Quyển thượng
Mười sáu bài thơ thất ngôn tứ vận (thể thơ mỗi câu bảy chữ, mỗi bài có bốn vần, tức tám câu).
(Dùng con số mười sáu bài để biểu thị số "hai tám thành một cân": theo cân xưa một cân bằng mười sáu lạng. Trong thuật luyện đan, "hai tám" chỉ hai phần mỗi phần tám lạng, tức hai vị thuốc âm và dương ngang nhau, hợp lại vừa đủ một cân.)
Bài một
Không cầu đại đạo (con đường lớn, chân lý tối cao của việc tu luyện) để ra khỏi đường mê, thì dù mang tài năng giỏi giang cũng nào đáng mặt trượng phu (người đàn ông chân chính). Trăm năm của đời người chỉ như tia lửa đánh từ đá, lóe lên rồi tắt; cả một đời thân thế chỉ như bọt nước nổi trôi.
Chỉ biết tham danh lợi, cầu vinh hiển, mà chẳng hay dung mạo mình đã ngấm ngầm tiều tụy, khô héo. Thử hỏi, dù chất vàng cao ngang núi, có mua được để vô thường (sự đổi dời không tránh được, ở đây chỉ cái chết) đừng tới hay không?
Bài hai
Đời người tuy có hạn trăm năm, nhưng chết sớm hay sống lâu, khốn cùng hay hanh thông thì không ai biết trước được. Hôm qua còn phi ngựa ngoài đầu phố, sáng nay đã thành xác nằm trong quan tài.
Vợ con, của cải bỏ lại, chẳng còn là của anh nữa. Chỉ có tội nghiệp (những việc làm xấu đã gây ra, kéo theo quả báo) là theo mình mà đi, khó lòng tự dối mình được. Đại dược (thuốc lớn, tức kim đan luyện ngay trong thân mình) mà không cầu thì làm sao gặp được; gặp rồi mà không luyện thì thật là ngu si.
Bài ba
Học làm tiên thì phải học làm thiên tiên (bậc tiên cao nhất, cả thân lẫn thần đều siêu thoát, được lên cõi trời). Chỉ có kim đan (?) (viên thuốc vàng trường sinh; ở đây không phải thuốc nấu bằng khoáng vật mà là tinh, khí, thần trong thân được tu luyện kết lại) là con đường đúng đắn nhất. Khi hai vật (tức diên và hống — vốn là chì và thủy ngân, ở đây dùng làm tên gọi tượng trưng cho hai thứ tinh khí âm và dương trong thân) gặp nhau thì tình và tính (cái tình cảm động bên ngoài và bản tính sẵn có bên trong) hợp làm một; ở chỗ ngũ hành (năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) hội đủ thì hổ và rồng (hai biểu tượng khác của hai thứ tinh khí âm dương ấy) quấn quýt lấy nhau.
Vốn là nhờ Mậu Kỷ (hai can thuộc hành Thổ, ở chính giữa; trong luyện đan tượng trưng cho cái ý chuyên nhất ở trung tâm, làm cầu nối hai bên) đứng ra làm mai mối, mới khiến vợ chồng (âm và dương) mãi mãi hòa hợp vui vầy. Chỉ đợi khi công phu thành tựu thì vào chầu nơi cửa ngọc (cung điện trên trời), giữa ánh sáng của chín sắc ráng mây mà cưỡi chim loan (?) điềm lành (loài chim thần, thường làm vật cưỡi của tiên).
Bài bốn
"Ba, năm, một" gồm tất cả chỉ có ba chữ, thế mà từ xưa đến nay người hiểu rõ thật là hiếm. Phương Đông số ba, phương Nam số hai, cộng lại thành năm; phương Bắc số một với phương Tây số bốn cũng cộng lại thành năm. (Theo phép "sinh số" của ngũ hành: Mộc ở phương Đông mang số 3, Hỏa ở phương Nam mang số 2, Thủy ở phương Bắc mang số 1, Kim ở phương Tây mang số 4, Thổ ở giữa mang số 5.)
Mậu Kỷ tự mình đã ở sẵn sinh số năm. Ba nhà (ba nhóm, mỗi nhóm đều là năm) gặp nhau thì kết thành anh nhi (đứa trẻ sơ sinh — tượng trưng cho thánh thai, tức mầm kim đan kết thành trong thân). Anh nhi ấy chính là cái "một", bên trong chứa chân khí (khí chân thật, nguyên sơ); đủ mười tháng thai tròn thì bước vào nền móng của bậc thánh.
Bài năm
Cỏ cây cũng có đủ cả âm lẫn dương; nếu thiếu một thì không thể tươi tốt. Lúc đầu nảy lá xanh là dương xướng lên trước; sau đó nở hoa đỏ là âm theo sau.
Đạo thường (lẽ bình thường của vạn vật) chỉ như thế, ngày ngày ai cũng dùng đến; còn cái nguồn chân thật ở chỗ xoay ngược lại thì có ai biết. Nhắn bảo các bậc quân tử đang học đạo: chưa hiểu âm dương thì đừng làm càn.
Bài sáu
Âm tinh nằm trong dương thì chất không được rắn chắc; chỉ tu riêng một thứ thì thân lại càng gầy yếu. Nhọc thân bằng án dẫn (phép xoa bóp, vươn duỗi thân thể để dưỡng sinh) đều không phải là đạo; phục khí (nuốt khí trời vào bụng) hay "ăn ráng mây" (hít khí ráng sáng chiều) cũng đều là việc điên rồ.
Cả đời người ta uổng công cầu cho diên hống (chì và thủy ngân, tức hai vị thuốc âm dương) chịu khuất phục, vậy bao giờ mới thấy được hổ rồng chịu hàng? Khuyên anh hãy xét cho tận cùng cái chỗ sinh ra thân mình; trở về gốc, quay lại nguồn, đó mới là vua của các vị thuốc.
Bài bảy
Ai ai cũng vốn sẵn có thuốc trường sinh, chỉ tại kẻ mê muội uổng công vứt bỏ. Lúc cam lộ (sương ngọt, tượng trưng cho tinh khí trong lành giáng xuống trong thân) rơi xuống là lúc trời đất giao hợp; nơi hoàng nha (mầm vàng, tức mầm đầu tiên của kim đan) mọc lên là nơi Khảm Ly giao nhau (Khảm và Ly là hai quẻ trong Kinh Dịch: Khảm là nước, ứng với thận; Ly là lửa, ứng với tim; giao nhau tức là nước lửa, âm dương trong thân hòa hợp).
Ếch ngồi đáy giếng hẳn sẽ bảo không có hang rồng; chim sẻ đậu trên bờ rào sao biết được có tổ phượng (kẻ hiểu biết hẹp hòi không thể biết được điều cao xa). Đan chín thì tự nhiên vàng đầy nhà, cần gì phải đi tìm cỏ thuốc, học cách đốt tranh nấu lò (ngoại đan, luyện thuốc bằng lửa và dược liệu bên ngoài).
Bài tám
Thôi đừng luyện tam hoàng (ba thứ khoáng chất màu vàng: lưu huỳnh, hùng hoàng, thư hoàng) và tứ thần (bốn vị thuốc nấu đan của phép ngoại đan, như chu sa, thủy ngân, chì, diêm tiêu); còn đi tìm các thứ cỏ cây thì lại càng không phải thật. Âm dương được đúng loại thì sẽ quy về giao cảm với nhau; hai bên "hai tám" (tám lạng với tám lạng) cân xứng thì tự nhiên hòa hợp thân thiết.
Dưới đáy đầm mặt trời đỏ rực thì loài quái âm tiêu tan; trên đầu núi trăng sáng trắng thì mầm thuốc mới nhú (ý nói khi dương sinh ra từ trong âm thì tà khí tiêu, dược khí mới sinh). Người đời muốn biết diên hống chân thật, thì đó không phải chu sa thường hay thủy ngân thường.
Bài chín
Phép này đã chân thật lại càng huyền diệu, càng chân thật, đều bởi chỗ ta riêng khác người đời. Tự biết việc đảo ngược là do Ly và Khảm; nhưng ai biết được lẽ nổi chìm để định ra chủ và khách (bên nào làm chủ, bên nào làm khách giữa hai vị thuốc).
Đỉnh vàng (cái vạc luyện đan, ở đây tượng trưng cho một vị trí trong thân) muốn giữ được hống trong son (thủy ngân ẩn trong chu sa, tức âm ẩn trong dương — tượng cho tinh thần trong tim), thì ao ngọc trước hết phải đổ bạc trong nước xuống (kim ẩn trong thủy, tức dương ẩn trong âm — tượng cho chân khí trong thận). Công phu thần diệu vận lửa chưa hết một buổi sáng, đã hiện ra một vầng trăng nơi đầm sâu.
Bài mười
Muốn biết chỗ nguồn sông sinh ra thuốc, thì trăng ở phương Tây Nam chính là quê gốc (phương Tây Nam ứng với quẻ Khôn, thuần âm; đầu tháng trăng non mới hiện ở đây, tượng trưng lúc dương bắt đầu sinh trong âm). Chì gặp lúc Quý sinh ra thì phải gấp rút hái lấy (Quý là can thủy âm; ý nói khi chân khí vừa động phải thu ngay); kim mà đã qua ngày vọng (ngày rằm, trăng tròn) đi xa rồi thì không dùng được nữa (khí đã quá thịnh, bắt đầu suy).
Đưa thuốc về nồi đất, niêm phong cho thật chặt; sau đó cho lưu châu (hạt châu lăn chảy, tức thủy ngân, chỉ hống) vào phối hợp cho tương xứng. Thuốc nặng hai cân (?) phải gồm "hai tám"; còn việc điều chỉnh hỏa hầu (độ lửa và thời điểm lửa lớn, lửa nhỏ, tức cách điều tiết hơi thở và ý niệm khi luyện) thì nương theo lẽ âm dương.
Bài mười một
Hổ nhảy rồng vờn, sóng gió dữ dội; ở chính vị trung ương sinh ra huyền châu (hạt châu huyền diệu, tức kim đan). Quả mọc trên cành cuối cùng rồi sẽ chín; con nằm trong bụng mẹ nào có khác gì (đều cần đủ thời gian mới thành).
Cội nguồn của Nam và Bắc (tức Ly và Khảm) thì lật ngược tượng quẻ; hỏa hầu sớm chiều thì hợp với thiên xu (cái trục trời, tức chòm Bắc Đẩu xoay chuyển định thời tiết). Nên biết bậc đại ẩn (người ẩn dật cao nhất) sống ngay giữa chợ búa phố phường, cần gì phải vào núi sâu giữ cảnh tĩnh lặng cô độc.
Bài mười hai
Không biết trong lẽ huyền có cái đảo ngược của đảo ngược, thì sao biết được trong lửa vẫn trồng được sen. Dắt bạch hổ (hổ trắng, thuộc Kim phương Tây, tượng cho chân khí — tức vị chì) đem về nhà nuôi, sẽ sinh ra một hạt châu sáng tròn như trăng.
Đừng ngồi canh lò thuốc mà xem hỏa hầu; chỉ cần an định thần trí và hơi thở, để mặc theo tự nhiên. Đến khi bao nhiêu âm khí bị bóc hết thì đan thành chín, nhảy ra khỏi lồng cũi (thoát khỏi sự trói buộc của thân xác và trần thế) mà sống muôn năm.
Bài mười ba
Hoàng nha và bạch tuyết (tuyết trắng — cùng với mầm vàng là tên gọi các giai đoạn, thành phần của thuốc trong lúc luyện đan) chẳng khó tìm; người thông đạt phải dựa vào đức hạnh sâu dày. Tứ tượng (bốn hình tượng: Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ, ứng với Mộc, Kim, Hỏa, Thủy ở bốn phương) và ngũ hành đều phải nhờ vào Thổ (ở trung ương, tức ý chuyên nhất); tam nguyên (ba cái gốc: tinh, khí, thần) và bát quái (tám quẻ của Kinh Dịch) há có thể rời được Nhâm (can thủy dương, tượng cho nguồn chân thủy nơi sinh ra thuốc)?
Luyện thành được linh bảo (vật báu linh diệu, tức kim đan) thì người thường rất khó nhận ra; âm ma bị tiêu hết thì quỷ không xâm phạm được. Muốn để lại khẩu quyết bí truyền cho đời, mà chưa gặp được một người nào là tri âm (người thật sự hiểu mình).
Bài mười bốn
Hãy để tâm mà tìm cho được chân diên (chì thật, tức chân khí tiên thiên), đừng để thời gian trôi qua một cách dễ dàng. Chỉ cần lấy địa phách (phách của đất, tượng cho mặt trăng, tức vị chì) bắt giữ chu hống (thủy ngân đỏ, tức vị hống), thì tự khắc có thiên hồn (hồn của trời, tượng cho mặt trời) chế ngự kim trong thủy.
Có thể nói là đạo cao thì rồng hổ phải phục, đức dày thì quỷ thần cũng kính nể. Đã biết tuổi thọ lâu dài ngang với trời đất, thì phiền não chẳng còn đường nào len vào lòng nữa.
Bài mười lăm
Không biết chân diên là tổ tông chính gốc, thì muôn cách làm cũng chỉ uổng công. Bỏ vợ chỉ hoài công làm cho âm dương cách biệt; tuyệt cốc (nhịn ăn ngũ cốc để tu luyện) chỉ uổng công làm cho ruột và dạ dày trống rỗng.
Âm dương của cỏ cây đều là thứ cặn bã; còn mây ráng, mặt trời, mặt trăng thì thuộc về chốn mịt mờ (?) (xa xôi bên ngoài, không nắm bắt được). Dù có thêm thổ nạp (thở ra khí cũ, hít vào khí mới) cùng tồn tưởng (tập trung ý nghĩ để quán tưởng các vị thần hay hình ảnh trong thân), thì tất cả cũng đều chẳng giống việc luyện kim đan.
Bài mười sáu
Muôn quyển kinh sách về luyện đan, lời lẽ rốt cuộc đều giống nhau; kim đan chỉ có điều này là gốc rễ. Nương nơi vị trí Khôn (quẻ thuần âm, tượng cho đất, mẹ) mà sinh thành thể chất, rồi gieo vào nhà Càn (quẻ thuần dương, tượng cho trời, cha), chốn cung giao cảm (?) (nơi âm dương gặp gỡ, cảm ứng với nhau).
Đừng lấy làm lạ vì sao thiên cơ (bí mật của trời) đều bị tiết lộ ra hết; chỉ vì người học đạo ai nấy đều ngu muội. Nếu hiểu thấu được ý trong các bài thơ này, thì lập tức được gặp Tam Thanh (ba vị thần tối cao của Đạo giáo: Ngọc Thanh, Thượng Thanh, Thái Thanh) và Thái Thượng lão ông (tức Thái Thượng Lão Quân, vị thần được coi là Lão Tử hiển thánh).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video