Thiên 2 — Phẩm 2: Bồ-tát Thiện Vấn hỏi

 Phẩm Thánh giả Bồ-tát Thiện Vấn hỏi, thứ hai

 Bấy giờ đức Bà-già-bà (tức Thế Tôn, đấng được thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) được trăm ngàn vạn a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm được) đại chúng vây quanh trước sau, đang vì các Bồ-tát (người tu hạnh giác ngộ, cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) giảng pháp rất sâu. Lúc ấy trong đại chúng có Thánh giả Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn) tên là Thiện Vấn, ngồi trong chúng. Ngài dựa vào đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng, vượt khỏi mọi khái niệm) không lời, không có hai tướng, hỏi Thánh giả Bồ-tát Thâm Mật Giải Thoát: “Thưa Phật tử (con Phật, cách gọi người tu theo Phật), nói rằng tất cả pháp không hai. Đã nói tất cả pháp không hai, vậy cái gì là tất cả pháp? Thế nào gọi là không hai?”

 Bấy giờ Bồ-tát Thâm Mật Giải Thoát bảo Bồ-tát Thiện Vấn: “Thiện nam tử (người con trai hiền lành, lời gọi thân mật người tu), nói tất cả pháp thì có hai loại. Hai loại ấy là gì? Một là pháp hữu vi (các sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), hai là pháp vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt). Thiện nam tử, pháp hữu vi không phải hữu vi, cũng không phải vô vi. Pháp vô vi không phải hữu vi, cũng không phải vô vi.”

 Bồ-tát Thiện Vấn hỏi: “Thưa Phật tử, vì sao pháp hữu vi không phải hữu vi, cũng không phải vô vi? Vì sao pháp vô vi không phải hữu vi, cũng không phải vô vi?”

 Bồ-tát Thâm Mật Giải Thoát đáp: “Thiện nam tử, nói pháp hữu vi, ấy chỉ là Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) dùng tên gọi để nói pháp. Như Lai dùng tên gọi để nói pháp, tức là chỉ dùng lời nói phân biệt mà gọi là nói pháp. Thiện nam tử, nếu chỉ dùng tên gọi, lời nói phân biệt mà gọi là nói pháp, thì sự thật trước nay không hề như thế, chỉ là các tên gọi gom lại thành lời nói. Vì vậy nói là không phải hữu vi. Thiện nam tử, nói vô vi cũng chỉ là cái thể của lời nói. Thiện nam tử, giả sử lìa cả hữu vi lẫn vô vi, thì pháp ấy cũng như vậy. Thiện nam tử, tuy không có lời nói, nhưng không phải nói suông mà không có sự việc.”

 “Thưa Phật tử, sự việc ấy là gì mà nói là không nói suông?”

 “Đó là điều bậc thánh biết, bậc thánh thấy, là điều trí thánh biết, mắt thánh thấy, là chỗ chứng không lời. Vì muốn nói pháp không lời ấy, nên dựa vào tướng mà nói là hữu vi, vô vi. Thiện nam tử, nói vô vi, ấy chỉ là Như Lai dùng tên gọi để nói pháp. Dùng tên gọi để nói pháp là tướng phân biệt. Tướng phân biệt tức là tướng của lời nói. Thiện nam tử, tướng của lời nói tức là pháp do các tên gọi gom lại. Pháp do tên gọi gom lại là pháp hư vọng (giả dối, không thật). Pháp hư vọng thì trước nay không có cái thể như thế, chỉ là các thứ phân biệt. Tên gọi không thành, tức là tướng của lời nói. Vì vậy tôi nói không phải vô vi. Thiện nam tử, nói hữu vi cũng chỉ là tên gọi. Nếu lìa pháp hữu vi và vô vi, thì cái kia cũng như vậy. Thiện nam tử, nhưng không phải không có sự việc mà nói ra lời ấy. Thiện nam tử, sự việc ấy là gì? Đó là điều trí thánh biết, trí thánh thấy, là pháp chứng không lời. Vì là pháp chứng không lời, nên nói là không phải hữu vi.”

 Bồ-tát Thiện Vấn hỏi: “Thưa Phật tử, vì sao sự việc ấy là chỗ chứng không lời, do trí thánh biết, trí thánh thấy, mà lại vì pháp chứng không lời ấy nói ra lời hữu vi, vô vi?”

 Bồ-tát Thâm Mật Giải Thoát đáp: “Thiện nam tử, ví như nhà ảo thuật và đệ tử của nhà ảo thuật đứng ở ngã tư đường, gom cỏ cây, cành lá, ngói đá vào một chỗ, rồi bày ra đủ thứ trò ảo thuật, như các đội quân voi, ngựa, xe, lính bộ; ngọc ma-ni (ngọc báu như ý), trân châu, lưu ly, ngọc kha (vỏ ốc trắng quý), ốc bối, san hô, hổ phách, xa cừ, mã não; tiền của, lúa gạo, vải lụa, kho tàng cùng các vật khác. Họ bày ra đủ mọi chuyện lạ như thế. Thiện nam tử, có những phàm phu (người thường chưa giác ngộ) ngu si, không có trí, thấy nghe những việc ấy mà không biết đó là cỏ cây ngói đá, liền nghĩ rằng: thật có những voi, ngựa, xe, lính bộ, ngọc ma-ni, trân châu, lưu ly, ngọc kha, ốc bối, san hô, hổ phách, xa cừ, mã não, tiền của, lúa gạo, vải lụa, kho tàng này, vì chính mắt ta thấy. Người ngu ấy thấy nghe như vậy liền nắm lấy mà làm theo, cho rằng rốt ráo đó là thật, ngoài ra đều là giả dối. Thiện nam tử, người ấy còn phải tìm cầu pháp cao hơn nữa.

 Thiện nam tử, lại có người có trí tuệ, không ngu si, thấy voi ngựa v.v. thì biết đó là cỏ cây ngói đá. Người ấy thấy nghe liền nghĩ: những voi, ngựa, xe như thế mà ta thấy đều không phải thật. Đây là do ảo thuật tạo ra, có tướng giả dối của voi, ngựa, xe, lính bộ, đủ chuyện lạ làm mê hoặc mắt người. Người có trí ấy, đối với điều mình thấy nghe, không cho là thật, cũng không chấp trước (bám chặt cho là thật), cũng không nắm giữ rằng đây rốt ráo là thật, ngoài ra là giả dối. Người ấy biết rằng vì muốn nói lên ý nghĩa nên mới dùng lời nói. Người này không cần quán xét pháp cao hơn nữa.

 Thiện nam tử, chúng sinh phàm phu chưa được trí xuất thế gian (trí tuệ vượt ra ngoài thế gian) của bậc thánh cũng như vậy. Phàm phu ngu si không biết đúng như thật pháp không lời, nên khi thấy nghe pháp hữu vi, vô vi thì liền nghĩ: có pháp hữu vi, vô vi này đúng như ta thấy nghe. Vì vậy người ấy theo điều mình thấy nghe mà rốt ráo nắm giữ, chấp cho là thật, theo điều thấy nghe mà tiếp nhận làm theo, cho rằng đây rốt ráo là thật, ngoài ra là giả dối. Người ấy còn phải quán xét pháp cao hơn nữa.

 Thiện nam tử, lại có chúng sinh không ngu si, thấy được chân lý thật, được trí xuất thế gian của bậc thánh, biết đúng như thật mọi pháp, chứng được thể pháp chân thật không lời. Chúng sinh ấy khi thấy nghe pháp hữu vi, vô vi thì nghĩ: không hề có các pháp mang tên hữu vi, vô vi như điều đã thấy nghe. Họ lại nghĩ: những lời hữu vi, vô vi này sinh ra từ hoạt động phân biệt giả dối, như trò ảo thuật kia làm mê hoặc trí hiểu, nên sinh ra các danh tướng hữu vi, vô vi khác nhau. Người ấy hiểu rõ, không theo điều thấy nghe mà nắm giữ, chấp trước rằng đây là thật, ngoài ra là giả dối. Vì muốn làm rõ ý nghĩa ấy mà người ấy dùng lời nói. Người ấy không cần quán xét pháp cao hơn nữa. Thiện nam tử, như vậy, sự việc ấy là điều trí bậc thánh biết, mắt bậc thánh thấy, là chỗ chứng không lời. Vì muốn chứng (?) pháp không lời ấy mà nói ra danh tướng hữu vi, vô vi.”

 Bấy giờ Bồ-tát Thâm Mật Giải Thoát nói kệ (bài thơ tóm ý giáo pháp) rằng:

 Nghĩa sâu không lời nói, chư Phật nói không hai;

 Người si theo vô minh (sự mê muội, không thấy chân lý), hý luận (bàn luận rỗng tuếch, vô ích) chấp hai pháp.

 Mãi đi đường thế gian, qua lại không ngừng nghỉ,

 Sinh vào loài súc sinh, vì lìa đệ nhất nghĩa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video