Thiên 2 — Quyển 2: Pháp thế gian, thật thánh đế, năm lực thuyết pháp của Như Lai, ba mươi hai đại bi

 Kinh Thắng Tư Duy Phạm Thiên Sở Vấn (Kinh do Phạm Thiên Thắng Tư Duy hỏi), quyển thứ hai.

 Đời Nguyên Ngụy (tức Bắc Ngụy), Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Bồ-đề-lưu-chi dịch.

 Bấy giờ Phạm Thiên (vị trời cai quản cõi trời Phạm thiên, thuộc cõi Sắc giới) Thắng Tư Duy thưa với Phật rằng: "Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật)! Thế nào là Bồ-tát (người phát nguyện tu theo con đường giác ngộ, vừa tự giác ngộ vừa giúp người khác giác ngộ, hướng tới thành Phật) đã vượt qua pháp thế gian mà vẫn đang sống giữa pháp thế gian, lại không bị pháp thế gian ấy làm vấy nhiễm? Thế nào là biết rõ đúng như thật các pháp thế gian, thuận theo pháp thế gian mà không bị pháp thế gian làm vấy nhiễm? Thế nào là giáo hóa chúng sinh, khiến họ lìa thế gian mà đạt được sự bình đẳng của pháp thế gian? Thế nào là đi giữa thế gian mà không phá hoại pháp thế gian?" Bấy giờ Thế Tôn liền dùng kệ tụng (thể văn vần trong kinh Phật) đáp Phạm Thiên rằng:

 Ta nói ấm (cũng gọi là uẩn: các nhóm yếu tố hợp thành con người và thế giới) chính là thế gian,
Là chỗ mà thế gian nương tựa.

 Không nương vào năm ấm (năm nhóm: sắc – thân thể và vật chất; thọ – cảm giác; tưởng – nhận biết hình ảnh, khái niệm; hành – các hoạt động tâm ý tạo tác; thức – sự phân biệt nhận biết),
Thì thoát được pháp thế gian.

 Bồ-tát có trí tuệ,
Biết tính chân thật của thế gian;

 Tuy gắn liền với năm ấm,
Mà không bị ấm làm vấy nhiễm.

 Được, mất, khen trước mặt, chê trước mặt,
Chê sau lưng, khen sau lưng, khổ, vui…

 Tám pháp như thế (tám pháp thế gian, cũng gọi là tám ngọn gió đời: được lợi, mất lợi, bị chê sau lưng, được khen sau lưng, được khen trước mặt, bị chê trước mặt, khổ, vui),
Luôn lôi kéo người đời.

 Bồ-tát trí tuệ lớn,
Biết đúng như thật pháp thế gian;

 Thấy tướng tan rã hư hoại của đời,
Ở giữa đó mà không lay động.

 Được lợi, lòng không kiêu căng;
Mất lợi, lòng không chán nản.

 Lòng vững chắc không lay động,
Không chạy theo pháp thế gian.

 Được, mất, khen, chê sau lưng,
Khen, chê trước mặt, khổ, vui…

 Đối với tám pháp đời này,
Lòng luôn luôn bình đẳng.

 Biết thế gian là hư dối,
Nương vào hai điên đảo (hai lối thấy biết sai lệch, trái ngược sự thật, như chấp có và chấp không) mà khởi lên.

 Bồ-tát là người khôn sáng,
Không đi theo đường của thế gian.

 Mọi con đường thế gian có,
Bồ-tát đều nhận biết rõ;

 Vì thế mới có thể ở giữa thế gian,
Cứu chúng sinh ra khỏi khổ não.

 Tuy đi giữa thế gian,
Như hoa sen không nhiễm bùn;

 Cũng không phá hoại pháp thế gian,
Vì đã thông suốt pháp tính (bản tính chân thật, không thay đổi của mọi sự vật).

 Người đời đi giữa thế gian,
Mà không biết đó là thế gian;

 Bồ-tát đi giữa thế gian,
Thấy rõ tướng trạng thế gian.

 Thế gian mang tướng hư không,
Hư không cũng không có tướng;

 Bồ-tát biết như thế,
Nên không nhiễm thế gian.

 Biết thế gian ra sao,
Theo chỗ biết mà giảng nói;

 Vì biết tính của thế gian,
Nên không phá hoại thế gian.

 Năm ấm không có tự tính (không có bản thể riêng tự tồn tại),
Đó chính là tính của thế gian.

 Nếu người không biết điều này,
Sẽ mãi ở trong thế gian.

 Nếu thấy biết năm ấm
Không sinh cũng không diệt,

 Người ấy đi giữa thế gian,
Mà không nương vào thế gian.

 Phàm phu (người thường chưa giác ngộ) không biết pháp,
Ở đời khởi ra tranh cãi:

 "Đây là thật, kia là không thật",
Mắc kẹt trong hai tướng ấy.

 Ta thường không cùng người đời
Khởi lên chuyện tranh cãi,

 Vì tướng chân thật của thế gian,
Ta đã biết rõ hết cả.

 Pháp mà chư Phật nói ra,
Đều không có tranh cãi;

 Vì biết thế gian bình đẳng,
Nên chẳng phải lời thật, chẳng phải lời dối.

 Nếu Phật pháp khẳng định chắc chắn
Có thật và có dối,

 Thì đó chính là tham chấp,
Chẳng khác gì ngoại đạo (các đạo phái ngoài Phật giáo).

 Mà nay trong Phật pháp,
Không có thật cũng không có dối;

 Vì thế ta thường nói:
Pháp xuất thế (pháp vượt ra khỏi thế gian) không có hai.

 Nếu người biết thế gian
Có tính chân thật như vậy,

 Thì đối với thật và dối,
Không chấp giữ cái thấy sai lầm ấy.

 Biết thế gian như vậy,
Trong sạch như hư không;

 Người có danh tiếng lớn ấy,
Soi sáng thế gian như mặt trời.

 Nếu người thấy thế gian
Như chỗ ta đã thấy,

 Thì những người như thế
Có thể thấy chư Phật mười phương.

 Các pháp từ duyên (các điều kiện hợp lại) mà sinh,
Tự nó không có tính cố định;

 Nếu biết được nhân duyên này,
Thì thông suốt thật tướng (tướng chân thật) của các pháp.

 Nếu biết thật tướng của pháp,
Thì là biết tướng Không (sự trống rỗng, không có bản thể cố định);

 Nếu biết được tướng Không,
Thì là được thấy Đạo Sư (bậc dẫn đường, tức Phật).

 Nếu có người được nghe
Tướng thế gian như vậy,

 Thì tuy đi giữa thế gian,
Mà không dừng trụ nơi thế gian.

 Người nương vào các kiến chấp,
Không thể theo kịp việc này:

 Làm sao đi giữa thế gian,
Mà không nương vào thế gian.

 Nếu sau khi Phật diệt độ (nhập Niết-bàn, rời bỏ thân xác),
Có người ưa thích pháp nhẫn này (nhẫn: sự chấp nhận và an trụ vững vàng nơi chân lý),

 Thì đối với người ấy, Phật
Luôn hiện ở thế gian.

 Nếu người hiểu thấu điều này,
Thì là giữ gìn pháp của ta,

 Cũng là cúng dường (dâng lễ vật, phụng sự để tỏ lòng tôn kính) ta,
Cũng là bậc dẫn đường của đời.

 Nếu người trong khoảnh khắc
Biết được tính thế gian như thế này,

 Người ấy trọn không bao giờ
Bị ác ma thừa cơ làm hại.

 Nếu thông suốt được nghĩa này,
Thì là người trí tuệ lớn;

 Người ấy là bậc giàu lớn,
Là thí chủ ban phát của cải Pháp.

 Nếu biết thế gian như thế,
Cũng là người đầy đủ giới cấm (các điều răn dạy phải giữ);

 Người ấy có sức nhẫn mạnh mẽ,
Tiến lên với tinh tấn (siêng năng tu tập không lười) lớn;

 Đầy đủ các thiền định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú),
Được thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập) lớn;

 Trí tuệ biết đúng như thật
Mọi con đường của thế gian.

 Nếu tu được như thế,
Người ấy thành tựu tam-muội (trạng thái tâm định chuyên nhất, không tán loạn);

 Ưa ở nơi vắng lặng,
Thì khởi lên Bát-nhã (trí tuệ siêu việt, thấy thấu thật tướng các pháp).

 Tùy nơi nào được nghe pháp này,
Nơi đó có Phật, chẳng hề trống vắng.

 Những Bồ-tát như thế,
Chẳng bao lâu sẽ ngồi đạo tràng (chỗ ngồi thành Phật);

 Nếu có thấy biết sâu xa
Tính thế gian như vậy,

 Thì hàng phục được các ma,
Mau đạt đạo vô thượng (đạo cao tột, không gì hơn, tức quả Phật).

 Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) lại bảo bậc Thánh là Đại Phạm Thiên Thắng Tư Duy rằng: "Phạm Thiên! Như Lai đã vượt ra khỏi thế gian mà nói về thế gian, về tập khởi của thế gian, về sự diệt của thế gian, và con đường dẫn đến sự diệt của thế gian. Phạm Thiên! Nói 'thế gian', ta nói năm ấm gọi là thế gian; tham đắm năm ấm gọi là tập khởi của thế gian; năm ấm dứt hết gọi là sự diệt của thế gian; quán sát năm ấm mà không thấy hai pháp đối lập, gọi là con đường diệt thế gian.

 Lại nữa, Phạm Thiên! Cái gọi là năm ấm, năm ấm ấy chỉ là lời nói. Ở trong đó chấp lấy lời nói thành tà kiến (cái thấy sai lệch), gọi là thế gian; không bỏ cái thấy ấy, gọi là tập khởi của thế gian; tự tướng của cái thấy ấy (vốn không thật), gọi là sự diệt của thế gian; dùng bất cứ con đường nào để không chấp lấy cái thấy ấy, gọi là con đường diệt thế gian. Phạm Thiên! Ý ta là ở chỗ này. Vì thế nay ta ngay trong tấm thân dài một tầm này (thân người cao chừng một sải tay), nói về cái khổ của thế gian, tập khởi của thế gian, sự diệt của thế gian và con đường diệt thế gian."

 Bấy giờ Phạm Thiên Thắng Tư Duy thưa Phật rằng: "Thế Tôn! Như Phật đã nói về Tứ Thánh đế (bốn chân lý cao quý: Khổ đế – sự thật về khổ; Tập đế – sự thật về nguyên nhân gây khổ; Diệt đế – sự thật về sự chấm dứt khổ; Đạo đế – sự thật về con đường dẫn đến chấm dứt khổ), chẳng hay thế nào mới là Thánh đế chân thật?"

 Phật nói: "Phạm Thiên! Cái gọi là Khổ đế không phải là Thánh đế chân thật. Phạm Thiên! Cái gọi là Khổ tập đế không phải là Thánh đế chân thật. Phạm Thiên! Cái gọi là Khổ diệt đế không phải là Thánh đế chân thật. Phạm Thiên! Cái gọi là Đạo đế diệt khổ không phải là Thánh đế chân thật.

 Phạm Thiên! Nếu cái khổ kia là Thánh đế chân thật, thì tất cả trâu, heo và các loài súc sinh lẽ ra đều có chân lý thật. Vì sao? Vì chúng đều chịu đủ thứ khổ. Vì lẽ ấy, khổ không phải là chân lý thật.

 Phạm Thiên! Nếu cái tập kia là Thánh đế chân thật, thì chúng sinh trong sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) lẽ ra đều có chân lý thật. Vì sao? Vì họ do nhân tập khởi mà sinh vào các cõi. Vì lẽ ấy, tập không phải là chân lý thật.

 Phạm Thiên! Nếu cái diệt kia là Thánh đế chân thật, thì tất cả những người thế gian rơi vào tà kiến đoạn diệt (cái thấy sai cho rằng chết là hết, mọi thứ dứt mất hoàn toàn), những kẻ nói về pháp diệt, lẽ ra đều có chân lý thật. Vì sao? Vì họ nói pháp diệt là Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não khổ đau, giải thoát hoàn toàn). Vì lẽ ấy, diệt không phải là chân lý thật.

 Phạm Thiên! Nếu con đường kia là Thánh đế chân thật, thì tất cả những ai nương theo con đường hữu vi (thuộc về các pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) lẽ ra đều có chân lý thật. Vì sao? Vì họ nương vào pháp hữu vi mà cầu lìa pháp hữu vi. Vì lẽ ấy, đạo không phải là chân lý thật.

 Phạm Thiên! Vì vậy nên biết: Khổ đế, Tập đế, Diệt đế, Đạo đế không phải là Thánh đế chân thật. Phạm Thiên! Thánh đế chân thật là: biết khổ vốn không sinh, đó gọi là Thánh đế chân thật về khổ; biết tập vốn không có sự hòa hợp, đó gọi là Thánh đế chân thật về tập; ở trong pháp diệt rốt ráo mà biết không sinh không diệt, đó gọi là Thánh đế chân thật về diệt; đối với hết thảy các pháp đều bình đẳng, dùng pháp không hai mà đắc đạo, đó gọi là Thánh đế chân thật về đạo.

 Phạm Thiên! Thánh đế chân thật chẳng phải lời dối, chẳng phải lời thật. Phạm Thiên! Thế nào là lời dối? Đó là chấp vào cái ta, chấp vào chúng sinh, chấp vào sinh mạng, chấp vào trượng phu (một con người chủ thể), chấp vào con người, chấp vào thường kiến (cái thấy cho rằng có cái thường còn mãi), chấp vào đoạn kiến (cái thấy cho rằng chết là mất hẳn), chấp vào cái thấy có, chấp vào cái thấy lìa có, chấp vào cái thấy sinh, chấp vào cái thấy diệt, chấp vào cái thấy sinh tử, chấp vào cái thấy Niết-bàn. Phạm Thiên! Đó gọi là lời dối. Phạm Thiên! Nếu không chấp vào những cái thấy như thế, không chạm đến những cái thấy như thế, không nắm giữ những cái thấy như thế, đó gọi là lời thật.

 Phạm Thiên! Nếu người tu hành nói: 'Ta biết khổ', đó gọi là lời dối. Nếu người tu hành nói: 'Ta dứt tập', đó gọi là lời dối. Nếu người tu hành nói: 'Ta chứng diệt', đó gọi là lời dối. Nếu người tu hành nói: 'Ta tu đạo', đó gọi là lời dối. Vì sao? Vì không thuận theo chánh niệm mà Phật chấp thuận, nên gọi là lời dối.

 Phạm Thiên! Thế nào là thuận theo chánh niệm mà Phật chấp thuận? Đó là không nhớ nghĩ đến hết thảy các pháp. Nếu không nhớ nghĩ đến hết thảy các pháp, đó gọi là thuận theo chánh niệm mà Phật chấp thuận. Nếu người tu hành an trụ trong niệm ấy thì không trụ vào bất cứ tướng nào. Nếu không trụ vào bất cứ tướng nào thì trụ nơi thực tế (chân lý tột cùng, bản chất thật của mọi vật). Nếu trụ nơi thực tế, đó gọi là tâm không trụ. Nếu tâm không trụ, người ấy gọi là người nói chẳng phải lời thật, chẳng phải lời dối. Phạm Thiên! Vì thế nên biết, người nói chẳng phải lời thật chẳng phải lời dối, đó gọi là Thánh đế chân thật của bậc Thánh.

 Phạm Thiên! Nói 'thật' là vì xưa nay đều thật như thế. Dù Phật ra đời hay không ra đời, pháp tính vẫn thường như vậy, pháp giới (toàn thể mọi pháp, xét theo bản tính chân thật) vẫn luôn như vậy, thế gian và Niết-bàn cũng thường như vậy. Vì như vậy nên gọi là Thánh đế chân thật. Vì sao? Vì không phải lìa sinh tử mới gọi là Thánh đế, cũng không phải khiến người nắm lấy Niết-bàn mới gọi là Thánh đế. Phạm Thiên! Nếu người chứng được bốn đế như thế, đó gọi là người nói lời thật.

 Phạm Thiên! Trong đời vị lai sẽ có các tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ giới đầy đủ trong đạo Phật) không tu thân, không tu giới, không tu tâm, không tu tuệ. Những người ấy nói tướng sinh là Khổ đế, các duyên hòa hợp là Tập đế, pháp diệt là Diệt đế, dùng pháp không hai mà cầu tướng là Đạo đế. Phạm Thiên! Ta nói những kẻ ngu si ấy là đồ đảng ngoại đạo, sẽ rơi vào đường ác. Ta không phải thầy của họ, họ không phải đệ tử Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) của ta. Những người như thế đi theo đường tà ngoại đạo, phá hỏng chánh pháp, nên mới nói là có chân đế.

 Phạm Thiên! Hãy xem khi ta ngồi đạo tràng, ta không đạt được một pháp nào là thật hay là dối. Nếu Phật không đạt được pháp, thì pháp ấy há có thể ở giữa đại chúng mà có lời nói, có luận bàn, có giáo hóa chăng?" Phạm Thiên thưa: "Không thể được, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Phạm Thiên! Vì các pháp không có gì để đạt được, vì các pháp lìa tự tính, nên Bồ-đề (giác ngộ) của ta là tướng không tham ái."

 Bấy giờ Phạm Thiên Thắng Tư Duy thưa Phật rằng: "Thế Tôn! Nếu Như Lai đối với pháp không đạt được gì, thì vì nghĩa gì mà nói Như Lai ngồi đạo tràng gọi là Phật? Chứng pháp gì mà nói Như Lai gọi là Ứng Chánh Biến Tri (danh hiệu Phật: bậc đáng được cúng dường, hiểu biết chân chánh và khắp cùng mọi sự)?"

 Phật nói: "Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Pháp ta nói, dù là hữu vi hay vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), pháp ấy là thật hay là hư dối?" Phạm Thiên thưa: "Thế Tôn! Pháp ấy hư dối, không thật. Tu-già-đà (danh hiệu Phật, nghĩa là Thiện Thệ: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát)! Pháp ấy hư dối, không thật." Phật nói: "Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Nếu pháp hư dối không thật, pháp ấy là có hay là không?" Phạm Thiên thưa: "Thế Tôn! Nếu pháp hư dối, thì pháp ấy không nên nói là có, không nên nói là không." Phật nói: "Phạm Thiên! Ý ông thế nào? Nếu pháp chẳng có chẳng không, pháp ấy có ai đạt được chăng?" Phạm Thiên thưa: "Thế Tôn! Nếu pháp là không, thì pháp ấy không thể nói là có, không thể nói là không." Phật nói: "Phạm Thiên! Nếu pháp chẳng có chẳng không, pháp ấy làm sao chứng?" Phạm Thiên thưa: "Thế Tôn! Pháp ấy không chứng được."

 Phật nói: "Phạm Thiên! Khi Như Lai ngồi đạo tràng, chỉ biết rằng các phiền não nhiễm ô do hư dối điên đảo khởi lên rốt ráo không sinh. Vì không có gì để đạt mà đạt, vì không có gì để biết mà biết. Vì sao? Phạm Thiên! Pháp ta đạt được không thể thấy, không thể nghe, không thể cảm biết, không thể nhận thức, không thể nhớ nghĩ, không thể nắm lấy, không thể chấp giữ, không thể nói, không thể vặn hỏi; vượt ra ngoài mọi cảnh giới; không lời, không nói; không hành, không cầu; không có văn tự, không có đường lối ngôn ngữ; không phải cảnh giới của thức; không có chữ, không phải ngôn ngữ nói ra được. Phạm Thiên! Pháp ấy như thế, giống như hư không. Ông lại muốn ở trong pháp như thế mà chứng đắc sao?"

 Phạm Thiên thưa: "Không thể được, bạch Thế Tôn. Chư Phật Như Lai thật vô cùng hiếm có, thành tựu pháp không thể nghĩ bàn, xưa nay chưa từng có, đi sâu vào lòng đại từ đại bi (thương yêu lớn và xót thương lớn, muốn đem vui và cứu khổ cho chúng sinh), đạt được pháp tướng vắng lặng như thế, mà lại dùng văn tự lời nói dạy người khiến họ đạt được. Thế Tôn! Nếu có chúng sinh được nghe pháp này mà tin hiểu được, nên biết người ấy không phải từ công đức nhỏ mà đến. Vì sao? Thế Tôn! Pháp này là điều cả thế gian khó tin. Vì sao? Vì thế gian không thể tin pháp như thế."

 Phật nói: "Phạm Thiên! Vì sao pháp này là điều cả thế gian khó tin?" Phạm Thiên thưa: "Thế Tôn! Thế gian tham chấp vào chân lý, mà pháp này không có như thế: pháp này chẳng phải lời thật chẳng phải lời dối. Thế gian tham chấp vào pháp, mà pháp này không có pháp cũng không có phi pháp. Thế gian tham chấp vào Niết-bàn, mà pháp này không có sinh tử cũng không có Niết-bàn. Thế gian tham chấp vào pháp lành, mà pháp này không có lành cũng không có chẳng lành. Thế gian tham chấp vào vui, mà pháp này không có khổ cũng không có vui. Thế gian tham chấp vào việc Phật ra đời, mà pháp này không có Phật ra đời, cũng không có Niết-bàn. Tuy có thuyết pháp, mà pháp này không phải là tướng có thể nói ra được. Tuy khen ngợi Tăng (đoàn thể người xuất gia tu theo Phật), mà Tăng chính là vô vi. Vì thế pháp này là điều cả thế gian khó tin.

 Thế Tôn! Ví như trong nước bốc ra lửa, trong lửa tuôn ra nước, thật khó mà tin được; cũng vậy, trong phiền não có Bồ-đề, trong Bồ-đề có phiền não, điều ấy cũng khó tin. Vì sao? Vì Như Lai đạt được tính của phiền não hư dối, không có pháp nào để chứng; có pháp để nói mà không thể thấy; tuy có chỗ biết mà không phân biệt; tuy chứng Niết-bàn mà không có gì để biết; tuy tu các hạnh mà không tạo ra hai tướng; tuy có pháp chứng mà không có gì đạt được; tuy diệt các chướng ngại mà không có gì bị diệt.

 Thế Tôn! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành tin theo Phật) có thể tin hiểu nghĩa lý của pháp như thế, nên biết người ấy đã thoát khỏi các kiến chấp. Nên biết người ấy đã cúng dường chư Phật, vì đã từng gần gũi vô lượng chư Phật. Nên biết người ấy được người lành che chở, vì được tất cả các thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường tu) che chở, nhớ nghĩ. Nên biết người ấy tin pháp lớn nhiệm mầu, vì căn lành nhiệm mầu được tăng trưởng. Nên biết người ấy khéo được của cải Pháp và kho báu lớn nhiệm mầu, vì có thể giữ gìn kho tàng Phật pháp. Nên biết người ấy làm việc thuận theo pháp, vì có thể khéo làm những việc cần làm. Nên biết người ấy dòng dõi tôn quý, vì được sinh vào nhà Như Lai. Nên biết người ấy có thể thực hành sự xả bỏ lớn, vì đã bỏ hết thảy phiền não. Nên biết người ấy được sức trì giới, vì không khởi tâm làm điều phạm giới. Nên biết người ấy được sức nhẫn nhục, vì người ấy có thể bỏ cả thân mạng. Nên biết người ấy được sức tinh tấn, vì lòng người ấy không mỏi mệt. Nên biết người ấy được sức thiền định, vì đã đốt sạch mọi pháp bất thiện. Nên biết người ấy được sức trí tuệ, vì đã lìa mọi hành vi và cái thấy xấu ác.

 Nên biết người ấy không bị kẻ khác đánh bại, vì đã vượt qua mọi cảnh giới của ác ma. Nên biết kẻ thù không thể khuất phục người ấy, vì đã lìa mọi đối địch. Nên biết người ấy không lừa dối thế gian, vì không lừa dối chư Như Lai. Nên biết người ấy là người nói lời chân, vì khéo nói được tự tính của các pháp. Nên biết người ấy là người nói lời thật, vì nói tướng pháp chân thật của đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng, tuyệt đối). Nên biết người ấy được che chở nhớ nghĩ khéo léo, vì được chư Như Lai che chở nhớ nghĩ. Nên biết người ấy hiền hòa mềm mỏng, vì ai cùng ở chung cũng được an vui. Nên biết người ấy gọi là giàu lớn, vì người ấy có của cải Thánh pháp. Nên biết người ấy luôn biết đủ, vì đã thực hành đầy đủ Thánh chủng (những nếp sống của bậc Thánh: biết đủ về áo mặc, đồ ăn, chỗ ở, và ưa dứt bỏ điều xấu, tu tập điều lành). Nên biết người ấy dễ đầy đủ, dễ nuôi, vì người như thế đã lìa lòng tham ăn. Nên biết người ấy được sức an nhẫn, vì người như thế đã đến bờ bên kia (bờ giải thoát).

 Nên biết người ấy là người có thể đưa người qua, vì có thể đưa những ai chưa qua được qua bờ. Nên biết người ấy là người có thể giải thoát, vì có thể làm cho người chưa được giải thoát được giải thoát. Nên biết người ấy là người có thể làm yên, vì có thể làm cho người chưa yên được yên. Nên biết người ấy là người có thể diệt (khổ), vì làm cho người chưa thoát được giải thoát. Nên biết người ấy là người có thể chỉ bày, vì có thể chỉ cho người con đường chính. Nên biết người ấy là người biết con đường chính, vì có thể làm cho người chưa thoát được thoát. Nên biết người ấy là bậc đại y vương (vua thầy thuốc lớn), vì khéo biết các vị thuốc Pháp. Nên biết người ấy như thuốc hay, vì chữa bệnh phiền não cho chúng sinh. Nên biết người ấy có sức lớn, vì người ấy có sức trí tuệ. Nên biết người ấy có sức không thoái lui, vì có pháp vững chắc rốt ráo. Nên biết người ấy có sức tinh tấn, vì luôn tu hành mà không nương vào người khác.

 Nên biết người ấy như sư tử, vì đã lìa sợ hãi, lìa chuyện dựng tóc gáy. Nên biết người ấy như rồng lớn, vì lòng người ấy khéo được điều phục mềm dịu. Nên biết người ấy như voi lớn, vì khéo điều phục được tâm. Nên biết người ấy như trâu chúa, vì khéo dẫn dắt đại chúng. Nên biết người ấy là bậc đại dũng mãnh, vì có thể phá tan các ma oán. Nên biết người ấy là người không sợ, vì đã xa lìa nỗi sợ trước đám đông. Nên biết người ấy không có gì phải sợ hãi, vì người ấy đã được pháp vô úy (sự không sợ hãi khi thuyết pháp). Nên biết người ấy không có gì phải kiêng dè, vì người ấy có thể nói pháp chân thật. Nên biết người ấy như trăng sáng, vì đã đầy đủ các pháp trong sạch. Nên biết người ấy soi sáng như mặt trời, vì ánh sáng trí tuệ có thể chiếu soi. Nên biết người ấy như ngọn đèn, vì đã lìa mọi tối tăm.

 Nên biết lòng người ấy vững như đất, vì đã xa lìa lòng ghét và lòng thương. Nên biết người ấy bình đẳng như đất, vì có thể dung chứa mọi chúng sinh. Nên biết người ấy không dừng trụ như gió, vì không bám vào bất cứ pháp nào. Nên biết người ấy làm sạch được như nước, vì gột sạch mọi cấu bẩn phiền não. Nên biết người ấy như lửa mạnh, vì đốt sạch mọi ý niệm xao động. Nên biết người ấy như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), vì vững chắc không thể lay động. Nên biết người ấy vững chắc như kim cương, như núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh bên ngoài một thế giới), vì không thể bị phá hoại, vì tâm vững chắc. Nên biết người ấy không thể bị hàng phục, vì mọi kẻ thù đều không khuất phục được. Nên biết người ấy không thể đo lường, vì không phải là chỗ hàng Nhị thừa (hai hàng tu chỉ cầu tự giải thoát: Thanh văn và Duyên giác) đo lường được. Nên biết người ấy nhiều báu như biển, vì có rất nhiều báu chánh pháp. Nên biết người ấy như biển lớn, vì đã dứt hết mọi phiền não.

 Nên biết người ấy là người không biết chán, vì luôn cầu pháp không chán đủ. Nên biết người ấy là người đã đầy đủ, vì có trí tuệ và pháp biết đủ. Nên biết người ấy như Chuyển Luân Vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp, có bánh xe báu dẫn đường), vì người ấy có thể chuyển bánh xe Pháp (truyền bá giáo pháp). Nên biết người ấy như vua Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), vì người như thế trụ trì sắc (?). Nên biết người ấy như vua Phạm Thiên, vì người như thế được tự tại. Nên biết người ấy là người tuôn mưa lớn, vì người ấy có thể tuôn mưa Pháp. Nên biết người ấy là người rưới cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví cho giáo pháp đem lại giải thoát), vì dùng pháp cam lộ rưới cho chúng sinh. Nên biết người ấy có thể tự tăng trưởng, vì được các căn, lực, giác chi (các nhóm phẩm hạnh tu tập dẫn đến giác ngộ: năm căn – năm gốc lành; năm lực – năm sức mạnh; bảy giác chi – bảy yếu tố giác ngộ). Nên biết người ấy đã đến bờ bên kia, vì có thể vượt ra khỏi chỗ chìm đắm của thế gian. Nên biết người ấy đã vào bờ bên kia, vì có thể vào được trí tuệ của Phật. Nên biết người ấy đã đến gần, vì đã được gần Bồ-đề của Phật. Nên biết người ấy là không ai sánh bằng, vì có đủ trí tuệ tăng thượng viên mãn. Nên biết người ấy là bậc vô đẳng đẳng (không gì sánh bằng, chỉ ngang với các bậc không ai sánh, tức ngang hàng chư Phật), vì có tuệ do nghe pháp ở mức vô đẳng đẳng.

 Nên biết người ấy không thể đo lường, vì đã vượt mọi thước đo, không thể dò được. Nên biết người ấy không có chướng ngại, vì tài biện thuyết ưa nói pháp không vướng mắc. Nên biết người ấy nhớ nghĩ vững chắc, vì đã đầy đủ sức nghe mà giữ được (khả năng nghe pháp nhớ mãi không quên). Nên biết người ấy là người đi được (?), vì người ấy đạt được nghĩa và thuận theo. Nên biết người ấy được ý tốt, vì có thể quán sát mà vào chánh pháp. Nên biết người ấy khéo biết chúng sinh, vì người ấy thấu được tâm chúng sinh. Nên biết người ấy siêng năng tinh tấn, vì muốn làm lợi ích và an vui cho thế gian. Nên biết người ấy đã ra khỏi thế gian, vì tâm người ấy đã vượt qua thế gian. Nên biết người ấy không thể bị làm dơ, vì tâm không nhiễm như hoa sen. Nên biết người ấy không bị che lấp, vì tám pháp thế gian không che lấp được. Nên biết người ấy được yêu mến vui vẻ, vì được những người khôn sáng yêu mến. Nên biết người ấy đáng quý trọng, vì có tuệ nghe nhiều đáng quý trọng. Nên biết người ấy được người khác cúng dường, vì được những người trí biết đến. Nên biết người ấy là người đáng được cúng dường, vì được chư thiên và loài người cúng dường. Nên biết người ấy là người đáng quy mạng (đem cả thân mạng nương tựa), vì được các chúng sinh quy mạng. Nên biết người ấy được người lành quý trọng, vì được các bậc Thánh quy kính.

 Nên biết người ấy là người đáng được tìm cầu, vì được người Nhị thừa cúng dường. Nên biết người ấy đã xa lìa sự tìm cầu, vì đã lìa mọi hạnh của Nhị thừa. Nên biết người ấy không dua nịnh quanh co, vì không có pháp dua nịnh quanh co làm vấy bẩn. Nên biết người ấy đoan chính, vì đầy đủ và thành tựu oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ nghiêm trang đúng phép). Nên biết người ấy đáng yêu nhất, vì vượt hơn mọi sắc tướng của thế gian. Nên biết người ấy là chỗ có thể nương tựa, vì có oai đức đầy đủ. Nên biết người ấy được trang nghiêm đầy đủ, vì có các tướng tốt trang nghiêm thân. Nên biết thân người ấy được điểm xen, vì có tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp tùy theo ba mươi hai tướng tốt của Phật). Nên biết người ấy là người có thể giữ gìn, vì người ấy giữ được hạt giống Phật. Nên biết người ấy là người có thể thu giữ, vì làm cho hạt giống Phật pháp không bị dứt mất. Nên biết người ấy có thể ngăn các điều ác, vì luôn giữ gìn Thánh Tăng.

 Người ấy được chư Phật thấy. Người ấy được Pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý). Người ấy được chư Phật dùng trí Phật thọ ký (báo trước việc sẽ thành Phật). Người ấy đầy đủ ba nhẫn (ba mức độ nhẫn: âm hưởng nhẫn – nhờ nghe pháp mà hiểu; nhu thuận nhẫn – tâm mềm thuận theo chân lý; vô sinh pháp nhẫn – chứng chân lý các pháp không sinh không diệt). Người ấy đầy đủ đạo tràng. Người ấy có thể hàng phục các ma. Người ấy đã được Nhất thiết trí (trí biết tất cả). Người ấy có thể chuyển bánh xe Pháp. Người ấy có thể làm việc Phật làm.

 Thế Tôn! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân được nghe nghĩa lý của pháp rất sâu như thế, nghe rồi không kinh sợ, không quá kinh sợ, không kinh sợ tột độ, thì người ấy được công đức như thế. Thế Tôn! Con dù dùng một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài lâu) hay hơn một kiếp để nói về công đức mà thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy đạt được, cũng không thể nói hết. Đó là đối với Bồ-đề của chư Phật, vốn khó biết, khó thấy, khó hiểu như thế, mà có thể tin, có thể nhận lấy, có thể thọ nhận, có thể giữ gìn, có thể đọc, có thể tụng, rồi vì người khác mà giảng rộng những pháp như thế; đã tự mình an trụ, lại khiến người khác an trụ trong pháp này."

 Bấy giờ Như Lai bảo Đại Phạm Thiên Thắng Tư Duy rằng: "Phạm Thiên! Ông chỉ biết một phần nhỏ sắc tướng và công đức của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có địa vị cao) ấy mà khen ngợi. Còn như chỗ Phật biết, là vì ta có đầy đủ trí Phật không chướng ngại. Phạm Thiên! Những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy có vô lượng công đức như thế, lại còn có vô lượng công đức hơn thế nữa. Nếu có ai biết được pháp rất sâu mà Như Lai đã nói, hiểu nghĩa, hiểu câu và hiểu chữ, thì có thể chứng biết ý nghĩa sâu xa ấy, thuận theo mà không trái, thuận theo mà tương ưng chứ không phải không tương ưng, có thể hiểu nghĩa mà không chạy theo danh từ chữ nghĩa.

 Bồ-tát như thế biết pháp được nói ra: Như Lai nương vào lời nói nào mà thuyết pháp, nương vào ý nào mà thuyết pháp, nương vào phương tiện (cách thức khéo léo tùy người mà dạy) nào mà thuyết pháp, nương vào 'nhập' nào mà thuyết pháp, nương vào đại bi nào mà thuyết pháp. Phạm Thiên! Nếu có Bồ-tát biết năm trí hành năng lực này của Như Lai, Bồ-tát ấy sẽ làm việc gìn giữ nâng đỡ cho các chúng sinh."

 Phạm Thiên thưa: "Thế Tôn! Thế nào là năm trí hành năng lực của Như Lai?" Phật nói: "Phạm Thiên! Một là thuyết pháp bằng lời nói; hai là thuyết pháp theo ý; ba là thuyết pháp bằng phương tiện; bốn là thuyết pháp theo các nhập; năm là thuyết pháp theo đại bi. Phạm Thiên! Đó gọi là năm trí hành năng lực mà Như Lai sử dụng. Trong pháp sâu xa này, không phải là cảnh giới mà hàng Thanh văn, Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy, và không giáo hóa rộng rãi) biết được."

 Phạm Thiên thưa: "Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát biết Như Lai thuyết pháp bằng lời nói?" Phật nói: "Phạm Thiên! Như Lai nói pháp quá khứ, nói pháp vị lai, nói pháp hiện tại; nói pháp nhiễm ô, pháp trong sạch; nói pháp thiện, pháp bất thiện; nói pháp thế gian, pháp xuất thế gian; nói pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn bị trói buộc trong luân hồi), pháp vô lậu (không còn phiền não); nói pháp có tội, pháp không tội; nói pháp hữu vi, pháp vô vi; nói pháp về ta, chúng sinh, con người, trượng phu; nói pháp đạt được và chứng; nói pháp sinh tử, pháp Niết-bàn.

 Phạm Thiên! Nên biết những lời nói ấy như nói chuyện ảo thuật, nên biết là vì không có gì quyết định; như nói chuyện trong mộng, vì là cái thấy hư dối; như tiếng vang mà nói, vì từ chỗ trống mà âm thanh phát ra; lời nói như bóng, vì do nhân duyên hợp lại; lời nói như dấu ấn, vì không chuyển vào (vật được đóng dấu); lời nói như ảo ảnh nắng (dợn sóng như nước trên đồng nắng), vì là cái thấy điên đảo; như nói hư không, vì không sinh không diệt; không có lời nói nào có thể nói, nên biết là vì không có ngôn ngữ.

 Phạm Thiên! Nếu Bồ-tát biết được những cách thuyết pháp như thế, thì Bồ-tát ấy tuy có mọi lời nói thuyết pháp, mà đối với các pháp không có gì để nói, vì không tham chấp vào pháp, nên được tài biện thuyết ưa nói không chướng ngại. Nhờ tài biện thuyết ấy, cho đến trải qua số kiếp nhiều như cát sông Hằng, thuyết đủ mọi pháp mà không cùng tận, không vướng mắc, vì mọi điều nói ra đều không lìa pháp giới, vì không chấp vào tướng sai khác. Phạm Thiên! Đó gọi là Như Lai thuyết pháp bằng lời nói.

 Phạm Thiên! Thế nào là Bồ-tát biết Như Lai thuyết pháp bằng sức phương tiện theo ý sâu xa? Phạm Thiên! Như Lai có khi đối với pháp nhiễm mà nói là sạch, có khi đối với pháp sạch mà nói là nhiễm. Bồ-tát đối với ý sâu xa này của Như Lai nên biết như thế. Phạm Thiên! Thế nào là Như Lai đối với pháp nhiễm mà nói là sạch? Phạm Thiên! Vì không thấy bản thể của pháp nhiễm, như thế Như Lai đối với pháp nhiễm mà nói là sạch. Phạm Thiên! Thế nào là Như Lai đối với pháp sạch mà nói là nhiễm? Phạm Thiên! Vì không thấy bản thể của pháp sạch, như thế Như Lai đối với pháp sạch mà nói là nhiễm.

 Lại nữa, Phạm Thiên! Ta nương vào bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp cho người) mà chỉ bày Niết-bàn. Phàm phu không có trí, không thể khéo hiểu điều nói theo ý ấy; chỉ có các Bồ-tát khéo biết ý ta. Nên tin ý của pháp lành sâu xa như thế: người suy nghĩ rằng 'thực hành bố thí thì đời vị lai được giàu sang lớn'; nhưng trong pháp này, không có một pháp nào có thể từ một niệm đến một niệm mà chuyển sang đời sau, vì Niết-bàn ấy không phải là pháp chuyển dời. Nếu không có một pháp nào có thể từ một niệm đến một niệm mà chuyển sang đời sau, đó chính là thật tướng của hết thảy các pháp; thật tướng của các pháp chính là Niết-bàn.

 Trì giới (giữ gìn giới luật) là Niết-bàn, vì không làm, không khởi. Nhẫn nhục là Niết-bàn, vì niệm niệm đều diệt. Tinh tấn là Niết-bàn, vì không có gì để lấy hay bỏ. Thiền định là Niết-bàn, vì không tham đắm mùi vị (của thiền). Bát-nhã là Niết-bàn, vì không nắm bắt được tướng. Tham dục là thực tế, vì pháp tính không có tướng tham dục. Sân hận là thực tế, vì pháp tính không có tướng sân. Ngu si là thực tế, vì pháp tính không có tướng si. Thế gian là Niết-bàn, vì không thoái mất, không sinh ra. Niết-bàn là thế gian, vì (người ta) chấp vào nó. Lời thật là hư dối, vì làm sinh ra các kiến chấp. Hư dối là lời thật, vì để dành cho người tăng thượng mạn (kẻ kiêu ngạo tự cho mình đã chứng đắc trong khi chưa chứng).

 Lại nữa, Phạm Thiên! Như Lai vì tùy ý, có khi tự nói: 'Ta là người nói về bên thường (chấp mọi thứ thường còn)'; có khi tự nói: 'Ta là người nói về nhiễm'; có khi tự nói: 'Ta là người nói về bên đoạn (chấp mọi thứ dứt mất)'; có khi tự nói: 'Ta là người nói không có nghiệp (hành động tạo quả báo)'; có khi tự nói: 'Ta là người nói không có người tạo nghiệp'; có khi tự nói: 'Ta là kẻ tà kiến'; có khi tự nói: 'Ta là kẻ không tin'; có khi tự nói: 'Ta là kẻ không biết ơn'; có khi tự nói: 'Ta là kẻ cướp trộm'; có khi tự nói: 'Ta là kẻ nôn bỏ'; có khi tự nói: 'Ta là kẻ không nhận'. Nhưng Như Lai không có những việc như thế. Phạm Thiên! Nên biết đó là Như Lai nói tùy ý. Nương vào ý gì? Để chúng sinh kiêu mạn có thể bỏ được ngã mạn (lòng kiêu căng do chấp có cái ta). Phạm Thiên! Như Lai nương vào ý sâu xa như thế mà thuyết pháp.

 Phạm Thiên! Nếu Bồ-tát biết Như Lai nói theo phương tiện tùy hạnh, thì khi nghe Phật ra đời liền có thể tin nhận, vì đó là chỉ bày cho chúng sinh thấy sắc thân là quả báo của nghiệp lành; nghe Phật không ra đời cũng tin nhận, vì đó là Pháp tính thân (thân chân thật của Phật, chính là bản tính của mọi pháp, không sinh không diệt) của chư Phật; nghe Phật thuyết pháp cũng tin nhận, vì đó là vì chúng sinh ưa thích văn tự; nghe Phật không thuyết pháp cũng tin nhận, vì pháp tính của chư Phật không thể nói ra; nghe có Niết-bàn cũng tin nhận, vì diệt các phiền não do điên đảo khởi lên; nghe không có Niết-bàn cũng tin nhận, vì các pháp mang tướng không sinh không diệt; nghe có chúng sinh cũng tin nhận, vì đi vào cửa thế đế (chân lý theo quy ước thông thường của thế gian); nghe không có chúng sinh cũng tin nhận, vì đi vào đệ nhất nghĩa. Phạm Thiên! Bồ-tát Ma-ha-tát khéo biết Như Lai thuyết pháp theo phương tiện tùy hạnh như thế, thì đối với mọi lời nói âm thanh đều không sợ hãi, nên biết cũng có thể làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh.

 Phạm Thiên! Thế nào là Bồ-tát biết Như Lai thuyết pháp bằng phương tiện? Phạm Thiên! Như Lai vì chúng sinh nói: bố thí, vì được giàu lớn; trì giới, vì được sinh lên cõi trời; nhẫn nhục, vì được đoan chính; tinh tấn, vì được đầy đủ trí; thiền định, vì được vắng lặng; trí tuệ, vì bỏ được các phiền não; nghe nhiều, vì được trí tuệ; thực hành mười nghiệp lành (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không sân, không si), vì được thành tựu giàu vui trong cõi người, cõi trời; từ, bi, hỷ, xả (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo niềm vui người khác, buông xả bình đẳng), vì được sinh về cõi Phạm thiên; xa-ma-tha (pháp tu chỉ: làm tâm lắng dừng), vì được tỳ-bà-xá-na (pháp tu quán: dùng trí quán xét thấy rõ chân lý); bậc hữu học (người đã chứng Thánh quả nhưng còn phải học tu), vì đạt được bậc vô học (bậc đã tu xong, không còn gì phải học, tức A-la-hán); bậc Bích-chi-phật, vì trong sạch xứng đáng tiêu nhận các sự cúng dường; bậc Phật, vì chỉ bày trí vô lượng; Niết-bàn, vì diệt hết mọi khổ não.

 Phạm Thiên! Ta dùng phương tiện khéo léo như thế mà vì các chúng sinh khen ngợi nói ra các pháp này. Nhưng nên biết Như Lai thật ra không nắm được cái ta, chúng sinh, thọ mạng và trượng phu. Như Lai cũng không thấy bố thí, không thấy quả của bố thí; cũng không thấy keo kiệt, không thấy quả của keo kiệt; cũng không thấy trì giới, không thấy quả của trì giới; cũng không thấy phạm giới, không thấy quả của phạm giới; cũng không thấy nhẫn nhục, không thấy quả của nhẫn nhục; cũng không thấy sân hận, không thấy quả của sân hận; cũng không thấy tinh tấn, không thấy quả của tinh tấn; cũng không thấy lười biếng, không thấy quả của lười biếng; cũng không thấy thiền định, không thấy quả của thiền định; cũng không thấy tâm tán loạn, không thấy quả của tâm tán loạn; cũng không thấy Bát-nhã, không thấy quả của Bát-nhã; cũng không thấy ngu si, không thấy quả của ngu si; cũng không thấy khổ vui, cũng không thấy quả của khổ vui; cũng không thấy Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên trong bốn quả Thánh của hàng Thanh văn, bậc mới vào dòng Thánh), không thấy quả Tu-đà-hoàn; cho đến không thấy Bồ-đề, không thấy quả Niết-bàn.

 Phạm Thiên! Như Lai thường vì chúng sinh thuyết pháp, và các chúng sinh nương theo lời dạy của Như Lai, đúng như pháp được nói mà tu hành chân thật, siêng tu các hạnh. Vì nghĩa gì mà tu hành, siêng làm hạnh ấy? Các chúng sinh tu hành pháp ấy mà không thể đạt được, không thể chứng được, tức là hạnh Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng Thanh văn, bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi luân hồi), cho đến không đạt được bậc Duyên giác (cũng tức Bích-chi-phật), không đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (giác ngộ cao tột, chân chính, khắp cùng, tức quả Phật), cho đến không đạt được Niết-bàn. Vì lẽ ấy, các chúng sinh kia không đạt được Niết-bàn, không thấy Niết-bàn. Phạm Thiên! Đó gọi là Như Lai thuyết pháp bằng phương tiện. Phạm Thiên! Các Bồ-tát Ma-ha-tát nên siêng năng tu hành, để khiến chúng sinh thu nhận được pháp nhiệm mầu.

 Phạm Thiên! Thế nào là Bồ-tát biết Như Lai thuyết pháp theo các nhập (cửa ngõ tiếp xúc: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng)? Phạm Thiên! Mắt là cửa nhập vào giải thoát (cửa giải thoát: con đường quán chiếu dẫn đến giải thoát); cũng vậy, tai, mũi, lưỡi, thân, ý là cửa nhập vào giải thoát. Vì sao? Vì mắt trống rỗng, không có ta, không có cái của ta, tự tính vốn như vậy; tai, mũi, lưỡi, thân, ý trống rỗng, không có ta, không có cái của ta, tự tính vốn như vậy. Phạm Thiên! Nên biết các nhập đều là cửa nhập vào giải thoát; nên biết tu hành đúng đắn thì không bị lừa dối. Cũng vậy, sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, pháp (đối tượng của ý) đều là cửa nhập vào giải thoát, tức là: cửa Không, cửa Vô tướng (không bám vào hình tướng), cửa Vô nguyện (không mong cầu tạo tác), cửa không hành, cửa không sinh không diệt, cửa không từ đâu đến không đi về đâu, cửa không thoái mất không sinh ra, cửa tự tính trong sạch vắng lặng.

 Lại nữa, Phạm Thiên! Như Lai đối với mọi danh từ đều chỉ bày đó là cửa giải thoát. Vì sao? Vì các danh từ không hợp lại, không có tác dụng, vì tự tính nó trơ lì. Phạm Thiên! Nên biết Như Lai ngay trong mọi văn tự mà nói Thánh đế; nên biết ngay trong mọi pháp được nói mà nói cửa giải thoát. Phạm Thiên! Không có danh từ, lời nói, thuyết pháp nào mà chư Phật Như Lai không nói chân đế. Phạm Thiên! Như Lai thuyết pháp không có sự nhiễm vào pháp, trong mọi pháp được nói đều chỉ bày cửa giải thoát, khiến người vào được trí chứng ngộ, khiến người vào được Niết-bàn. Phạm Thiên! Đó gọi là cửa thuyết pháp theo các nhập của Như Lai. Phạm Thiên! Bồ-tát Ma-ha-tát nên học pháp này.

 Phạm Thiên! Thế nào là Như Lai dùng tâm đại bi mà vì khắp tất cả chúng sinh thuyết pháp? Phạm Thiên! Như Lai có đủ ba mươi hai thứ đại bi tương ưng, vì khắp tất cả chúng sinh mà thuyết pháp. Thế nào gọi là ba mươi hai thứ đại bi tương ưng? Phạm Thiên! Đó là:

 Hết thảy các pháp không có ta, mà các chúng sinh không tin, không hiểu, cho rằng có ta; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không có chúng sinh, mà các chúng sinh cho rằng có chúng sinh; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không có người thọ mạng, mà các chúng sinh cho rằng có người thọ mạng; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không có trượng phu, mà các chúng sinh cho rằng có trượng phu; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không có gì cả, mà các chúng sinh trụ vào cái thấy có; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không có chỗ trụ, mà các chúng sinh trụ vào các pháp; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không có chỗ về, mà các chúng sinh ưa có chỗ về; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không phải cái của ta, mà các chúng sinh chấp vào cái của ta; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không thuộc về ai, mà các chúng sinh cho rằng có chỗ thuộc về; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không có tướng để nắm lấy, mà các chúng sinh đều có tướng nắm lấy; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi.

 Hết thảy các pháp không sinh, mà các chúng sinh trụ vào cái có sinh; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không có thoái mất và sinh ra, mà các chúng sinh trụ vào thoái mất và sinh ra; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không nhiễm, mà các chúng sinh nhiễm chấp các pháp; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp lìa tham, mà các chúng sinh ai cũng có tham; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp lìa sân, mà các chúng sinh ai cũng có sân; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp lìa si, mà các chúng sinh ai cũng có si; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không từ đâu đến, mà các chúng sinh chấp vào chỗ từ đó đến; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không đi về đâu, mà các chúng sinh chấp vào đời sau; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không tạo tác, mà các chúng sinh đều có tạo tác; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không có hý luận (lời bàn suông, phân biệt vô ích không đúng sự thật), mà các chúng sinh có các hý luận; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp là Không, mà các chúng sinh rơi vào cái thấy có; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không có tướng, mà các chúng sinh nắm chấp vào tướng; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp không có mong cầu, mà các chúng sinh ai cũng có mong cầu; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi.

 Chúng sinh khắp thế gian thường cùng nhau giận ghét, tranh cãi, đánh nhau; Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Khắp thế gian tà kiến điên đảo, đi theo đường tà; vì muốn khiến họ đứng vững trên đường chính, Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Khắp thế gian rơi vào điên đảo, rơi vào hiểm nạn, ở trên đường sai; vì muốn khiến họ vào được đường thật, Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Chúng sinh khắp thế gian thường bị keo kiệt tham lam trói buộc, không biết chán đủ, cướp đoạt của cải người khác; vì muốn giáo hóa khiến họ an trụ trong của cải của bậc Thánh là tin, giới, nghe nhiều, xả bỏ, trí tuệ, biết hổ thẹn với mình và biết hổ thẹn với người (bảy thứ của báu của bậc Thánh), Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Chúng sinh khắp thế gian thường vì của cải, nhà cửa, vợ con, ân ái mà làm tôi tớ; đối với những vật mong manh dễ vỡ, không bền chắc ấy, lại tưởng là bền chắc; vì muốn khiến họ rốt ráo biết chắc rằng tất cả đều vô thường, Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi.

 Phàm phu chúng sinh khắp thế gian, thân là giặc thù, mà lại thường tham đắm sự cúng dường, cung kính, danh tiếng, khen ngợi, coi đó là bạn thân. Chúng sinh tuy cho đó là thiện tri thức, nhưng đó là ác tri thức (bạn xấu dẫn đường sai) của chúng sinh; vì muốn làm bạn thân, làm thiện tri thức thật sự, khiến họ rốt ráo dứt mọi khổ, rốt ráo được niềm vui Niết-bàn, Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Chúng sinh khắp thế gian đều ưa làm việc dối trá lừa gạt, nhờ ruộng nhà và những thứ tương tự mà sống bằng tà mạng (cách kiếm sống không chân chính); vì muốn thuyết pháp khiến họ sống bằng chánh mạng (cách kiếm sống chân chính), ra khỏi ba cõi (Dục giới – cõi còn ham muốn; Sắc giới – cõi còn hình sắc vi tế; Vô sắc giới – cõi chỉ còn tâm thức), Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Hết thảy các pháp đều từ nhân duyên, phải siêng tu các hạnh mới thành tựu, mà các chúng sinh rơi vào lười biếng, vì thế không thể được Thánh giải thoát; vì muốn khiến họ siêng năng tiến tới, đạt được pháp giải thoát bền vững, Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi.

 Phạm Thiên! Chúng sinh bỏ pháp Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu cầu thành Phật để cứu độ khắp chúng sinh) vô thượng, pháp thù thắng không chướng ngại, pháp Niết-bàn thù thắng, mà đi cầu pháp Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ: con đường tu chỉ cầu tự giải thoát) thấp kém, tức là thừa Thanh văn và thừa Bích-chi-phật; vì muốn khiến những chúng sinh ấy biết yêu thích pháp Đại thừa, tức là khiến họ biết quán sát Phật thừa (cỗ xe đưa đến quả Phật), Như Lai đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi.

 Phạm Thiên! Như Lai đối với các chúng sinh thực hành ba mươi hai tâm đại bi như thế. Vì lẽ ấy, Như Lai được gọi là bậc thực hành đại bi. Nếu Bồ-tát ở giữa chúng sinh thường có thể tu tập ba mươi hai tâm đại bi này, thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy được gọi là ruộng phước lớn (người mà ai cúng dường thì được phước lớn, như ruộng tốt gieo hạt được mùa), đầy đủ oai đức lớn, được không thoái chuyển, nên biết là làm lợi ích cho các chúng sinh."

 Khi nói phẩm pháp môn đại bi này, ba vạn hai nghìn người đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu giác ngộ cao tột, tức cầu thành Phật); tám nghìn Bồ-tát được Vô sinh pháp nhẫn (sự chứng nhận và an trụ vững vàng nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt); bảy vạn hai nghìn thiên tử (con trời, các vị trời) được Pháp nhãn lìa cấu bẩn (con mắt thấy rõ chân lý, trong sạch không còn vướng mê lầm).

 Bấy giờ Bồ-tát Võng Minh Đồng Tử (đồng tử: chàng trai trẻ, ở đây là danh xưng của vị Bồ-tát) thưa Phật rằng: "Thế Tôn! Phạm Thiên Thắng Tư Duy này vì sao nghe pháp được nói tương ưng với pháp môn đại bi mà không vui mừng?"

 Phạm Thiên nói: "Thiện nam tử! Nếu thức (tâm nhận biết) còn ở trong hai pháp đối đãi thì có vui mừng; nếu thức ở trong pháp thực tế không hai thì không có vui mừng. Thiện nam tử! Ví như người ảo hóa do Như Lai tạo ra, nghe việc thuyết pháp của Như Lai thì không mừng không vui. Cũng vậy, thiện nam tử! Biết hết thảy các pháp đều như tướng ảo hóa, cho nên đối với Như Lai không sinh ý tưởng hơn, đối với các chúng sinh khác không sinh ý tưởng kém."

 Bồ-tát Võng Minh hỏi Phạm Thiên rằng: "Thiện nam tử! Biết hết thảy các pháp, thế nào gọi là như tướng ảo hóa?" Đáp rằng: "Thiện nam tử! Nếu người phân biệt hết thảy các pháp, đi theo hai chỗ đối đãi, thì ông nên hỏi người ấy." Hỏi rằng: "Phạm Thiên! Ông đi ở chỗ nào?" Đáp rằng: "Thiện nam tử! Các phàm phu đi ở chỗ nào, ta đi ở chỗ ấy." Bồ-tát Võng Minh nói: "Phạm Thiên! Người phàm phu đi trong tham, sân, si, thân kiến (cái thấy sai chấp thân này là ta), giới cấm thủ (chấp giữ những giới cấm, nghi lễ sai lầm cho là đường giải thoát), lưới nghi (sự ngờ vực vây bủa như lưới), cái ta, cái của ta… và những đường tà mà họ tìm cầu. Thiện nam tử! Ông há có thể đi ở chỗ ấy sao?"

 Phạm Thiên hỏi: "Thiện nam tử! Ông muốn nắm được tướng quyết định của pháp phàm phu chăng?" Đáp: "Phạm Thiên! Tôi còn không thấy có phàm phu, huống gì pháp của họ." Phạm Thiên hỏi: "Thiện nam tử! Nếu các pháp ấy không có gì quyết định, thì tâm ông làm sao có các pháp nhiễm ô tham dục, sân hận, ngu si kia?" Đáp: "Không có." Phạm Thiên nói: "Thiện nam tử! Hết thảy các pháp lìa tướng tham dục, sân hận, ngu si; tướng của các hạnh cũng như vậy. Thiện nam tử! Mọi hạnh của phàm phu chính là hạnh của bậc hiền thánh, không hai, không sai khác. Thiện nam tử! Mọi hạnh đều không phải hạnh, mọi lời nói đều không phải lời nói, mọi con đường đều không phải con đường."

 Hỏi: "Thế nào là mọi hạnh đều không phải hạnh?" Đáp: "Thiện nam tử! Nếu người tu đạo trải nghìn muôn ức kiếp, mà đối với pháp tính vẫn không tăng không giảm, vì thế mọi hạnh đều không phải hạnh." Hỏi: "Thế nào là mọi lời nói đều không phải lời nói?" Đáp: "Thiện nam tử! Vì Như Lai dùng tướng không thể nói mà nói hết thảy các pháp, nên mọi lời nói đều không phải lời nói." Hỏi: "Thế nào là mọi con đường đều không phải con đường?" Đáp: "Thiện nam tử! Vì không có chỗ nào để đến, nên mọi con đường đều không phải con đường."

 Bấy giờ Thế Tôn khen Đại Phạm Thiên Thắng Tư Duy rằng: "Hay thay, hay thay, Phạm Thiên! Hay thay, Phạm Thiên! Nếu muốn thuyết pháp, nên nói như thế."

 Kinh Thắng Tư Duy Phạm Thiên Sở Vấn, quyển thứ hai (hết).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video