Thiên 12 — Phẩm 10: Bồ-tát Quán Thế Tự Tại hỏi, phần hai

 Phẩm Bậc Thánh Quán Thế Tự Tại Bồ-tát hỏi, phần hai. (Quán Thế Tự Tại: tên một vị Bồ-tát, thường gọi là Quán Thế Âm; Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật và nguyện cứu giúp mọi chúng sinh.)

 Bậc Thánh Quán Thế Tự Tại Bồ-tát thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Vì sao tâm các Bồ-tát không mấy ưa thích quả báo của các ba-la-mật (các hạnh tu đưa người qua bờ sinh tử đến bờ giác ngộ), mà lại rất ưa thích việc thực hành các ba-la-mật?" Phật dạy: "Này Quán Thế Tự Tại! Vì có năm pháp. Năm pháp ấy là gì? Đó là: vì ưa thích niềm vui hoan hỷ tăng thêm; vì thu được lợi ích cho mình và lợi ích cho người; vì ưa thích sự đền đáp an vui trong đời sau; vì không bị các pháp làm nhiễm ô; vì không đánh mất pháp ấy. Nên biết như vậy."

 Quán Thế Tự Tại Bồ-tát thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Các ba-la-mật này mỗi thứ có mấy loại năng lực thù thắng vi diệu?" Phật dạy: "Này Quán Thế Tự Tại! Nên biết các ba-la-mật này mỗi thứ có bốn loại năng lực vi diệu. Bốn loại ấy là gì? Thứ nhất: Bồ-tát tu các ba-la-mật thì xa lìa tâm keo kiệt ganh tị, xa lìa tâm phạm giới, xa lìa tâm giận dữ, xa lìa tâm lười biếng, xa lìa tâm tán loạn, xa lìa tâm theo các tà kiến (những cách thấy sai lầm); vì có thể thành tựu các công đức của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối thượng, chân chính và trọn vẹn của Phật); vì ngay trong thân hiện tại thu nhận được lợi ích cho mình và cho người; vì trong đời sau có thể được quả báo đáng ưa thích, rộng lớn, không cùng tận."

 Quán Thế Tự Tại Bồ-tát thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Các ba-la-mật này lấy gì làm nhân, lấy gì làm quả, lấy gì làm năng lực?" Phật dạy: "Này Quán Thế Tự Tại! Nên biết lấy lòng đại bi (lòng thương lớn, mong cứu chúng sinh khỏi khổ) làm nhân; lấy sự vui thích thu nhận chúng sinh làm quả; lấy khả năng làm viên mãn bồ-đề (sự giác ngộ) làm năng lực."

 Quán Thế Tự Tại Bồ-tát thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả của cải của các Bồ-tát tùy ý sử dụng không bao giờ cạn, Bồ-tát lại có lòng đại bi thương xót, thì vì sao trong thế gian những chúng sinh nghèo khổ vẫn phải chịu đủ thứ khổ?" Phật dạy: "Này Quán Thế Tự Tại! Đó là do tội lỗi từ nghiệp (hành động đã tạo) của chính các chúng sinh ấy. Bồ-tát với lòng đại bi luôn muốn ban cho tất cả chúng sinh sự giàu có an vui không cùng tận, luôn ôm lòng thương xót bền chắc không lay động. Này Quán Thế Tự Tại! Nếu các chúng sinh không có tội chướng của chính mình, thì thế gian không có chúng sinh nghèo khổ. Này Quán Thế Tự Tại! Ví như các loài ngạ quỷ (quỷ đói, loài chúng sinh luôn bị đói khát hành hạ) bị cơn khát bức bách, đi đến các sông và biển lớn thì đều thấy khô cạn. Đó không phải lỗi của sông và biển lớn, mà là quả báo từ nghiệp tội của chính các ngạ quỷ. Các Bồ-tát ban cho chúng sinh mọi của cải cũng như biển lớn kia không có lỗi gì; còn chúng sinh chịu khổ nghèo cùng cũng như ngạ quỷ kia, tự mình tạo nghiệp ác nên có quả báo như vậy, không phải lỗi của Bồ-tát."

 Quán Thế Tự Tại Bồ-tát thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát dùng ba-la-mật nào để nắm bắt tướng không có tự thể (không có bản chất tồn tại riêng, cố định) của các pháp (mọi sự vật, hiện tượng)?" Phật dạy: "Này Quán Thế Tự Tại! Bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ thấu suốt chân lý) nắm bắt tướng không có tự thể của các pháp." Quán Thế Tự Tại nói: "Bạch Thế Tôn! Nếu Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát nắm bắt tướng không có tự thể của các pháp, thì bạch Thế Tôn, vì sao Bát-nhã ba-la-mật không nắm bắt tướng có tự thể của các pháp?" Phật dạy: "Này Quán Thế Tự Tại! Ta nói nắm bắt tướng không có tự thể, nhưng đối với cái gọi là 'không có tự thể' ấy, ông chớ bám vào lời nói. Vì sao vậy? Vì pháp không có tự thể lìa mọi tên gọi và lời nói; pháp do tự thân chứng biết thì không thể dùng tên gọi, câu chữ mà nói ra được. Ta chỉ dựa vào tên gọi mà nói rằng bát-nhã nắm bắt tướng không có tự thể của các pháp."

 Quán Thế Tự Tại Bồ-tát thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Như Thế Tôn nói có ba-la-mật, cận ba-la-mật (ba-la-mật gần), đại ba-la-mật (ba-la-mật lớn). Bạch Thế Tôn! Thế nào là ba-la-mật? Thế nào là cận ba-la-mật? Thế nào là đại ba-la-mật?" Phật dạy: "Này Quán Thế Tự Tại! Bồ-tát từ vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) tu các ba-la-mật như bố thí v.v., rốt cuộc có thể đạt được mọi pháp lành; nhưng Bồ-tát ấy vẫn còn tánh phiền não hiện khởi trong tâm. Tuy vậy phiền não ấy không thể làm nhiễm ô Bồ-tát, mà Bồ-tát có thể hàng phục phiền não. Đó là ở tín hành địa (giai đoạn tu hành bằng lòng tin và sự hiểu biết, trước khi bước vào địa thứ nhất), với lòng tin bậc yếu và bậc vừa mà tu các hạnh. Đó gọi là ba-la-mật. Này Quán Thế Tự Tại! Lại trải qua vô lượng kiếp nữa, rốt cuộc tu các pháp lành tăng thêm, phiền não tuy còn hiện khởi trong tâm, nhưng (?) Bồ-tát ấy có thể hàng phục phiền não, phiền não không thể hàng phục Bồ-tát. Nên biết đó là lúc chưa vào địa thứ nhất. Này Quán Thế Tự Tại! Đó gọi là cận ba-la-mật. Lại nữa, này Quán Thế Tự Tại! Bồ-tát trong vô lượng kiếp rốt cuộc tu các pháp lành càng lúc càng cao, mọi phiền não của Bồ-tát ấy không còn hiện khởi trong tâm, tức là từ địa thứ nhất đến địa thứ tám, địa thứ mười (?) (địa: mười giai đoạn tu chứng của Bồ-tát). Này Quán Thế Tự Tại! Nên biết đó gọi là đại ba-la-mật."

 Quán Thế Tự Tại Bồ-tát thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Trong các địa này có mấy loại sử phiền não (sử: phiền não ngầm ẩn, nằm sâu và sai khiến tâm)?" Phật dạy: "Này Quán Thế Tự Tại! Có ba loại sử phiền não. Ba loại ấy là gì? Đó là: sử phiền não bị hại mất bạn đồng hành, sử phiền não đã giảm mỏng, và sử phiền não vi tế. Này Quán Thế Tự Tại! Thế nào là sử phiền não bị hại mất bạn đồng hành? Đó là từ địa thứ nhất cho đến địa thứ năm, các phiền não không sinh cùng lúc với thân (tức phiền não do học hỏi sai lầm, phân biệt mà khởi) vốn là bạn đồng hành của phiền não sinh cùng lúc với thân (phiền não bẩm sinh). Ở Bồ-tát ấy, sử phiền não bạn đồng hành đã bị hại mất nên không còn hiện khởi trong tâm. Vì vậy Ta nói là sử phiền não bị hại mất bạn đồng hành. Này Quán Thế Tự Tại! Thế nào là sử phiền não đã giảm mỏng? Đó là ở địa thứ sáu, thứ bảy, các sử phiền não vô minh (sự si mê, không thấy rõ chân lý) vi tế; Bồ-tát tu hành làm cho phiền não vô minh ấy giảm mỏng. Đó gọi là sử phiền não đã giảm mỏng. Này Quán Thế Tự Tại! Thế nào là phiền não vi tế, cực kỳ vi tế? Đó là từ địa thứ tám trở lên các địa cao hơn, mọi sử phiền não vô minh không còn hiện khởi trong tâm, chỉ còn chướng ngại (sự ngăn che) vi tế đối với mọi cảnh giới. Này Quán Thế Tự Tại! Nên biết đó gọi là ba loại sử phiền não."

 Quán Thế Tự Tại Bồ-tát thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế Tôn nói Bồ-tát đoạn trừ mọi lỗi lầm thì đoạn được các sử. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát đoạn mấy loại lỗi lầm thì gọi là đoạn các sử?" Phật dạy: "Này Quán Thế Tự Tại! Bồ-tát đoạn ba loại lỗi lầm thì có thể đoạn các sử. Ba loại ấy là gì? Đó là ở lớp da ngoài, lớp da trong và ở xương (ví các tầng chướng ngại từ thô bên ngoài đến sâu kín bên trong). Này Quán Thế Tự Tại! Trước hết đoạn chướng ở lớp da ngoài, lìa lỗi lầm thứ nhất; kế đến đoạn chướng ở lớp da trong, lìa lỗi lầm thứ hai; kế đến đoạn chướng ở xương, lìa lỗi lầm thứ ba. Ta nói khi mọi sử đã hết, đó gọi là Phật địa (bậc Phật). Nên biết như vậy."

 Quán Thế Tự Tại Bồ-tát thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Phải trải qua mấy a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số lớn không đếm xuể; kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) mới đoạn hết các lỗi lầm ấy?" Phật dạy: "Này Quán Thế Tự Tại! Nên biết phải trải qua ba đại a-tăng-kỳ kiếp, vô lượng thời, vô lượng tháng, vô lượng nửa tháng, vô lượng đêm, vô lượng ngày, vô lượng niệm (khoảng thời gian một ý nghĩ khởi lên), vô lượng sát-na (khoảng thời gian cực ngắn), vô lượng mâu-hô-lật-đa (?) (một đơn vị thời gian, khoảng bốn mươi tám phút), vô lượng la-bà (một đơn vị thời gian ngắn) kiếp (?), mới đoạn hết các lỗi lầm ấy."

 Quán Thế Tự Tại Bồ-tát thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Phiền não của các Bồ-tát trong các địa này có tướng thế nào, có công đức gì? Xin Ngài nói cho con, để con được biết." Phật dạy: "Này Quán Thế Tự Tại! Nên biết phiền não sinh khởi mà không có tướng nhiễm ô, phiền não sinh khởi lại có vô lượng công đức. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ở địa thứ nhất đã tự mình chứng nhập tất cả pháp giới (cảnh giới bản thể của tất cả các pháp), khéo biết rõ tất cả pháp giới. Vì vậy Bồ-tát biết đúng như thật mà khởi sinh phiền não, không phải do không biết. Do đó trong tự thân không có tướng nhiễm ô; vì không thể sinh ra các khổ và lỗi lầm, nên không có lỗi lầm; vì để cắt đứt nhân quả khổ cho cõi chúng sinh, nên việc Bồ-tát khởi sinh phiền não có vô lượng công đức."

 Quán Thế Tự Tại Bồ-tát nói: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Đại bồ-đề này có thể làm lợi ích lớn, vì phiền não do các Bồ-tát khởi sinh còn vượt hơn tất cả thiện căn (gốc lành) của mọi hàng Thanh văn (người tu theo lời Phật dạy để tự giải thoát, đạt quả A-la-hán) và Duyên giác (người tự quán xét lý nhân duyên mà giác ngộ cho riêng mình), huống gì là vô lượng công đức khác."

 Quán Thế Tự Tại Bồ-tát thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Như Thế Tôn nói Thanh văn thừa (cỗ xe, con đường của Thanh văn) và Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường của Bồ-tát đưa mọi người đến quả Phật) là một thừa. Bạch Thế Tôn! Ngài có ý gì mà nói như vậy?" Phật dạy: "Này Quán Thế Tự Tại! Trong Thanh văn thừa, Ta nói nhiều loại pháp, tức là ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc thân, cảm thọ, tưởng, hành, thức), sáu nhập bên trong (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), sáu nhập bên ngoài (sáu đối tượng: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, các pháp). Đối với những pháp như vậy, Ta nói chúng đồng một vị (cùng một bản chất) của pháp giới, nhưng hàng Thanh văn ấy không thể biết rõ; vì vậy Ta nói có nhiều loại thừa. Này Quán Thế Tự Tại! Có những chúng sinh nghe nói như vậy rồi phân biệt bám chấp; những người ấy không biết thể tánh của một thừa, nắm lấy nhiều loại thừa mà chứng pháp ấy, mỗi người nắm lấy một cách khác nhau rồi tranh cãi với nhau. Ý Ta là như vậy, nên biết như thế." Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ rằng:

 Tướng các pháp muôn loại, Ta dựa một lẽ mà nói;

 Vì người hiểu thấp kém, Ta nói gọi là hai thừa (Thanh văn thừa và Duyên giác thừa).

 Nghe tiếng rồi phân biệt, mà không biết nghĩa ấy;

 Nên cho các thừa trái nhau, chúng sinh kiêu mạn tranh cãi.

 Biết tướng vi diệu các địa, và nơi các nguyện sinh ra;

 Phép đối trị thù thắng này, Ta nói đó là Đại thừa.

 Bấy giờ Quán Thế Tự Tại Bồ-tát thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Pháp môn này trong tu-đa-la (khế kinh, tức kinh điển ghi lời Phật dạy) Thâm Mật Giải Thoát gọi tên là gì? Phải vâng giữ thế nào?" Phật bảo Quán Thế Tự Tại Bồ-tát rằng: "Này Quán Thế Tự Tại! Tu-đa-la này tên là Pháp môn Liễu nghĩa về các Địa và Ba-la-mật (liễu nghĩa: giáo lý nói rõ trọn vẹn ý nghĩa rốt ráo, không cần giải thích thêm). Ông nay nên thọ trì như vậy." Khi nói kinh Liễu nghĩa về các Địa và Ba-la-mật này, bảy vạn năm nghìn Bồ-tát đạt được Đại thừa quang minh tam-muội (trạng thái thiền định có ánh sáng trí tuệ của Đại thừa; tam-muội: trạng thái tâm tập trung vững vàng vào một đối tượng).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video