ngày.

 Hương

 Học sĩ (văn thần mang hàm học sĩ, hầu cận vua) Mai Tuân thích đốt hương. Sáng nào dậy cũng đốt hai lò hương, lấy áo công phục trùm lên, rồi túm tay áo đi ra, ngồi yên chỗ mới giũ ra, hương thơm đậm ngào ngạt khắp phòng. Người đương thời gọi là "Mai hương" (cũng là tiếng gọi chung con hầu gái, ở đây chơi chữ với họ Mai).

 "Hương mai" còn hơn "mùi đồng" (mùi tiền, chỉ thói hám tiền). Thịnh Văn Túc người đẫy đà bụng to, Đinh Tấn công gầy như gọt, Mai Tuân thích đốt hương, Đậu Văn Tân không thích chải chuốt, cả năm không tắm. Người đương thời có câu: "Thịnh béo Đinh gầy, Mai thơm Đậu thối."

 Tắm

 Hà Tu Chi một ngày tắm mười mấy lần mà vẫn chưa thấy đủ, người đương thời gọi là "dâm nước" (mê nước quá độ).

 Tư chính (hàm Tư chính điện học sĩ, chức danh vinh dự đời Tống) Bồ Truyền Chính có lối rửa mặt lớn, rửa mặt nhỏ, rửa chân lớn, rửa chân nhỏ, tắm lớn, tắm nhỏ. Rửa mặt nhỏ thì thay nước một lần, dùng hai người, chỉ rửa mặt thôi. Rửa mặt lớn thì thay nước ba lần, dùng năm người, rửa đến cả vai cổ. Rửa chân nhỏ thì thay nước một lần, dùng hai người, chỉ đến gót và mắt cá. Rửa chân lớn thì thay nước ba lần, rửa đến cả gối và đùi. Tắm nhỏ dùng ba hộc nước, năm sáu người. Tắm lớn dùng năm hộc nước, tám chín người. Mỗi ngày rửa mặt hai lần, rửa chân hai lần, cách một ngày tắm nhỏ một lần, lại cách một ngày tắm lớn một lần.

 Kỹ nữ non

 Dương Ngọc Sơn là một thương nhân đất Tùng (Tùng Giang), thích kỹ nữ còn non chưa tiếp khách. Những tấm khăn đỏ (khăn vấy máu trinh) ông góp được đến mấy chục chiếc, đem may thành màn, gọi là "màn trăm mừng".

 Nghiện vẽ lông mày

 Oánh Thư là kỹ nữ ở xóm Bình Khang (khu kỹ viện ở Trường An đời Đường), đẹp như ngọc trong hoa tươi, đặc biệt giỏi chải chuốt, vẽ lông mày mỗi ngày một kiểu. Khang Tư Lập đùa: "Đất Tây Thục có 'Thập mi đồ' (tranh mười kiểu lông mày), em nghiện vẽ mày như thế thì có thể làm 'Bách mi đồ' (tranh trăm kiểu). Cho thêm ít năm nữa, nên dẫn những người cùng chí soạn bộ 'Sử lông mày'!" Có gia quyến một nhà khác không ưa Oánh, chê bai rằng đó là "tranh biến tướng vẽ bằng keo với muội than" (?).

 Thích nam sắc

 Du đại phu hiệu Hoa Lộc có tật thích nam sắc. Ông từng định làm sớ tâu lên Thượng đế, xin cho trai trẻ sinh nở bằng đường hậu môn, như thế có thể bỏ đàn bà đi. Khi còn là hiếu liêm, ông mê một chàng ca nhi trong nhà một vị hào phú quyền quý. Ông với chủ nhà vốn không quen biết, lại không muốn cho chủ biết, nên mỗi sáng sớm nấp trong nhà xí chờ cậu ta đi ra. Sau chủ nhà dần biết chuyện, bèn mời ông đến vui chơi, giữ lại ba ngày. Chủ nhà nói: "Không ngờ mới gặp nhau thoáng chốc (như hai xe gặp nhau giữa đường, nghiêng lọng trò chuyện) mà bỗng thành tình bạn thơm như hoa lan (lời Kinh Dịch: lời của người đồng lòng có mùi thơm như hoa lan)." Du cười: "Chỉ tiếc cái mùi hoa lan ấy lại từ nhà xí mà ra."

 Du Quân Tuyên trong đám kỹ nữ thì yêu Chu Tiểu Nhị, trong đám con hát trai thì yêu Tiểu Từ. Anh ta thường nói: "Có được một Tiểu Nhị thì thiên hạ bỏ hết trai được; có được một Tiểu Từ thì thiên hạ bỏ hết gái được." Câu ấy vốn từ gia giáo của ông đại phu mà ra.

 Ngự sử (quan giám sát, tố cáo lỗi của quan lại) Thiểm Tây là Xa Lương đi tuần xét đến một châu, thấy đứa trẻ kéo kiệu thì thích. Đến châu, ông ra lệnh đổi môn tử (đứa hầu giữ cửa ở nha môn). Viên lại mục (viên quan nhỏ coi giấy tờ ở châu) thưa không có người. Xa nói: "Như đứa trẻ kéo kiệu giữa đường cũng được." Lại mục lại thưa rằng đứa trẻ ấy là phu của Đệ vận sở (trạm chuyển vận hàng hóa của nhà nước). Viên dịch thừa (quan coi trạm dịch) hiểu ý, tiến lên nói: "Đứa trẻ ấy từng hầu hạ quan trên." Rốt cuộc đem nó đổi vào. Cường Cảnh Minh đùa làm bài "Kéo kiệu hành" (hành: một thể thơ ca dài), có câu: "Kéo kiệu, kéo kiệu, cậu bé tinh ranh kia quan lớn muốn." Cuối bài nói: "Tiếc thay lại mục lại chẳng hiểu, ông dịch thừa giỏi ghê lại biết ngay."

 Thích chuyện trò

 Tô Tử Chiêm (Tô Thức) khi ở Hoàng Châu và vùng ngoài Ngũ Lĩnh, sáng nào dậy, nếu không mời khách đến trò chuyện thì cũng ra ngoài thăm khách. Người ông giao du cũng không kén chọn mấy, chuyện trò bông đùa phóng túng, ai nấy được thỏa ý. Có người không biết nói chuyện, ông ép kể chuyện ma. Có người từ chối là không biết chuyện ma nào, ông bảo: "Cứ nói bừa đi."

 Hoa Văn Tu nói: "Anh hùng không đắc chí, chỉ còn biết lấy chuyện ma để tiêu nỗi uất ức, buồn thay!"

 Hiếu khách

 Thời nhà Nguyên còn thịnh, Tham chính (quan phó giúp việc chính sự ở tỉnh) Giang Hữu (Giang Tây) là Hồ Tồn Trai rất hiếu khách. Ông thường lo người gác cổng không đưa danh thiếp của khách vào, nên hễ ở nhà là treo ngay trước cổng một tấm biển: "Hồ Tồn Trai có ở nhà."

 Thẩm Mạnh Uyên tính hiếu khách, ngày nào cũng bày mấy mâm rượu thức ăn để đợi khách. Nếu không có khách, ông sai người ra bờ suối ngóng, chỉ sợ khách không đến.

 Tật khen người

 Vương thừa tướng (Vương Đạo) nhận chức ở Dương Châu, khách khứa mấy trăm người đều được ông tiếp đãi chu đáo, ai cũng vui vẻ. Chỉ có Nhậm Ngung người Lâm Hải và mấy người Hồ là chưa được vừa ý. Ông thong thả quay sang Nhậm nói: "Từ khi ông ra đi, Lâm Hải không còn ai nữa!" Rồi đi qua trước mặt những người Hồ, búng ngón tay nói: "Lan xà, lan xà!" Những người Hồ cùng cười, cả nhà đều vui. "Lan xà" là tiếng Hồ, lời khen ngợi.

 Ông "tốt tốt"

 Tư Mã Huy đời Hậu Hán không nói xấu ai. Nói chuyện với người, việc hay việc dở ông đều bảo là "tốt". Có người hỏi ông: "Ông có khỏe không?" Ông đáp: "Tốt." Có người kể con mình chết, ông đáp: "Rất tốt." Vợ trách: "Người ta cho ông là người có đức nên mới kể với ông, sao nghe con người ta chết ông cũng nói là tốt?" Huy nói: "Như lời bà nói đó, cũng rất tốt!" Người nay gọi "ông tốt tốt" là bắt nguồn từ đây.

 Mê Phật

 Lý Hậu chủ (vua cuối nhà Nam Đường) rất mê Phật, từng cùng hoàng hậu đội mũ tăng già (mũ của nhà sư), mặc áo cà sa (áo của nhà sư) tụng kinh. Nhà sư nào phạm tội gian dâm thì chỉ bắt lạy Phật ba trăm lạy, miễn cho khỏi chịu hình phạt.

 Thế thì ba vạn lạy cũng cam lòng. ○ Sách "Hoạn du kỷ văn" của Trương Tử Chính chép: phía nam Vân Nam có một nước Phiên, tục chuộng đạo Phật. Người phạm tội đáng giết, bị đuổi bắt gấp quá, chạy vào chùa ôm chân Phật mà hối lỗi, xin cạo tóc làm sư, liền được tha tội. Tục ngữ nay có câu: "Lúc rảnh không thắp hương, lúc gấp mới ôm chân Phật." Đều là lời của sư nước Phiên truyền sang Trung Quốc.

 Thích bố thí

 Đậu Lư Trác thích bố thí. Khi làm tể tướng, ông thường mang túi đựng tiền theo người để cho kẻ ăn xin. Mỗi lần ông ra đường, người rách rưới đầy đường. Gần đây có Đô ngự sử (quan đứng đầu viện Đô sát, chuyên giám sát quan lại) Đinh Tân cũng vậy.

 Lý tướng quốc tên Đình Cơ thích bố thí. Khi ở bộ Lễ, mỗi lần ông đến bộ, kẻ ăn xin bám kiệu chặn đường. Lý bất giác mừng ra mặt, nhưng trước đồng liêu lại làm ra vẻ khó chịu. Ngô Hóa người đất Sở làm chức lang, tiến lên nói: "Nha môn của lão tiên sinh vốn là cửa giáo hóa mà." (chơi chữ: bộ Lễ coi việc "giáo hóa", tức dạy dỗ cảm hóa dân; mà "khiếu hóa" cũng là tiếng gọi kẻ ăn mày). Lý im lặng, qua hôm sau Ngô Hóa bị giáng chức. (Trích "Bách Khả đường")

 Tật mê phú quý

 Mẹ của Dương Tuyên Ý tên Sát giỏi văn chương, dạy con rất nghiêm. Khi Sát dự thi tỉnh (kỳ thi do bộ Lễ tổ chức ở kinh), Phòng Tâm (?) đỗ đầu, Sát đỗ thứ hai. Bà mẹ còn nằm chưa dậy, nghe tin báo thì giận lắm, quay mặt vào vách nói: "Thằng này làm nhục ta đến thế! Lại để kẻ khác đè lên đầu!" Đến khi Sát về, bà cũng lâu không thèm nói chuyện. Sau đó vào thi đình (kỳ thi do vua đích thân ra đề ở sân điện), Sát quả nhiên đỗ đầu thiên hạ.

 Đổng thượng thư hiệu Hải Dương công, ba đời có ba người đỗ tiến sĩ. Khoa thi năm Canh Thìn, cháu trưởng của ông là Thanh Chi đỗ trước cả cha mình (thích cát: cởi áo vải, khoác áo quan, tức đỗ tiến sĩ ra làm quan). Tin báo đến, ông chống gậy sang xem phòng con trai. Lúc ấy phu nhân của Long Sơn (con ông) vì chồng không đỗ đang gục xuống bàn khóc lớn. Ông an ủi: "Con chị may mà đã quý hiển rồi, khóc làm gì? Con ta không đỗ, ấy mới là nỗi đau của ta!" Bất giác nước mắt tuôn rơi. Khoa sau, Long Sơn cũng đỗ.

 Lư Tư Đạo lần lượt làm quan cho nhà Chu, nhà Tề. Sang đến nhà Tùy, một lần ông cùng khách khứa đứng giữa nắng trưa. Nội sử (quan đứng đầu Nội sử tỉnh, cơ quan soạn thảo chiếu chỉ) Lý Đức Lâm hỏi: "Sao không vào đứng dưới bóng cây?" Tư Đạo đáp: "Nóng thì nóng thật, nhưng không thể đứng 'dưới rừng' được." (chơi chữ: "dưới rừng" vừa là dưới bóng cây, vừa chỉ việc thôi làm quan về ở ẩn; lại ám chỉ tên "Lâm" của Lý Đức Lâm, ý không chịu đứng dưới ông ta).

 Tiếng lừa kêu

 Vương Xán thích tiếng lừa kêu. Khi sắp chôn, Văn Đế (Tào Phi) đến dự đám, quay bảo những người cùng đi: "Ông Vương thích tiếng lừa kêu, mỗi người hãy kêu một tiếng tiễn ông." Khách đến viếng mỗi người kêu một tiếng lừa. Khi Vương Vũ Tử mất, danh sĩ đều đến viếng. Tôn Tử Kinh đến sau, khóc xong, hướng về linh sàng (giường đặt linh vị người chết) nói: "Anh vẫn thích tôi kêu tiếng lừa, nay tôi kêu cho anh nghe." Tiếng kêu giống như thật. Mẹ của Đới Thúc Loan thích tiếng lừa kêu, Thúc Loan thường kêu tiếng lừa cho mẹ vui.

 Tạ Tại Hàng nói: "Tiếng lừa kêu thì có gì vui, mà con lấy đó làm vui lòng mẹ, bạn lấy đó làm vui lòng bạn, vua lấy đó làm vui lòng bề tôi? Đều không hiểu nổi."

 Yêu cái xấu

 Sách "Lã thị Xuân thu" chép: Nước Trần có người xấu xí tên Đôn Hiệp, lông mày rậm xồm, gò má gồ cao, mắt to, vai xuôi, môi mỏng, mũi hếch, da đen nứt nẻ. Trần hầu thích y, bên ngoài giao cho trị nước, bên trong giao cho lo việc thân mình. Sau nước Trần bị quân Sở vây, y ăn nói vụng về ngang ngược. Nước Sở cả giận, thúc quân đánh Trần, ba tháng thì diệt.

 Thời Võ Tắc Thiên, Binh bộ lang (quan giúp việc trong bộ Binh) Chu Tiền Nghi mặt mũi xấu xí, có vợ đẹp mà không yêu. Ở Lạc Trung, quán rượu cửa tây có một con hầu cực xấu, đầu bù mặt bẩn, vai thấp bụng phệ. Tiền Nghi rất thích nó, gần như quên ăn quên ngủ. Một người chế giễu: "Cô gái bướu cổ được yêu (điển: Túc Lựu, cô gái nước Tề có cái bướu ở cổ mà được Tề Mẫn vương lập làm hoàng hậu), quả thật có chuyện ấy!" Một người cười: "Mây theo rồng, gió theo hổ (lời Kinh Dịch: vật cùng loại thì tìm đến nhau), đều cùng một loại cả!"

 Thích mùi chân thối

 Nhạc Ất đất Ngô thích ngửi mùi chân thối. Có lần đang dự tiệc, bỗng không thấy y đâu. Có người nói: "Y không phải kẻ trốn rượu, hẳn là có cớ." Sai người đi dò thì thấy bên đường có người khách đi đường đang ngồi nghỉ, gỡ xà cạp quấn chân, hơi hôi bốc lên ngùn ngụt, còn y thì cứ quanh quẩn ở đó không chịu đi.

 Tật cười, tật khóc

 Lục Sĩ Long (Lục Vân) có tật hay cười. Có lần mặc đồ tang (áo vải sô cùng dải đay quấn đầu, quấn lưng khi để tang) xuống thuyền, thấy bóng mình dưới nước liền cười mãi không thôi, ngã xuống nước suýt chết. Có lần ông đến yết kiến Tư không (một trong ba chức quan cao nhất triều đình) Trương Hoa. Hoa râu nhiều, lấy túi bọc râu lại. Vân vừa thấy Hoa, chưa kịp lạy đã cười lăn ra.

 Đường Cù đi thi tiến sĩ (khoa thi cao nhất thời ấy) mà không đỗ. Ông giỏi làm thơ ca, ý thơ phần nhiều cảm khái. Thấy văn của ai có ý than thương, đọc xong ông ắt khóc, nước mắt nước mũi không dứt. Mỗi khi bàn luận với ai, ông cất tiếng gào lên, lời lẽ bi thiết, người nghe ai cũng thê lương. Có lần ông đến Thái Nguyên, gặp lúc tướng soái mở tiệc khao quân, Cù được dự. Rượu ngà say, bàn đến việc đời, ông cao giọng khóc, cả tiệc mất vui, phải giải tán.

 Hoa Văn Tu nói: "Giá cho họ Đường và họ Lục gặp nhau, một người khóc một người cười, ắt có một cảnh tượng hết sức lạ lùng."

 Hứa Bá khóc thương thời thế, là vu khoát, nhưng đề tài thì lớn. Nguyễn Tịch khóc khi đến đường cùng, là ngông cuồng, nhưng ý thú thì xa. Đến Đường Cù thì chỉ khóc thương thân mình không gặp thời mà thôi, thật đúng là "mỗi tiếng khóc lại kém tiếng khóc trước"! Thơ của Thường Kiến hay dùng chữ "khóc" ở câu kết: thứ nhất là "tàn binh khóc sông Liêu", thứ hai là "dưới mộ khóc trăng sáng", thứ ba là "thảm thiết khóc xương khô". Kẻ chế giễu nói: "Mỗi tiếng khóc lại kém tiếng khóc trước!"

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video