Phẩm Giải Thích Các Pháp, thứ tư (bản Đan — tức bản Đại tạng kinh khắc ở nước Khiết Đan — không có tên phẩm này; khoảng hai mươi bốn tờ (?) về sau, từ chỗ "Bấy giờ" trở đi là Phẩm Khen Ngợi Công Đức, thứ năm)
Phật lại bảo Phạm Thiên (vị trời ở cõi Sắc, cõi của chúng sinh đã lìa dục nhưng còn thân hình) Tư Ích: "Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý như thật mà đến) đã vượt ra khỏi thế gian, nhưng cũng nói về khổ của thế gian, tập của thế gian (nguyên nhân gom tụ sinh ra khổ), diệt của thế gian (sự chấm dứt khổ), và con đường đưa đến diệt của thế gian. Này Phạm Thiên, năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm nhận, tưởng tượng nhận biết hình ảnh, ý chí tạo tác, và thức phân biệt) gọi là khổ của thế gian; tham đắm năm ấm gọi là tập của thế gian; năm ấm diệt hết gọi là diệt của thế gian; dùng pháp không hai (không chia đôi đối lập) để tìm năm ấm, gọi là con đường đưa đến diệt của thế gian. Lại nữa, Phạm Thiên, cái gọi là năm ấm chỉ có lời nói; ở trong đó chấp lấy tướng, phân biệt, sinh ra kiến chấp, ta nói đó gọi là khổ của thế gian. Không bỏ kiến chấp ấy, gọi là tập của thế gian. Tự tướng của kiến chấp ấy gọi là diệt của thế gian. Dù theo đạo nào mà không chấp lấy kiến chấp ấy, thì gọi là con đường đưa đến diệt của thế gian. Này Phạm Thiên, vì lẽ ấy nên ta nói với các vị tiên nhân ngoại đạo (người tu khổ hạnh thuộc các giáo phái ngoài Phật giáo) rằng: 'Này tiên nhân, ngay trong thân các ông, ta nói khổ của thế gian, tập của thế gian, diệt của thế gian, và con đường đưa đến diệt của thế gian.'"
Bấy giờ Phạm Thiên Tư Ích bạch Phật: "Thưa Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật), Ngài nói bốn thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, tập, diệt, đạo); vậy cái gì là thánh đế chân thật?" "Này Phạm Thiên, khổ không gọi là thánh đế, tập của khổ không gọi là thánh đế, diệt khổ không gọi là thánh đế, con đường diệt khổ không gọi là thánh đế. Vì sao? Nếu khổ là thánh đế, thì hết thảy trâu, lừa, súc sinh lẽ ra đều có khổ thánh đế. Nếu tập là thánh đế, thì hết thảy chúng sinh ở mọi nơi sinh ra lẽ ra đều có tập thánh đế, vì do tập mà sinh vào các nẻo luân hồi. Nếu diệt khổ là thánh đế, thì những người quán sự diệt, những người chủ trương đoạn diệt (cho rằng chết là hết) lẽ ra đều có diệt thánh đế. Nếu đạo là thánh đế, thì những người nương theo mọi con đường hữu vi (do tạo tác, có sinh diệt) lẽ ra đều có đạo thánh đế. Này Phạm Thiên, vì lẽ ấy nên biết rằng thánh đế không phải khổ, không phải tập, không phải diệt, không phải đạo. Thánh đế là: biết khổ vốn không sinh, gọi là khổ thánh đế; biết tập vốn không hòa hợp, gọi là tập thánh đế; trong pháp diệt rốt ráo mà biết không sinh không diệt, gọi là diệt thánh đế; đối với hết thảy pháp đều bình đẳng, dùng pháp không hai mà được đạo, gọi là đạo thánh đế.
Này Phạm Thiên, thánh đế chân thật thì không có hư dối. Hư dối là: chấp có ta, chấp có chúng sinh, chấp có người, chấp có kẻ sống lâu, chấp có kẻ nuôi dưỡng; chấp có, chấp không; chấp sinh, chấp diệt; chấp sinh tử (vòng sống chết luân hồi), chấp niết-bàn (cảnh giới đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử). Này Phạm Thiên, nếu người tu hành nói: 'Ta biết thấy khổ' — đó là hư dối; 'Ta đoạn trừ tập' — đó là hư dối; 'Ta chứng diệt' — đó là hư dối; 'Ta tu đạo' — đó là hư dối. Vì sao? Vì người ấy trái mất chỗ Phật hộ niệm (giữ gìn, che chở và ghi nhớ), nên nói là hư dối. Thế nào là chỗ Phật hộ niệm? Đó là không nhớ nghĩ đến bất cứ pháp nào. Nếu người tu hành trụ trong niệm ấy, thì không trụ vào bất cứ tướng nào. Nếu không trụ vào bất cứ tướng nào, thì trụ nơi thật tế (bờ mé chân thật, tức bản tính như thật của mọi sự). Nếu trụ nơi thật tế, thì gọi là tâm không trụ. Nếu tâm không trụ, người ấy gọi là người nói lời chân thật, không phải người nói dối. Này Phạm Thiên, vì vậy nên biết: cái gì không phải thật, không phải hư dối, thì gọi là thánh đế.
Này Phạm Thiên, cái chân thật thì trọn không bao giờ thành không chân thật. Dù có Phật hay không có Phật, pháp tính (bản tính chân thật của các pháp) vẫn thường còn; tức là tính sinh tử và tính niết-bàn thường chân thật. Vì sao? Vì không phải lìa sinh tử mới được niết-bàn — đó gọi là thánh đế. Nếu người chứng được bốn đế như thế, thì gọi là người nói lời chân thật ở thế gian. Này Phạm Thiên, đời sau sẽ có tỳ-kheo (tu sĩ nam đã xuất gia và thọ giới đầy đủ) không tu thân, không tu giới, không tu tâm, không tu tuệ. Người ấy nói tướng sinh tử là khổ đế, các duyên hòa hợp là tập đế, vì diệt pháp nên là diệt đế, dùng pháp hai bên (đối đãi) để cầu tướng là đạo đế." Phật nói: "Ta nói kẻ ngu ấy là đồng bọn của ngoại đạo; ta không phải thầy của họ, họ không phải đệ tử của ta. Người ấy rơi vào đường tà; vì phá hoại làm mất pháp nên mới nói rằng có đế (cố định). Này Phạm Thiên, ông hãy xem: khi ta ngồi nơi đạo tràng (chỗ Phật ngồi thành đạo), ta không thấy có một pháp nào là thật hay là hư dối. Nếu ta không được pháp nào, thì pháp ấy há có thể ở giữa đại chúng mà có lời nói, có bàn luận, có giáo hóa được chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, Thế Tôn." "Này Phạm Thiên, vì các pháp không có chỗ được, vì các pháp lìa tự tính, nên bồ-đề (giác ngộ) của ta là tướng không tham ái."
Bấy giờ Phạm Thiên Tư Ích bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, nếu Như Lai đối với pháp không có chỗ được, thì có lợi ích gì mà nói rằng Như Lai được bồ-đề, gọi là Phật?" Phật nói: "Này Phạm Thiên, ý ông nghĩ sao? Pháp ta nói, hoặc là hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh diệt), hoặc là vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt), pháp ấy là thật hay là hư dối?" Phạm Thiên thưa: "Pháp ấy là hư dối, không phải thật." "Ý ông nghĩ sao? Nếu pháp là hư dối, không phải thật, thì pháp ấy là có hay là không?" Phạm Thiên thưa: "Thưa Thế Tôn, nếu pháp là hư dối, thì pháp ấy không nên nói là có, cũng không nên nói là không." "Ý ông nghĩ sao? Nếu pháp không phải có không phải không, thì pháp ấy có ai được không?" Phạm Thiên thưa: "Không có ai được." "Này Phạm Thiên, khi Như Lai ngồi nơi đạo tràng, chỉ được cái tính không rốt ráo của phiền não (những trạng thái tâm xấu như tham, giận, si mê) sinh ra từ hư dối điên đảo (nhận thức sai lệch, trái với sự thật). Vì không có chỗ được nên được, vì không có chỗ biết nên biết. Vì sao? Pháp ta được không thể thấy, không thể nghe, không thể cảm biết, không thể nhận biết, không thể nắm lấy, không thể bám chấp, không thể nói, không thể vặn hỏi, vượt ra ngoài mọi tướng của pháp; không lời, không nói, không có chữ nghĩa, không có đường lối ngôn ngữ. Này Phạm Thiên, pháp ấy như thế, giống như hư không. Ông muốn trong pháp như thế mà được lợi ích chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thưa không, Thế Tôn."
"Chư Phật Như Lai thật vô cùng hiếm có, thành tựu pháp chưa từng có, vào sâu trong lòng đại từ đại bi, được pháp có tướng vắng lặng tịch diệt như thế, mà vẫn dùng chữ nghĩa lời nói để dạy người, khiến họ đạt được. Thưa Thế Tôn, ai nghe pháp này mà tin hiểu được, nên biết người ấy không phải từ chút công đức nhỏ mà đến. Thưa Thế Tôn, pháp này là điều mà hết thảy thế gian khó tin. Vì sao? Thế gian tham chấp cái thật, mà pháp này không thật không dối. Thế gian tham chấp pháp, mà pháp này không có pháp cũng không có phi pháp. Thế gian tham chấp niết-bàn, mà pháp này không có sinh tử cũng không có niết-bàn. Thế gian tham chấp pháp lành, mà pháp này không có lành cũng không có không lành. Thế gian tham chấp niềm vui, mà pháp này không có khổ cũng không có vui. Thế gian tham chấp việc Phật ra đời, mà pháp này không có Phật ra đời, cũng không có niết-bàn. Tuy có nói pháp, nhưng pháp này không phải là tướng có thể nói ra. Tuy khen ngợi nói về Tăng (đoàn thể tu sĩ), nhưng Tăng chính là vô vi. Vì vậy pháp này là điều mà hết thảy thế gian khó tin. Ví như trong nước sinh ra lửa, trong lửa sinh ra nước, thật khó mà tin; cũng vậy, trong phiền não có bồ-đề, trong bồ-đề có phiền não, điều này cũng khó tin. Vì sao? Vì Như Lai được cái tính của phiền não hư dối, mà không có pháp nào là không được (?); có nói pháp mà cũng không có hình tướng; tuy có biết mà cũng không phân biệt; tuy chứng niết-bàn mà cũng không có ai diệt độ (dứt sạch phiền não, vượt khỏi sinh tử).
Thưa Thế Tôn, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ hiền lành) nào tin hiểu được nghĩa của pháp như thế, nên biết người ấy đã thoát khỏi các kiến chấp. Nên biết người ấy đã gần gũi vô lượng chư Phật. Nên biết người ấy đã cúng dường (dâng phẩm vật và lòng kính để tôn thờ) vô lượng chư Phật. Nên biết người ấy được thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường tu) che chở. Nên biết người ấy có chí hướng rộng lớn. Nên biết người ấy có thiện căn (gốc lành) sâu dày. Nên biết người ấy giữ gìn kho pháp của chư Phật. Nên biết người ấy khéo suy xét mà làm nên việc lành. Nên biết người ấy dòng dõi tôn quý, sinh vào nhà Như Lai. Nên biết người ấy làm được hạnh buông xả lớn, bỏ được các phiền não. Nên biết người ấy được sức mạnh của giữ giới, không phải sức mạnh của phiền não. Nên biết người ấy được sức mạnh của nhẫn nhục (nhẫn chịu điều trái ý mà không giận), không phải sức mạnh của giận dữ. Nên biết người ấy được sức mạnh của tinh tấn (siêng năng gắng sức), không hề mỏi mệt lười biếng. Nên biết người ấy được sức mạnh của thiền định (tâm lắng yên chuyên chú), diệt được các tâm xấu. Nên biết người ấy được sức mạnh của trí tuệ, lìa được tà kiến xấu ác. Nên biết người ấy thì hết thảy ác ma (loài ma chuyên phá hoại việc tu hành) không thể thừa dịp hãm hại. Nên biết người ấy thì hết thảy giặc thù không thể phá được. Nên biết người ấy không lừa dối thế gian. Nên biết người ấy là người nói lời chân thật, vì khéo nói tướng của pháp. Nên biết người ấy là người nói lời thật, vì nói đệ nhất nghĩa (chân lý cao tột). Nên biết người ấy được chư Phật khéo hộ niệm (giữ gìn, che chở). Nên biết người ấy hiền hòa mềm mỏng, ở chung thì an vui. Nên biết người ấy gọi là người rất giàu có, vì có của báu của bậc thánh. Nên biết người ấy luôn biết đủ, vì thực hành hạnh dòng thánh (sống đơn sơ, biết đủ trong y phục, ăn uống, chỗ ở, ưa dứt trừ phiền não và ưa tu tập). Nên biết người ấy dễ làm cho vừa ý, dễ nuôi, vì lìa tham đắm. Nên biết người ấy được tâm an ổn, vì đã đến bờ bên kia (bờ giải thoát).
Nên biết người ấy giúp những ai chưa vượt qua được vượt qua. Nên biết người ấy giúp những ai chưa hiểu được hiểu. Nên biết người ấy giúp những ai chưa an được an. Nên biết người ấy giúp những ai chưa diệt độ được diệt độ. Nên biết người ấy chỉ bày được con đường chân chính. Nên biết người ấy nói được lẽ giải thoát. Nên biết người ấy là vị đại y vương (vua thầy thuốc lớn, ví bậc chữa lành bệnh khổ cho chúng sinh), khéo biết các thứ thuốc. Nên biết người ấy như thuốc hay, khéo chữa mọi bệnh. Nên biết người ấy trí tuệ mạnh mẽ. Nên biết người ấy có sức mạnh lớn, bền chắc đến cùng. Nên biết người ấy có sức tinh tấn, không chạy theo lời người khác. Nên biết người ấy như sư tử, không sợ hãi gì. Nên biết người ấy như voi chúa, tâm đã được điều phục mềm mỏng. Nên biết người ấy như voi già, tâm biết thuận theo. Nên biết người ấy như trâu chúa, dẫn dắt được đại chúng. Nên biết người ấy là bậc rất mạnh mẽ, phá được giặc ma. Nên biết người ấy là bậc đại trượng phu, ở giữa đám đông không sợ hãi. Nên biết người ấy không có gì phải kiêng dè, vì được pháp không sợ hãi. Nên biết người ấy không có gì phải e ngại, vì nói pháp chân lý. Nên biết người ấy đầy đủ pháp trong sạch như trăng tròn đầy. Nên biết người ấy có ánh sáng trí tuệ chiếu soi như mặt trời sáng. Nên biết người ấy trừ được mọi tối tăm như người cầm đuốc. Nên biết người ấy ưa thực hành tâm buông xả, lìa mọi ghét yêu. Nên biết người ấy chở che nuôi dưỡng chúng sinh như mặt đất. Nên biết người ấy rửa sạch bụi nhơ như nước. Nên biết người ấy đốt sạch các ý niệm dao động như lửa. Nên biết người ấy đối với pháp không bị ngăn ngại như gió. Nên biết người ấy tâm không lay động như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo). Nên biết người ấy tâm bền chắc như núi kim cương. Nên biết người ấy thì hết thảy ngoại đạo (các giáo phái ngoài Phật giáo) và những kẻ tranh hơn trong biện luận không thể lay chuyển. Nên biết người ấy thì hết thảy hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu cầu tự giải thoát) và Bích-chi-phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, chỉ lo tự độ) không thể đo lường được.
Nên biết người ấy có nhiều pháp báu như biển cả. Nên biết người ấy phiền não không hiện ra, như cây ba-đà-la (?). Nên biết người ấy cầu pháp không biết chán. Nên biết người ấy lấy trí tuệ làm đủ. Nên biết người ấy chuyển được bánh xe pháp (tức thuyết pháp) như Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp, có bánh xe báu dẫn đường). Nên biết người ấy thân sắc đẹp đẽ đặc biệt như Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi). Nên biết người ấy tâm được tự tại như Phạm Thiên Vương (vua các vị trời Phạm thiên). Nên biết người ấy có tiếng nói pháp như sấm vang. Nên biết người ấy tuôn mưa pháp cam lồ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví giáo pháp đem lại sự sống an lành) như mưa đúng mùa. Nên biết người ấy tăng trưởng được các căn, lực, giác phân vô lậu (năm căn lành, năm sức mạnh và bảy yếu tố giác ngộ — các pháp tu dẫn đến giác ngộ, không còn ô nhiễm). Nên biết người ấy đã vượt qua bùn lầy sinh tử. Nên biết người ấy đã vào trí tuệ của Phật. Nên biết người ấy gần với bồ-đề của Phật. Nên biết người ấy học hỏi nhiều, không ai sánh bằng. Nên biết người ấy không có giới hạn, đã vượt mọi giới hạn. Nên biết người ấy trí tuệ và biện tài không bị ngăn ngại. Nên biết người ấy được sự ghi nhớ bền chắc, được đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp). Nên biết người ấy biết rõ chỗ hành xử sâu kín trong lòng chúng sinh. Nên biết người ấy được sức mạnh trí tuệ, quán đúng các pháp, hiểu thấu ý nghĩa. Nên biết người ấy siêng năng tinh tấn, làm lợi ích an vui cho thế gian. Nên biết người ấy vượt ra khỏi đời. Nên biết người ấy không thể bị ô nhiễm, như hoa sen. Nên biết người ấy không bị pháp thế gian che lấp. Nên biết người ấy được người có căn tính lanh lợi yêu mến. Nên biết người ấy được người học rộng kính trọng. Nên biết người ấy được người trí nhớ nghĩ đến. Nên biết người ấy được trời và người cúng dường. Nên biết người ấy được những người ngồi thiền kính lễ. Nên biết người ấy được người lành quý trọng. Nên biết người ấy được hàng Thanh văn và Bích-chi-phật ngưỡng mộ. Nên biết người ấy không tham những hạnh nhỏ hẹp. Nên biết người ấy không che giấu tội lỗi, không khoe khoang công đức. Nên biết người ấy oai nghi (dáng vẻ cử chỉ đoan nghiêm đúng phép) đầy đủ, khiến người khác sinh lòng trong sạch. Nên biết người ấy thân sắc đoan chính, ai thấy cũng vui thích. Nên biết người ấy có oai đức lớn, được mọi người tôn ngưỡng.
Nên biết người ấy lấy ba mươi hai tướng (ba mươi hai tướng tốt đặc biệt trên thân Phật) để trang nghiêm thân mình. Nên biết người ấy nối được giống Phật. Nên biết người ấy giữ gìn được pháp báu. Nên biết người ấy cúng dường được Tăng. Nên biết người ấy được chư Phật nhìn thấy. Nên biết người ấy được pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý). Nên biết người ấy nhờ trí tuệ Phật mà được thọ ký (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật). Nên biết người ấy đầy đủ ba nhẫn (ba bậc an nhẫn với chân lý: hiểu pháp qua lời dạy, thuận theo chân lý, và chứng được chân lý các pháp không sinh). Nên biết người ấy an trụ nơi đạo tràng. Nên biết người ấy phá tan quân ma. Nên biết người ấy được nhất thiết chủng trí (trí biết rõ mọi pháp đến từng chi tiết, tức trí tuệ của Phật). Nên biết người ấy chuyển bánh xe pháp. Nên biết người ấy làm vô lượng Phật sự (việc làm của Phật, tức giáo hóa cứu độ chúng sinh). Nếu người tin hiểu nghĩa của pháp như thế mà không kinh nghi sợ hãi, thì được những công đức như thế. Người ấy đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (quả giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn khắp — tức quả vị thành Phật) của chư Phật, vốn rất sâu xa, khó hiểu, khó biết, khó tin, khó vào, mà vẫn tin nhận, đọc tụng, thuộc làu, vâng giữ, vì người khác giảng nói rộng rãi, tu hành đúng như lời dạy, lại dạy người khác tu hành đúng như lời dạy. Người như thế, dù ta dùng một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) hoặc gần một kiếp để nói về công đức của họ, cũng không nói hết được."
Kinh Tư Ích Phạm Thiên Sở Vấn, hết quyển thứ nhất
Kinh Tư Ích Phạm Thiên Sở Vấn, quyển thứ hai
Đời Diêu Tần (triều Tần do họ Diêu lập ở Trung Hoa, cuối thế kỷ IV – đầu thế kỷ V), ngài Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) người nước Quy Tư (một nước ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương, Trung Quốc) là Cưu-ma-la-thập dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video