Kinh Thắng Tư Duy Phạm Thiên Sở Vấn (Kinh ghi những điều Phạm thiên Thắng Tư Duy hỏi), quyển thứ năm
Đời Nguyên Ngụy (tức triều Bắc Ngụy), Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo là Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Bồ-đề-lưu-chi dịch.
Bấy giờ Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật và tu hành để cứu độ chúng sinh) Vô Tận Ý thưa với đức Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) Phổ Quang rằng: "Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức đức Phật)! Chúng con đã được nghe pháp môn (cửa ngõ, phương pháp tu học giáo pháp) đi vào tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú vào một chỗ) Tịnh Minh. Vậy phải thực hành thế nào để tu theo pháp môn này?" Khi ấy Phật Phổ Quang bảo Bồ-tát Vô Tận Ý: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người tu)! Có hai pháp tu mà các ông nên thực hành: một là nói pháp đúng như thật, hai là sự im lặng của bậc thánh."
Khi ấy hai vị Bồ-tát nhận lời dạy của Phật, cúi đầu sát chân Phật đảnh lễ, đi quanh Phật ba vòng, đi quanh xong thì lui ra. Hai vị đến một khu vườn rừng có ao nước đẹp, tự dùng sức thần thông hóa ra một tòa lầu báu rồi tu hành trong đó. Lúc ấy có một vị Phạm thiên (vị trời ở cõi trời Phạm, cõi trời thanh tịnh đã lìa dục vọng) tên là Diệu Quang, cùng bảy vạn hai nghìn vị Phạm thiên khác đến chỗ hai vị, cúi đầu sát chân đảnh lễ, rồi hỏi hai vị Bồ-tát rằng: "Này các thiện nam tử! Đức Như Lai Phổ Quang có nói thế này: 'Các ông, những thiện nam tử, khi đại chúng họp lại thì nên thực hành hai việc: một là nói pháp đúng như thật, hai là sự im lặng của bậc thánh.' Thưa các thiện nam tử, thế nào là nói pháp đúng như thật? Thế nào là sự im lặng của bậc thánh?"
Hai vị Bồ-tát đáp: "Này Phạm thiên! Nay ông hãy hết lòng lắng nghe cho kỹ, chúng tôi sẽ nói cho ông một phần nhỏ. Còn như điều ông hỏi, chỉ có đức Như Lai mới thông suốt trọn vẹn mà thôi." Rồi hai vị Bồ-tát lấy nghĩa của hai câu ấy mà giảng giải rộng rãi, phân tích rõ ràng cho chúng Phạm thiên. Khi ấy bảy vạn hai nghìn vị trong chúng Phạm thiên đều đạt được vô sinh pháp nhẫn (sự chứng hiểu và an trụ vững chắc vào lẽ thật rằng các pháp vốn không sinh không diệt); Phạm thiên Diệu Quang đạt được tam-muội Phổ Quang.
Bấy giờ, suốt bảy vạn sáu nghìn năm, hai vị Bồ-tát dùng sức ưa nói pháp và tài biện luận không bị ngăn ngại mà đáp những điều được hỏi; về việc nói pháp đúng như thật và sự im lặng của bậc thánh, hai vị không biếng nhác, không ngơi nghỉ mà phân tích hai câu ấy, hỏi đáp qua lại với nhau mà không cùng tận.
Lúc ấy đức Như Lai Phổ Quang ở giữa hư không nói rằng: "Này các thiện nam tử! Các ông chớ vì chữ nghĩa lời nói mà sinh ra tranh cãi. Mọi lời nói đều trống rỗng như tiếng vang; những điều các ông hỏi đáp cũng như vậy. Hai ông đều đã đạt được tài biện luận không ngăn ngại và đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi điều đã nghe không quên) vô tận; dù trải qua một kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài lâu) hay trăm kiếp mà giảng hai câu này thì tài biện luận cũng không thể hết. Này các thiện nam tử! Pháp của chư Phật là tướng tịch diệt (vắng lặng, dứt hết mọi phiền não và mọi phân biệt), là đệ nhất nghĩa (chân lý cao tột). Trong đó là vắng lặng, rốt ráo vắng lặng, không có chữ, không có nghĩa, không thể nói ra được. Mọi lời nói đều không phải là nghĩa thật. Vì thế, hỡi các thiện nam tử, các ông nên nương vào nghĩa, đừng nương vào danh từ chữ nghĩa." Khi ấy hai vị Bồ-tát nghe Phật dạy xong thì im lặng mà dừng lại.
(Đức Phật Thích-ca nói:) "Này thiện nam tử! Vì lẽ ấy nên biết rằng, Bồ-tát nếu dùng tài biện luận mà nói pháp thì dù trải qua trăm nghìn vạn kiếp, hoặc hơn cả trăm nghìn vạn kiếp nữa, cũng không thể cùng tận. Này thiện nam tử! Ý ông nghĩ sao? Hai vị Bồ-tát ấy há phải là người nào khác chăng? Bồ-tát Vô Tận Ý nay chính là Văn-thù-sư-lợi; Bồ-tát Ích Ý chính là thân ông đây; còn Phạm thiên Diệu Quang chính là Thắng Tư Duy."
Bấy giờ Bồ-tát Bình Đẳng Hạnh bạch Phật rằng: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn) của chư Phật đem lại lợi ích lớn lao. Những chúng sinh tinh tấn (siêng năng nỗ lực không lười biếng), thực hành đúng như lời dạy, thì sẽ đạt được bồ-đề. Bạch Thế Tôn! Chúng sinh nào lười biếng, không thể thực hành đúng như lời dạy, thì dù có gặp được trăm nghìn vạn đức Phật cũng không làm được gì. Vì thế nên biết, chính nhờ siêng năng tinh tấn mà đạt được bồ-đề."
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi hỏi Bình Đẳng Hạnh — vị Phạm thiên thuộc dòng Bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, tư tế cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa), con của đại Bà-la-môn (?) — rằng: "Này thiện nam tử! Ông có biết Bồ-tát tu hành thế nào thì gọi là siêng năng tinh tấn không?" Đáp: "Thưa Văn-thù-sư-lợi! Nếu Bồ-tát đạt được Thánh đạo (con đường của bậc thánh, đưa đến giải thoát) thì gọi là siêng năng tinh tấn." Hỏi: "Tu hành thế nào thì đạt được Thánh đạo?" Đáp: "Nếu đối với các pháp mà không có chỗ phân biệt, người tu như vậy thì đạt được Thánh đạo." Hỏi: "Thế nào gọi là đã đạt được Thánh đạo?" Đáp: "Nếu người tu ở trong sự bình đẳng mà thấy các pháp đều bằng nhau, thì gọi là đã đạt được Thánh đạo." Hỏi: "Này thiện nam tử! Cái gọi là bình đẳng ấy có thể thấy được không?" Đáp: "Không thể. Vì sao? Thưa Văn-thù-sư-lợi, nếu pháp bình đẳng mà có thể thấy được thì đó không phải là bình đẳng. Thưa Văn-thù-sư-lợi, nếu có thể không thấy sự bình đẳng của các pháp, thì đó mới gọi là thấy bình đẳng."
Bấy giờ Phạm thiên Thắng Tư Duy hỏi Pháp vương tử (con của Pháp vương tức Phật; chỉ bậc Bồ-tát sẽ nối ngôi Phật) Văn-thù-sư-lợi rằng: "Này thiện nam tử! Sự bình đẳng của các pháp có thể thấy được không?" Đáp: "Này Phạm thiên! Không thể thấy được. Nếu thấy có bình đẳng thì không phải là cái thấy bình đẳng." Phạm thiên nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi! Nếu người tu ở trong tướng bình đẳng của tất cả các pháp mà không thấy các pháp, thì đó gọi là đã đạt Thánh đạo." Hỏi: "Này Phạm thiên! Vì sao lại không thấy?" Phạm thiên đáp: "Vì lìa hai tướng (hai mặt đối đãi như có và không, đây và kia) nên không thấy. Thưa Văn-thù-sư-lợi, không thấy như vậy chính là cái thấy đúng đắn."
Hỏi: "Này Phạm thiên! Ở trong thế gian, ai có thể thấy một cách bình đẳng?" Phạm thiên đáp: "Chư Phật Như Lai." Hỏi: "Này Phạm thiên! Thấy bằng cách nào?" Phạm thiên đáp: "Thưa Văn-thù-sư-lợi! Như chân như (thể tính chân thật, như vậy, không hề đổi khác của sự vật) của sắc (hình sắc, phần vật chất) không bị làm cho đổi khác; chân như của thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết hình tướng), hành (các hoạt động tạo tác của tâm ý), thức (sự nhận biết phân biệt) cũng không bị làm cho đổi khác. Thưa Văn-thù-sư-lợi, thấy năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) bình đẳng như vậy gọi là thấy bình đẳng."
Hỏi: "Này Phạm thiên! Thế nào là thế gian?" Phạm thiên đáp: "Diệt tận chính là thế gian." Hỏi: "Này Phạm thiên! Nếu diệt tận là thế gian, thì tướng của thế gian đã hết hay chưa?" Phạm thiên đáp: "Tướng của thế gian không thể hết được." Hỏi: "Này Phạm thiên! Vì nghĩa gì mà nói thế gian là tướng diệt tận?" Phạm thiên đáp: "Thế gian rốt ráo là tướng diệt tận; vì nghĩa ấy nên tướng của nó không thể hết. Vì sao? Vì nó đã là sự hết rồi, nên không còn hết thêm nữa." Hỏi: "Này Phạm thiên! Chẳng phải Phật đã nói các pháp hữu vi (những sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) là tướng diệt tận đó sao?" Phạm thiên đáp: "Tướng của pháp diệt tận thì luôn luôn không hết. Vì thế Phật nói tướng của mọi pháp hữu vi là không hết." Hỏi: "Này Phạm thiên! Vì sao lại gọi là pháp hữu vi?" Phạm thiên đáp: "Vì chúng diệt tận nên gọi là pháp hữu vi."
Hỏi: "Này Phạm thiên! Các pháp hữu vi trụ ở đâu?" Phạm thiên đáp: "Pháp hữu vi trụ trong tính vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt)." Hỏi: "Này Phạm thiên! Nếu như vậy thì pháp hữu vi với pháp vô vi khác nhau ở chỗ nào?" Phạm thiên đáp: "Pháp hữu vi với pháp vô vi chỉ khác nhau ở chữ nghĩa lời nói mà thôi. Vì sao? Vì chữ nghĩa lời nói chính là hữu vi, cũng là vô vi (?). Còn nếu tìm tướng của pháp hữu vi và pháp vô vi thì không có gì khác nhau, vì tướng của các pháp ấy không có phân biệt."
Hỏi: "Này Phạm thiên! Lời nói này có trên pháp nào?" Phạm thiên đáp: "Người đạt pháp vô vi thì không phân biệt lời nói trên các pháp." Hỏi: "Này Phạm thiên! Lời nói nào gọi là nghĩa?" Phạm thiên đáp: "Tức là vì người khác, để khiến tâm họ nắm bắt được hình tướng, mà nói ra lời ấy. Vì sao? Vì mọi văn tự đều gọi là hý luận (lời bàn luận suông, phân biệt vô ích, không đưa đến chân lý); còn Phật Như Lai thì không trụ vào hý luận, không nương theo, không nói ra. Thưa Văn-thù-sư-lợi, mọi lời nói vốn không phải là lời nói; vì thế Phật nói tất cả các pháp không thể nói được. Vì sao? Vì chư Phật Như Lai không phải nhờ lời nói ấy mà có tên gọi."
Hỏi: "Này Phạm thiên! Chư Phật Như Lai do đâu mà có tên gọi?" Phạm thiên đáp: "Chư Phật Như Lai không phải do sắc, không phải do tướng, không phải do pháp mà có tên gọi." Hỏi: "Này Phạm thiên! Chư Phật Như Lai có thể lìa sắc pháp mà có tên gọi chăng?" Đáp: "Không thể, thưa Văn-thù-sư-lợi. Vì sao? Vì chân như của sắc thân (thân xác có hình tướng) và chân như của pháp thể (thể tính của pháp), hai chân như ấy chẳng phải một cũng chẳng phải khác; chư Phật Như Lai có tên gọi như thế. Như Lai có tên gọi theo đúng chân như như thật. Nếu Phật Như Lai có tên gọi đúng như thật thì tên ấy không bao giờ mất."
Hỏi: "Này Phạm thiên! Chư Phật Như Lai đạt được pháp gì mà được gọi là Phật?" Phạm thiên đáp: "Thưa Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai đều đã thông suốt chân như trong sạch là pháp tính (bản tính chân thật) của tất cả các pháp; chân như ấy thế nào thì các Ngài chứng biết đúng như thế; chư Phật Như Lai có tên gọi như vậy. Vì thế các Ngài được gọi là bậc Chánh biến tri (bậc biết đúng đắn và biết khắp tất cả, một danh hiệu của Phật)."
Bấy giờ Phạm thiên Bình Đẳng Hạnh, thuộc dòng Bà-la-môn, con của đại Bà-la-môn, bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) trụ trong Đại thừa (cỗ xe lớn — giáo pháp hướng đến thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) như thế nào mà được gọi là trụ?" Khi ấy Thế Tôn dùng kệ (bài thơ tụng trong kinh) đáp rằng:
Bồ-tát không phá hoại sắc, mà vẫn trụ nơi tâm bồ-đề;
Biết sắc cũng như bồ-đề, ấy là Bồ-tát có trí tuệ sáng suốt.
Sắc thế nào, bồ-đề cũng thế ấy; bình đẳng đi vào tướng chân như;
Không phá hoại pháp tính của các pháp, ấy là Bồ-tát có trí tuệ sáng suốt.
Không phá hoại nghĩa bồ-đề, đó chính là nghĩa bồ-đề;
Mà ở trong nghĩa bồ-đề ấy, cũng không có bồ-đề nào cả.
Thực hành đúng đệ nhất nghĩa, ấy gọi là trụ nơi bồ-đề;
Bồ-tát là người trí tuệ sáng suốt, hiểu bồ-đề như vậy.
Kẻ mê muội đối với ấm, giới, nhập (các cách chia thân tâm và cảnh giới: năm ấm, mười tám giới, mười hai nhập), lại muốn tìm cầu bồ-đề;
Chính các ấm ấy là bồ-đề, ngoài đó không có bồ-đề riêng.
Các Bồ-tát trí tuệ sáng suốt, đối với các pháp bậc trên, bậc giữa, bậc dưới,
Không nắm giữ cũng không buông bỏ, ấy gọi là trụ nơi bồ-đề.
Người trí không phân biệt pháp với phi pháp thành hai;
Cũng không chấp lấy cái "không hai", ấy gọi là thực hành bồ-đề.
Nếu là hai thì là hữu vi, không phải hai thì là vô vi;
Người lìa được cả hai bên ấy, ấy gọi là thực hành bồ-đề.
Người này vượt hơn phàm phu, mà cũng không vào hẳn pháp vị (chỗ chứng nhập chân lý để an trụ vắng lặng cho riêng mình);
Chưa đắc quả mà đã gọi là bậc thánh, là ruộng phước (chỗ gieo phước: cúng dường người ấy thì được phước như gieo hạt trên ruộng tốt) của thế gian.
Quán xét các pháp thế gian, ở giữa đó mà như hoa sen (mọc trong bùn mà không nhiễm bùn);
Noi theo con đường cao nhất, ấy gọi là trụ nơi bồ-đề.
Thế gian đi chốn nào, Bồ-tát cũng đi chốn ấy;
Tất cả các thế gian đều chìm đắm trong pháp nào,
Người trí biết đúng như thật, và ngay trong đó mà được giải thoát.
Người trí thì không sợ bị chìm trong vực sâu thế gian;
Không khiếp nhược, không yếu hèn, thực hành hạnh Bồ-tát.
Bồ-tát là người trí tuệ, khéo biết tướng của pháp tính;
Vì thế không phân biệt: đây là pháp, đây là phi pháp.
Bồ-tát trí tuệ tu hành, không có pháp nào phải lìa bỏ,
Cũng không có pháp nào phải khởi lên, ấy gọi là tướng bồ-đề.
Tất cả các pháp không có tướng, giống như tướng của hư không;
Người trí không nghĩ rằng: đây là tướng, đây là cái có thể làm thành tướng.
Bồ-tát thường giữ gìn pháp, vì luôn trụ nơi bình đẳng;
Bình đẳng chính là pháp, vì không phân biệt các pháp.
Dù đời có Phật hay không có Phật, tất cả các pháp đều là không (trống rỗng, không có tự tính cố định);
Các Bồ-tát trí tuệ không bỏ thể tính của pháp ấy.
Thấy rõ trước mắt các pháp của Phật, cùng tướng thể của mọi pháp,
Rồi đem nói cho chúng sinh, vì đã trụ nơi chân như.
Các ma (những thế lực gây chướng ngại cho người tu) không thể dò biết, vì các hạnh tu rất sâu xa;
Người trí không chấp lấy pháp, vì đã biết khắp các pháp.
Cầu biết trí tuệ của Phật, mà không trụ vào trí tuệ ấy;
Trí không có chỗ trụ, nhưng cũng chẳng phải trụ ở chỗ nào khác.
Tuệ của chư Phật không ngăn ngại, không bám vào pháp hay phi pháp;
Nếu không bám vào những điều ấy, rốt cuộc sẽ đạt bồ-đề.
Những người ưa làm việc lành, sự bố thí (đem của cải, sức lực giúp cho người khác) càng thêm cao quý;
Bỏ hết mọi thứ mình có, mà tâm không nghiêng ngả lay động.
Các pháp không thể bỏ, cũng không thể lấy;
Trong tất cả các pháp thế gian, cái "ta" vốn không thể có được.
Biết đúng như thật các pháp, chẳng phải trói buộc cũng chẳng phải giải thoát;
Phật nói người ấy là thí chủ (người bố thí) chân thật, vì không thấy có pháp nào.
Các Bồ-tát như thế, không chấp "ta" và "cái của ta";
Vì vậy khi bố thí, không sinh lòng tham lam tiếc của.
Mọi việc bố thí đều hồi hướng (đem công đức của việc làm dồn về một mục đích) về Phật đạo;
Đối với bố thí và bồ-đề, không trụ vào hai tướng ấy.
Giới (những điều răn, phép tắc tu hành) không tạo tác, không khởi lên, mà thường trụ trong pháp giới luật;
Cũng không nghĩ rằng: ta đang trụ nơi việc trì giới (giữ giới).
Người trí biết tướng của giới, không sinh cũng không tạo tác;
Vì thế giới của Bồ-tát trong sạch như hư không.
Xem thân như bóng trong gương, lời nói như tiếng vang;
Tâm thì như huyễn hóa (ảo ảnh do phép thuật biến ra), không vì giữ giới mà tự cao.
Tâm luôn mềm mỏng, an trụ nơi tính tịch diệt;
Diệt hết mọi điều ác, thông suốt các pháp lành.
Giữ giới và phạm giới, không thấy có hai tướng ấy;
Thấy pháp tính như vậy, thì giữ được giới vô lậu (lậu: phiền não rỉ chảy làm ô nhiễm tâm; vô lậu: không còn phiền não ấy).
Đã đến bờ nhẫn nhục, chịu đựng được mọi điều ác;
Đối với tất cả các pháp, tâm luôn bình đẳng.
Các pháp diệt mất trong từng niệm (từng khoảnh khắc ý nghĩ), tính chúng không bao giờ dừng trụ;
Trong đó không có chửi mắng nhục mạ, cũng không có cung kính.
Dù bị cắt thân ra từng khúc, tâm trọn không lay động;
Vì biết tâm không ở trong, cũng không ở ngoài.
Thân mình, kẻ thù, và dao gậy, đều do tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu tạo nên vật chất) mà ra;
Người trí thấy rõ tất cả, gọi là người nhẫn nhục.
Đối với đất, nước, lửa, gió, chưa từng có tổn thương gì;
Thông suốt việc này, thường thực hành pháp nhẫn nhục.
Bồ-tát tu hành như vậy, chúng sinh không thể lay chuyển;
Dũng mãnh siêng năng tinh tấn, vững trụ nơi Đại thừa.
Người này đối với thân và tâm, không có chỗ nào nương tựa;
Tuy biết gốc của sinh tử, mà bờ mé của nó không thể tìm được;
Dù chỉ vì một chúng sinh, cũng trang nghiêm (vun bồi, làm cho tốt đẹp) đại thệ nguyện (lời nguyện lớn lao).
Pháp vốn không sinh không diệt, chỗ nào có tướng diệt?
Bản tế (bờ mé ban đầu) không thể tìm được, chỉ do cái thấy điên đảo (thấy sai lệch, trái ngược sự thật) mà khởi ra sinh diệt.
Pháp tính luôn trụ như thế, nên không thể nghĩ bàn;
Nếu biết được như vậy, thì không sinh cũng không diệt.
Bồ-tát thương nghĩ chúng sinh không hiểu tướng của pháp này;
Vì họ mà siêng năng tinh tấn, khiến họ lìa được điên đảo.
Chư Phật thường không thấy có tướng nhất định của chúng sinh;
Mà vẫn không bỏ tâm đã phát nguyện, ấy gọi là người tinh tấn.
Suy xét tất cả các pháp, biết đều như huyễn hóa;
Trí tuệ không thấy có gì bền chắc, quán xét pháp như hư không.
Từ sự phân biệt hư dối, tham đắm sinh ra nhơ nhuốc;
Vì họ mà mở bày pháp môn, khiến họ được vào Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não khổ đau, ra khỏi vòng sinh tử).
Vì họ mà thực hành tinh tấn, nhưng không phá hoại pháp;
Vì lìa cả pháp và phi pháp, nên luôn thực hành tinh tấn chân thật.
Những vị ấy tu hạnh xa lìa, vì đã được định vô tranh (thiền định không tranh chấp, không đối chọi với ai);
Chỗ vắng một mình hay chỗ ồn ào đều không trụ vào, mà luôn dè chừng thế gian;
Ưa ở chỗ nhàn tĩnh, giống như con tê giác một sừng (sống đơn độc một mình).
Thong dong tự tại trong các thiền định, thông suốt các thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có);
Tâm thường trụ nơi bình đẳng, xem chỗ vắng vẻ và xóm làng như nhau.
Bình đẳng không phân biệt, luôn như vậy gọi là tịch tĩnh (vắng lặng);
Luôn hiểu biết sự tịch tĩnh, vô lậu không phân biệt;
Tin pháp mà được giải thoát, nên gọi là tịch tĩnh.
Đến và đi đều bình đẳng, họ luôn trụ nơi bình đẳng;
Không làm mất sự bình đẳng, nên nói là trụ nơi bình đẳng.
Tự mình trụ nơi pháp bình đẳng, đem pháp ấy dẫn dắt chúng sinh;
Không trái với hạnh bình đẳng, nên nói là luôn trụ trong định.
Chí nguyện và chánh niệm luôn bền chắc, không quên tâm bồ-đề;
Mà lại giáo hóa được chúng sinh, nên nói là người luôn ở trong định.
Luôn niệm chư Phật là thân pháp tính chân thật;
Xa lìa tướng sắc thân, nên nói là người luôn ở trong định.
Luôn tu hành các pháp đúng như pháp thể của các pháp;
Mà không có nhớ nghĩ gì, nên nói là người luôn ở trong định.
Luôn không bỏ việc niệm Tăng (đoàn thể những người xuất gia tu hành), biết Tăng là vô vi;
Lìa khỏi số lượng, vắng lặng, khéo suy xét bằng trí tuệ.
Ở các cõi nước Phật mười phương, đều thấy hết chư Phật;
Mà đối với mắt và hình sắc, trọn không sinh ra hai tướng.
Pháp mà chư Phật nói ra, đều nghe và tiếp nhận được hết;
Mà đối với tai và âm thanh, cũng không sinh ra hai tướng.
Ngay trong một tâm niệm, biết được tâm của các chúng sinh;
Tâm mình và tâm người, hai thứ ấy không phân biệt.
Nhớ lại thời quá khứ, nhiều kiếp như cát sông Hằng;
Cái này trước, cái kia sau, cũng không phân biệt.
Có thể đến khắp vô lượng nơi chư Phật không thể nghĩ bàn;
Mà nơi thân và tâm không có dáng mỏi mệt.
Phân tích hiểu rõ các pháp, tài ưa nói và biện luận không cùng tận;
Trong vô số kiếp, mở bày tướng của pháp tính.
Trí tuệ đã đến bờ bên kia (đạt đến chỗ rốt ráo), vì hiểu rõ ấm, giới, nhập;
Luôn nói pháp cho chúng sinh, không chấp thủ, không hý luận.
Khéo biết pháp nhân duyên (lẽ mọi sự vật đều do nhân và duyên hợp lại mà thành), xa lìa tướng của hai bên;
Biết đây là nhân của phiền não, cũng biết đây là nhân của thanh tịnh.
Tin hiểu pháp nhân duyên, thì không còn các tà kiến (những cái thấy sai lầm).
Các pháp đều thuộc về nhân duyên, không có gốc rễ cố định;
Người trí không có ngã kiến (chấp có cái ta thật), không có Phật kiến (chấp có Phật thật) và không kiến (chấp vào cái "không");
Kiến chấp về thế gian hay Niết-bàn, đều không có những cái thấy như thế.
Dùng ánh sáng trí tuệ, biết pháp tính của tất cả các pháp;
Không tối tăm, không chướng ngại, ấy là con đường người trí đi.
Hạnh nghiệp này gọi là Đại thừa, là Phật thừa (cỗ xe đưa đến quả Phật) không thể nghĩ bàn;
Dung chứa hết thảy chúng sinh, ấy là bồ-đề Đại thừa.
Trong tất cả các thừa, thừa này là bậc nhất;
Đại thừa như thế này có thể sinh ra các thừa khác.
Các thừa khác có hạn lượng, không thể dung chứa tất cả;
Chỉ thừa vô thượng này mới dung chứa hết chúng sinh.
Nếu thực hành Đại thừa vô lượng như hư không này,
Thì đối với tất cả chúng sinh, không có lòng keo kiệt.
Người có trí trụ nơi Đại thừa không nhơ bẩn này;
Thừa này như hư không, không có hình sắc, không thể chỉ ra.
Nếu có các chúng sinh cưỡi lên Đại thừa này,
Thì nên quán tướng của thừa này, rộng lớn dung chứa được rất nhiều.
Trong vô lượng vô số kiếp mà nói công đức của Đại thừa,
Cùng công đức của người cưỡi thừa này, cũng không thể nói hết.
Nếu trụ nơi Đại thừa này, người ấy lìa mọi tai nạn;
Được gặp những cảnh không có tai nạn, đó là người trí tuệ.
Nghe kinh điển vi diệu này, dù chỉ một bài kệ bốn câu,
Cũng không rơi vào đường ác, được đến chốn yên ổn.
Người yêu kính kinh này, là bậc trời cũng là bậc người;
Vì khi bỏ thân này rồi, sẽ thường sinh vào cõi người, cõi trời.
Vào đời ác về sau, nếu ai được nghe kinh này,
Ta đều thọ ký (báo trước việc người ấy sẽ thành Phật) cho, rốt cuộc sẽ thành Phật đạo.
Nếu vào đời ác về sau, ai tay cầm kinh điển vi diệu này,
Thì chính là trụ nơi chánh pháp chân thật, có thể chuyển bánh xe pháp này (truyền bá giáo pháp như bánh xe lăn đi khắp nơi).
Nếu người giữ gìn kinh này, có thể chuyển được (?) vô lượng kiếp
Qua lại trong các nẻo sinh tử, mà được gần với Phật đạo.
Nếu giữ gìn được kinh này, có trí tuệ và đại tinh tấn;
Người này rất dũng mãnh, có thể hàng phục các ma.
Phật Nhiên Đăng đã thọ ký cho ta, khiến ta được vô sinh nhẫn;
Người yêu thích kinh này, ta cũng thọ ký như vậy.
Nếu khi Phật không ra đời, không có ai cứu độ chúng sinh,
Thì người yêu thích kinh này sẽ làm những việc Phật làm.
Khi nói bài kệ này, năm nghìn thiên tử (con trời, các vị trời) đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp — tức quả vị Phật); hai nghìn Bồ-tát được vô sinh pháp nhẫn; mười nghìn tỳ-kheo (người nam xuất gia) không còn chấp thọ các pháp, dứt sạch lậu hoặc (phiền não), tâm được giải thoát; ba vạn hai nghìn người xa lìa bụi bặm, rời bỏ cấu bẩn, đối với các pháp được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy rõ chân lý trở nên trong sạch — bước đầu chứng đạo).
Bấy giờ Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Theo chỗ con hiểu nghĩa pháp Phật đã nói, nếu có người phát nguyện cầu bồ-đề thì đó là nguyện tà. Vì sao? Vì đối với tất cả các pháp, hễ còn có chỗ đạt được thì đều là tà. Nếu có người cho rằng có bồ-đề để đạt được mà phát nguyện, thì mọi việc làm của người ấy đều là hạnh tà. Vì sao? Vì bồ-đề ấy không trụ ở cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn), không trụ ở cõi Sắc (cõi trời đã lìa dục nhưng còn hình sắc vi tế), cũng không trụ ở cõi Vô sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không còn hình sắc). Nếu bồ-đề ấy không có chỗ trụ thì không nên phát nguyện. Bạch Thế Tôn! Ví như có người nguyện được hư không, người ấy có được hư không chăng?" Phật dạy: "Không được."
"Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Bồ-tát cũng thế, phát nguyện cầu bồ-đề có tướng như hư không, nên biết đó chính là phát nguyện cầu hư không. Bồ-đề này không có nguyện cầu, vượt ngoài ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), chẳng phải là tướng có thể nhận lấy. Nếu Bồ-tát khởi lên hai tướng mà phát tâm bồ-đề, nghĩ rằng: 'Ngoài sinh tử kia có bồ-đề, ngoài bồ-đề kia có Niết-bàn', thì Bồ-tát ấy không phải đang thực hành hạnh bồ-đề."
Bấy giờ Phạm thiên Thắng Tư Duy hỏi Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi rằng: "Thưa Văn-thù-sư-lợi! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành hạnh bồ-đề như thế nào?" Đáp: "Này Phạm thiên! Nếu Bồ-tát thực hành tất cả các pháp mà đối với các pháp không có chỗ thực hành, thì đó là Bồ-tát thực hành hạnh bồ-đề. Vì sao? Này Phạm thiên, vượt qua mọi chỗ thực hành, đó gọi là Bồ-tát thực hành hạnh bồ-đề."
Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi! Thế nào là Bồ-tát vượt qua mọi chỗ thực hành mà là thực hành hạnh bồ-đề?" Đáp: "Này Phạm thiên! Xa lìa mọi tướng phan duyên (tâm bám víu vào các đối tượng), lìa các tướng duyên theo mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; đó gọi là Bồ-tát thực hành vượt ra ngoài mọi cảnh giới." Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi! Nói 'vượt ra ngoài' là theo ý gì mà nói như thế?" Đáp: "Này Phạm thiên! Là không vượt ra ngoài sự bình đẳng. Vì sao? Này Phạm thiên, sự bình đẳng của các pháp chính là bồ-đề."
Lại hỏi: "Bồ-tát khởi nguyện bồ-đề như thế nào?" Đáp: "Này Phạm thiên! Phải giống như bồ-đề kia." Lại hỏi: "Thế nào là bồ-đề?" Đáp: "Này Phạm thiên! Bồ-đề không phải quá khứ, không phải vị lai, không phải hiện tại. Vì thế Bồ-tát quán ba đời đều thanh tịnh mà khởi nguyện bồ-đề. Này Phạm thiên! Như các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại vốn xưa nay không sinh; nếu vốn không sinh thì không có tu hành. Khởi nguyện như vậy thì người ấy không có chỗ nào để phát nguyện. Vì sao? Phát nguyện như vậy, thực hành hạnh bồ-đề như vậy, thì đạt được nhất thiết chủng trí, nhất thiết trí trí (trí biết rõ tất cả mọi pháp với mọi loại sai biệt — trí tuệ tối thượng của Phật)."
Lại hỏi: "Theo nghĩa nào mà gọi là nhất thiết trí trí?" Đáp: "Này Phạm thiên! Vì biết hết tất cả, nên gọi là nhất thiết trí trí." Lại hỏi: "Dùng pháp gì mà là nhất thiết trí?" Đáp: "Này Phạm thiên! Là không có tướng sai khác. Ở chỗ không có tướng chúng sinh, chúng sinh thế nào thì biết đúng như thế ấy (?); vì thế gọi là không có tướng sai khác."
Lại hỏi: "Thế nào gọi là không có chúng sinh?" Đáp: "Này Phạm thiên! Cái gọi là chúng sinh chỉ có tên gọi mà thôi. Lìa tính của tên gọi thì không có chúng sinh; lìa chúng sinh thì không có tên gọi. Vì thế tên gọi không khác chúng sinh, tính của chúng sinh không khác tên gọi. Nếu có bồ-đề khác với chúng sinh thì phải có hai tướng; nhưng bồ-đề thế nào thì chúng sinh cũng thế ấy. Vì nghĩa này, nên không phải ngoài chúng sinh mà có bồ-đề. Vì không khác, nên bồ-đề bình đẳng; bồ-đề bình đẳng thì 'ta' cũng bình đẳng. Bình đẳng như vậy mà đạt được bồ-đề. Pháp ấy không có sai khác; vì nghĩa này nên chúng không khác nhau. 'Ta' thường bình đẳng, giống như vô ngã (không có cái ta thật); vì thế vô ngã không khác với 'ta'. Như hư không không có tướng sai khác, cũng vậy, tất cả các pháp bình đẳng như thế, không có tướng sai khác."
Bấy giờ Phạm thiên Thắng Tư Duy nói với Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi rằng: "Thưa Văn-thù-sư-lợi! Nên biết Như Lai là bậc nói lời chân thật, vì Ngài hiểu đúng như thật những pháp như vậy." Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Phạm thiên! Phật đối với các pháp không có tu hành gì. Vì sao? Như Lai còn không thấy có các pháp để nắm lấy, huống chi là tu hành."
Phạm thiên hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi! Lẽ nào Như Lai không biết các pháp, đây là pháp hữu vi, đây là pháp vô vi, đây là pháp thế gian, đây là pháp xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian) sao?" Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Này Phạm thiên! Ý ông nghĩ sao? Có ai có thể tu hành hư không, biết được hư không chăng?" Đáp: "Không thể." Hỏi: "Này Phạm thiên! Cái gọi là hư không, hư không có sinh diệt không?" Đáp: "Không có." Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Phạm thiên! Các pháp cũng như hư không vậy. Như hư không không có sinh diệt, tất cả các pháp cũng như thế; không phải vì nói ra mà cho rằng các pháp có sinh có diệt.
"Này Phạm thiên! Nói pháp như thế này thì không có gì được nói. Tất cả các pháp mà có thể nói ư? Vì tất cả các pháp không sinh không diệt nên không có gì để nói. Nếu pháp được nói là không sinh không diệt, không có gì để nói, thì việc nói cũng như thế, không có pháp nào được nói. Vì sao? Như pháp được nói thế nào, thì dùng thức nào để nói các pháp ấy, thức ấy cũng như thế. Vì nghĩa này, nói các pháp là chân như, là pháp trụ; nhưng không có chỗ trụ của chân như, mà chân như cũng không trụ (?)."
Bấy giờ Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương thế gian), Thích-đề-hoàn-nhân (tức vua trời Đế Thích, chúa cõi trời Đao-lợi), Đại Phạm Thiên Vương là chủ cõi Ta-bà (thế giới chúng ta đang sống, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ não), cùng tụ họp trong hội, liền rải hoa trời lên trên Phật mà thưa rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi nói pháp như vậy mà tin hiểu, nên biết người ấy có thể phá được quân ma và các kẻ thù. Vì sao? Vì Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi khéo nói các pháp lìa mọi tướng.
"Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân được nghe pháp môn sâu xa như vậy mà không kinh sợ, không hãi hùng, lại có thể tin hiểu, nên biết người ấy chắc chắn không phải từ chút công đức nhỏ mà đến. Kinh điển này ở nơi nào, nên biết nơi ấy được Phật gìn giữ; nơi nào được nghe pháp môn sâu xa như vậy, nên biết nơi ấy Phật chuyển pháp luân (bánh xe pháp, tức sự giảng dạy giáo pháp). Kinh điển này ở bất cứ chỗ nào — dù là xóm làng, thành ấp, núi rừng, đồng hoang, tháp, chùa, phòng tăng, chỗ kinh hành (chỗ đi bộ chậm rãi qua lại để tu tập) — các ma, ngoại đạo (những người theo học thuyết ngoài Phật giáo) và những kẻ tham đắm đều không thể đến được.
"Phải là người đã cúng dường nhiều đức Phật trong quá khứ mới được nghe kinh điển như vậy. Trong kinh này, chúng con có được ánh sáng trí tuệ, mà không thể đền đáp được ơn lớn của Như Lai, của Văn-thù-sư-lợi và Phạm thiên Thắng Tư Duy. Chúng con luôn đối với vị pháp sư (người giảng giải giáo pháp) mà mình được nghe kinh, nghe pháp, đều coi như đức Thế Tôn; dù có lấy máu thịt cúng dường vị ấy cũng vẫn chưa đền đáp được ơn. Chúng con đối với vị pháp sư ấy đều coi như đức Thế Tôn. Chúng con sẽ luôn theo hầu người nói kinh này. Vị thiện nam tử ấy luôn được chư thiên bảo vệ. Bạch Thế Tôn! Nếu có người chép kinh điển này, hoặc đọc, hoặc tụng, hoặc khi giảng nói, thì vô lượng chư thiên vì muốn nghe pháp mà đến chỗ người ấy."
Bấy giờ Thế Tôn bảo Tứ Thiên Vương, Thích-đề-hoàn-nhân, Phạm Thiên Vương cùng đại chúng rằng: "Lành thay, lành thay! Này các thiện nam tử, đúng như lời các ông nói, đúng vậy, đúng vậy. Nếu có người đem bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não… — các loại châu báu quý nhất) chất đầy tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) để bố thí, coi phước đức ấy là một phần, thì công đức của người nghe pháp môn này còn hơn phước ấy. Này các thiện nam tử! Hãy gác lại người bố thí trong tam thiên đại thiên thế giới; nếu có người đem bảy thứ báu chất đầy các thế giới mười phương nhiều như số cát sông Hằng để bố thí, coi phước đức ấy là một phần, thì công đức của người nghe pháp môn này còn vượt hơn thế nữa.
"Này các thiện nam tử! Nếu ai muốn có các công đức thì nên nghe kinh này. Nếu ai muốn có thân hình đoan chính; muốn được giàu có; muốn có quyến thuộc (người thân, người theo hầu); muốn được tự tại; muốn có đầy đủ niềm vui cõi trời, niềm vui cõi người; muốn có danh tiếng; muốn được nghe nhiều, nhớ lâu bền chắc, hành xử đúng đắn, oai nghi (dáng vẻ cử chỉ trang nghiêm), giới, định, tuệ, hiểu thông kinh sách; muốn có thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt tu hành); muốn có tài ưa nói và biện luận; muốn có tam minh (ba trí sáng suốt: biết đời trước của mình và người, thấy sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch phiền não) và lục thông (sáu năng lực thần thông); muốn có tất cả các pháp lành; muốn đem mọi thứ vui sướng cho các chúng sinh; muốn được Niết-bàn — thì nên nghe kinh này, kính tin kinh này, thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng, thực hành đúng như lời dạy, và rộng giảng cho người khác.
"Này các thiện nam tử! Nếu ai thực hành được kinh này, ta không thấy người ấy lại không thâu nhận được tất cả những sức mạnh như thế (?). Này các thiện nam tử! Nay ta nói với các ông: người mà mình được nghe kinh này từ nơi họ, dù là hòa thượng (thầy truyền giới, thầy dạy dỗ thân cận) hay a-xà-lê (thầy chỉ dạy khuôn phép), ta chưa từng thấy món cúng dường nào trong thế gian có thể đền đáp được ơn ấy. Vì pháp môn này vượt ra ngoài thế gian, nên sự cúng dường của thế gian không thể đền đáp. Vì sao? Vì pháp môn này vượt khỏi thế gian, nên của cải thế gian không thể đền đáp. Pháp này không nhiễm ô, nên những vật nhiễm ô không thể đền đáp. Không thể lấy những thứ nuôi sống ở thế gian như thức ăn uống, giường nằm mà đền ơn được.
"Này các thiện nam tử! Đối với người nói pháp này, không có gì khác đền đáp được, chỉ có một việc, đó là thực hành đúng như lời dạy. Nếu có người thực hành đúng như lời dạy trong pháp môn này, người ấy gọi là đền được ơn Phật. Người ấy cũng gọi là cung kính thầy, đền ơn trọn vẹn trong sạch. Người ấy không ăn uổng tín thí (của cúng dường do người có lòng tin dâng lên). Người ấy gọi là thuận theo lời dạy của Như Lai. Người ấy gọi là vượt qua các dòng nước (phiền não). Người ấy gọi là vượt qua các đường hiểm. Người ấy gọi là dựng lên cờ chiến thắng. Người ấy gọi là phá được trận giặc. Người ấy gọi là vua sư tử, vì không sợ hãi điều gì. Gọi là vua voi, vì hàng phục được ma. Gọi là vua trâu, vì các luận sư ngoại đạo không thể phá được. Gọi là vua thầy thuốc, vì chữa được mọi bệnh.
"Người ấy gọi là không sợ hãi, vì nói được pháp sâu xa như thế. Người ấy gọi là bố thí đầy đủ, vì bỏ được mọi phiền não. Người ấy gọi là giữ giới thanh tịnh, vì đã trọn vẹn mọi pháp lành. Người ấy gọi là được đại nhẫn nhục, vì đã xa lìa 'ta' và 'cái của ta'. Người ấy gọi là có sức đại tinh tấn, vì trong vô lượng kiếp tâm không mỏi mệt. Người ấy gọi là đầy đủ thiền định, vì tâm luôn buộc niệm trụ vào một chỗ. Người ấy gọi là có đại trí tuệ, vì khéo hiểu các chương cú lời nói. Người ấy gọi là có đại công đức, vì dùng vô lượng phước mà trang nghiêm tướng thân. Người ấy gọi là có đại oai đức, vì che lấp được ánh sáng của mặt trời mặt trăng.
"Người ấy gọi là bậc đại lực, vì giữ được mười lực của Phật (mười thứ trí lực đặc biệt chỉ Phật mới có). Người ấy gọi là đám mây lớn, vì làm vang được sấm pháp. Người ấy gọi là cơn mưa lớn, vì dập tắt được bụi phiền não. Người ấy gọi là chỗ quy y (chỗ nương tựa), vì đưa đến Niết-bàn. Người ấy gọi là bậc đại cứu giúp, vì cứu được nỗi sợ sinh tử. Người ấy gọi là ngọn đèn sáng, vì lìa được bóng tối vô minh (sự si mê, không thấy rõ chân lý). Người ấy gọi là chỗ quay về, vì là nơi nương tựa của những người bị ma làm cho kinh sợ. Người ấy gọi là chúng sinh của đại đạo rốt ráo. Người ấy gọi là đạt được địa vị, vì ngồi nơi đạo tràng (chỗ Phật ngồi thành đạo). Người ấy gọi là được pháp nhãn. Người ấy gọi là thấy chân như. Người ấy gọi là biết lẽ không.
"Người ấy gọi là an trụ đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh). Người ấy gọi là an lập đại từ (lòng thương yêu lớn, muốn ban vui cho chúng sinh). Người ấy không bỏ tất cả chúng sinh. Người ấy gọi là quay lưng với Tiểu thừa (giáo pháp chỉ hướng đến giải thoát cho riêng mình). Người ấy gọi là hướng về Đại thừa. Người ấy gọi là trừ bỏ điên đảo. Người ấy gọi là đến được bình đẳng. Người ấy gọi là vào được pháp vị. Người ấy gọi là an trụ nơi đạo tràng. Người ấy gọi là phá được các ma. Người ấy gọi là trụ nơi nhất thiết trí (trí biết tất cả). Người ấy thì chuyển được pháp luân. Người ấy làm được việc Phật làm. Này các thiện nam tử! Nếu ta trong một kiếp, hoặc trong phần còn lại của kiếp, mà khen ngợi người ấy, ca tụng người ấy, nói về công đức thực hành đúng như lời dạy của người ấy, thì cũng không thể nói hết. Tài biện luận của Như Lai không thể hết, công đức của người ấy cũng không thể hết."
Bấy giờ trong hội có một vị thiên tử tên là Bất Thoái Chuyển, đang ngồi trong đại hội. Thiên tử Bất Thoái Chuyển bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Thế Tôn có nói tu hành theo pháp, người tu hành theo pháp; thế nào thì gọi là tu hành theo pháp?" Phật dạy: "Này thiên tử! Cái mà ta gọi là tu hành theo pháp, là không tu hành tất cả các pháp; đó gọi là tu hành tất cả các pháp. Vì sao? Nếu người tu hành tất cả các pháp, thì đối với pháp ấy không làm mà cũng chẳng phải không làm. Nếu đối với pháp không làm mà cũng chẳng phải không làm, thì đó gọi là tu hành theo pháp.
"Người tu hành như vậy thì không làm điều thiện, không làm điều bất thiện; không làm hữu lậu (còn phiền não), không làm vô lậu; không làm thế gian, không làm xuất thế gian; không làm hữu vi, không làm vô vi; không làm sinh tử, không làm Niết-bàn. Đó gọi là tu hành theo pháp. Nếu không tu hành tất cả các pháp, thì gọi là tu hành. Vì người thế gian còn có tướng pháp thì không tu hành đúng như thật; nếu còn có tướng pháp thì người ấy không có sự tu hành như thật. Nếu người không trụ vào pháp, không thực hành tất cả các pháp theo kiểu (chấp tướng) ấy — vì tất cả các pháp không có đối đãi — thì nói như vậy gọi là tu hành như thật."
Bấy giờ thiên tử Bất Thoái Chuyển bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu ai thực hành như thật được như vậy, người ấy rốt ráo tu hành như thật. Vì sao? Người thực hành pháp chân thật gọi là rốt ráo. Tu hành như thật không phải là kẻ trụ trên con đường tà; người trụ trong chánh đạo mới có sự thực hành theo pháp. Bạch Thế Tôn! Người thực hành chánh hạnh thì không có pháp tà. Vì sao? Vì các pháp bình đẳng, không có sai khác."
Bấy giờ Phạm thiên Thắng Tư Duy hỏi thiên tử Bất Thoái Chuyển rằng: "Này thiện nam tử! Ông có trụ trong sự tu hành như thật không?" Đáp: "Này Phạm thiên! Nếu trong pháp Thế Tôn nói ra mà có hai tướng, thì tôi mới trụ trong sự tu hành như thật. Nay vì các pháp không có hai tướng, đó mới gọi là tu hành như thật. Này Phạm thiên! Tôi trụ trong hạnh ấy đúng như thật, vì luôn không tạo tác, cũng không hý luận; như pháp chân như thế nào thì tu hành pháp như thật như thế ấy. Tôi trụ trong pháp ấy, thực hành đúng như pháp ấy; vì thế tôi nói là trụ trong sự tu hành."
Phạm thiên nói: "Này thiên tử! Ta chưa từng thấy ông trong cõi Phật này." Thiên tử nói: "Này Phạm thiên! Tôi cũng chưa từng thấy chính tôi trong cõi Phật này (?)." Phạm thiên nói: "Này thiên tử! Cõi Phật này không phải là chỗ phân biệt; không có sự phân biệt ta thấy hay không thấy." Thiên tử nói: "Này Phạm thiên! Tôi cũng như vậy, cũng không phân biệt; không có sự phân biệt từng thấy hay không thấy trong cõi Phật."
Hỏi: "Này thiên tử! Người nào có thể thấy được điều chưa từng thấy?" Đáp: "Này Phạm thiên! Ấy là các phàm phu, tất cả đều chưa từng thấy pháp vị của bậc thánh; nếu ai vào được, thì người ấy gọi là thấy được điều trước kia chưa thấy. Chân như của pháp vị này không phải do nhãn thức (sự nhận biết của mắt) thấy được, cũng không phải do thức của tai, mũi, lưỡi, thân, ý biết được; chỉ có các bậc thánh, chân như thế nào thì thấy đúng như thế ấy. Như chân như của mắt, của tai, cho đến chân như của ý và chân như của pháp vị, cũng đều như vậy. Nếu ai có thể thấy như thế, thì gọi là chánh kiến (cái thấy đúng đắn)."
Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Ví như người trưởng đoàn buôn vào một hòn đảo châu báu, mắt thấy thứ gì cũng đều là vật báu; cũng vậy, những vị đã thành tựu các công đức không thể nghĩ bàn, hễ ưa nói điều gì thì đều là pháp báu, đều chỉ bày thật tế (chân lý rốt ráo). Vì vậy các thiện nam tử ấy không chấp ngã kiến, không chấp chúng sinh kiến; cho nên các thiện nam tử ấy hễ ưa nói điều gì đều không điên đảo. Những điều các thiện nam tử ấy ưa nói có thể làm thanh tịnh tiền tế (thời quá khứ), không thấy hậu tế (thời vị lai), không thấy hiện tại tế (thời hiện tại).
"Những điều các thiện nam tử ấy ưa nói: nếu ai chưa tin thì khiến sinh lòng tin; ai đã tin thì khiến được giải thoát. Những điều các thiện nam tử ấy ưa nói: nếu ai kiêu mạn (kiêu căng ngạo mạn) thì khiến được hàng phục; ai không kiêu mạn thì khiến biết đúng như thật. Những điều các thiện nam tử ấy ưa nói: tất cả các ma không tìm được chỗ sơ hở; ai được nghe thì vượt qua mọi việc của ma. Những điều các thiện nam tử ấy ưa nói: nếu có pháp lành chưa sinh thì khiến sinh ra; nếu có pháp lành đã sinh thì khiến không mất.
"Những điều các thiện nam tử ấy ưa nói: phiền não hiện tại đã sinh thì dứt được; phiền não chưa sinh thì khiến không sinh. Những điều các thiện nam tử ấy ưa nói: nếu ai chưa phát tâm bồ-đề thì khiến phát tâm; ai đã phát tâm thì khiến không thoái lui. Những điều các thiện nam tử ấy ưa nói: khiến tất cả các pháp không bị đứt đoạn, thâu giữ tất cả các pháp không để mất. Những điều các thiện nam tử ấy ưa nói: có thể làm đầy đủ tất cả Phật pháp. Bạch Thế Tôn! Nhờ sự ưa nói ấy mà khéo hàng phục được tất cả ngoại đạo. Vì sao? Bạch Thế Tôn, tất cả loài dã can (loài cáo, chó rừng) ở trước vua sư tử còn không đứng vững nổi thân, huống chi là cất tiếng kêu. Bạch Thế Tôn! Tất cả các luận sư ngoại đạo cũng như thế, không thể chịu nổi tiếng gầm của vua sư tử vô thượng."
Bấy giờ thiên tử Bất Thoái Chuyển hỏi Thích-đề-hoàn-nhân rằng: "Thưa Kiều-thi-ca (tên họ của vua trời Đế Thích)! Cái gọi là tiếng sư tử gầm, tiếng sư tử gầm ấy là gì? Vì nghĩa gì mà gọi là tiếng sư tử gầm (ví với lời nói pháp quả quyết, không sợ hãi, khiến tà thuyết phải khuất phục)?" Đáp: "Này thiên tử! Nếu người tu nói pháp mà không tham đắm gì cả, thì đó gọi là tiếng sư tử gầm. Nếu người tu tham đắm vào chỗ thấy biết của mình mà nói, thì đó là tiếng kêu của dã can, không được gọi là tiếng sư tử gầm, vì nó làm khởi lên mọi tà kiến. Này thiên tử! Ông hãy nói thêm, thế nào gọi là tiếng sư tử gầm?"
Thiên tử đáp: "Thưa Kiều-thi-ca! Nếu người tu nói pháp mà đến cả Như Lai cũng không tham đắm, huống chi các pháp khác, thì đó gọi là tiếng sư tử gầm. Lại nữa, Kiều-thi-ca, nếu người tu thực hành đúng như lời mình nói, nói pháp như vậy gọi là tiếng sư tử gầm; nói pháp một cách quả quyết gọi là tiếng sư tử gầm; nói pháp không sợ hãi gọi là tiếng sư tử gầm. Lại nữa, Kiều-thi-ca, nếu người tu vì muốn đạt đến chỗ các pháp không sinh không diệt — không vì pháp sinh, không vì pháp diệt — mà nói pháp như vậy, gọi là tiếng sư tử gầm. Lại nữa, Kiều-thi-ca, nếu người tu vì lẽ không nhơ, không sạch, không hợp, không tan mà nói pháp, gọi là tiếng sư tử gầm.
"Lại nữa, Kiều-thi-ca, tiếng sư tử gầm là nói một cách quả quyết. Nói rằng tất cả các pháp đều không có ta, không có chúng sinh…, gọi là tiếng sư tử gầm. Quả quyết nói các pháp đều là không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy các pháp trống rỗng, không có tướng để chấp, không có gì để mong cầu), gọi là tiếng sư tử gầm. Vì giữ gìn pháp mà nói, gọi là tiếng sư tử gầm. Vì muốn chúng sinh được giải thoát mà phát tâm bồ-đề, nói lời rằng 'Ta sẽ thành Phật', nói pháp như vậy gọi là tiếng sư tử gầm. Nếu giữ được đời sống trong sạch, biết đủ, nói pháp như vậy gọi là tiếng sư tử gầm. Luôn không rời chốn a-lan-nhã (nơi vắng vẻ yên tĩnh xa làng xóm để tu hành), nói pháp như vậy gọi là tiếng sư tử gầm.
"Tự mình bố thí và khuyên người khác bố thí, nói pháp như vậy gọi là tiếng sư tử gầm. Không bỏ việc giữ gìn oai nghi trọn vẹn, nói pháp như vậy gọi là tiếng sư tử gầm. Đối với kẻ thù và người thân đều một lòng như nhau, nói pháp như vậy gọi là tiếng sư tử gầm. Luôn tu tinh tấn, không bỏ bản nguyện (lời nguyện ban đầu), nói pháp như vậy gọi là tiếng sư tử gầm. Trừ được phiền não, nói pháp như vậy gọi là tiếng sư tử gầm. Dùng trí tuệ khéo biết việc mình làm, nói pháp như vậy gọi là tiếng sư tử gầm."
Khi nói tiếng sư tử gầm như vậy, tam thiên đại thiên thế giới này chấn động theo sáu cách; trăm nghìn nhạc khí tự nhiên phát ra tiếng; ánh sáng lớn tỏa chiếu khắp trời đất; trăm nghìn chư thiên vui mừng nhảy nhót mà nói rằng: "Chúng ta được nghe pháp sư tử gầm do thiên tử Bất Thoái Chuyển nói đây, thì ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta sinh sống) như được thấy lần thứ hai việc chuyển pháp luân."
Khi ấy Phật mỉm cười. Lệ thường của chư Phật, khi mỉm cười thì có trăm nghìn vạn thứ ánh sáng xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, tía… từ trong miệng phóng ra, chiếu khắp vô lượng vô biên thế giới, lên quá cõi Phạm thiên, che lấp ánh sáng mặt trời mặt trăng; chiếu xong thì thu về, lượn quanh thân Phật ba vòng rồi đi vào tướng đỉnh đầu. Bấy giờ Phạm thiên Thắng Tư Duy hướng về Phật chắp tay, nói kệ ca ngợi và thỉnh hỏi rằng:
Bậc tôn quý tối thắng, trí tuệ cứu độ tất cả, biết rõ hết hạnh nghiệp của chúng sinh trong ba đời;
Có trí tuệ, công đức và giải thoát, xin vì chúng con nói nhân duyên của nụ cười.
Tuệ Phật vô lượng không thể nghĩ bàn, biết tâm chúng sinh không gì ngăn ngại;
Tùy chỗ thích hợp mà nói pháp, vừa với căn tính (khả năng tiếp nhận của mỗi người), hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, tu để giải thoát riêng mình) và Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ) không theo kịp;
Cúi xin đấng Tối Thắng, bậc Vô Thượng Tôn, vì con mà nói nhân duyên của nụ cười.
Lưỡi sạch không nhơ, sáng như ánh trăng, như vua trời Đế Thích và vua Phạm thiên;
Ánh sáng chiếu khắp trời người, núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), cùng núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh bờ thế giới) và tất cả các núi;
Cúi xin đấng Tối Thắng không ai sánh bằng, vì con mà nói nhân duyên của nụ cười.
Bậc Đại Thánh vắng lặng, lìa hết giận hờn, trời người chiêm ngưỡng không biết chán;
Tất cả đều được an vui, xin phân giải rõ nhân duyên của nụ cười.
Thông suốt các pháp như hư không, như bọt nước, chớp, mây, huyễn hóa, giấc mộng, bóng hình;
Như trăng dưới nước, mang tướng hư không; xin dùng âm thanh mầu nhiệm nói duyên của nụ cười.
Lìa tướng phân biệt và các tà kiến, rõ biết không, vô tướng và vô tác (không tạo tác, không mong cầu);
Luôn vui với pháp thiền định vắng lặng; xin nói duyên phóng ra ánh sáng trong sạch này.
Không bám vào văn tự, lời nói, âm thanh, mà luôn vì chúng sinh nói pháp;
Không chấp ta, không chấp pháp, tuệ không nhơ bẩn; từng câu pháp đều do Như Lai nói ra.
Trí, thần thông, căn, lực (năm căn, năm lực — những phẩm tính nâng đỡ người tu đạo) đều đầy đủ; xin vì con nói về ánh sáng hoa (?) và trí tuệ ấy.
Như Lai Thế Tôn có thể dứt hẳn mọi khổ sinh, già, bệnh, chết;
Có sức Na-la-diên (vị lực sĩ thần có sức mạnh vô song), sức dũng mãnh, hàng phục được sức mạnh của các ma;
Có thể vì chúng sinh không nơi nương tựa, mà làm chỗ quy y, làm ngọn đèn pháp sáng soi;
Cúi xin bậc Thiên Nhân Sư (Thầy của trời và người, một danh hiệu của Phật) dũng mãnh, vì con phân giải nói duyên của nụ cười.
Bấy giờ Thế Tôn bảo Đại Phạm thiên Thắng Tư Duy rằng: "Này Phạm thiên! Ông có thấy thiên tử Bất Thoái Chuyển này không?" Đại Phạm thiên thưa: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn, con đã thấy." Phật dạy: "Này Phạm thiên! Thiên tử Bất Thoái Chuyển này, từ nay về sau, qua ba trăm hai mươi vạn a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều đến mức không đếm được) sẽ được thành Phật, hiệu là Tu-di Đăng Vương Như Lai, Ứng Cúng (bậc xứng đáng được cúng dường), Chánh Biến Tri, cho đến Phật, Bà-già-bà (Thế Tôn). Thế giới tên là Thiện Hóa, kiếp tên là Phạm Thán. Cõi nước của đức Phật ấy lấy vàng Diêm-phù-đàn (loại vàng quý nhất, màu tía sáng) và lưu ly (một loại ngọc quý màu xanh) làm đất, toàn là chúng Tăng Bồ-tát, dũng mãnh hàng phục các ma và kẻ thù; mọi vật cần dùng, vừa nghĩ đến liền có, như ở cõi trời Đâu-suất. Thọ mạng của Phật ấy vô lượng không thể tính đếm; nói pháp không có lỗi lầm."
Bấy giờ Phạm thiên Thắng Tư Duy nói với thiên tử Bất Thoái Chuyển: "Này thiên tử! Nay Như Lai đã thọ ký cho ngài." Thiên tử nói: "Này Phạm thiên! Việc tôi được thọ ký cũng như thọ ký cho chân như, cho pháp giới (toàn thể các pháp, xét về mặt bản tính chân thật); việc thọ ký cho tôi cũng như thế." Phạm thiên nói: "Pháp tính, pháp giới thì không thể thọ ký." Thiên tử nói: "Như pháp tính, pháp giới không thể thọ ký, nên biết sự thọ ký cho tất cả Bồ-tát cũng như vậy." Phạm thiên nói: "Này thiên tử! Nếu Phật Như Lai không thọ ký cho ông, thì việc ông tu ở chỗ các đức Như Lai trong quá khứ hóa ra là uổng công tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, đời sống tu hành thanh tịnh)." Thiên tử nói: "Này Phạm thiên! Không có chỗ trụ, đó mới là trụ nơi phạm hạnh."
Hỏi: "Này thiên tử! Thế nào là không trụ mà trụ nơi phạm hạnh?" Đáp: "Này Phạm thiên! Nếu không trụ ở cõi Dục, không trụ ở cõi Sắc, không trụ ở cõi Vô sắc, đó là trụ nơi phạm hạnh. Lại nữa, Phạm thiên, nếu không trụ vào ta, không trụ vào chúng sinh, không trụ vào thọ mạng, không trụ vào con người, đó là trụ nơi phạm hạnh. Nói tóm lại, nếu không trụ vào pháp, không trụ vào phi pháp, đó là trụ nơi phạm hạnh." Hỏi: "Này thiên tử! Phạm hạnh mà ông nói có nghĩa gì?" Đáp: "Này Phạm thiên! Trụ nơi con đường không hai, đó là nghĩa của phạm hạnh." Hỏi: "Này thiên tử! Trụ nơi con đường không hai là trụ ở đâu?" Đáp: "Này Phạm thiên! Trụ nơi con đường không hai chính là không trụ vào tất cả các pháp. Vì sao? Vì các bậc hiền thánh đều không có chỗ trụ, không chấp lấy pháp, cũng không vượt qua các dòng nước (vì vốn không thấy có dòng để vượt)."
Hỏi: "Này thiên tử! Tu đạo như thế nào?" Đáp: "Này Phạm thiên! Không rơi vào có hay không, nên không phân biệt đây là có, đây là không; tu như vậy gọi là tu đạo." Hỏi: "Này thiên tử! Dùng pháp gì mà tu đạo?" Đáp: "Này Phạm thiên! Không dùng các pháp thấy, nghe, hay, biết; cũng không dùng sự đạt được, cũng không dùng sự chứng ngộ; đối với tất cả các pháp, không có tướng, không có gì để chỉ bày, gọi là tu đạo."
Kinh Thắng Tư Duy Phạm Thiên Sở Vấn, quyển thứ năm.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video