Phẩm Thánh giả Bồ-tát Quảng Tuệ hỏi, thứ sáu
Bấy giờ Thánh giả Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người tu hạnh giác ngộ, cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) Quảng Tuệ, dựa vào tướng của tâm, bạch Phật: “Bạch Thế Tôn (đấng được thế gian tôn kính, tức đức Phật), Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) nói các Bồ-tát khéo biết pháp sâu kín của tâm, ý và ý thức (ba tên gọi các tầng hiểu biết trong tâm: tâm là thức gốc chứa giữ mọi hạt giống, ý là thức suy lường bám chấp cái tôi, ý thức là thức phân biệt, nhận biết đối tượng). Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát khéo biết pháp sâu kín của tâm, ý và ý thức? Bạch Thế Tôn, vì nghĩa gì mà Như Lai nói các Bồ-tát khéo biết pháp sâu kín của tâm, ý và ý thức?”
Bấy giờ Thế Tôn bảo Bồ-tát Quảng Tuệ: “Lành thay, lành thay, Quảng Tuệ! Nay ông lại có thể hỏi Như Lai nghĩa sâu xa như thế. Quảng Tuệ, ông có thể làm cho tất cả chúng sinh được đầy đủ mọi điều an ổn, vui vẻ. Quảng Tuệ, ông vì thương xót tất cả trời người, muốn đem lại nhiều an vui, nhiều lợi ích, nên mới hỏi ta nghĩa như thế. Lành thay, Quảng Tuệ! Hãy lắng nghe, lắng nghe, ta sẽ vì ông nói nghĩa sâu kín của tâm, ý và ý thức.
Quảng Tuệ, trong vòng sinh tử của sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, quỷ đói, địa ngục), dù là chúng sinh nào, sinh từ trứng, sinh từ thai, sinh nơi ẩm ướt hay hóa sinh (tự nhiên hiện ra, không cần cha mẹ), khi nhận thân, sinh thân và lớn thân, thì trước hết là cái tâm chứa tất cả chủng tử (hạt giống: năng lực tiềm tàng do hành động và nhận thức trước kia để lại, gặp đủ điều kiện thì sinh ra hiện tượng) sinh khởi, hòa hợp, không đồng, sai khác, tăng trưởng, thành tựu rộng lớn, nương vào hai thứ chấp thủ (nắm giữ). Hai thứ ấy là gì? Một là nương vào sự chấp thủ sắc tâm căn (?) (thân thể vật chất cùng các giác quan). Hai là nương vào sự chấp thủ do huân tập (in dấu, tích lũy dần, như hương xông thấm vào áo) của hý luận (lời bàn rỗng tuếch, vô ích) và lời nói về tướng không phân biệt (?). Quảng Tuệ, trong cõi sắc (cõi của các vị trời đã lìa dục nhưng còn thân vật chất vi tế) thì nương vào hai thứ chấp thủ mà sinh; trong cõi vô sắc (cõi chỉ còn tâm, không có thân vật chất) thì không nương vào hai thứ chấp thủ mà sinh.
Quảng Tuệ, thức ấy gọi là a-đà-na thức (thức chấp trì: thức nắm giữ thân và các hạt giống). Vì sao? Vì a-đà-na thức ấy nắm giữ thân này và cái thân gắn liền với nó (?). Quảng Tuệ, nó cũng gọi là a-lê-da thức (thức tàng chứa: thức gốc chứa đựng mọi hạt giống). Vì sao? Vì nó ở bám trong thân ấy, cùng một thể gắn liền với thân. Quảng Tuệ, nó cũng gọi là tâm. Vì sao? Vì tâm ấy làm cho sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, cảm giác chạm và các đối tượng của ý) tăng trưởng.
Quảng Tuệ, nương vào a-đà-na thức ấy mà sinh ra được sáu thứ thức, đó là các nhóm thức của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Quảng Tuệ, nếu một cảnh hiện ra trước mặt, một nhóm thức khởi lên, thì ý thức không phân biệt liền cùng với nhãn thức (sự thấy biết của mắt) sinh ra trong một lúc. Quảng Tuệ, nếu hai, ba, bốn, năm cảnh hiện ra trước mặt, năm nhóm thức khởi lên, thì ý thức không phân biệt liền cùng với năm thức sinh ra trong một lúc. Quảng Tuệ, ví như dòng nước chảy, nếu một duyên khởi lên thì sinh ra một làn sóng; nếu hai, ba, cho đến nhiều nhân duyên cùng khởi lên thì sinh ra nhiều làn sóng. Quảng Tuệ, nhưng dòng nước ấy vẫn không hề dứt đoạn. Lại nữa, Quảng Tuệ, ví như tấm gương sáng trong sạch không chút bụi bẩn, nếu có nhân duyên một hình hiện ra trước gương thì thấy một hình; nếu có hai, ba, nhiều hình hiện ra thì thấy đủ nhiều hình khác nhau. Quảng Tuệ, nhưng tấm gương sáng ấy không vì các hình kia mà biến đổi khác đi. Quảng Tuệ, như dòng nước, gương sáng và các hình kia, các thức nương vào a-đà-na thức, được a-đà-na thức giữ gìn. Nếu nhân duyên của một nhãn thức hiện ra, thì một ý thức cùng với nhãn thức ấy đồng thời nắm bắt cảnh. Quảng Tuệ, nếu năm nhóm thức cùng năm thứ nhân duyên hiện ra trong một lúc, thì ý thức không phân biệt liền cùng với năm thức nắm bắt cảnh trong một lúc.
Quảng Tuệ, như vậy, Bồ-tát ma-ha-tát nương vào trí pháp trụ (trí biết rõ các pháp an trụ theo lẽ nhân duyên) mà khéo biết đúng như thật pháp sâu kín của tâm, ý và ý thức. Quảng Tuệ, nhưng Phật không nói các Bồ-tát như thế là khéo hiểu biết pháp sâu kín của tâm, ý và ý thức. Quảng Tuệ, nếu Bồ-tát không thấy a-đà-na trong và ngoài, không thấy a-đà-na thức, mà biết được đúng như thật; không thấy a-lê-da, không thấy a-lê-da thức, tâm không hý luận; không thấy mắt, không thấy sắc, không thấy nhãn thức; không thấy tai, không thấy tiếng, không thấy nhĩ thức; không thấy mũi, không thấy mùi, không thấy tỷ thức; không thấy lưỡi, không thấy vị, không thấy thiệt thức; không thấy thân, không thấy xúc chạm, không thấy thân thức; Quảng Tuệ, Bồ-tát không thấy ý trong và ngoài, không thấy pháp trong và ngoài, không thấy ý thức trong và ngoài, mà biết được đúng như thật; Quảng Tuệ, ta nói các Bồ-tát như thế là khéo biết đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng, vượt khỏi mọi khái niệm). Quảng Tuệ, vì thế ta nói Bồ-tát nên biết pháp sâu kín của tâm, ý và ý thức. Quảng Tuệ, Bồ-tát hiểu biết pháp sâu kín của tâm, ý và ý thức như vậy rồi, ta nói người ấy là Bồ-tát chân thật.”
Bấy giờ Thế Tôn nói kệ (bài thơ tóm ý giáo pháp) rằng:
A-đà-na chứa các hạt giống, sinh ra được các pháp;
Ta nói ví dụ nước và gương, không vì người ngu mà nói.
Kinh Thâm Mật Giải Thoát, quyển thứ nhất (hết)
Kinh Thâm Mật Giải Thoát, quyển thứ hai
Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba tạng: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Bồ-đề-lưu-chi, đời Nguyên Ngụy (tức triều Bắc Ngụy), dịch
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video