Phẩm thứ mười lăm: Thọ ký cho thiên tử Hiện Bất Thoái Chuyển (thọ ký: lời Phật báo trước rằng một người về sau chắc chắn sẽ thành Phật; thiên tử: một vị trời).
Lúc ấy Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi, thường gọi là Đế Thích) bạch đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính): “Bạch Đấng Trời trong các cõi trời (danh xưng tôn kính Phật, vì Phật cao quý hơn cả các vị trời). Ví như viên ngọc ma-ni (ngọc báu như ý, tự phát ra ánh sáng) đặt vào chỗ nào thì ở chỗ ấy người ta tận mắt thấy ánh sáng của ngọc. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, các vị chánh sĩ (bậc tu hành chân chính, ở đây chỉ các Bồ-tát) này thực hành đầy đủ pháp không thể nghĩ bàn; họ tự tại đi đến đâu thì khắp nơi ấy đều được ánh sáng của báu Pháp chiếu soi tùy ý. Họ liền tu tập, làm sáng tỏ bản tế (cái gốc ban đầu, tức thực tướng vốn có của mọi sự vật), có khả năng tự do diễn bày tài biện thuyết.
Sự tự tại ấy là đối với các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) không nương bám, không chấp vào người hay ta. Biện tài tự tại thì không có tà vạy (?), cũng không điên đảo (thấy sai sự thật, như cho vô thường là thường), thường được tự tại. Biện tài tự tại thì trong sạch đối với quá khứ, không nắm bắt tương lai, không thấy có hiện tại. Biện tài tự tại khiến người chưa tin được tin, độ người chưa được giải thoát. Biện tài tự tại thu phục những kẻ kiêu mạn, khai hóa người tự cao khiến họ không còn chấp giữ ý kiến sai khác (?). Biện tài tự tại khiến các ma không tìm được cơ hội quấy phá; ai lắng nghe, xét hiểu thì vượt qua được các việc của ma.
Biện tài tự tại khiến những điều thiện chưa được khuyến khích thì phát khởi; điều thiện đã sinh thì tiến lên, không quên mất; trần lao (phiền não làm nhơ bẩn, nhọc nhằn tâm) nếu đã khởi thì trừ bỏ, nếu chưa khởi thì khiến không sinh. Biện tài tự tại khiến các Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) chưa mặc áo giáp công đức thì được mặc vào; ai đã mặc thì không thoái chuyển (không lùi bước trên đường tu). Biện tài tự tại không làm đứt Chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật), giữ gìn kinh điển chân chính. Với biện tài như thế thì có thể hàng phục mọi dị học (học thuyết, đạo giáo ngoài Phật pháp).
Vì sao vậy? Loài thú nhỏ rốt cuộc không chịu nổi tiếng gầm của sư tử; thấy sư tử còn không dám tự tiến tới, huống là vào hang, dạo giữa rừng cây của nó. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, mọi dị học đều không kham nổi việc phát ra tiếng sư tử hống vô thượng (sư tử hống: tiếng gầm sư tử, ví cho lời thuyết pháp không chút sợ hãi khiến mọi tà thuyết phải khiếp phục).”
Khi ấy thiên tử Hiện Bất Thoái Chuyển hỏi Đế Thích: “Lúc nãy ngài nói đến tiếng sư tử hống. Thưa Câu Dực (tên họ của Đế Thích), thế nào gọi là sư tử hống?” Đáp: “Thiên tử, đối với các pháp không thể nương bám, cũng không có lời nói, đó gọi là thấy sư tử hống. Thấy chỗ không nương bám thì lời nói ra là vắng lặng. Còn ai bám chấp vào hạnh vắng lặng thì cái gọi là sư tử hống ấy chỉ là tiếng kêu của sâu bọ, chồn cáo (?), vì đối với chỗ bình đẳng mà vẫn thấy có điều để nói. Lại nữa, thiên tử, ngài hãy nói thêm: thế nào là sư tử hống?”
Thiên tử đáp: “Câu Dực nên biết: đối với Như Lai (danh hiệu Phật, nghĩa là bậc từ chân lý như như mà đến) còn không bám chấp, cũng không có lời nói, huống gì các nhân duyên khác. Vì thế gọi pháp ấy là sư tử hống. Vâng theo lời dạy bình đẳng gọi là sư tử hống. Giảng nói một vị duy nhất (chỉ một nghĩa chân thật) gọi là sư tử hống. Nghe điều được nói mà không sợ hãi gọi là sư tử hống. Nói kinh pháp không sinh, không diệt, không có tự tánh (không có bản chất riêng cố định) gọi là sư tử hống. Ở giữa trần lao mà không ôm giữ kết sử (những mối phiền não trói buộc), không hợp lại cũng không tan rã, nói pháp như thế gọi là sư tử hống.
Sở dĩ gọi là sư tử hống, là vì chuyên tâm tột bực, không chấp có người, không có cái ta, biết mọi pháp chỉ là lời quen dùng giả đặt của thế tục. Sở dĩ gọi là sư tử hống, là vì chuyên một lòng xiển dương pháp không (lý cho rằng mọi sự vật đều không có tự tánh cố định). Sở dĩ gọi là sư tử hống, là vì miệng giảng nói để giữ gìn chánh pháp. Sở dĩ gọi là sư tử hống, là vì trừ bỏ mọi khổ hoạn của chúng sinh, sẽ thành Phật đạo và tuyên dương giáo pháp này. Sở dĩ gọi là sư tử hống, là vì điều nghĩ đến về của cải là gốc trong sạch, biết đủ, và ca ngợi giáo pháp này. Sở dĩ gọi là sư tử hống, là vì ở nơi vắng vẻ mà không kén chọn điều mình làm (?).
Lấy bố thí làm gốc mà đứng hàng đầu là sư tử hống. Không bỏ giới cấm là sư tử hống. Đối với bạn thân và kẻ thù đều một lòng như nhau là sư tử hống. Không xa lìa cũng không thân gần (?) là sư tử hống. Trừ bỏ các trần lao là sư tử hống. Quán xét bình đẳng bằng trí tuệ là sư tử hống.”
Khi thiên tử nói về sư tử hống như thế, tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ, là phạm vi giáo hóa của một đức Phật) rung chuyển theo sáu cách (sáu kiểu chấn động của mặt đất, là điềm lành khi có việc lớn của Phật pháp). Trăm nghìn nhạc khí không ai đánh mà tự vang lên. Ánh sáng lớn chiếu khắp thế gian và các cung trời. Trăm nghìn vị trời và người cất tiếng khen: “Chúng ta như đã được thấy bánh xe Pháp chuyển lần thứ hai ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, tức thế giới loài người chúng ta; bánh xe Pháp: ví việc Phật thuyết giảng, giáo pháp lăn đi khắp nơi nghiền nát phiền não), nhờ tiếng sư tử hống của thiên tử này.”
Lúc ấy Thế Tôn liền mỉm cười vui vẻ. Theo lệ thường của bậc Chánh giác (bậc giác ngộ chân chính, tức Phật), khi mỉm cười thì vô số tia sáng từ miệng Phật phát ra, đủ màu xanh, vàng, đỏ, trắng, đen, tía, hồng, chiếu khắp vô lượng thế giới chư Phật không thể đếm, không đâu không tới; lên đến cõi Phạm thiên (cõi trời của Phạm vương, thuộc tầng trời cao đã lìa dục), che mờ cả ánh sáng mặt trời mặt trăng; rồi xoay quanh thân Phật ba vòng, trở vào từ đỉnh đầu, bỗng nhiên biến mất. Phạm thiên Trì Tâm liền từ chỗ ngồi đứng dậy, chắp tay hướng về Phật, nói bài kệ (bài thơ tán tụng trong kinh):
“Bậc thông tuệ (trí tuệ thông suốt mọi điều, tức trí tuệ toàn giác của Phật) thù thắng, biết khắp mọi điều đang có,
đều phân biệt rõ ràng hạnh nghiệp của chúng sinh trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai).
Tùy chỗ họ tin ưa vui thích, mà dùng trí tuệ giúp họ giải thoát.
Tâm Ngài vượt hẳn mọi người, thọ ký cho tất cả.
Các bậc Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật mà tu, cầu tự giải thoát cho mình), Duyên giác (người tự quán lý nhân duyên mà ngộ đạo) đều không đến được cảnh giới ấy.
Tuệ Phật là như thế, vô lượng, gìn giữ không giới hạn.
Ngài hiểu rõ tâm chúng sinh, vì cớ gì mà nói về chỗ họ sẽ hướng đến?
Độ thoát cho chúng sinh, thù thắng khó ai sánh nổi.
Theo điều ý họ ưa thích, khéo thu nhiếp (?), trừ sạch dơ bẩn.
Ánh sáng Ngài vừa phát ra, che mờ mặt trời, mặt trăng, Đế Thích, Phạm thiên,
chiếu suốt núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh rìa thế giới), muôn ức núi Tu-di (núi chúa ở trung tâm mỗi thế giới).
Xin nói ý chỉ ấy: vì duyên gì mà vui cười?
Giận hờn chán ghét đã trừ hẳn, đấng Năng Nhân (tức Phật Thích-ca Mâu-ni, nghĩa là bậc có năng lực nhân từ) vắng lặng điềm đạm,
lòng từ thương xót quán xét khắp trên trời và trong thế gian.
Nhìn Phật mãi không chán, thấy thân Ngài được lợi lạc an ổn.
Vì nhân gì vui cười? Xin an trụ mà nói nghĩa quyết định.
Chọn lựa, quán xét các pháp, tự tại như hư không,
như mây, như sương, như chớp lửa (?), trống rỗng như đám bọt nước, như huyễn ảo,
thấy mọi cái có như giấc mộng, như mặt trăng dưới nước.
Lành thay, xin nói ý ấy: vì sao vui cười?
Đã trừ mọi tưởng và kiến chấp, đấng Năng Nhân vượt thấu lý không,
bậc thông tuệ đã dứt bặt (mọi vọng niệm) (?), thường lìa mọi tưởng chấp,
không còn nguyện cầu nơi ba cõi (?), thiền định bằng tâm bình đẳng.
Vì sao phóng ánh sáng? Xin chỉ nói rõ ràng chân chính.
Không văn tự, lời nói, không chấp vào âm thanh,
an trụ mà nói kinh, không ham mến pháp của chúng sinh (?).
Biết rõ từng người trong hội, muốn khiến họ hiểu tuệ Phật,
biết thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại), căn và lực (năm căn: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ, định, tuệ; và năm sức mạnh tương ứng của chúng). Bậc Tối Thắng, lành thay, xin Ngài nói.
Phật là vua thầy thuốc, trừ sạch mọi khổ đau,
dũng mãnh đưa đến an ổn tột cùng, cứu kẻ ngu si buông lung.
Sức mạnh vượt mọi xiềng xích, muôn người đều quy mạng (hết lòng nương về).
Xin nói, bậc Tôn quý của người và thần, vì nhân gì mà vui cười?”
Phật bảo Phạm thiên Trì Tâm: “Ông có thấy thiên tử Hiện Bất Thoái Chuyển không?” Đáp: “Bạch Đấng Trời trong các cõi trời, con đã thấy.” Phật nói: “Phạm thiên, thiên tử Hiện Bất Thoái Chuyển, qua ba mươi hai a-tăng-kỳ kiếp không thể đếm (a-tăng-kỳ: con số nhiều không đếm xuể; kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), sẽ thành Phật hiệu là Tu Di Đăng Vương Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn (mười danh hiệu chung của mọi đức Phật: bậc từ chân như mà đến, bậc chân thật tột cùng, bậc giác ngộ chân chính bình đẳng, bậc đầy đủ trí và hạnh, bậc khéo đi đến nơi giải thoát, bậc thấu hiểu thế gian, bậc cao nhất không ai hơn, bậc điều phục dẫn dắt người theo đạo, thầy của trời và người, bậc giác ngộ được đời tôn kính). Thế giới tên là Thiện Hóa, kiếp tên là Tịnh Thán. Cõi Phật ấy có hai thứ báu là lưu ly xanh biếc và vàng tử ma (vàng ròng sắc tía, loại vàng quý nhất). Toàn là chúng Bồ-tát đã hàng phục ma oán. Nhà cửa, đồ ăn, áo mặc ở đó sẽ như ở cõi trời thứ sáu tên Hóa Ứng Thanh (?). Đức Như Lai ấy sẽ ân cần khai hóa rất nhiều người.”
Bấy giờ Phạm thiên Trì Tâm nói với thiên tử Hiện Bất Thoái Chuyển: “Như Lai đã thọ ký cho ngài rồi.” Đáp: “Như Lai đã thọ ký cho tôi rồi. Như thọ ký cho bản vô (cái vốn không, tức chân như, thực tướng của các pháp) và pháp giới (toàn thể thực tại của mọi pháp) thế nào, thì thọ ký cho tôi cũng như thế.” Phạm thiên nói: “Nhưng bản vô và pháp giới thì không có thọ ký.” Đáp: “Như Lai không thọ ký cho bản vô và pháp giới; sự thọ ký được nói ra, đối với mọi Bồ-tát cũng như thế, không nên thấy có cái được thọ ký.”
Lại hỏi: “Chẳng phải ngài nhờ trụ nơi Chánh giác, tịnh tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ giới thanh tịnh, lìa dục), phân biệt hiểu rõ mà được Phật thọ ký sao?” Đáp: “Phạm thiên, những ai không tập nhiễm gì, hạng ấy mới là tu phạm hạnh.” Lại hỏi: “Thế nào là không tập nhiễm gì mới là tu phạm hạnh?” Đáp: “Không tập nhiễm nơi dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn), sắc giới (cõi đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế) và vô sắc giới (cõi chỉ còn tâm thức, không có hình sắc), những người như thế mới là tu phạm hạnh. Lại nữa, Phạm thiên, không quen trụ ở đâu, không lấy cái ta làm chỗ trụ; không tập chấp có người, không tập chấp có thọ, không tập chấp có mạng (những quan niệm cho rằng có một bản ngã, một sự sống thường còn), những người như thế mới là tu phạm hạnh. Nói tóm lại, nương vào các pháp mà không tập nhiễm các pháp, đó gọi là tịnh tu phạm hạnh.”
Lại hỏi: “Cái gọi là tịnh tu phạm hạnh nghĩa là gì?” Đáp: “Tịnh tu phạm hạnh là không trụ vào hai bên (hai lối đối đãi như có và không, ta và người), nghĩa là như vậy.” Lại hỏi: “Không trụ vào hai bên thì đứng vững nơi đâu?” Đáp: “Không trụ vào hai bên tức là kiến lập lời nói của mọi pháp. Vì sao? Vì cái không chỗ đứng chính là điều bậc hiền thánh tu theo mà được vượt qua.” Lại hỏi: “Tu theo điều gì là hạnh đạo?” Đáp: “Người tu hành không rơi vào hạnh, cũng không lìa hạnh; cũng không có ai thực hành pháp, cũng không có ai lìa pháp. Đó gọi là tu theo hạnh đạo tinh thuần, đúng như lẽ.” Lại hỏi: “Lấy hạnh gì làm hạnh đạo?” Đáp: “Không thấy, không nghe, không nghĩ, không biết, không dạy, không được, cũng không tạo tác chứng đắc; đối với mọi pháp không có gì để làm. Đó gọi là tu theo hạnh đạo.”
Lại hỏi: “Thế nào là Bồ-tát tinh tấn kiên cường?” Đáp: “Nếu Bồ-tát không thấy pháp có một hạnh nào, cũng không thấy có nhiều hạnh, đó gọi là Bồ-tát tinh tấn kiên cường, mặc áo giáp công đức của giới, đặt mình nơi pháp giới mà không có gì hư hoại. Đã không hư hoại thì không có gì để gần; cũng không lìa pháp, cũng không trái pháp; không thấy trần lao, cũng không có oán kết. Đó là hạnh bậc nhất của Bồ-tát, gọi là tinh tấn. Không nâng lên, không hạ xuống đối với mọi pháp mà tu tinh tấn. Phạm thiên, nếu không có nhân duyên của thân, không có nhân duyên của miệng, không có nhân duyên của tâm, đó là hạnh tinh tấn bậc nhất.”
Khi ấy Thế Tôn khen thiên tử Hiện Bất Thoái Chuyển: “Lành thay, lành thay, đúng như lời ông nói.” Rồi bảo Trì Tâm: “Đúng vậy, Phạm thiên. Như lời thiên tử vừa nói, đó là hạnh tinh tấn bậc nhất: không có hành động của thân, không có hành động của miệng, cũng không có hành động của tâm.”
Phật bảo Phạm thiên: “Ta nhớ thời quá khứ xa xưa, ta có đủ đức biết tiết độ, vắng lặng, chuyên tu tinh tấn, cung kính phụng sự, ở nơi vắng vẻ mà học rộng nghe nhiều, đối với chúng sinh thì thực hành lòng từ thương xót. Dù thực hành mọi hạnh, tu tinh tấn phô bày ra ngoài như thế, các đức Như Lai vẫn không thọ ký cho ta đạo vô thượng chánh chân (quả giác ngộ cao nhất, chân chính của Phật). Vì sao vậy? Vì ta còn trụ nơi thân, miệng và ý. Phạm thiên, về sau ta tu tinh tấn với hạnh đầy đủ như lời thiên tử vừa nói, thì ở đời sau gặp Phật Đính Quang (vị Phật thời xa xưa đã thọ ký cho Phật Thích-ca khi còn là Bồ-tát) mới được thọ ký rằng đời sau sẽ thành Phật hiệu là Năng Nhân Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. Cho nên, Phạm thiên, nếu Bồ-tát muốn mau được thọ ký, hãy theo cách ấy mà tu tinh tấn, hiểu biết các pháp mà không có gì để làm.”
Phạm thiên hỏi: “Bạch Thế Tôn, thế nào là không có gì để làm?” Thế Tôn bảo: “Lấy sự bình đẳng rốt ráo, chân chính đồng đều, trống không làm tinh tấn.” “Thế nào là lấy sự bình đẳng rốt ráo, chân chính đồng đều, trống không làm tinh tấn?” Đáp: “Tâm quá khứ đã diệt, tâm vị lai chưa đến, tâm hiện tại không dừng. Cái đã diệt hết thì không khởi lại. Dù có được gì cũng không có ý tưởng khởi lên. Trụ như thế là thường không có chỗ trụ. Đối với pháp, nếu chánh pháp bình đẳng mà khởi thì thật ra không có gì khởi. Không có gì khởi thì không có quá khứ, vị lai, hiện tại. Nếu không có đi, đến, hiện nay, tức là vốn thanh tịnh, không có gì khởi. Phạm thiên, đó là lấy sự bình đẳng rốt ráo, chân chính đồng đều, trống không làm tinh tấn. Bồ-tát như thế mau được thọ ký, đạt pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trụ vững vàng nơi chân lý các pháp vốn không sinh không diệt), đầy đủ mọi hạnh.”
Phật bảo Phạm thiên: “Nếu Bồ-tát đối với mọi pháp không tập nhiễm, đó gọi là bố thí. Không giữ khư khư mọi pháp, đó gọi là trì giới. Không suy nghĩ mọi pháp, đó gọi là nhẫn nhục. Đối với các pháp không có nhân duyên (để bám), đó gọi là tinh tấn. Thấy mọi pháp bình đẳng, đó gọi là thiền định. Đối với mọi pháp không có tưởng, đó gọi là trí tuệ (sáu hạnh này gọi chung là sáu độ, sáu pháp tu đưa Bồ-tát qua bờ giác ngộ). Như thế gọi là không làm tăng thêm, cũng không làm hao bớt, không làm cũng không phải không làm. Thường bố thí mà không mong cầu; giữ gìn giới cấm mà thấy mọi hình tướng như nhau; tu nhẫn nhục trong ngoài trong sạch; thực hành tinh tấn thành tựu đầy đủ; thiền định một lòng không vướng mắc gì; tôn quý trí tuệ mà không có tưởng.
Người thực hành đầy đủ nhẫn nhục như thế, Bồ-tát đủ các hạnh, hiện khắp mọi hạnh mà không vướng mắc gì. Vì không vướng mắc nên bình đẳng đối với các pháp thế gian: được lợi không mừng, mất lợi không buồn; dù gặp khen ngợi, chê bai, được danh, mất tiếng, gặp vui, gặp khổ, cũng không động, không lay, không vì đó mà tăng giảm, không mừng không buồn. Đã vượt khỏi mọi pháp của thế gian, không vì khổ hoạn, cũng không vì phiền não, không vì sợ hãi mà run sợ. Không nghĩ cũng chẳng phải không nghĩ, nên không có hai việc. Lìa các nhân duyên, hướng đến pháp không hai. Đối với những người rơi vào hai kiến chấp (hai lối thấy đối đãi, như thường còn và đoạn diệt), thì phát lòng đại bi, khởi tâm mình mà khai hóa chúng sinh. Phạm thiên, đó là tinh tấn bậc nhất, vì đạt được vô ngã (không có cái ta thật) mà làm nhẫn. Đối với muôn dân, đi vào lòng đại bi, sinh ra ở đâu cũng thu nhận, cứu giúp, che chở.”
Khi Phật nói hạnh tinh tấn này, tám nghìn Bồ-tát được bất khởi pháp nhẫn (thấu suốt các pháp vốn không sinh khởi, tâm an trụ không lay động). Phật đều thọ ký cho họ sẽ được đạo vô thượng chánh chân, tất cả cùng một tên, gọi là Kiên Cường Tinh Tấn Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn, mỗi vị xuất hiện ở một thế giới Phật khác nhau.
Lúc ấy Đại Ca-diếp (một trong các đại đệ tử của Phật, đứng đầu về hạnh khổ hạnh) bạch Thế Tôn: “Ví như các rồng lớn khi muốn làm mưa thì mưa xuống biển cả. Các chánh sĩ này cũng như thế. Bạch Đấng Trời trong các cõi trời, Ngài như biển cả, mà khởi hình tướng như vậy, tuôn mưa pháp lớn. Các đại chánh sĩ là biển cả, tâm họ cũng như thế, dùng tánh chân thật mà tuôn mưa pháp.”
Phật bảo Ca-diếp: “Đúng như lời ông nói. Các rồng lớn ấy không phải vì tham lam keo kiệt mà không mưa xuống cõi Diêm-phù-đề; mà vì đất đai cõi Diêm-phù-đề không chịu nổi những giọt mưa lớn. Ca-diếp, nếu các rồng lớn ấy tuôn mưa lớn xuống thiên hạ thì quận nước, huyện ấp, núi đồi, khe suối ở Diêm-phù-đề sẽ bị cuốn trôi chìm mất hết như lá cây trôi. Vì thế các vua rồng lớn không tuôn mưa lớn xuống Diêm-phù-đề. Cũng vậy, Ca-diếp, các chánh sĩ này không phải vì tiếc mưa pháp mà không tuôn ân pháp cho người và các loài chúng sinh. Lại nữa, Ca-diếp, nếu ai là cái bình chứa đủ sức tiếp nhận Phật pháp, thì các chánh sĩ dùng tâm sâu như biển (?) mà giác ngộ chúng sinh ấy, tùy theo tâm niệm của họ mà tuôn mưa pháp.
Ca-diếp, ví như khi các rồng làm mưa, những giọt lớn rơi xuống như bánh xe; biển cả nhận hết trận mưa lớn ấy mà không cho là đủ, cũng không đầy tràn. Các chánh sĩ này cũng như thế: dù trong một kiếp hay trăm nghìn kiếp nghe pháp được nói, đối với các pháp vẫn không tăng không giảm, không cho là đầy đủ.
Ca-diếp, ví như biển cả, nước khắp mọi nơi, muôn sông từ bốn phía chảy về biển đều hợp thành một vị mặn đắng như muối. Các chánh sĩ này dùng nhiều thứ tiếng nói, mỗi vị diễn bày những lời dạy khác nhau khiến người nghe pháp; nghe xét xong rồi đều quy về một nghĩa, là vị giải thoát, hướng đến vị trống không.
Ca-diếp, ví như trong biển cả có báu trong sạch không nhơ, tinh khiết không tì vết, nên không nhận nước trái mùa (?), cũng không nhận dơ bẩn. Các chánh sĩ này cũng như thế: trong sạch không nhơ, không nhận mọi tì vết của oán kết, biếng nhác, chán nản, giận dữ.
Ca-diếp, ví như biển cả cực kỳ sâu thẳm, khó chạm đến đáy, bờ bến khó lường. Các chánh sĩ này cũng như thế: thánh tuệ họ thấu hiểu rất sâu xa, tâm đi vào chỗ huyền diệu sâu kín khó lường, hàng Thanh văn, Duyên giác không thể theo kịp.
Ca-diếp, ví như trong biển cả chứa vô số nước không thể đếm. Các chánh sĩ này cũng như thế: tích chứa, gieo trồng (công đức) không thể hạn lượng, trí độ (trí tuệ đưa qua bờ giác ngộ) không cùng tận, gom hợp mọi pháp, nên ví như biển cả. Hình tướng như thế thì gọi là chánh sĩ.
Ca-diếp, ví như trong biển cả tích tụ vô lượng nhiều thứ báu. Các chánh sĩ này cũng như thế: bằng nhiều lời dạy, vô lượng báu pháp tự nhiên đầy đủ.
Ca-diếp, ví như trong biển cả có ba loại báu: báu chân thân (?), báu nước trong, và báu của cải. Các chánh sĩ này cũng như thế: khi nói kinh pháp, theo căn cơ gốc rễ của người, tâm họ nên được giải thoát theo cách nào thì khiến được độ theo cách ấy: hoặc được Thanh văn thừa, hoặc Duyên giác thừa, hoặc đến Đại thừa (thừa: cỗ xe, ví cho pháp môn chở người đến giải thoát; Đại thừa là con đường của Bồ-tát cầu thành Phật để cứu mọi người).
Ca-diếp, ví như biển cả dần dần rộng lớn, nước dần chảy vào, càng thành sâu rộng. Bồ-tát cũng như thế: lập chí cầu thông tuệ, thực hành thông tuệ, dần dần thành tựu đạo của bậc Đại Thánh.
Ca-diếp, ví như biển cả không chứa thây chết, không cùng ở chung với nó. Các chánh sĩ này cũng như thế: không tập theo tâm của Thanh văn, Duyên giác, không cùng chung đường với họ; không cùng chung đường với kẻ có tâm tham lam, ganh ghét, phá giới, oán kết, biếng nhác, giận dữ; không cùng chung đường với kẻ biếng nhác, ý loạn, làm theo trí xấu; không cùng sống với kẻ chấp có ta, có người, có thọ, có mạng.
Ca-diếp, ví như khi tai biến lửa (lửa cuối kiếp thiêu đốt thế giới) nổi lên làm cạn sông ngòi, các sông lớn, vực sâu, ao đầm đều khô kiệt, sau đó biển cả mới cạn hết không còn gì. Cũng vậy, Ca-diếp, chánh pháp lưu bố khắp các cõi đất; trước hết (mất đi) ở nơi những người tu tập, thi hành chánh pháp, sau cùng mới đến nơi các bậc giác ngộ có tâm như biển (?); chánh pháp quy về các chánh sĩ. Lại nữa, Ca-diếp, các chánh sĩ này thà bỏ thân mạng chứ không bỏ chánh pháp. Phe các chánh sĩ lưu bố chánh pháp, nên không có cách nhìn như thế nữa (?).
Ví như trong biển cả có viên ngọc như ý tên là Kim Cang, nơi các báu cùng tụ hội. Khi bảy mặt trời xuất hiện (cảnh tượng cuối kiếp), lửa thiêu rụi lên đến cõi Phạm thiên, cả tam thiên đại thiên cõi Phật đều cháy hết không còn gì, thì viên ngọc ấy bèn đến phương khác. Phật nói: “Ca-diếp, viên ngọc như ý ấy đến thế giới khác mà bị thiêu hoại, là điều chưa từng có. Cũng vậy, Ca-diếp, các chánh sĩ này làm hưng thịnh, phát khởi tất cả các pháp, đối với bảy chánh pháp làm chỗ nương tựa cho đời, rồi lại đi đến cõi Phật phương khác. Thế nào là bảy? Các ngoại đạo khác; theo gần bạn ác; rơi vào hạnh tà kiến; giết hại lẫn nhau; rơi vào các kiến chấp; phá hoại gốc công đức; không gặp được thời bình đẳng (?). Đó là làm hưng thịnh, phát khởi bảy pháp này (?). Các chánh sĩ này là bình chứa xứng hợp, thấy gốc rễ của chúng sinh, dạo đến cõi Phật kia không lìa chư Phật, thường thấy bậc Chánh giác, nghe kinh điển, khuyến hóa chúng sinh gieo trồng mọi gốc công đức.
Ca-diếp, ví như vô số loài có máu nương vào biển cả, sống trong đó. Bồ-tát cũng như thế: vô số người và muôn loài đều đến tụ họp nương tựa, cùng sống, cùng quy về ba chỗ. Thế nào là ba? Sinh lên cõi trời, đầy đủ trong cõi người, và thành tựu diệt độ (niết-bàn: dứt sạch khổ đau sinh tử). Ca-diếp, ví như trong biển cả, rồng và a-tu-luân (a-tu-la, loài thần có sức mạnh, hay gây chiến) được tự tại. Các chánh sĩ này cũng như thế: hàng phục khắp mọi chúng ma.”
Bấy giờ bậc trưởng lão Đại Ca-diếp thưa hỏi Thế Tôn: “Bạch Đấng Trời trong các cõi trời, biển cả còn có thể đo lường đến tận bờ bến; còn các chánh sĩ này thì không thể hạn lượng, không thể biết được bờ đáy.” Thế Tôn đáp: “Ca-diếp, ông nên biết, mọi hạt bụi trong tam thiên đại thiên thế giới còn có thể đếm biết; còn hạnh chân thật tột cùng của các chánh sĩ này thì không thể nghĩ bàn, không thể tìm cùng chỗ quy hướng.” Lúc ấy Thế Tôn nói bài kệ:
“Như biển cả, mọi dòng nước đều thu nhận hết
mà không chán đủ; người chí cầu pháp cũng như vậy,
ưa thích kinh điển chân chính, không cho là đã đầy. Như biển cả
nhận nước vô lượng, nước đều đến quy về, mà biển không từ chối;
những bậc thông đạt cũng như thế, không cho trí tuệ
là đã đầy đủ. Biển cả không ghét nước lũ đục dơ,
các dòng trong cũng chảy về đó; người tu hành
cũng như vậy, nhưng không nhận các nhơ bẩn của trần lao (phiền não).
Như biển cả không thể hạn lượng, cực rộng lớn xa xăm,
không thể biết hết; biển công đức trí tuệ cũng như thế,
chúng sinh và người được độ không ai thấu hiểu nổi. Trong biển cả
nhiều dòng quy về, muôn sông bốn phía hợp làm một vị;
nhiều loại người cùng đến nghe pháp, đều quy về một thừa (con đường duy nhất đưa tất cả đến thành Phật),
kinh điển cùng một nghĩa; không phải chỉ một loại (?) nên gọi là biển.
Trước hết thành biển, được kiến lập vững vàng; bậc không sợ hãi
chí nguyện như thế, vì khắp chúng sinh mà phát đạo ý (tâm cầu đạo giác ngộ).
Ví như biển cả, các thứ báu tích tụ ở nơi ấy
mà biển không chấp giữ; chúng Bồ-tát cũng như chứa báu quý,
làm hiển bày, thành tựu Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng). Như sông biển
có ba thứ báu, dù vậy biển ấy cũng không có tưởng niệm gì;
các bậc thánh, bậc đạt sĩ nói pháp như thế, dùng ba thừa (Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát)
dẫn dắt chúng sinh. Như sông biển dần dần rộng lớn thêm,
các dòng đều quy về mà được đầy; chúng Bồ-tát
chí cầu thông tuệ, vì muôn loài mà thường tu hành.
Như biển cả không chứa thây chết, phép tắc của biển
là như thế; Bồ-tát được kiến lập, cầu đạo cũng vậy,
không giữ gìn thân mình (?), không cùng chung đường (với kẻ xấu). Như trong biển
sinh ra các báu, núi Tu-di là đẹp hơn cả, đứng vững chắc,
khi lửa kiếp thiêu nổi lên rốt cuộc không thể đốt, liền vượt sang
thế giới Phật khác; khi chánh pháp diệt cũng như thế:
người tinh tấn kiên cường nắm giữ lấy, đã quan sát thấy
không còn ai là bình chứa xứng đáng, liền đi đến chỗ Phật phương khác.
Khe suối, sông ngòi, nguồn nước khô cạn, sau đó nước biển
mới cạn kiệt; khi lửa kiếp thiêu nổi lên là như thế,
cả đại thiên thế giới cũng đều sụp đổ. Đám phàm phu
đi lại trong cõi nước; nếu chánh pháp đã mất hết,
hàng dũng mãnh hộ trì pháp như thế này: bỏ thân xác mục nát,
không tiếc mạng sống. Đã biết chánh pháp sắp tiêu diệt hết,
dù khi Phật còn tại thế hay sau khi Ngài diệt độ, chí tánh những người ấy
trong sạch như thế; đó là điều người kiến lập pháp nên tu theo.
Như ức chúng sinh nương tựa vào biển, vì không phải chỉ một loại
nên có chốn này; bậc có danh tiếng lớn chí nguyện cũng như vậy.
Tâm của muôn dân dù được hiểu khắp, còn có thể hạn lượng,
phân biệt mà biết được; các biển lớn trong cõi Phật cũng thế;
còn hạnh của những vị ấy thì không thể biết được. Chúng Duyên giác
và các Thanh văn không ai sánh bằng, huống chi vượt hơn.
Hạnh của Bồ-tát tinh tấn kiên cường, tâm như thế,
nên cúi đầu đảnh lễ; họ sẽ được Phật đạo, khai độ muôn dân;
đó là các thứ báu, ví như biển lớn; nên cúng dường họ,
là ruộng phúc đức thường hằng, là đất tốt, là vua thầy thuốc tối thượng
chữa trị mọi bệnh tật, là người cứu giúp,
nhận sự nương về mà độ thoát, giữ gìn ngọn đèn để làm ánh sáng
trong đời tối tăm, khiến mắt được sáng suốt; người được mắt ấy
tiến đến cam lộ (nước thánh bất tử, ví cho niết-bàn). Họ là bậc đế vương, thường gọi là Pháp vương (vua của chánh pháp);
là Thiên đế, suy nghĩ nhiều điều nghĩa lợi; cũng là Phạm vương (vua cõi Phạm thiên)
tư duy bốn thiền (bốn bậc thiền định từ thấp đến cao); rồi chuyển bánh xe chánh pháp.
Đó là đạo sư (người dẫn đường), chỉ bày đường lối; ở giữa chốn tranh cãi
chỉ ra lối đi; là bậc dũng mãnh, hàng phục được nhiều,
trừ các trần lao, là bậc trong sạch, theo pháp trắng trong,
như trăng tròn đầy tỏa ánh sáng, như mặt trời mọc,
trí tuệ vượt trội, như núi Tu-di đứng giữa ba cõi,
tuôn mưa cam lộ. Những vị ấy khó ai sánh nổi, như sư tử;
tâm họ điều hòa mềm mỏng, ví như voi hiền; như đất lớn
chở các núi đồi; hàng phục mọi ngoại đạo;
hạnh luôn trong sạch, ví như nước; uy quang khó ai chống nổi,
như lửa; không vướng ngại, như gió;
lìa biếng nhác (?), lại như đất. Những vị ấy bỏ kiêu mạn,
nhổ sạch giận hờn, như cây thuốc, không có tưởng niệm;
giới họ trong sạch như hoa sen không nhiễm bùn; đối với tám pháp thế gian (được lợi, mất lợi, khen, chê, được danh, mang tiếng xấu, vui, khổ)
không nương tựa; hạnh họ ví như hoa ưu-đàm-bát (loài hoa linh thoại rất hiếm, rất lâu mới nở một lần),
vô số ức kiếp tiếng tăm khó gặp (?). Đối với các bậc tôn quý trong loài người
thì biết đền đáp ơn, vì an trụ trong giáo pháp Phật, không làm đứt kinh điển chân chính;
chí nguyện kiên cường, ôm lòng thương xót, giữ vững tâm từ,
vui mừng vượt bậc, mà cứu giúp (chúng sinh) khỏi năm dục (năm thứ ham muốn nơi sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm),
khéo cầu hợp hội của cải tối thắng. Sự bố thí của những vị ấy
thù thắng đặc biệt; giới cấm họ giữ không ai sánh bằng;
với sức nhẫn nhục, giữ ý dũng mãnh, tinh tấn thông đạt
mà không mệt mỏi. Thiền định, thần túc, thông tuệ của những vị ấy
đi đến vô lượng ức cai (số cực lớn) cõi Phật, được thấy các đức Phật,
được nghe kinh điển, như điều đã nghe liền tu tập giữ gìn,
thì có thể thấu hiểu hạnh của mọi người, tùy theo chỗ thích hợp
với các căn tin hiểu của họ, an ổn chân thật học tập, dùng phương tiện thiện xảo (khéo léo dùng cách thích hợp để dẫn dắt người),
đối với ngoại đạo thì chỉ bày, chứng minh, liền thông suốt biện luận
mọi pháp đều hòa đồng, phân biệt quả báo,
mà hiểu rõ luật nhân duyên, lìa kiến chấp có ta,
thường ở trong bình đẳng, rồi quán sát thuận theo pháp đúng như lẽ,
thì như đã từng xuất gia học đạo. Quá khứ, vị lai,
mọi pháp, họ đã an trụ nơi pháp, thấu suốt pháp giới (toàn thể thực tại của các pháp),
nhạy biết tuệ về lý không, không có hình tướng, thì có thể khởi
lòng thương xót đặc biệt, liền có thể che chở chúng sinh khổ nhọc,
tu theo giải thoát, là những pháp nên làm. (Kẻ) chấp có ta
thì có vọng tưởng, việc làm ngu dại, theo tà buông lung;
những vị ấy hiểu rành pháp giả dối ấy mà giảng nói
để trừ các kiến chấp: (kẻ phàm phu) cho vô thường là thường, cho trống không là có thật,
lấy khổ làm vui, chẳng phải thân (thật) mà cho là thân. Kẻ phàm phu
nắm lấy điên đảo mà không phân biệt bờ bến sinh tử.
Nếu biết sửa trị ngay chính, nắm được gốc điên đảo, thì biết không có người,
không có thọ, không có mạng. Người đã tịnh tu hạnh bình đẳng
thì hiểu rõ vô thường, khổ, không, vô ngã (không có cái ta thật). Ca-diếp, những vị ấy
danh tiếng công đức, chỗ hướng đến, điều ngự được tất cả, như đất nâng giữ (muôn vật),
tiếng tăm vô lượng, trí tuệ không thể hạn lượng. Nếu ai tu theo được,
thì Bồ-tát cũng như vậy. Giả sử khắp đầy tam thiên thế giới
đều đem lòng cung kính hầu hạ: so với người lập chí Bồ-tát, thì cúng dường bậc A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử)
dù gấp bội số ấy, rốt cuộc cũng không thể bằng việc đạt được chí nguyện Bồ-tát.
Ta cũng kiến lập hạng người như thế; các bậc Chánh giác quá khứ,
vị lai cũng như thế, và hiện nay các bậc Thánh tôn mười phương,
đều vì những người lập chí muốn thành Phật (mà kiến lập).”
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video