Thiên 5 — Phẩm 4: Hiểu các pháp (phần còn lại – năm lực thuyết pháp, ba mươi hai đại bi)

 Phẩm Giải các pháp, thứ tư (phần còn lại) (bản Đan, tức bản kinh in thời Khiết Đan, chia khác: đây là Phẩm Như Lai dùng năm sức thuyết pháp, thứ sáu; ở tờ thứ năm (?), từ câu "Thế Tôn, thế nào là đại bi" trở xuống là Phẩm Đại bi của Như Lai, thứ bảy).

 Phật bảo Phạm Thiên (tức Tư Ích Phạm Thiên, vị trời cõi Phạm đang thưa hỏi Phật trong kinh này): "Ông làm sao nói hết được công đức (những phẩm chất tốt đẹp và phước lành do tu tập mà có) của người ấy theo đúng như điều Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật) biết bằng trí tuệ vô ngại (trí tuệ không bị điều gì ngăn che)? Công đức của người ấy còn vượt hơn thế nữa.

 Nếu có người đối với văn tự, lời nói, câu chữ mà Như Lai đã nói, có thể thông suốt, thuận theo, không trái không nghịch, gom về làm một; theo nghĩa lý chứ không theo câu chữ lời lẽ, mà khéo biết lời lẽ ấy ứng với nghĩa nào; biết Như Lai dùng lời nào để thuyết pháp (giảng giải giáo lý), dùng tùy nghi nào để thuyết pháp, dùng phương tiện nào để thuyết pháp, dùng pháp môn nào để thuyết pháp, dùng đại bi nào để thuyết pháp. Phạm Thiên, nếu Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài) biết được Như Lai dùng năm sức ấy để thuyết pháp, thì Bồ-tát ấy làm được Phật sự (việc của Phật: giáo hóa, cứu độ chúng sinh)."

 Phạm Thiên hỏi: "Năm sức mà Như Lai dùng là gì?" Phật dạy: "Một là lời nói; hai là tùy nghi (nói tùy theo căn cơ và hoàn cảnh người nghe, có khi nghe như trái ngược với nghĩa thật); ba là phương tiện (cách khéo léo dẫn dắt người nghe đi dần tới chân lý); bốn là pháp môn (cửa ngõ giáo pháp để đi vào chân lý); năm là đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu hết khổ đau cho chúng sinh). Đó gọi là năm sức Như Lai dùng, mà tất cả hàng Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chủ yếu cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi-phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy, không giáo hóa rộng rãi) đều không theo kịp."

 "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), thế nào là lời nói?" Phật dạy: "Phạm Thiên, Như Lai nói về pháp quá khứ, nói về pháp vị lai và hiện tại; nói về pháp nhơ và pháp sạch; nói về pháp thế gian và pháp xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian); nói về pháp có tội và không tội; nói về pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn đến tái sinh) và vô lậu (đã dứt phiền não); nói về pháp hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) và vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt); nói về ngã, nhân, chúng sinh, thọ mạng (các quan niệm cho rằng có một cái tôi, một con người, một chúng sinh, một sự sống kéo dài là có thật); nói về pháp đạt được và chứng ngộ; nói về sinh tử (vòng sống chết luân hồi) và niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử).

 Phạm Thiên, nên biết những lời nói ấy giống như lời của người ảo thuật hóa ra, vì không có gì nhất định; giống như lời nói trong mộng, vì là cái thấy hư vọng; giống như tiếng vang, vì từ chỗ trống không mà ra; nói như bóng, vì do nhiều duyên hợp lại; nói như hình trong gương, vì vật thật không đi vào gương; nói như dã mã (ảo ảnh sóng nắng giữa đồng mà kẻ khát tưởng là nước), vì là cái thấy điên đảo; nói như hư không, vì không sinh không diệt. Nên biết lời nói ấy là không nói gì cả, vì tướng chân thật của các pháp không thể nói ra được.

 Phạm Thiên, nếu Bồ-tát biết được những lời nói ấy, thì tuy có đủ mọi lời nói mà đối với các pháp không tham đắm. Vì không tham đắm nên được vô ngại biện tài (tài ăn nói thông suốt, không vướng mắc). Với biện tài ấy, dù thuyết pháp suốt hằng hà sa kiếp (số kiếp nhiều như cát sông Hằng; kiếp là một khoảng thời gian cực kỳ dài) cũng không cùng tận, không vướng mắc. Mọi lời nói đều không phá hoại pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp), mà cũng không bám vào ý nghĩ 'không phá hoại pháp tính'. Phạm Thiên, đó gọi là lời nói của Như Lai."

 Phạm Thiên thưa: "Bạch Thế Tôn, thế nào là tùy nghi?" Phật dạy: "Như Lai có khi đối với pháp nhơ mà nói là sạch, đối với pháp sạch mà nói là nhơ. Bồ-tát ở chỗ này nên biết đó là lời Như Lai nói tùy nghi." "Phạm Thiên, thế nào là đối với pháp nhơ mà nói là sạch? Vì không nắm bắt được tính của pháp nhơ. Thế nào là đối với pháp sạch mà nói là nhơ? Vì tham đắm vào pháp sạch.

 Lại nữa, Phạm Thiên, ta nói bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp cho người) chính là niết-bàn. Người phàm không có trí không thể hiểu đúng lời nói tùy nghi. Bồ-tát nên suy nghĩ như vầy: bố thí rồi sau được giàu lớn, nhưng trong đó không có pháp nào nắm bắt được; chỉ từ một niệm (một khoảnh khắc tâm) sang một niệm. Nếu không từ một niệm sang một niệm, thì đó chính là thật tướng (tướng chân thật) của các pháp; thật tướng của các pháp chính là niết-bàn.

 Trì giới (giữ gìn giới luật) là niết-bàn, vì không làm, không khởi. Nhẫn nhục (chịu đựng điều trái ý mà không giận) là niết-bàn, vì từng niệm từng niệm đều diệt. Tinh tấn (siêng năng tu tập) là niết-bàn, vì không có gì để nắm lấy. Thiền định (tâm lắng yên tập trung) là niết-bàn, vì không tham đắm mùi vị của định. Trí tuệ là niết-bàn, vì không nắm bắt tướng nào.

 Tham muốn là thật tế (chỗ tột cùng chân thật), vì pháp tính không có tham muốn. Giận dữ là thật tế, vì pháp tính không có giận dữ. Ngu si là thật tế, vì pháp tính không có ngu si. Sinh tử là niết-bàn, vì không có chết đi cũng không có sinh ra. Niết-bàn là sinh tử, vì tham đắm vào nó. Lời thật là hư dối, vì sinh ra sự chấp vào lời. Lời hư dối là lời thật, vì nói cho kẻ tăng thượng mạn (kẻ kiêu ngạo, chưa chứng đắc mà tự cho là đã chứng đắc).

 Lại nữa, Phạm Thiên, Như Lai vì tùy nghi nên có khi tự nói: 'Ta là kẻ nói thường biên (chấp một cực đoan cho rằng mọi thứ còn mãi)'; hoặc tự nói: 'Ta là kẻ nói đoạn biên (chấp cực đoan cho rằng chết là mất hẳn)'; hoặc tự nói: 'Ta là kẻ nói thuyết vô tác (cho rằng không có hành động và quả báo)'; hoặc tự nói: 'Ta là kẻ tà kiến (thấy biết sai lệch)'; hoặc tự nói: 'Ta là kẻ không tin'; hoặc tự nói: 'Ta là kẻ không biết đền ơn'; hoặc tự nói: 'Ta là kẻ ăn lại đồ đã mửa ra' (?); hoặc tự nói: 'Ta là kẻ không thọ nhận' (?). Như Lai không hề có những việc như thế; nên biết đó là lời nói tùy nghi, muốn khiến chúng sinh bỏ tính tăng thượng mạn.

 Nếu Bồ-tát khéo thông suốt lời nói tùy nghi của Như Lai, thì nghe nói Phật ra đời liền tin nhận, vì Phật hiện ra sắc thân (thân có hình tướng) là quả báo của nghiệp lành để chỉ cho chúng sinh thấy; nghe nói Phật không ra đời cũng tin nhận, vì biết chư Phật là thân pháp tính (thân chính là bản tính chân thật của các pháp, không đến không đi); nghe nói Phật thuyết pháp cũng tin nhận, vì đó là cho những chúng sinh ưa thích văn tự; nghe nói Phật không thuyết pháp cũng tin nhận, vì biết vị trí và bản tính của các pháp (?) không thể nói ra; nghe nói có niết-bàn cũng tin nhận, vì diệt các phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ đau như tham, giận, si mê) do điên đảo sinh ra; nghe nói không có niết-bàn cũng tin nhận, vì các pháp không có tướng sinh diệt; nghe nói có chúng sinh cũng tin nhận, vì đi vào cửa thế đế (chân lý theo cách nói quy ước của thế gian); nghe nói không có chúng sinh cũng tin nhận, vì đi vào đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng).

 Phạm Thiên, Bồ-tát khéo biết lời nói tùy nghi của Như Lai như thế, thì đối với mọi âm thanh không nghi không sợ, lại có thể làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh."

 "Bạch Thế Tôn, thế nào là phương tiện?" Phật dạy: "Như Lai vì chúng sinh mà nói: bố thí được giàu lớn; trì giới được sinh lên cõi trời; nhẫn nhục được tướng mạo đoan chính; tinh tấn được đầy đủ các công đức; thiền định được pháp hỷ (niềm vui do giáo pháp mang lại); trí tuệ được bỏ hết các phiền não; vì nghe nhiều nên được trí tuệ; vì làm mười điều lành (thập thiện đạo: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không si mê) nên được phúc vui cõi người cõi trời; vì tu từ, bi, hỷ, xả (bốn tâm rộng lớn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả không thiên vị) nên được sinh lên cõi Phạm (cõi trời của Phạm Thiên); vì thiền định nên được trí tuệ như thật; vì trí tuệ như thật nên được đạo quả (quả vị chứng ngộ); từ bậc hữu học (bậc thánh còn phải tu học) đạt đến bậc vô học (bậc đã tu xong, không còn gì phải học); bậc Bích-chi-phật thì xứng đáng nhận các phẩm vật cúng dường; bậc Phật thì được trí tuệ vô lượng; niết-bàn thì được diệt sạch mọi khổ não.

 Phạm Thiên, ta dùng phương tiện như vậy, vì chúng sinh mà khen ngợi nói ra những pháp ấy. Như Lai thật ra không nắm bắt được ngã, nhân, chúng sinh, thọ mạng (các quan niệm về một cái tôi, một con người, một chúng sinh, một sự sống có thật); cũng không nắm bắt được bố thí, cũng không nắm bắt được keo kiệt; không nắm bắt được giữ giới, cũng không nắm bắt được phạm giới; không nắm bắt được nhẫn nhục, cũng không nắm bắt được giận dữ; không nắm bắt được tinh tấn, cũng không nắm bắt được lười biếng; không nắm bắt được thiền định, cũng không nắm bắt được tâm tán loạn; không nắm bắt được trí tuệ, cũng không nắm bắt được quả của trí tuệ; không nắm bắt được bồ-đề (sự giác ngộ), cũng không nắm bắt được niết-bàn; không nắm bắt được khổ, cũng không nắm bắt được vui.

 Phạm Thiên, nếu chúng sinh nghe pháp này mà siêng năng tinh tấn, thì người ấy vì lợi gì mà siêng năng tinh tấn? Họ không nắm bắt được pháp ấy; dù là quả Tu-đà-hoàn (quả Dự lưu, bậc thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh), quả Tư-đà-hàm (quả Nhất lai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (quả Bất hoàn, không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, quả cao nhất của Thanh văn), đạo Bích-chi-phật, A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối thượng, chân chính, trọn khắp của Phật), cho đến niết-bàn, cũng đều không nắm bắt được. Phạm Thiên, đó gọi là Như Lai thuyết pháp bằng phương tiện. Bồ-tát ở trong lối thuyết pháp phương tiện này nên siêng năng tinh tấn, khiến các chúng sinh được lợi ích của pháp."

 "Bạch Thế Tôn, thế nào là pháp môn của Như Lai?" Phật dạy: "Mắt là cửa giải thoát; tai, mũi, lưỡi, thân, ý là cửa giải thoát. Vì sao? Vì mắt là không, không có ngã, không có ngã sở (cái thuộc về ta), tự tính vốn như thế; tai, mũi, lưỡi, thân, ý là không, không có ngã, không có ngã sở, tự tính vốn như thế. Phạm Thiên, nên biết các nhập (chỗ giác quan và đối tượng của chúng gặp nhau) đều đi vào cửa giải thoát này, vì thực hành đúng đắn thì không hư dối. Sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, cảm giác chạm, và các ý niệm mà tâm biết) cũng như vậy. Tất cả các pháp đều đi vào cửa này, tức là: cửa không (mọi pháp trống rỗng, không tự tính), cửa vô tướng (không có hình tướng để nắm bắt), cửa vô tác (không có gì để mong cầu tạo tác), cửa không sinh, cửa không diệt, cửa không từ đâu đến, cửa không đi về đâu, cửa không chết đi, cửa không khởi lên, cửa tự tính thường trong sạch, cửa lìa tự thể.

 Lại nữa, Phạm Thiên, Như Lai ở trong tất cả văn tự đều chỉ ra cửa giải thoát này. Vì sao? Vì các văn tự không hợp lại, không có tác dụng, tự tính vốn trơ lì. Phạm Thiên, nên biết Như Lai ở trong tất cả văn tự đều nói thánh đế (chân lý của bậc thánh, tức bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), nói cửa giải thoát. Pháp Như Lai nói không có nhơ uế; tất cả các pháp đều đi vào giải thoát, khiến an trụ nơi niết-bàn. Đó gọi là pháp Như Lai nói đi vào pháp môn. Bồ-tát đối với pháp môn này nên tu học."

 "Bạch Thế Tôn, thế nào là đại bi?" Phật dạy: "Như Lai dùng ba mươi hai thứ đại bi để cứu giúp che chở chúng sinh. Ba mươi hai thứ ấy là gì?

 Tất cả pháp đều không có ngã, mà chúng sinh không tin không hiểu, nói rằng có cái ngã sinh ra; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả các pháp không có chúng sinh, mà chúng sinh nói có chúng sinh; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không có kẻ sống lâu, mà chúng sinh nói có kẻ sống lâu; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không có con người, mà chúng sinh nói có con người; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không có gì cả, mà chúng sinh trụ vào cái thấy cho là có; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không có chỗ trụ, mà chúng sinh có chỗ trụ; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không có chỗ quay về nương tựa, mà chúng sinh ưa thích chỗ quay về; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không phải là ngã sở (cái thuộc về ta), mà chúng sinh bám vào ngã sở; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không thuộc về ai, mà chúng sinh cho rằng có chỗ thuộc về; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không có tướng để nắm lấy, mà chúng sinh nắm lấy tướng; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi.

 Tất cả pháp không sinh, mà chúng sinh trụ vào cái cho là có sinh; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không có chết đi sinh lại, mà chúng sinh trụ vào chết đi sinh lại; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không có nhơ, mà chúng sinh bám vào nhơ; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp lìa nhiễm đắm, mà chúng sinh có nhiễm đắm; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp lìa giận dữ, mà chúng sinh có giận dữ; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp lìa ngu si, mà chúng sinh có ngu si; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không từ đâu đến, mà chúng sinh bám vào cái cho là có chỗ đến; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không đi về đâu, mà chúng sinh bám vào cái cho là có đi; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không khởi lên, mà chúng sinh cho rằng có khởi lên; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không có hý luận (lời bàn luận suông, sự phân biệt hư vọng), mà chúng sinh bám vào hý luận; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp là không, mà chúng sinh rơi vào cái thấy cho là có; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không có tướng, mà chúng sinh bám vào tướng; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả pháp không có tạo tác, mà chúng sinh bám vào tạo tác; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi.

 Thế gian thường cùng nhau giận hờn, tranh giành; Như Lai nhân đó mà khởi đại bi. Thế gian thấy sai điên đảo, đi theo đường tà, Như Lai muốn khiến họ trụ vào đường chính; nhân đó mà khởi đại bi. Thế gian tham lam vô độ, không biết đủ, giành giật hành hạ lẫn nhau, Như Lai muốn khiến chúng sinh trụ vào thánh tài (của báu của bậc thánh) là lòng tin, giữ giới, nghe pháp, bố thí, trí tuệ…; nhân đó mà khởi đại bi. Chúng sinh là đầy tớ cho sản nghiệp, vợ con, ân ái, đối với những thứ mong manh dễ vỡ ấy lại tưởng là bền chắc, Như Lai muốn khiến chúng sinh biết rõ tất cả đều vô thường; nhân đó mà khởi đại bi. Thân của chúng sinh là giặc thù, mà họ tham đắm nuôi nấng, coi như người thân bạn bè, Như Lai muốn làm thiện tri thức chân thật (người bạn lành dẫn đường) cho chúng sinh, khiến họ dứt hết các khổ, rốt ráo được niết-bàn; nhân đó mà khởi đại bi. Chúng sinh ưa làm điều lừa dối, sống bằng tà mạng (cách kiếm sống bất chính), Như Lai muốn khiến họ sống bằng chánh mạng (cách kiếm sống chân chính); nhân đó mà khởi đại bi. Chúng sinh ưa đắm đời sống gia đình đầy khổ và bất tịnh, Như Lai muốn khiến họ ra khỏi tam giới (ba cõi luân hồi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc); nhân đó mà khởi đại bi. Tất cả các pháp đều do nhân duyên (các nguyên nhân và điều kiện hợp lại) mà có, mà chúng sinh đối với sự giải thoát của bậc thánh lại sinh lười biếng, Như Lai muốn nói về tinh tấn để khiến họ ưa thích giải thoát; nhân đó mà khởi đại bi. Chúng sinh bỏ trí tuệ vô ngại tối thượng, đi cầu đạo Thanh văn, Bích-chi-phật, Như Lai muốn dẫn dắt họ, khiến họ phát tâm lớn hướng về Phật pháp; nhân đó mà khởi đại bi.

 Phạm Thiên, Như Lai đối với các chúng sinh thực hành ba mươi hai thứ đại bi như thế, vì vậy Như Lai được gọi là bậc thực hành đại bi. Nếu Bồ-tát ở giữa chúng sinh thường có thể tu tập tâm đại bi này, thì được vào bậc A-duy-việt-trí (bậc không còn thối lui trên đường thành Phật), làm phúc điền lớn (ruộng phước: nơi cúng dường vào sẽ sinh phước lớn), đầy đủ uy đức, thường có thể làm lợi ích cho tất cả chúng sinh."

 Khi nói phẩm pháp môn đại bi này, ba vạn hai nghìn người đều phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (tâm cầu sự giác ngộ tối thượng, chân chính, trọn khắp của Phật); tám nghìn Bồ-tát được vô sinh pháp nhẫn (trí chứng biết và an trụ vững vàng vào lẽ các pháp vốn không sinh không diệt).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video