NGỘ CHÂN — TÍNH TÔNG (phần bàn về tông chỉ của "tính", tức bản tính chân thật vốn có nơi tâm mỗi người)
Bốn bài tuyệt cú (thơ bốn câu)
Cái thể mầu nhiệm của Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là "người đã đến từ chân như", tức bậc đã giác ngộ hoàn toàn) có khắp nơi, nhiều như cát sông Hằng. Muôn hình vạn tượng bày la liệt mà không gì ngăn che được nó. Ai hiểu được "chân pháp nhãn" (con mắt chân chính nhìn thấu chân lý) thông suốt trọn vẹn, mới biết tam giới (ba cõi: Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới, tức toàn bộ các cõi mà chúng sinh sống chết luân hồi trong đó) chính là nhà của ta.
Nhìn thì không thấy hình dạng của nó, nhưng đến khi gọi thì nó lại đáp. Chớ bảo tiếng ấy chỉ như tiếng vọng trong hang núi; nếu không có hang thì lấy đâu ra tiếng?
Một vật chứa đủ cả thấy, nghe, cảm, biết; nó che trùm mọi trần cảnh (cảnh vật bên ngoài mà các giác quan tiếp xúc, gọi là "trần" vì làm vẩn đục tâm như bụi) mà để lộ ra cái diệu dụng của mình. Đến cái "một vật linh diệu thường còn" ấy còn chẳng phải là có, thì bốn thứ thấy, nghe, cảm, biết dựa vào đâu mà làm chỗ nương?
Không dời một bước mà đến được Tây Thiên (cõi Phật ở phương Tây); ngồi ngay ngắn mà mười phương đều hiện trước mắt. Sau gáy có hào quang vẫn còn là ảo; mây sinh dưới chân cũng chưa phải là tiên.
Bài tụng về tính địa (nền đất của bản tính: ví bản tính như mặt đất, nơi mọi thứ từ đó sinh ra)
Phật tính (bản tính có thể thành Phật, sẵn có trong mọi chúng sinh) chẳng phải giống mà cũng chẳng phải khác, như nghìn ngọn đèn cùng chung một ánh sáng. Thêm vào thì nào có ích gì, bớt đi cũng chẳng hại gì.
Lấy hay bỏ đều không lỗi; lửa đốt hay nước cuốn cũng chẳng sao. Những pháp thấy, nghe, biết, cảm — không cái nào có thể đem ra suy đoán đo lường được.
Bài tụng về sinh diệt (sinh ra và mất đi)
Cầu sinh, mà vốn tự không có sinh; sợ diệt, mà nào từng diệt dù chỉ chốc lát. Mắt thấy chẳng bằng tai thấy; miệng nói sao bằng mũi nói.
Bài tụng "Ba cõi chỉ là tâm"
Lẽ mầu "ba cõi chỉ là tâm" là: muôn vật chẳng phải cái này, cũng chẳng phải cái kia. Không một vật nào không phải là tâm ta, mà cũng không một vật nào là chính bản thân ta.
Bài tụng "Thấy vật liền thấy tâm"
Thấy vật liền thấy tâm; không có vật thì tâm không hiện ra. Trong mười phương, dù chỗ thông hay chỗ tắc, chân tâm (tâm chân thật) không đâu là không có mặt.
Nếu sinh ra hiểu biết theo kiểu tri thức suy luận, thì lại thành cái thấy điên đảo (thấy ngược, thấy sai sự thật). Nhìn cảnh mà không khởi tâm, mới thấy được mặt mũi của bồ đề (sự giác ngộ, tỉnh thức hoàn toàn).
Bài tụng Tề vật (xem muôn vật ngang bằng như nhau)
Ta không khác người, là lòng người tự sinh ra khác. Người thì có thân có sơ, ta thì không phân bên này bên kia.
Loài dưới nước, trên cạn, loài bay, loài đi, ta đều xem ngang nhau như một thể. Sang hay hèn, tôn quý hay thấp kém, đều như tay chân cùng một thân mình.
Ta còn chẳng phải là ta, thì nào có anh. Bên này bên kia đều không có, như mọi bọt nước rốt cuộc đều trở về nước.
Bài tụng "Tâm chính là Phật"
Phật tức là tâm, tâm tức là Phật; nhưng tâm hay Phật xưa nay đều là thứ hư vọng. Nếu biết không có Phật mà cũng không có tâm, mới là Phật pháp thân chân như (chân như: thực tại đúng như nó vốn là, không biến đổi; pháp thân: thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không có hình tướng). Phật pháp thân không có hình dạng, chỉ là một khối ánh sáng tròn chứa cả muôn hình tượng.
Cái thể không có thể chính là thể thật; cái tướng không có tướng chính là thực tướng (bộ mặt chân thật của mọi sự vật). Chẳng phải sắc (mọi thứ có hình chất), chẳng phải không (trống rỗng), cũng chẳng phải không-trống-rỗng; chẳng động, chẳng tĩnh, chẳng đến chẳng đi. Không khác, không đồng, không có, không không; khó lấy, khó bỏ, khó nghe, khó trông.
Trong ngoài tròn sáng, chỗ nào cũng thông suốt; một cõi Phật nằm trong một hạt cát. Một hạt cát chứa cả đại thiên thế giới, một thân tâm này cũng giống y như muôn thân tâm. Muốn biết điều ấy thì phải hiểu pháp vô tâm (không khởi tâm vướng mắc); không nhiễm, không trệ, ấy là tịnh nghiệp (việc làm trong sạch, không gây nghiệp xấu). Nghìn điều thiện ác đều không làm gì cả, đó chính là Nam mô (lời quy kính, nương về Phật) (?) và là Ca Diếp (Ma Ha Ca Diếp, đệ tử lớn của Phật, được Thiền tông tôn làm tổ thứ nhất).
Bài tụng Vô tâm (không khởi tâm phân biệt, vướng mắc)
Đáng cười thay tâm ta, như kẻ đần độn, như kẻ quê mùa. Lơ ngơ ngất ngưởng, mặc cho sự vật sắp đặt. Không biết tu hành, mà cũng chẳng gây tội. Chưa từng làm lợi cho người, mà cũng không vụ lợi cho mình. Không giữ giới luật, không theo những điều kiêng kỵ. Không biết lễ nhạc, không làm điều nhân nghĩa. Những tài năng của người đời, trăm thứ chẳng biết lấy một.
Đói thì ăn cơm, khát thì uống nước. Mệt thì ngủ, thức thì đi lại. Nóng thì mặc áo mỏng, lạnh thì đắp chăn. Không nghĩ, không lo, buồn gì vui gì. Không hối hận, không toan tính, không vương niệm, không vướng ý. Mọi vinh nhục trong đời này chỉ như quán trọ mà thôi. Chim đậu trên cây rừng cũng có thể đem ra ví: đến thì không cấm, đi cũng không giữ.
Không tránh né, không mong cầu; không khen, không chê. Không ghét cái xấu ác, không thèm cái tốt đẹp. Không tìm đến phòng yên tĩnh, không lánh xa chợ ồn ào. Không nói lỗi người, không khoe mình phải. Không trọng hậu người tôn quý, không coi rẻ kẻ hèn mọn, trẻ nhỏ. Thân yêu hay oán thù, lớn hay nhỏ, trong hay ngoài, buồn hay vui, được hay mất, được kính hay bị khinh, gian nan hay dễ dàng — lòng không nhìn hai cách, thản nhiên một mực như nhau.
Không tranh đi trước để cầu phúc, không làm đầu mối gây họa. Có cảm rồi mới ứng, bị thúc bách mới đứng dậy. Không sợ mũi dao, sá gì hổ dữ. Theo vật mà gọi tên, đâu câu nệ vào danh xưng. Mắt không chạy theo sắc, tiếng không lọt vào tai. Phàm cái gì có hình tướng đều là hư vọng giả dối. Hình dáng, giọng nói của nam hay nữ đều không phải cái thể cố định.
Thể hay tướng đều vô tâm, không nhiễm không trệ. Tự tại thong dong, không vật gì làm vướng bận được. Ánh sáng diệu giác (sự giác ngộ mầu nhiệm, trọn vẹn như của Phật) tròn đầy, soi suốt cả trong lẫn ngoài. Bao trùm lục cực (sáu phương: trên, dưới và bốn hướng), không có xa gần. Ánh sáng ấy mà chẳng phải ánh sáng, như trăng in dưới nước. Lấy hay bỏ đã khó, còn biết ví với cái gì. Hiểu được diệu dụng này thì vượt hẳn lên trên mọi thứ kia. Nếu có ai hỏi tông chỉ của ta, thì chỉ có thế mà thôi.
Bài tụng Tâm Kinh (tức Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh, bài kinh ngắn nói về tính không của mọi sự)
Uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ), căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), trần (sáu đối tượng của giác quan), không và sắc — tất cả đều không có một pháp nào đáng nói. Cái thấy điên đảo đã hết, thì cái thể vắng lặng hiện ra thong dong.
Bài tụng "Không có tội phúc"
Suốt ngày đi mà chưa từng đi; suốt ngày ngồi mà nào từng ngồi. Tu điều thiện không thành công đức, làm điều ác vốn không có tội lỗi. Người đời nếu chưa sáng tỏ tâm, chớ bám vào lời này mà làm càn. Chết rồi tất phải gặp Diêm Vương (vua cõi âm phán xét tội lỗi), khó tránh khỏi vạc dầu sôi, cối giã, cối xay (các hình phạt nơi địa ngục).
Bài tụng Viên thông (thông suốt trọn vẹn, không gì ngăn ngại)
Thấy rõ chân không (cái "không" chân thật, tức mọi sự vốn không có tự thể cố định, chứ không phải hư vô) thì thấy không mà chẳng phải không; đã tròn sáng thì chỗ nào chẳng thông suốt. Căn, trần, tâm, pháp đều chẳng phải vật gì; khi ấy mới biết diệu dụng vốn cùng với vạn vật là một.
Bài tụng "Mặc kệ nó"
Muôn vật ngang dọc ngay trước mắt, mặc nó động hay tĩnh, mặc nó biến hóa thế nào. Định tuệ (định: tâm lắng yên không dao động; tuệ: trí sáng suốt thấy rõ sự thật) tròn sáng, rốt cuộc không bị nhiễm, như sen mọc lên khỏi nước, sen vẫn tự khô ráo.
Bài tụng Trăng báu
Một vầng trăng sáng giữa hư không, ánh trong chiếu muôn nước không chướng ngại. Thu lại thì không gom được, gạt ra thì không tách được; đẩy tới không tiến, kéo lui không lùi.
Kia chẳng phải xa, đây chẳng phải gần; bề ngoài chẳng phải ở ngoài, bên trong chẳng phải ở trong. Trong cái đồng có cái khác, trong cái khác có cái đồng. Thử hỏi anh, con rối (ví thân người, do một thứ vô hình giật dây) có hiểu hay không?
Bài ca Tìm ngọc
Viên ngọc trong áo kẻ nghèo (điển trong kinh Pháp Hoa: người bạn giàu khâu viên ngọc quý vào áo kẻ nghèo lúc anh ta say ngủ, anh không hay biết nên vẫn sống cảnh túng thiếu; ví mỗi người sẵn có Phật tính mà không biết) vốn tự tròn sáng tốt đẹp. Không biết tự tìm lấy, lại đi đếm của báu nhà người. Đếm của báu người, rốt cuộc chẳng ích gì, chỉ khiến anh uổng sức. Sao bằng nhận ra của quý nhà mình, giá trị bằng nghìn vạn ức vàng ròng.
Viên ngọc báu này ánh sáng lớn nhất, chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới, chỉ vũ trụ rộng lớn vô cùng theo quan niệm nhà Phật). Xưa nay chưa từng hao hụt mảy may, chỉ vì bị mây trôi che lấp. Từ khi nhận ra viên ma ni (ngọc như ý, ngọc báu; ở đây ví Phật tính) này, thì cái thân như bọt nước, như hoa đốm giữa không trung (ví thân xác và thế gian hư ảo) còn ai ham nữa? Ngọc của Phật cũng giống ngọc của ta, tính ta liền trở về biển Phật tính.
Ngọc chẳng phải ngọc, biển chẳng phải biển; lòng thênh thang bao trùm cả pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng). Mặc cho bụi trần ồn ã đầy trước mắt, định tuệ tròn sáng vẫn luôn tự tại. Chẳng phải không, chẳng phải sắc, trong ngoài sáng rỡ không chút bế tắc. Lục thông (sáu năng lực thần diệu: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa tự tại, và dứt sạch phiền não) thần diệu không cùng; làm lợi cho mình, làm lợi cho người, nào có giới hạn.
Thấy liền rõ, muôn việc xong; dứt việc học, sống vô vi (không gượng làm, thuận theo tự nhiên) qua ngày. Lặng lẽ như đứa bé sơ sinh chưa biết cười, động hay dừng đều theo duyên, không cố chấp phải thế này thế kia. Không dứt vọng, không tu chân; cái tâm phân ra chân với vọng đều thuộc về bụi trần. Xưa nay muôn pháp đều không có tướng, trong cái không tướng ấy có pháp thân.
Pháp thân tức là vị Phật tự nhiên sẵn có, chẳng phải người, cũng chẳng phải vật. Mênh mông đầy khắp khoảng trời đất, chỉ là "hi di" và "hoảng hốt" (chữ trong Đạo Đức Kinh: lắng nghe không thấy gọi là hi, nhìn không thấy gọi là di, mờ mịt khó nắm bắt gọi là hoảng hốt — chỉ cái không thể nắm bắt bằng giác quan). Bẩn không nhiễm được, ánh sáng tự sáng; không pháp nào không từ trong tâm sinh ra. Tâm nếu không sinh thì pháp tự diệt; khi ấy liền biết tội và phúc vốn không có hình.
Không có Phật để tu, không có pháp để nói; trí thấy của bậc trượng phu tự nhiên khác thường. Mở lời liền như sư tử gầm, không giống kẻ quê mùa bàn chuyện sinh diệt.
Bài ca Chỉ chỗ mê về thiền định (thiền định: phép tu lắng tâm, giữ tâm yên định)
Thiền tính của Như Lai như nước: thể nước lặng thì sóng gió tự dừng. Đi đứng sinh hoạt đều lặng trong thường sạch, chẳng phải chỉ lúc ngồi thiền mới là thiền. Người nay ngồi tĩnh để cầu chứng ngộ, không biết rằng tất cả nằm ở kiến tính (thấy được bản tính của chính mình). Nếu tính và cái thấy đều sáng tỏ, thì cái thấy hướng vào tính sẽ tự định. Định đã thành thì tuệ dụng vô cùng, ấy gọi là thần thông của chư Phật.
Mấy lần muốn xét cho cùng cái thể và cái dụng ấy, chỉ thấy hư không mười phương. Trong hư không hoàn toàn chẳng có một vật, cũng chẳng có hi di hoảng hốt. Hi di hoảng hốt đã không thể tìm, tìm nó lại thành sai lạc. Ngay hai chữ "sai lạc" này cũng không thể bám vào làm bằng cứ. Bản tâm còn là hư không, há có được mất gì dự vào.
Chỉ cần đem muôn pháp gạt bỏ, gạt cho sạch hết không còn gì. Bỗng nhiên ánh tròn sáng tự hiện, liền cùng chư Phật không khác. Sắc thân (thân xác thịt) là gông cùm của ta, tạm nương theo lối "hòa quang hỗn tục" (giấu bớt ánh sáng của mình, hòa lẫn vào đời thường, ý trong Đạo Đức Kinh). Mọi cử động đều vô tâm, tranh gì phải trái vinh nhục.
Thân sống này chỉ là ở nhờ, chủ quán trọ hiệu là Tỳ Lô (Tỳ Lô Giá Na, vị Phật pháp thân, ở đây chỉ chân tâm). Tỳ Lô không đến không đi, mới biết sinh diệt chẳng còn gì. Có người hỏi Tỳ Lô giống cái gì — chỉ cần có tướng là đã không phải. Trước mắt lớp lớp nghiệp, hạt hạt bụi; bụi và nghiệp chẳng đồng cũng chẳng khác. Thấy được hạt hạt bụi, lớp lớp nghiệp này, thì cái nào cũng là Thích Ca (Phật Thích Ca Mâu Ni), là Ca Diếp. Nói khác thì muôn âm thanh trong trời đất đều tự kêu; nói đồng thì một ngọn gió thu nhiếp tất cả.
Nếu muốn nhận ra ngọc ma ni, chớ bảo phải được pháp rồi mới biết. Có bệnh thì mượn thuốc mà chữa, bệnh khỏi rồi còn dùng thuốc làm gì. Tâm mê thì mượn pháp để soi, tâm ngộ thì pháp cũng không cần nữa. Lại như gương mờ được mài, vết bẩn tự nhiên hết sạch. Vốn vì các pháp đều hư vọng, nên dạy phải lìa hết mọi tướng. Lìa hết mọi tướng rồi thì thế nào? Ấy gọi là chí chân vô thượng (chân thật tột cùng, không gì cao hơn).
Nếu muốn trang nghiêm cõi Phật, hãy bình đẳng làm việc từ bi cứu khổ. Bản nguyện bồ đề (lời nguyện gốc cầu giác ngộ và cứu độ chúng sinh) dù sâu, cũng chớ bám lấy hình tướng. Như thế là phúc và tuệ đều tròn đủ, mai sau được thọ ký (được Phật báo trước là sẽ thành Phật) ở hàng đầu. Còn nếu dính một mảy bụi đoạn kiến hay thường kiến (đoạn kiến: cho rằng chết là hết; thường kiến: cho rằng có cái ta thường còn bất biến — hai cái thấy sai lệch), thì với chư Phật chẳng có duyên gì.
Quay lại nghĩ đến phàm phu mê chấp, đều bị nhiễm thói quen đắm bụi trần, ái dục. Chỉ vì tham đắm tình nhiều, nên mãi sinh ra theo bốn lối: thai, trứng, biến hóa, ẩm thấp (bốn cách sinh của chúng sinh trong luân hồi). Học đạo phải dứt khoát quyết liệt, không vướng tình, lòng cứng như sắt. Dẫu là con cái, vợ thiếp, cũng có khác gì người dưng.
Thường giữ một khối ánh sáng tròn, không thấy điều gì đáng ham để mà nghĩ ngợi. Muôn pháp cùng lúc không bám víu, còn nói gì địa ngục thiên đường. Sau đó mạng ta do ta làm chủ, giữa hư không không lên không xuống. Ra vào các cõi Phật, mà không rời chỗ ngồi bồ đề gốc. Quán Âm có ba mươi hai ứng thân (ba mươi hai hình tướng mà Bồ Tát Quán Thế Âm hóa hiện để cứu độ chúng sinh), ta cũng sẽ từ đó mà chứng được. Hóa hiện không thể nghĩ bàn, đều phát ra từ cái tính tiêu dao tự tại.
Ta là khách thiền vô tâm, việc gì cũng chẳng biết chọn lựa. Ngày xưa là một con trâu đen, hôm nay toàn thân trắng hết (ví tâm được chăn dắt dần dần trở nên trong sạch, theo hình ảnh chăn trâu của nhà Thiền). Có lúc tự hát tự cười, người bên cạnh bảo ta kém thần trí. Đâu biết hình hài mặc áo vải thô, mà trong lòng ôm ngọc vô giá. Lại nếu thấy ta bàn về "không", thì cũng như nuốt chửng cả quả táo (nuốt trọn mà không nhai, không biết mùi vị — ví nghe mà không thấu). Pháp này chỉ Phật mới biết được, kẻ phàm ngu há hiểu chỗ hiển lộ của nó.
Lại có những vị thượng nhân tu thiền, chỉ học đấu khẩu múa môi. Khoe mình hỏi đáp nhanh nhạy, mà vốn không biết "ông chủ" (chân tâm) là ai. Ấy là tìm cành hái lá, không biết xét tận gốc rễ. Có gốc thì cành lá tự tươi tốt, không gốc thì cành lá khó còn. Lại khoe mình nắm được ngọc linh, càng khiến cái chấp ta với người khó trừ. So với nguồn linh diệu giác của ta, cách xa nghìn dặm.
Bọn ấy đáng thương mà cũng đáng cười, uổng công nói học đạo bao năm. Lòng kiêu không chịu hỏi người, để cả đời già đi vô ích. Ấy là kẻ ngu mê căn cơ chậm lụt, lấy tà kiến nghiệp nặng làm nhân. Nếu đời này không ngộ, đời sau sao tránh khỏi chìm đắm.
Bài ca đọc tập "Tổ Anh" của Thiền sư Tuyết Đậu (Tuyết Đậu Trùng Hiển, thiền sư đời Tống)
Một dòng nước Tào Khê (nơi Lục Tổ Huệ Năng truyền pháp, chỉ dòng Thiền chính truyền) chia ra nghìn nhánh, soi xưa lắng nay không ngưng trệ. Gần đây người học không tìm đến tận nguồn, lại càn chỉ vũng nước nơi vết chân trâu ngựa mà gọi là biển lớn. Thầy Tuyết Đậu đạt được ý chân, như nổi tiếng sấm lớn, như nện trống pháp. Như sư tử chúa gầm thét bước ra khỏi hang, trăm thú nghìn tà đều kinh sợ.
Khi thì làm thơ ca, khi thì nói câu ngắn, dặn dò chỉ lối cho người mê. Lời lẽ khoáng đạt mà ý còn sâu xa, như gõ ngọc đánh vàng, tiếng vang nghìn đời. Khổ nỗi người mê cứ dừng lại theo cảnh, lại theo tướng của lời mà tìm danh số (tên gọi, con số, khái niệm). Tướng báu của chân như vốn không có lời, không dưới không cao, không có bờ bến. Chẳng phải sắc, chẳng phải không, chẳng phải hai thể; cõi nước nhiều như bụi trong mười phương chỉ là một vầng tròn.
Chính định (sự định tâm chân chính) nào từng chia ra lúc nói lúc im; lấy không được mà bỏ cũng không được. Chỉ cần đối với các tướng không lưu tâm, ấy chính là phép tắc chân thật (?) của Như Lai. Vì muốn trừ vọng tưởng nên mới đem cái chân ra đối lại; vọng nếu không sinh thì chân cũng ẩn mất. Biết được chân và vọng cả hai đều không phải, mới được chân tâm không ngăn ngại.
Không ngăn ngại thì được tự tại, một lần ngộ liền tiêu tội của bao kiếp. Không bỏ công sức mà chứng bồ đề, từ đây mãi lìa biển sinh tử. Thầy ta gần đây lời lẽ thông suốt, để lại đời làm gương mẫu. Đêm qua bị ta gọi tới, xỏ mũi treo lên đầu gậy (lối nói nhà Thiền: nắm được chỗ hiểm, khống chế được đối phương). Hỏi ông đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) là thế nào, ông lại bảo hễ có lời nói ra đều là phỉ báng.
Giải thích về Giới, Định, Tuệ
Giới (giữ điều răn), định (tâm lắng yên), tuệ (trí sáng suốt) là diệu dụng trong Phật pháp. Phật và các tổ tuy từng có lời dạy, nhưng người chưa thấu thì có chỗ cố chấp. Nay nói sơ lược, mong giúp cho được khai ngộ. Tâm và cảnh đều quên, một niệm không động, gọi là giới; tính giác ngộ tròn sáng, trong ngoài trong suốt, gọi là định; tùy duyên ứng với sự vật, diệu dụng vô cùng, gọi là tuệ.
Ba điều này cần đến nhau mà thành, làm thể và dụng cho nhau. Ba điều ấy chưa từng rời nhau dù chốc lát. Như mặt trời nhờ ánh sáng mà soi được, ánh sáng nhờ soi mà sáng được. Không có ánh sáng thì không soi được, không soi thì không sáng được. Xét đến gốc, giới định tuệ vốn từ một tính; ánh sáng, soi chiếu, sáng tỏ vốn từ một mặt trời. Một còn chẳng phải một, thì ba sao lại là ba? Ba và một đều quên, thì trong lặng thanh tịnh.
Tây Giang Nguyệt (tên một điệu từ, thể thơ câu dài ngắn xen nhau để hát) — mười hai bài
Vọng tướng (hình tướng hư dối) chẳng cần gắng sức diệt nữa, chân như hà tất phải mong cầu. Tự tính nơi bản nguồn vốn ngang với Phật (?), mê hay ngộ đâu câu nệ trước sau. Ngộ thì trong sát na (khoảnh khắc cực ngắn) thành Phật, mê thì muôn kiếp (kiếp: khoảng thời gian dài vô cùng) trôi lăn. Nếu một niệm khế hợp với chân tu, thì diệt sạch tội nhơ nhiều như cát sông Hằng.
Vốn là không sinh không diệt, lại gượng cầu phân biệt sinh với diệt. Như tội phúc cũng không có gốc rễ, thể mầu nào từng thêm bớt. Ta có một tấm gương sáng, xưa nay chỉ vì bị phủ mờ. Sáng nay mài bóng, soi khắp trời đất, muôn hình tượng hiện rõ, khó bề ẩn giấu.
Tính ta vào trong tính chư Phật, tính Phật mười phương cũng đều như thế. Bóng lạnh vút cao soi xuống suối lạnh, một vầng trăng hiện khắp nghìn đầm. Lúc nhỏ thì như sợi lông chẳng ai nhận ra, lúc lớn thì đầy khắp ba nghìn thế giới. Cao thấp chẳng hẹn, mặc theo vuông tròn, còn nói gì dài ngắn sâu nông.
Pháp, pháp — pháp vốn không phải pháp; không, không — không cũng chẳng phải không. Tĩnh hay ồn, nói hay im vốn là một; ở trong mộng nhọc gì bàn chuyện mộng. Có dụng, mà trong dụng lại không dụng; không công, mà trong công vẫn ra công. Cũng như quả chín tự nhiên đỏ, chớ hỏi đã vun trồng ra sao.
Thiện ác cùng lúc quên đi, tươi tốt hay khô héo đều chẳng bận lòng. Tối sáng, ẩn hiện mặc cho nổi chìm, tùy phận đói thì ăn, khát thì uống. Thần lắng yên trong suốt, thường vắng lặng, chẳng ngại nằm ngồi ca ngâm. Một ao nước thu xanh mà lại sâu, gió có động cũng chớ kinh, cứ mặc như thế.
Gặp cảnh không cần gắng diệt, bồ đề cũng chỉ là cái tên tạm đặt. Sắc với không, sáng với tối vốn ngang bằng, thôi đừng chia chân với vọng làm hai thể. Ngộ thì liền sáng tỏ tịnh độ (cõi Phật trong sạch), chẳng còn Thiên Trúc (Ấn Độ, quê hương đạo Phật) hay Tào Khê gì nữa. Ai bảo cõi Cực Lạc ở phía tây trời? Hiểu rõ thì Di Đà (Phật A Di Đà, giáo chủ cõi Cực Lạc) liền ra đời.
Tướng ta, tướng người, tướng chúng sinh, tướng thọ giả (bốn cái chấp trong kinh Kim Cương: chấp có cái ta, có người khác, có chúng sinh, có một sự sống kéo dài), há phân kia đây cao thấp. Pháp tự thông suốt soi chiếu, không có ta ngươi, mỗi niệm không cần tìm kiếm. Thấy điều phải nào từng là thấy điều phải, nghe điều trái chưa chắc là nghe điều trái. Xưa nay các dụng không biết đến nhau, thì sinh tử ai ngăn trở được anh.
Bám vào hình tướng mà tu hành, bố thí, thì quả báo không ra khỏi cõi trời cõi người. Giống như ngửa mặt bắn tên lên mây, tên rơi xuống chỉ vì hết đà. Sao bằng thực tướng vô vi, trở về cội nguồn, quay về mộc mạc thuần phác. Cảnh quên, tình hết, mặc theo bản chân tự nhiên, để chứng vô sinh pháp nhẫn (sự an trụ vững vàng nơi chân lý không sinh không diệt).
Cá với thỏ nếu đã vào tay, tự nhiên quên cái nơm cái bẫy (ý Trang Tử: được cá quên nơm, được thỏ quên bẫy — được ý rồi thì bỏ phương tiện). Bè để qua sông, thang để lên trời, đến nơi rồi đều bỏ lại. Chưa ngộ thì phải nhờ lời nói, ngộ rồi thì lời nói hóa thành sai. Tuy bốn câu (tứ cú: bốn lối nói về sự vật — có, không, vừa có vừa không, chẳng có chẳng không) thuộc về vô vi, những thứ ấy vẫn phải thoát ra khỏi.
Ngộ rồi chớ cầu tịch diệt (vắng lặng, dứt hết, tức niết bàn riêng mình), hãy tùy duyên mà tiếp dắt những kẻ còn mê. Kẻ mang cái thấy đoạn, thường cũng dìu dắt, dùng phương tiện chỉ đường về thực tế (chân lý thật). Ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), tam thân (ba thân Phật: pháp thân, báo thân, hóa thân), tứ trí (bốn trí của Phật: trí như gương lớn tròn, trí thấy mọi sự bình đẳng, trí quán xét mầu nhiệm, trí làm nên mọi việc), lục độ (sáu pháp tu đưa sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) cùng muôn hạnh đều tu đủ. Một viên ma ni ánh sáng tròn tốt đẹp, vừa làm lợi cho vạn vật, vừa tự cứu được mình.
Ta thấy người đời bàn về tính, chỉ khoe miệng lẹ trong lúc đối đáp. Đến khi gặp cảnh lại càng ngu mê, với kẻ ngu có khác gì. Nói được thì phải làm được, mới gọi là lời nói và việc làm không khiếm khuyết. Nếu dùng gươm tuệ chém được ma ni (?), ấy gọi là chính trí của Như Lai.
Muốn hiểu rõ đạo mầu vô sinh, không gì khác hơn là tự thấy chân tâm. Chân thân không có tướng, cũng không có tiếng, pháp thân thanh tịnh chỉ là như thế. Đạo này chẳng phải không, chẳng phải có, mà ở khoảng giữa cũng chớ tìm. Hai bên đều bỏ, bỏ luôn cả ở giữa; thấy được điều ấy mới gọi là bậc thượng phẩm.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video