Thiên 5 — Phẩm 5: Tuệ mạng Tu-bồ-đề hỏi

 Phẩm Tuệ mạng Tu-bồ-đề hỏi, thứ năm

 Bấy giờ Thế Tôn (đấng được thế gian tôn kính, tức đức Phật) dựa vào đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng, vượt khỏi mọi khái niệm) có một vị, đồng một vị ở khắp mọi chỗ (nghĩa là ở đâu cũng chỉ một tính chất như nhau, như nước biển chỗ nào cũng mặn), bảo Tuệ mạng (lời tôn xưng vị tỳ-kheo lấy trí tuệ làm mạng sống) Tu-bồ-đề (một trong các đại đệ tử của Phật): “Tu-bồ-đề, ông có biết trong cõi chúng sinh có bao nhiêu chúng sinh dựa vào ngã (cái tôi), dựa vào mạn (lòng tự cao) mà nói về điều mình chứng được không? Tu-bồ-đề, ông có biết trong cõi chúng sinh có bao nhiêu chúng sinh lìa ngã, lìa mạn mà nói về điều mình chứng được không?”

 Tu-bồ-đề bạch Phật: “Bạch Thế Tôn, trong cõi chúng sinh, con thật ít thấy chúng sinh nào lìa ngã, lìa ngã mạn mà nói về điều mình chứng được. Bạch Thế Tôn, con thật thấy vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm được) chúng sinh, không thể nói hết, trong cõi chúng sinh dựa vào ngã, ngã mạn mà nói về điều mình chứng được. Bạch Thế Tôn, như con nhớ thời quá khứ, con ở trong một khu vườn a-lan-nhã (chốn vắng vẻ, yên tĩnh để tu hành). Khi ấy có nhiều tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) nương nơi con, ở khắp bốn phía. Bạch Thế Tôn, lúc ấy con thấy các tỳ-kheo ấy, khi mặt trời xế tây, tụ họp một chỗ, lấy đủ thứ tướng của pháp mà nói là chân lý mình đã chứng.

 Bạch Thế Tôn, có tỳ-kheo lấy tướng của ấm (uẩn: năm nhóm hợp thành con người là sắc, thọ, tưởng, hành, thức, tức thân thể, cảm thọ, nhận biết, ý chí tạo tác và sự hay biết) mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo thấy tướng sinh của ấm mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo thấy tướng diệt của ấm mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo nói pháp diệt của ấm. Có tỳ-kheo nói pháp hiện chứng sự diệt của ấm. Có tỳ-kheo thấy tướng của nhập (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng của mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nhân quả nối nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết) mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng khởi hành (?) mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng của đế (tứ đế: bốn chân lý về khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ và con đường diệt khổ) mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng nguyên nhân của đế mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng biết đế mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng lìa đế (?) mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng chứng đế mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng tu hành đế mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng của pháp giới (?) mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng của giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức) mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng các loại giới khác nhau mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng vô lượng giới mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng giới diệt mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng chứng giới diệt mà nói là pháp đã chứng.

 Như vậy, các tỳ-kheo lấy tướng của tứ niệm xứ (bốn phép quán: quán thân không sạch, quán cảm thọ là khổ, quán tâm vô thường, quán các pháp vô ngã) mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng bốn niệm mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng đối trị của tứ niệm xứ mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tướng tu hành tứ niệm xứ mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tứ niệm xứ chưa sinh, vì tướng tu hành làm cho tứ niệm xứ sinh ra, mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tứ niệm xứ đã sinh, vì tướng tu hành không để mất, mà nói là pháp đã chứng. Có tỳ-kheo lấy tứ niệm xứ đã sinh, vì tướng tu hành làm cho tăng trưởng rộng lớn, mà nói là pháp đã chứng. Cũng như vậy, các tỳ-kheo lấy chánh cần (bốn sự siêng năng đúng đắn: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm điều lành chưa sinh, tăng điều lành đã sinh), như ý (bốn như ý túc: bốn phép định giúp thành tựu như ý muốn), căn (năm căn: tin, siêng năng, nhớ nghĩ, định, tuệ), lực (năm lực: sức mạnh của năm căn ấy), giác (bảy giác chi: bảy yếu tố giác ngộ), đạo (tám chánh đạo: tám con đường đúng đắn), chưa sinh thì làm cho sinh, để an trụ, để không quên mất, để tăng trưởng rộng lớn, nắm lấy tướng ấy mà nói là pháp đã chứng.

 Bạch Thế Tôn, con thấy các tỳ-kheo ấy liền nghĩ: các tỳ-kheo này vì chấp tướng ngã, nắm tướng ngã mạn, nên nói về sự chứng ngộ như vậy. Vì sao? Vì họ không thể biết tướng một vị, đồng một vị của đệ nhất nghĩa đế. Vì vậy, bạch Thế Tôn, con nghĩ: Thế Tôn ra đời thật hiếm có, hiếm có! Ngài khéo nói pháp thù thắng là đệ nhất nghĩa một vị, đồng một vị ở khắp mọi chỗ, vi diệu, rất sâu, khó hiểu, khó biết, huống chi ngoại đạo (người theo giáo thuyết ngoài Phật pháp) mà hiểu được.”

 Phật bảo Tu-bồ-đề: “Đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói. Pháp ta chứng vi tế, cực kỳ vi tế, sâu, rất sâu, cực sâu, khó hiểu, cực khó hiểu, là tướng một vị, đồng một vị ở khắp mọi chỗ. Đệ nhất nghĩa đế là điều ta chứng. Chứng rồi, ta vì người mà mở bày, diễn nói, chỉ bày, chỉ bày đến tột cùng, mở bày, hiện bày. Vì sao? Tu-bồ-đề, đó là ấm, giới, nhập, nhân duyên, khởi hành, cảnh giới của chân lý, niệm xứ, chánh cần, như ý, căn, lực, giác, đạo v.v. Tu-bồ-đề, ta nói phép quán thanh tịnh trong năm ấm và ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ, gồm các nhóm niệm xứ, chánh cần, như ý, căn, lực, giác, đạo vừa kể) là tướng đệ nhất nghĩa. Tất cả ấm, giới, nhập, niệm xứ, chánh cần, như ý, căn, lực, giác, đạo đều là tướng một vị, đồng một vị. Tu-bồ-đề, dựa vào nghĩa này, nay ông nên biết tướng đệ nhất nghĩa một vị, đồng một vị ở khắp mọi chỗ.

 Lại nữa, Tu-bồ-đề, tỳ-kheo tu hành đúng như thật, khi đã biết đúng như thật một ấm là pháp vô ngã (các pháp không có tự tính riêng) theo đệ nhất nghĩa đế, thì đối với các giới, nhập, nhân duyên, khởi hành, giới, niệm xứ, chánh cần, như ý, căn, lực, giác, đạo còn lại, không cần quán riêng chân như (bản tính chân thật, như vậy, không đổi khác của mọi sự vật) là pháp vô ngã theo đệ nhất nghĩa nữa. Vị ấy chỉ nương theo chân như, nương vào pháp không hai, mà chứng tướng đệ nhất nghĩa một vị, đồng một vị ở khắp mọi chỗ. Tu-bồ-đề, ông dựa vào nghĩa này nên biết như vậy, đó là tướng đệ nhất nghĩa một vị, đồng một vị.

 Lại nữa, Tu-bồ-đề, như ấm, giới, nhập, nhân duyên, khởi hành, giới, niệm xứ, chánh cần, như ý, căn, lực, giác, đạo v.v. có sai khác với nhau. Nếu chân như là pháp vô ngã theo đệ nhất nghĩa đế mà cũng có tướng sai khác, thì pháp chứng chân như, đệ nhất nghĩa đế cũng phải có nguyên nhân. Nếu có nguyên nhân thì phải do nguyên nhân sinh ra. Nếu do nguyên nhân sinh ra thì phải là hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt). Nếu là hữu vi thì không được gọi là đệ nhất nghĩa đế. Nếu không phải đệ nhất nghĩa đế thì phải tìm cầu một đệ nhất nghĩa đế khác nữa. Tu-bồ-đề, vì vậy, chân như là pháp vô ngã theo đệ nhất nghĩa đế, không do nguyên nhân sinh ra, cũng không phải pháp hữu vi, cũng không phải là không phải đệ nhất nghĩa đế, cũng không phải vì đệ nhất nghĩa đế ấy mà phải tìm cầu một đệ nhất nghĩa đế khác. Chỉ là luôn luôn, mãi mãi, dù Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) ra đời hay không ra đời, pháp tánh (bản tính chân thật của các pháp) vẫn thường còn, pháp thể vẫn thường còn, pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng và chân lý) vẫn thường còn. Tu-bồ-đề, ông dựa vào nghĩa này nên biết tất cả các tướng pháp này đều là đệ nhất nghĩa đế một vị, đồng một vị. Tu-bồ-đề, ví như vô lượng tướng màu sắc sai khác nhau, mà hư không thì không có tướng, không phân biệt, không sai khác, ở khắp mọi chỗ đều đồng một vị, một thể, một tướng. Tu-bồ-đề, các tướng riêng sai khác của tất cả các pháp, ở khắp mọi chỗ, đều là tướng đệ nhất nghĩa một vị, đồng một vị.”

 Bấy giờ Thế Tôn nói kệ (bài thơ tóm ý giáo pháp) rằng:

 Như Lai bậc Ứng Cúng (đáng được trời người cúng dường) (?) nói pháp: tất cả đều một vị;

 Không lìa đệ nhất nghĩa, thấy khác là kiêu mạn.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video