Thiên 13 — Phẩm 6 – Bồ-tát Vô Ngôn

 Phẩm thứ sáu: Bồ Tát Vô Ngôn (Vô Ngôn nghĩa là "Không Nói"; Bồ Tát là người tu hành phát nguyện cầu giác ngộ để cứu độ mọi loài)

 Bấy giờ đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) vẫn ở trong giảng đường lớn bằng châu báu nằm khoảng giữa cõi Dục và cõi Sắc (cõi Dục là cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục; cõi Sắc là các cõi trời cao hơn, còn thân hình nhưng đã lìa những ham muốn ấy). Ngài được đại chúng vây quanh và đang giảng pháp. Khi ấy, trong thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), nhà tướng quân Sư Tử sinh được một người con trai. Lúc cậu bé chào đời, giữa hư không có nhiều vị trời nói thế này: "Này cậu bé, hãy nhớ nghĩ về Pháp (giáo lý chân thật của Phật), suy ngẫm về Pháp. Hễ mở lời thì đừng nói chuyện thế gian; hãy luôn tuyên giảng giáo pháp xuất thế (giáo pháp đưa người ra khỏi vòng sống chết của đời). Hãy luôn giữ miệng, cẩn thận lời nói, ít nói. Đừng để tâm khởi giác quán (tâm tìm tòi, suy xét lan man, từ thô đến tế) về việc đời. Hãy dựa vào ý nghĩa, đừng dựa vào câu chữ."

 Cậu bé nghe những lời ấy xong thì không còn khóc nữa, không có dáng vẻ của trẻ sơ sinh. Suốt bảy ngày, sắc mặt cậu luôn hòa nhã, vui tươi; thấy người thì vui mừng, mắt chưa từng chớp. Lúc ấy có người nói với cha mẹ cậu: "Đứa bé này không lành, không nên nuôi. Vì sao? Vì nó câm, không phát ra tiếng." Cha mẹ đáp: "Đứa bé này tuy câm không ra tiếng, nhưng thân thể và các giác quan đều đầy đủ, không thiếu sót gì. Nên biết đứa bé này chắc chắn có phúc đức, chứ không phải kẻ không lành, ít phúc." Nhân đó đặt tên cho cậu là Vô Ngôn.

 Cậu bé Vô Ngôn dần dần lớn lên như đứa trẻ tám tuổi. Đi đến đâu, người ta cũng thích nhìn thấy cậu. Hễ chỗ nào có người giảng pháp, chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp; ví giáo pháp như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), cậu đều vui vẻ đến nghe nhận, mà miệng không nói gì. Bấy giờ, nhờ sức thần của Phật, cậu bé Vô Ngôn cùng cha mẹ, quyến thuộc, họ hàng đi đến giảng đường báu. Đến nơi, thấy Phật, cậu sinh lòng vui mừng, lễ kính cúng dường, đi vòng quanh Phật về phía tay phải ba vòng (cách bày tỏ lòng tôn kính), rồi chắp tay đứng. Cậu lại thấy các Bồ Tát từ mười phương đến đây, nên sinh lòng rất vui mừng.

 Khi ấy Xá-lợi-phất (đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, đứa con do tướng quân Sư Tử sinh ra, thân thể và giác quan đầy đủ mà lại không nói được, đó là do nhân duyên nghiệp ác gì gây nên?" Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nay ông không nên nói như thế mà xem thường đứa bé này. Vì sao? Người này chính là một vị đại Bồ Tát. Cậu đã từng gieo các thiện căn (gốc rễ điều lành, tức công đức sinh ra quả tốt) ở chỗ vô lượng vô biên đức Phật, không còn thối lui trên con đường Bồ-đề (con đường đi đến giác ngộ hoàn toàn). Lúc đứa bé này ra đời, có nhiều vị trời đến răn dạy: 'Lành thay, cậu bé! Hãy nhớ nghĩ Chính pháp, suy ngẫm Chính pháp, đừng nói chuyện thế gian, hãy luôn tuyên giảng ý nghĩa xuất thế. Hãy luôn giữ miệng, cẩn thận lời nói, ít nói; đừng để tâm khởi giác quán về việc đời; hãy dựa vào ý nghĩa, đừng dựa vào câu chữ.' Này Xá-lợi-phất, cậu bé ấy vâng theo lời dạy của các vị trời, cho nên không nói, lặng im suy ngẫm, và đã đạt được Tứ thiền (bốn bậc thiền định từ thấp đến cao, tâm càng lúc càng lắng sâu, vắng lặng).

 Này Xá-lợi-phất, Bồ Tát Vô Ngôn hiện ra thân như vậy thì có thể điều phục (dạy dỗ, uốn nắn cho thuần thục) vô lượng chúng sinh; vì thế cậu lặng im, không nói gì. Này Xá-lợi-phất, nay ta giảng bộ kinh Đại Tập này, Bồ Tát Vô Ngôn sẽ ở trong đó làm lợi ích lớn cho vô lượng chúng sinh."

 Khi ấy Bồ Tát Vô Ngôn, nhờ sức nguyện của mình và sức thần thông đạo hạnh, khiến cho các vị trời, rồng, Dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có thần lực), Càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời, sống bằng hương thơm), A-tu-la (loài thần hay ganh đua, chiến đấu với chư thiên), Ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), Khẩn-na-la (thần ca múa), Ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), cùng các tỳ-kheo (tăng, người xuất gia nam), tỳ-kheo-ni (ni, người xuất gia nữ), ưu-bà-tắc (cư sĩ nam tại gia giữ giới), ưu-bà-di (cư sĩ nữ tại gia giữ giới), mỗi người đều tự thấy trong tay phải mình có một hoa sen lớn như bánh xe, màu sắc và hương thơm đầy đủ, đẹp đẽ bậc nhất, ai thấy cũng ưa thích. Trên mỗi đài hoa có một vị Bồ Tát ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), thân được trang nghiêm bằng ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ (những đặc điểm hình dáng tốt đẹp của bậc đại nhân, như Phật và Bồ Tát).

 Bồ Tát Vô Ngôn hiện những phép thần thông lớn như vậy rồi, cúi đầu chắp tay nói: "Nam-mô Phật-đà! Nam-mô Phật-đà! (Con xin quy kính đức Phật!)" Tất cả các Bồ Tát trên những đài hoa sen cũng đồng thanh nói như vậy: "Nam-mô Phật-đà! Nam-mô Phật-đà!" Vừa nói xong, mặt đất của các thế giới nhiều như số cát của mười sông Hằng đều chấn động theo sáu cách (rung chuyển, nổi dậy, vang dội… theo sáu kiểu khác nhau, điềm lành khi có việc lớn). Các vị trời trong hư không dùng hương thơm, hoa đẹp và đủ loại âm nhạc cúng dường Phật. Bấy giờ, Vô Ngôn nhờ sức thần của Phật và sức nguyện của mình, cùng các Bồ Tát vọt lên hư không cao bằng bảy cây đa-la (loại cây cọ rất cao ở Ấn Độ, dùng làm đơn vị đo chiều cao), hướng thẳng về Phật mà nói kệ (bài thơ tụng trong kinh):

 Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật) vốn không có sắc (hình tướng vật chất) mà hiện ra sắc, lại cũng không đắm nhiễm nơi sắc.

 Nếu có chúng sinh bước vào Phật pháp, làm sao biết được sắc chân thật?

 Chẳng phải trong khối sắc mà có Như Lai, cũng chẳng phải lìa sắc mà có Như Lai.

 Như Lai đã lìa mọi khối sắc, vì thương xót chúng sinh nên hiện ra sắc.

 Như Lai vì thương xót chúng sinh, nên dùng các tướng tốt vẻ đẹp trang nghiêm thân sắc.

 Thật ra không có sắc tướng mà vẫn vì mọi người giảng nói, cho nên Như Lai khó thể nghĩ bàn.

 Chính pháp của Như Lai không có văn tự; đã lìa văn tự thì cũng không có tiếng.

 Không văn tự, không có gì để nói, rất sâu xa, vắng lặng, không còn tâm tìm xét.

 Như Phật trước kia ngồi dưới cây Bồ-đề, các pháp Ngài giác ngộ cũng đều như thế.

 Pháp này không chữ, không âm thanh, cũng không tạo tác, không thể nói ra.

 Các pháp như vậy không có hình tướng, vì đã xa lìa mọi tướng.

 Nếu tất cả các pháp đều không có tướng, thì Như Lai làm sao diễn nói?

 Như Lai đầy đủ lòng đại từ bi (thương yêu, ban vui và cứu khổ cho chúng sinh), vì vậy thương xót mà làm lợi ích.

 Pháp không thể nói mà vẫn diễn nói, đồng thời biết thật rằng không thể nói.

 Như Lai biết rõ điều không thể nói, cũng biết bản tính của âm thanh là không, là vắng lặng.

 Biết rõ đúng như thật mọi ý nghĩa, cho nên gọi là Phật, bậc giác ngộ chân thật.

 Pháp được nói ra gọi là thế đế (chân lý theo cách nói quy ước của thế gian), Như Lai giác biết nó đúng như thật.

 Thế đế không ra ngoài cái không có tự tính, không thể tạo tác, không có giới hạn.

 Chân thật thì không có sắc, không có hình tướng, vì chúng sinh nên hiện ra đủ loại sắc.

 Biết pháp vốn là không-pháp, bậc Tôn Quý không ai hơn ấy vì chúng sinh mà diễn nói.

 Khi tôi mới sinh, nhận lời dạy của các vị trời, vì thế lặng im không nói gì.

 Hết lòng nhớ nghĩ Pháp, suy ngẫm Pháp, vì thế chẳng thấy sắc và tiếng.

 Nếu được vào pháp giới sâu xa (thể tính chân thật, chung khắp của mọi sự vật), khi ấy liền không còn sắc, tiếng…

 Nếu xa lìa được tâm nghiệp (hành động của ý), liền xa lìa được khẩu nghiệp (hành động của miệng).

 Không có lời nói chính là lời; dù có nói năng cũng là không lời.

 Lời chẳng phải do làm ra, cũng chẳng phải do nói ra, vì bản tính của lời nói vốn vắng lặng.

 Nay tôi hết lòng nhớ nghĩ Bồ-đề, cũng hết lòng tu con đường ấy.

 Nay tôi nói lời vô thượng (cao tột, không gì hơn) này, cũng sẽ chắc chắn đạt được đạo chân thật.

 Tâm tôi không nắm bắt được đạo Bồ-đề, miệng và việc làm của miệng cũng không nắm bắt được.

 Bồ-đề vô thượng chính là không, bản tính xưa nay luôn vắng lặng.

 Như tính của Bồ-đề, tiếng nói cũng vậy, vì không thấy, không nắm giữ pháp tính (bản tính chân thật của các pháp).

 Tiếng của tôi như vậy không thể thấy, Bồ-đề tôi cầu cũng như vậy.

 Vì Bồ-đề nên có tu hành, mà việc tu hành ấy cũng không có nơi để đến.

 Việc tu hành như vậy không có nơi đến, cho nên chỗ của Bồ-đề là chỗ chẳng phải chỗ.

 Sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người từ bờ khổ sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) cũng như Bồ-đề, mọi pháp lành cũng như vậy.

 Mọi lời nói đều là không lời, trong chỗ không lời mà nói được lời.

 Nếu có sự bố thí, tiếng nói vi diệu, người chủ bố thí và của cải đem cho,

 những sự bố thí như thế chính là Bồ-đề, tất cả đều không thể nói ra.

 Nếu bố thí có thể nói ra bằng miệng, thì thể của Bồ-đề cũng phải nói ra được.

 Tính của Bồ-đề như hư không, mọi âm thanh cũng như vậy.

 Nếu có tâm biết được đúng như thật, biết rồi cũng nói ra được thành tiếng,

 rồi theo chỗ biết rằng tiếng ấy diệt ngay nơi nó, đó chính là tướng chân thật của Bồ-đề.

 Nếu xa lìa được nghiệp của thân, miệng và ý, thì mọi phiền não (những tâm trạng làm rối loạn, khổ não như tham, giận, si mê) cũng vậy,

 đó chính là tất cả các ba-la-mật, là pháp tính chân thật mà Như Lai đã nói.

 Bố thí không ở trong Bồ-đề, Bồ-đề không ở trong bố thí.

 Hai pháp như thế chính là âm thanh, cũng không có chỗ trụ, không có nơi đến.

 Nếu ai biết được như vậy, người ấy là đại Bồ Tát chân thật.

 Nếu lúc bố thí không sinh lòng kiêu ngạo, người ấy là đại thí chủ vô thượng.

 Giữ gìn giới cấm (những điều răn cấm Phật chế ra) chính là tiếng, không hình sắc, không nơi đến.

 Các pháp không sinh cũng không diệt, đó là tướng trì giới vô thượng.

 Giới cấm như vậy không ai làm ra được, cũng không có nghiệp thân, miệng, ý.

 Nếu không xuất hiện, không diệt mất, không tạo tác, sao có thể nói đó là giới cấm?

 Vì để truyền bá nên phát ra âm thanh; chúng sinh đặt tên, gọi đó là giới cấm.

 Như các giới cấm, tiếng cũng như vậy; hai pháp ấy đều là vô lậu (không còn rỉ chảy, vướng mắc phiền não).

 Miệng nói ra là vì giới, nên nói đủ các sự trang nghiêm.

 Âm thanh thật ra không có các sự trang nghiêm; biết đúng như thật thì chẳng có gì cả.

 Nghiệp thân, nghiệp miệng và nghiệp tâm có thể hồi hướng (chuyển công đức để hướng về một mục đích) giới này về Bồ-đề.

 Tiếng của giới cấm và Bồ-đề, hai pháp như vậy giống như hư không.

 Nếu ai biết được như thế, người ấy đang đi đúng nơi của hạnh trì giới,

 liền có thể đến được bờ bên kia của giới; nơi ấy rất sâu xa, khó thấy được.

 Tiếng nói về nhẫn chính là không; tính không thì không có chỗ, không tạo tác.

 Nhẫn nhục và không là hai pháp, nhưng không sai khác, giống như hư không.

 Tiếng của nhẫn nhục không do sắc làm ra, không thể nhìn thấy, không có chỗ ở.

 Nếu ai tu tập tâm bình đẳng, đó là tướng chân thật của nhẫn.

 Nhẫn nhục tuy từng niệm (từng khoảnh khắc tâm) đều diệt, mà vẫn luôn đi cùng thân xác thịt.

 Mọi văn tự đều vô lậu; chúng sinh đặt tên, gọi đó là nhẫn nhục.

 Nếu ai điều phục được thân, miệng, ý, đó là nhẫn nhục vô thượng.

 Nếu ai nhẫn được ngay cả với chính sự nhẫn nhục, đó cũng là nhẫn vô thượng.

 Nếu có chúng sinh băm nát thân mình, từng đốt từng khúc vụn ra như hạt mè,

 mà mình quán thân như cỏ cây khô, thì gọi đó là thân nhẫn (nhẫn nơi thân).

 Nếu khi nghe lời độc ác chửi mắng, tâm không lay động, an trụ đúng theo pháp,

 quán sát âm thanh như hư không, đó là khẩu nhẫn (nhẫn nơi lời nói) vô thượng.

 Nếu thông suốt nguyên nhân của phiền não, xa lìa mọi phiền não,

 thì gọi đó là tâm nhẫn (nhẫn nơi tâm), không bị phiền não nào làm ô nhiễm.

 Như nhẫn chính là tính của Bồ-đề, nghiệp thân, miệng, ý cũng như vậy.

 Nếu hồi hướng được những điều ấy về Bồ-đề, thì gọi là đạt được Bồ-đề.

 Nếu có chúng sinh siêng năng tinh tấn, bậc trên, bậc giữa, bậc dưới, thô hay tế,

 trong vô lượng kiếp (thời gian cực kỳ dài lâu) tu tập, mà không đạt được gì, cũng không có chỗ cùng tận.

 Nếu không nắm bắt được người tinh tấn, cho nên Bồ-đề gọi là "không có gì để được".

 Nếu không nắm bắt tất cả các pháp, đó là siêng năng tinh tấn vô thượng.

 Nếu ai tinh tấn được như vậy, không tăng không giảm, giống như hư không,

 người như vậy chính là đại Bồ Tát, siêng năng tinh tấn, không sợ hãi gì.

 Mọi thiền định không có sự tích tụ, không tạo tác, không có nơi đến.

 Nếu ai suy ngẫm được tất cả các pháp như thế, đó là thiền ba-la-mật chân thật.

 Xa lìa mọi sắc xấu ác, thân ác, miệng ác cũng vậy,

 đốt cháy được mọi phiền não, đó là thiền ba-la-mật chân thật.

 Nếu quán được tính chân thật của tâm, thì trong mọi pháp cũng không thấy có tâm.

 Nếu không tâm mà xa lìa tâm, đó là thiền ba-la-mật chân thật.

 Nếu quán được tâm và Bồ-đề, đó là cái thấy chân thật vô thượng.

 Nếu có cái thấy chân thật như vậy, thì đạt Bồ-đề chẳng phải khó.

 Nếu biết và thấy được rằng không có văn tự, mọi pháp không sinh không diệt,

 nếu quán thấy được như thế, thì gọi là đại trí tuệ.

 Dù miệng nói về trí tuệ, trí tuệ cũng không trụ ở tiếng nói của miệng.

 Nếu biết tiếng của miệng thật ra không có tiếng, đó là chân tính của trí tuệ.

 Nếu pháp không trụ ở bên này hay bên kia, khoảng giữa cũng không có chỗ trụ,

 tính của mọi pháp không có chỗ trụ, đó là đại trí tuệ vô thượng.

 Không văn tự, không hành động, không hình tướng, không tự tính,

 không có hai tướng lấy và bỏ, người như thế gọi là bậc đại trí vô thượng.

 Nếu quán tất cả các ba-la-mật, thấy bản tính chúng bình đẳng như hư không,

 thì gọi là "không gì sánh bằng", vì quán được mọi pháp đều bình đẳng.

 Nếu thấy bình đẳng được mọi pháp, cũng quán được chúng sinh đều bình đẳng,

 quán bình đẳng được tất cả chư Phật, thì trí tuệ đạt được không gì sánh bằng.

 Nếu các Bồ Tát có trí, quán được pháp không gì sánh bằng như thế,

 liền đạt được quả Bồ-đề vô thượng, giống như chỗ chư Phật đời trước đã đạt.

 Khi Bồ Tát Vô Ngôn nói bài kệ này, có một vạn hai nghìn na-do-tha (đơn vị số đếm rất lớn của Ấn Độ, khoảng trăm vạn hoặc nghìn vạn) chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu quả giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật); sáu vạn Bồ Tát đạt được vô sinh nhẫn (trí tuệ thấu suốt và an nhiên chấp nhận rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Khi ấy, các Bồ Tát trên đài hoa đều rời chỗ ngồi đứng dậy, cúi đầu sát đất lạy Phật, rồi dùng hoa sen đẹp cung kính cúng dường Bồ Tát Vô Ngôn, miệng nói: "Chúng tôi biết ơn, nay chúng tôi đền ơn."

 Khi ấy Xá-lợi-phất thưa: "Thưa Thế Tôn, các Bồ Tát này vì nhân duyên gì mà nói như vậy: 'Chúng tôi biết ơn, nay chúng tôi đền ơn'?" Phật nói: "Này Xá-lợi-phất, các Bồ Tát này đều nhờ Bồ Tát Vô Ngôn mà phát tâm Bồ-đề, vì vậy nói: 'Chúng tôi biết ơn, nay chúng tôi đền ơn.' Nay họ lại nhờ Bồ Tát Vô Ngôn mà được nghe nhận bộ kinh Đại Tập như thế này, và được đến đây thấy và cúng dường ta."

 Bấy giờ Bồ Tát Vô Ngôn bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, con có điều nghi, nay muốn thưa hỏi, xin Như Lai thương xót cho phép." Phật nói: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người tu tại gia hay xuất gia), cứ tùy ý hỏi, ta sẽ nói cho ông."

 Khi ấy Xá-lợi-phất nói với Bồ Tát Vô Ngôn: "Này nhân giả (cách gọi tôn trọng người đối diện), nếu không có lời nói thì làm sao hỏi được?" Vô Ngôn đáp: "Thưa Đại đức (cách gọi tôn kính vị tăng có đức lớn), tất cả các pháp đều không lời, không chữ, không nói. Vì sao? Vì tính của tất cả chúng sinh là không lời. Do có giác quán nên mới có tiếng phát ra. Nếu không có giác quán thì làm sao có tiếng, làm sao có thể nói, làm sao có chữ? Thưa Đại đức, trong giác quán không có chữ, không có tiếng; lìa giác quán cũng không có tiếng và chữ. Thể của giác quán chính là chẳng phải giác quán. Tôi làm ra văn tự mà cũng không giác quán. Tôi nhờ giác quán mà có công đức lớn. Nếu quán được pháp sâu xa như thế, thì gọi đó là mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả nối nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh cho đến già chết). Cái gì từ duyên mà sinh thì là không, là vắng lặng, không có tướng cố định. Nếu ai biết đúng như thật như vậy, đó là biết đúng như thật pháp tính.

 Thưa Đại đức, các pháp đều do nhân duyên hòa hợp mà có; nhưng trong sự hòa hợp ấy, thật không có người làm, người sinh, người xuất hiện. Vì thế các pháp không có chủ, không âm, không tiếng, không tâm, không có giác quán mà cũng chẳng phải không giác quán. Vì sao? Vì do nhân duyên điên đảo (thấy sai sự thật, lấy giả làm thật) mà có xuất hiện và diệt mất. Vì vậy, nếu có người hỏi, người nghe và người giải thích, thì họ không hợp không tan, là một tướng, là không tướng. Thưa Đại đức, người hỏi khó chính là lòng đại bi. Tôi có lòng đại bi nên hỏi Phật. Hỏi như thế là hỏi bằng lòng thương, chẳng phải hỏi bằng miệng. Hỏi bằng miệng là cách hỏi của hàng Thanh văn. Thanh văn (người tu nghe tiếng Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) vì bám vào tiếng nên gọi là Thanh văn. Bồ Tát thương xót khắp cả, nên không hỏi bằng miệng."

 Xá-lợi-phất nói: "Này thiện nam tử, nếu tính của tất cả các pháp đều không cố định, thì tính của tất cả chúng sinh cũng không cố định. Nếu không cố định, thì Bồ Tát vì ai mà tu lòng thương?" Vô Ngôn đáp: "Thưa Đại đức, nếu các chúng sinh có tính cố định, thì tất cả Bồ Tát sẽ không bao giờ tu lòng thương. Tất cả chúng sinh thật ra chẳng phải chúng sinh; chỉ vì điên đảo mà có ý tưởng cho là chúng sinh. Vì thế Bồ Tát tu tập lòng thương, để phá điên đảo mà giảng nói về vô ngã (không có một cái 'tôi' thường còn, độc lập). Thưa Đại đức, Bồ Tát ma-ha-tát (Bồ Tát lớn) không phải vì phá cái 'có' mà nói Chính pháp; không phải vì phá cái ngã (cái 'tôi'), cái thọ mạng (cái 'tôi' kéo dài một đời sống), cái sĩ phu (cái 'tôi' làm chủ hành động) mà tu từ bi, giảng nói Chính pháp; mà là vì để biết pháp giới sâu xa chân thật nên mới giảng pháp. Pháp giới chân thật chính là không tam-muội (trạng thái thiền định quán thấy các pháp đều trống rỗng, không thật), vô tướng (quán thấy các pháp không có hình tướng cố định), vô nguyện (không còn mong cầu, tạo tác gì)."

 Xá-lợi-phất nói: "Lành thay, lành thay, thiện nam tử! Tôi cũng biết rõ đúng như thật như vậy, sở dĩ hỏi chỉ để thử trí tuệ của ông thôi; hỏi là để Phật pháp được tăng trưởng, hỏi là để làm lợi ích cho chúng sinh."

 Bấy giờ Bồ Tát Vô Ngôn bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, như trong kinh nói, có hai nhân duyên sinh ra chính kiến (cái thấy đúng đắn về sự thật), đó là nghe tiếng và suy ngẫm khéo léo. Xin Ngài thương xót, vì các Bồ Tát mà giảng rộng: thế nào là nghe tiếng và suy ngẫm khéo léo mà sinh ra chính kiến?" Phật nói: "Này thiện nam tử, hãy hết lòng lắng nghe, ta sẽ phân biệt giải thích cho ông.

 Này thiện nam tử, vì tâm Bồ-đề mà nghe pháp, đó là nghe tiếng; hết lòng nhớ nghĩ tâm Bồ-đề, đó là suy ngẫm khéo léo; quán xét tâm Bồ-đề, đó gọi là chính kiến. Lại nữa, này thiện nam tử, vì đạo Bồ-đề mà nghe pháp, đó là nghe tiếng; không xa lìa đạo, đó là suy ngẫm khéo léo; an trụ đúng theo pháp, đó là chính kiến. Vì điều phục tâm mà nghe pháp, đó là nghe tiếng; xa lìa tâm ác, đó là suy ngẫm khéo léo; được tâm lành, đó là chính kiến. Vì trang nghiêm pháp lành mà nghe pháp, đó là nghe tiếng; tu tập sự trang nghiêm, đó là suy ngẫm khéo léo; nguyện hướng về Bồ-đề, đó là chính kiến. Vì nghe pháp lành, đó là nghe tiếng; làm tăng trưởng pháp lành, đó là suy ngẫm khéo léo; nguyện hướng về Bồ-đề, đó là chính kiến.

 Vì nghe về bố thí, đó là nghe tiếng; buông bỏ được tất cả, đó là suy ngẫm khéo léo; không mong cầu quả báo, đó là chính kiến. Vì nghe về các giới, đó là nghe tiếng; hết lòng giữ giới, đó là suy ngẫm khéo léo; nguyện hướng về Bồ-đề, đó là chính kiến. Vì nghe về pháp nhẫn, đó là nghe tiếng; bị đánh mắng không trả đũa, đó là suy ngẫm khéo léo; nguyện hướng về Bồ-đề, đó là chính kiến. Vì nghe về tinh tấn, đó là nghe tiếng; phá bỏ lười biếng, đó là suy ngẫm khéo léo; nguyện hướng về Bồ-đề, đó là chính kiến. Vì nghe về tam-muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên chú vào một điểm), đó là nghe tiếng; làm thanh tịnh được thân tâm, đó là suy ngẫm khéo léo; nguyện hướng về Bồ-đề, đó là chính kiến. Vì nghe về các trí tuệ, đó là nghe tiếng; nghe rồi quán xét đúng đắn, đó là suy ngẫm khéo léo; nguyện hướng về Bồ-đề, đó là chính kiến.

 Nghe về bốn pháp nhiếp hóa (bốn cách thu phục, gần gũi để dìu dắt chúng sinh: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ), đó là nghe tiếng; thu phục chúng sinh, đó là suy ngẫm khéo léo; biết rằng pháp nhiếp hóa ấy không lấy, không làm, là không, chẳng có gì cả, đó là chính kiến. Nghe về năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước), đó là nghe tiếng; được thân tâm nhẹ nhàng, đó là suy ngẫm khéo léo; nguyện hướng về Bồ-đề, đó là chính kiến. Nghe về bốn vô ngại (bốn khả năng hiểu và nói không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn ngữ, về biện thuyết), đó là nghe tiếng; tu tập sự vô ngại, đó là suy ngẫm khéo léo; nguyện hướng về Bồ-đề, đó là chính kiến. Nghe về bốn y (bốn điều nương tựa: nương pháp không nương người, nương nghĩa không nương chữ, nương trí không nương thức, nương kinh nói rõ nghĩa rốt ráo không nương kinh chưa nói rõ), đó là nghe tiếng; siêng tu bốn y, đó là suy ngẫm khéo léo; nguyện hướng về Bồ-đề, đó là chính kiến.

 Nghe về ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy pháp tu giúp đi đến giác ngộ), đó là nghe tiếng. Nếu nghe giảng về bốn niệm, đó là chỗ bốn niệm xứ (bốn phép quán: thân không sạch, cảm thọ là khổ, tâm vô thường, các pháp vô ngã); nghe nói về sự xả bỏ, đó là chỗ bốn chính cần (bốn sự siêng năng đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều lành chưa sinh, tăng điều lành đã sinh); nghe nói về khối định, đó là bốn như ý túc (bốn nền tảng của thần lực thiền định: mong muốn, tinh tấn, chuyên tâm, quán xét); nghe nói về không sợ hãi, đó là chỗ các căn (năm căn: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ, định, tuệ, như gốc rễ nảy sinh điều lành); nghe nói về không gì phá hoại được, đó là chỗ các lực (năm lực: năm căn ấy khi đã mạnh thành sức lực); nghe nói về lìa phiền não, đó là bảy giác chi (bảy yếu tố của giác ngộ); nghe nói về biết đúng các pháp, đó là tám chính đạo (tám con đường đúng: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ đúng, định đúng). Đó là suy ngẫm khéo léo, không bám vào đoạn kiến hay thường kiến (cái thấy sai cho rằng chết là hết, hoặc cho rằng có cái gì thường còn mãi). Dùng đạo như vậy nguyện hướng về Bồ-đề, đó là chính kiến.

 Nghe về pháp bốn đế (bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ là tập, sự diệt khổ là diệt, con đường diệt khổ là đạo), đó là nghe tiếng; biết khổ, lìa tập, chứng diệt, tu đạo, đó là suy ngẫm khéo léo; thấy pháp như thế không sinh không diệt, đó là chính kiến. Nghe về ba giải thoát (ba cửa giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện), đó là nghe tiếng; tin không tam-muội, không sợ vô tướng, không nghi vô nguyện, đó là suy ngẫm khéo léo; dùng pháp như thế nguyện hướng về Bồ-đề, gọi là chính kiến. Tu không tam-muội để điều phục tâm, thấy rõ ràng; tu tập vô tướng để trừ giác quán; tu tập vô nguyện để (vì chúng sinh mà) tìm vào các cõi; đó là chính kiến.

 Nghe về pháp phát tâm, đó là nghe tiếng; tu đạo Bồ-đề, đó là suy ngẫm khéo léo; tâm không thối lui, đó là chính kiến. Gặp được thiện tri thức (người thầy, người bạn hiền dẫn dắt trên đường tu), đó là nghe tiếng; cúng dường, gần gũi, đó là suy ngẫm khéo léo; nhận lời dạy bảo, đó là chính kiến. Nghe về pháp giới, đó là nghe tiếng; quán pháp giới, đó là suy ngẫm khéo léo; an trụ đúng theo pháp, đó là chính kiến. Thấy Phật Thế Tôn, gọi là nghe tiếng; nhớ nghĩ các Bồ Tát, gọi là suy ngẫm khéo léo; đạt được đạo rốt ráo, đó là chính kiến. Lúc đầu nghe tám vạn bốn nghìn pháp môn, đó là nghe tiếng; quán xét các chúng sinh có những nơi hành động như thế, đó là suy ngẫm; điều phục tám vạn bốn nghìn căn tính, đó là chính kiến.

 Này thiện nam tử, bất cứ nhân duyên nào sinh ra được pháp lành, đó là nghe tiếng; nghe rồi không rời các nhân duyên lành, gọi là suy ngẫm khéo léo; dùng pháp như thế nguyện hướng về Bồ-đề, đó là chính kiến. Này thiện nam tử, hai pháp này không có sai khác, tức là suy ngẫm khéo léo và chính kiến. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều bình đẳng, không hai. Suy ngẫm khéo léo này quán được sự bình đẳng, vì đó là chính kiến. Không tăng không giảm, đó là chính kiến. Không lấy không bỏ, đó là chính kiến. Không có việc làm và người làm, đó là chính kiến. Không có giác quán, đó là chính kiến. Không có niệm và chỗ niệm, đó là chính kiến. Không làm không nghĩ, đó là chính kiến. Không một không hai, đó là chính kiến.

 Một cửa, một vị, một thừa (một cỗ xe, tức một con đường đưa đến giác ngộ), một hạnh, tính ấy là một; không có các phiền não, kiêu mạn và những trói buộc khác; không nghe không nói, không dơ không sạch; tính của pháp giới không thể phân biệt; như như bất động (vẫn y nguyên như thế, không lay động), ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) bình đẳng; không có ngã và cái thuộc về ngã; không có chúng sinh, thọ mạng, sĩ phu; không chữ, không tiếng, không thể nói ra, không biết, không thấy; đối với tất cả các pháp được tâm biết đủ; xa lìa các tướng; dứt hết mọi nhà cửa của niềm vui và giác quán (?); cho đến khi khen ngợi Phật cũng không khởi tướng về Phật. Nếu khi nhập định, quán pháp giới sâu xa như thế, gọi là suy ngẫm khéo léo; khi ra khỏi định, vì chúng sinh mà giảng nói pháp giới sâu xa như thế, đó gọi là chính kiến." Khi nói pháp này, mười nghìn Bồ Tát đạt được chính kiến ấy.

 Bấy giờ Xá-lợi-phất nói với Bồ Tát Vô Ngôn: "Này thiện nam tử, ông nghe pháp từ ai mà được chính kiến?" Bồ Tát Vô Ngôn đáp: "Thưa Đại đức, nếu có người không nắm bắt tâm Bồ-đề ở quá khứ, vị lai, hiện tại, tôi nghe pháp từ người ấy mà được chính kiến. Người ấy quán ba đời bình đẳng, mọi pháp bình đẳng; đối với mọi pháp không khởi giác quán; tâm không trụ ở pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác nên, có sinh có diệt) hay vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt); xa lìa mọi tướng chúng sinh mà vẫn vì chúng sinh tu các hạnh khổ; lại xa lìa hai thứ tướng: một là tướng chúng sinh, hai là tướng tâm. Xa lìa hai mối ấy, biết pháp tính chân thật. Pháp tính chân thật thì không có 'có' cũng không có các cõi có (?). Người ấy thông suốt mọi pháp sâu xa của chư Phật mà không sinh kiêu mạn tự nói rằng 'ta biết'.

 Thưa Đại đức, tôi nghe nhận Chính pháp từ người ấy. Người ấy cũng không nói một chữ nào, mà khiến cho mọi người đều thích nghe. Người ấy biết pháp chân thật không thể nói ra, nhưng vì chúng sinh mà nói. Người ấy ra khỏi thế gian, không bị thế gian làm ô nhiễm; tu tập rốt ráo mà không ai biết là tu hay không tu. Tôi nghe nhận Chính pháp từ người ấy. Người ấy an trụ nơi pháp tính, đối với tính chúng sinh không khởi phân biệt; quán tính chúng sinh, pháp tính và tính không đều bình đẳng. Tôi nghe pháp ở bên người như thế. Người ấy không ngồi dưới cây Bồ-đề, không đứng, không đi, không ngủ, không nằm, không mê không tỉnh mà đạt được Bồ-đề. Đạt Bồ-đề rồi, trọn không khởi tướng mà nói rằng mình đã đạt Bồ-đề; tất cả chúng sinh cũng không biết người ấy đã đạt Bồ-đề. Vì không được mới là được, nên không có tướng được.

 Thưa Đại đức, Chính pháp thì không có ánh sáng. Không có ánh sáng thì không có chỗ ở. Không có chỗ ở thì không có thân. Không có thân thì không có sợ hãi. Không sợ hãi thì không xuất hiện. Không xuất hiện thì không sinh. Không sinh thì không diệt. Không diệt thì không bám dính. Không bám dính thì không lay động. Không lay động thì không đổi khác. Không đổi khác thì không nhanh không tối (?). Không nhanh không tối thì không có giác quán. Không giác quán thì không có thế gian. Không có thế gian thì không có khí thế gian (thế giới vật chất như cái đồ chứa đựng chúng sinh). Không có khí thế gian thì không có tham. Không tham thì tính thanh tịnh. Tính thanh tịnh thì không hợp với phiền não. Không hợp với phiền não thì không điên đảo. Không điên đảo thì bình đẳng. Bình đẳng thì chân thật. Chân thật thì không sinh không diệt. Không sinh không diệt gọi là từ nhân duyên. Từ nhân duyên thì không đi không đến. Không đi không đến thì không có cảnh giới. Không cảnh giới thì không có câu chữ. Không câu chữ thì không cuồng loạn. Không cuồng loạn thì không có nghe. Không nghe thì không có làm. Không làm thì không có trụ. Không trụ thì không có chữ. Không chữ thì không có tướng. Không tướng thì vượt qua phạm vi của tâm, ý, thức (các tầng hoạt động của tâm: suy nghĩ, phân biệt, nhận biết). Vượt qua tâm ý thức thì vắng lặng. Vắng lặng thì không nóng bức. Không nóng bức thì không giận dữ. Không giận dữ thì rốt ráo. Rốt ráo thì không có gì. Không có gì thì chính là Niết-bàn (trạng thái phiền não đã tắt hết, giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử). Đó gọi là Pháp. Thưa Đại đức, đó chính là Chính pháp, đó chính là nói pháp, đó chính là nghe pháp, đó chính là chính kiến.

 Thưa Đại đức, chính kiến là không thấy có thân, không thấy việc làm của thân và cái bệnh của việc làm (?); không thấy có cái thấy; không sinh tham đắm; không giác không quán. Đó gọi là thánh kiến, chính kiến của Phật pháp. Lại nữa, thưa Đại đức, quán vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật, gốc của mọi khổ), ái (lòng tham luyến) và giải thoát là bình đẳng, không sai khác, đó gọi là chính kiến. Thấy như vậy rồi, không bám không lấy, đó gọi là thánh kiến. Lại nữa, thưa Đại đức, quán tham, sân (giận dữ), si (si mê) với không, vô tướng, vô nguyện là bình đẳng không hai; không thấy tướng mà thấy cái tướng của vô tướng, đó gọi là thánh kiến. Không quán một hay hai đối với mọi pháp, gọi là thánh chính kiến.

 Lại nữa, thưa Đại đức, nếu quán được ta và chúng sinh là bình đẳng; vì chúng sinh bình đẳng nên Như Lai bình đẳng; vì Như Lai bình đẳng nên Phật pháp bình đẳng; vì Phật pháp bình đẳng nên Thánh chúng (cộng đồng các bậc thánh tu hành) bình đẳng; vì Thánh chúng bình đẳng nên lòng đại từ bình đẳng; vì lòng từ bình đẳng nên hư không bình đẳng, bằng cách trụ mà không trụ. Bình đẳng như thế gọi là thánh chính kiến. Thưa Đại đức, như mọi pháp, tiếng cũng như vậy. Như tiếng tức là thánh kiến, tức là chính kiến. Thưa Đại đức, thánh chính kiến cũng không sinh không xuất hiện; nếu không sinh không xuất hiện, thì nghe pháp từ ai?"

 Xá-lợi-phất nói: "Theo chỗ tôi hiểu nghĩa ông nói, thì tất cả các pháp đều không có lời nói." "Thưa Đại đức, đúng vậy, đúng vậy. Tất cả các pháp thật không có lời nói." "Này thiện nam tử, nếu nói rằng Như Lai thành tựu công đức, thì trong lời nói ấy mắc tội gì?" "Thưa Đại đức, nếu nói như vậy, nên biết người ấy có lỗi lớn. Vì sao? Vì công đức của Như Lai không cố định. Tại sao thế? Vì không phúc không tội nên gọi là Như Lai. Nếu quán thấy Như Lai có công đức, thì đó gọi là ham muốn. Có ham muốn thì là ham muốn lớn. Có ham muốn, ham muốn lớn thì là lỗi lầm."

 "Này thiện nam tử, thế nào thì được gọi là không lỗi lầm?" "Thưa Đại đức, như đại thứ năm (vật chất chỉ có bốn đại là đất, nước, lửa, gió, nên đại thứ năm vốn không có), như tình thứ bảy (chỉ có sáu giác quan, nên giác quan thứ bảy không có), như giới thứ mười chín (chỉ có mười tám giới, tức sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu sự nhận biết, nên giới thứ mười chín không có): không ra không vào, không sinh không diệt, không tạo tác, không có tâm ý thức, như thế mới gọi là không lỗi. Nếu có biết, có thấy, xa lìa chứng đắc và tu tập, thì gọi là tội lỗi. Nếu có các giới thì gọi là tội lỗi; nếu không có các giới thì gọi là không lỗi."

 Bấy giờ Phật khen Bồ Tát Vô Ngôn: "Lành thay, lành thay, thiện nam tử! Như ông đã nói, đó là nói khéo." Khi nói pháp này, một vạn hai nghìn Bồ Tát đạt được vô sinh pháp nhẫn. Bồ Tát Vô Ngôn lại bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, như Phật đã nói, Bồ Tát ma-ha-tát có bốn thứ sức mạnh, đó là sức tin, sức tinh tấn, sức nhớ nghĩ (niệm lực: sức ghi nhớ, giữ tâm không quên) và sức trí tuệ. Xin Như Lai phân biệt giảng rộng: thế nào gọi là bốn sức mạnh của Bồ Tát?" Phật nói: "Này thiện nam tử, hãy hết lòng lắng nghe, ta sẽ nói.

 Nếu Bồ Tát đối với Chính pháp của Phật tin sâu, hiểu thuận theo, không khởi tâm nghi, đó gọi là sức tin. Nếu siêng năng tinh tấn cầu Phật pháp, không ngừng không nghỉ, không nghi ngờ hối tiếc, đó gọi là sức tinh tấn. Nếu Bồ Tát cầu pháp lành, được rồi không mất, nhớ nghĩ tâm Bồ-đề, những thiện căn đã làm đều nguyện hướng về Bồ-đề, đó gọi là sức nhớ nghĩ. Nếu Bồ Tát tự mình suy ngẫm bên trong, không chạy theo lời người khác, biết rõ pháp tính, đó gọi là sức trí tuệ.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nếu có lòng tin gần gũi bậc thánh, đó gọi là sức tin; nếu cúng dường được những bậc thánh như thế, đó gọi là sức tinh tấn; hết lòng nghe nhận lời bậc thánh, đó gọi là sức nhớ nghĩ; nghe pháp bậc thánh rồi an trụ đúng theo pháp, đó gọi là sức trí tuệ. Lại nữa, này thiện nam tử, tin nghiệp và quả báo, đó gọi là sức tin; đã sinh lòng tin rồi không làm các điều ác, đó gọi là sức tinh tấn; nghiệp lành quá khứ đời này vẫn tăng thêm, đó gọi là sức nhớ nghĩ; biết các pháp có nhân có quả, đó gọi là sức trí tuệ. Lại nữa, này thiện nam tử, nếu tin rằng pháp của tâm không thể nói ra, đó gọi là sức tin; nếu nhờ lòng tin này mà điều phục được tâm, đó gọi là sức tinh tấn; nếu hết lòng được, đó gọi là sức nhớ nghĩ; quán pháp như huyễn hóa (như trò ảo thuật, có hình mà không thật), đó gọi là sức trí tuệ.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nếu thấy pháp là không, đó gọi là sức tin; nếu dứt tà kiến (cái thấy sai lệch), đó gọi là sức tinh tấn; nếu thấy trong ngoài đều không, vắng lặng mà không sinh sợ hãi, đó gọi là sức nhớ nghĩ; nếu quán thấy được đệ nhất nghĩa không (cái không ở tầng chân lý tối cao), đó gọi là sức trí tuệ. Lại nữa, này thiện nam tử, nếu quán thấy được vô tướng, vô nguyện, đó gọi là sức tin; vì người khác giảng nói vô tướng, vô nguyện, đó gọi là sức tinh tấn; hết lòng quán sát vô tướng, vô nguyện, đó gọi là sức nhớ nghĩ; biết rõ pháp ấy không thể nói ra, đó gọi là sức trí tuệ.

 Lại nữa, này thiện nam tử, bố thí được tất cả mà không cầu quả báo, đó gọi là sức tin; bố thí rồi không hối tiếc, cũng không ngừng nghỉ, luôn làm không dứt, đó gọi là sức tinh tấn; khi bố thí hết lòng nhớ nghĩ Bồ-đề, phát nguyện hồi hướng, đó gọi là sức nhớ nghĩ; không quán thấy tài vật, người nhận, người cho và quả báo, đó gọi là sức trí tuệ. Lại nữa, này thiện nam tử, nếu ai giữ gìn giới cấm thanh tịnh mà không cầu quả báo, đó gọi là sức tin; không sinh phiền não làm hủy hoại giới cấm, đó gọi là sức tinh tấn; hết lòng giữ gìn giới thanh tịnh như thế, nguyện hướng về Bồ-đề, đó gọi là sức nhớ nghĩ; quán thân, miệng, ý như trăng trong nước, như tiếng vang, như huyễn hóa, như ánh nắng dợn (ảo ảnh trên đồng khi trời nóng), đó gọi là sức trí tuệ.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nếu tu pháp nhẫn nhục mà không cầu quả, đó gọi là sức tin; nếu bị đánh mắng mà nhẫn chịu được, đó gọi là sức tinh tấn; vì nhẫn nhục mà tu tập từ bi và không buông lung, nguyện hướng về Bồ-đề, đó gọi là sức nhớ nghĩ; quán thân, miệng, ý hoàn toàn không có gì để nhẫn, đó gọi là sức trí tuệ. Lại nữa, này thiện nam tử, nếu biết rõ rằng nhờ siêng năng tinh tấn mới đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, chứ không phải lười biếng mà được, đó gọi là sức tin; nếu điều phục được tất cả chúng sinh, giữ gìn, nghe nhận, cúng dường Chính pháp, có thể vì chúng sinh mà chạy việc sai bảo, làm thanh tịnh được cõi Phật, đó gọi là sức tinh tấn; khiến được chúng sinh xa lìa lười biếng, siêng tu tinh tấn, nguyện hướng về Bồ-đề, đó gọi là sức nhớ nghĩ; nếu tu tinh tấn mà không tăng không giảm, đó gọi là sức trí tuệ.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nếu ưa vắng lặng, lìa bỏ chuyện đời, đó gọi là sức tin; nếu an trụ nơi không, vắng lặng, đạt được Tứ thiền và tám giải thoát (tám bậc thiền định giúp thoát khỏi sự trói buộc của các cõi), đó gọi là sức tinh tấn; nếu đối với các thiền không bị thối mất, đó gọi là sức nhớ nghĩ; nếu quán các thiền là vô thường, khổ, vô ngã, đó gọi là sức trí tuệ. Lại nữa, này thiện nam tử, nếu nghe tất cả các ba-la-mật và ba mươi bảy pháp trợ giúp Bồ-đề, tin mà không nghi, đó gọi là sức tin; nghe rồi lại vì chúng sinh mà giảng nói, đó gọi là sức tinh tấn; tâm khéo suy ngẫm, đó gọi là sức nhớ nghĩ; an trụ đúng theo pháp, đó gọi là sức trí tuệ.

 Lại nữa, này thiện nam tử, vì các chúng sinh mà tu tập lòng từ (lòng thương yêu, muốn ban vui), đó gọi là sức tin; thương xót chúng sinh, khiến họ lìa khổ, đó gọi là sức tinh tấn; quán sát pháp rồi tâm được vui mừng lớn, đó gọi là sức nhớ nghĩ; đối với kẻ thù người thân tâm đều bình đẳng, tu tập đại xả (buông bỏ, không thiên vị), đó gọi là sức trí tuệ. Lại nữa, này thiện nam tử, quán sát thân này do vô lượng điều xấu ác hợp thành, lừa dối kẻ phàm phu như tướng huyễn hóa, đó gọi là sức tin; khi chịu nỗi khổ của cái chết vẫn chuyên tâm buộc niệm vào Phật, Pháp, Tăng (ba ngôi báu) mà không tiếc thân mạng, đó gọi là sức tinh tấn; lại không sinh các tâm xấu: tâm Thanh văn, tâm Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không giảng dạy cho người khác), tâm tham, tâm giận, tâm si, tâm đố kỵ, tâm keo kiệt, tâm phạm giới, đó gọi là sức nhớ nghĩ; nếu quán pháp giới, phân biệt pháp giới, quán trí vô ngại, lại biết quá khứ, vị lai, hiện tại, đó gọi là sức trí tuệ.

 Lại nữa, này thiện nam tử, vui mừng gọi là tin; không thối lui gọi là tinh tấn; không cuồng loạn gọi là sức nhớ nghĩ; biết rõ ràng gọi là sức trí tuệ. Lại nữa, này thiện nam tử, nhờ sức tin nên có thể làm việc; nhờ sức tinh tấn nên việc được hoàn tất; nhờ sức nhớ nghĩ nên không bị sót mất; nhờ sức trí tuệ nên nói được đúng như pháp. Lại nữa, này thiện nam tử, quán lưới nghi, gọi là sức tin; xa lìa nghi, đó gọi là sức tinh tấn; không sinh nghi nữa, đó gọi là sức nhớ nghĩ; nói ra mà phá được nghi, đó gọi là sức trí tuệ. Lại nữa, này thiện nam tử, tin Phật pháp, đó gọi là sức tin; vì Bồ-đề mà tu hành, đó gọi là sức tinh tấn; được thuận nhẫn (sự chấp nhận, thuận theo chân lý ở mức ban đầu), đó gọi là sức nhớ nghĩ; được vô sinh nhẫn, đó gọi là sức trí tuệ. Này thiện nam tử, căn tin và lực tin không có sai khác; căn tinh tấn và lực tinh tấn, căn nhớ nghĩ và lực nhớ nghĩ, căn trí tuệ và lực trí tuệ cũng đều như vậy." Khi nói pháp này, trăm nghìn Bồ Tát đạt được địa vô sinh nhẫn, bốn vạn hai nghìn chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Lúc ấy trong hội có một vị Bồ Tát tên là Liên Hoa (nghĩa là Hoa Sen), nói với Bồ Tát Vô Ngôn: "Này thiện nam tử, vừa rồi ông hỏi Phật, Phật liền phân biệt giải thích cho ông, lòng ông có vui không?" Bồ Tát Vô Ngôn đáp: "Này thiện nam tử, tôi cũng không hỏi, không nghe một pháp nào, làm sao sinh vui?" Bồ Tát Liên Hoa nói: "Này thiện nam tử, ông ở chỗ Phật mà không nghe pháp sao?" Vô Ngôn đáp: "Chư Phật Như Lai đều không nói gì cả, tôi làm sao nghe? Vì sao? Vì tôi chẳng phải là pháp khí (đồ chứa pháp, tức người có khả năng tiếp nhận giáo pháp)." Liên Hoa hỏi: "Nay nếu ông không phải pháp khí, vậy là đồ chứa gì?" Vô Ngôn đáp: "Này thiện nam tử, thân tôi nay còn chẳng phải pháp khí, huống gì là đồ chứa khác." Liên Hoa hỏi: "Nếu ông không phải pháp khí chân thật, làm sao đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?"

 Vô Ngôn đáp: "Này thiện nam tử, A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cũng chẳng phải đồ chứa. Này thiện nam tử, nếu ngoài Phật pháp mà có Bồ-đề, thì nên biết là có đồ chứa. Tất cả Phật pháp chính là Bồ-đề, Bồ-đề chính là Phật pháp. Này thiện nam tử, vì vậy nếu tôi xa lìa phiền não thì không thấy Phật pháp, không thấy Bồ-đề. Phiền não, Bồ-đề và Phật pháp không sai khác. Nếu thấy Bồ-đề ngay trong phiền não, đó là cái thấy đúng như thật. Nếu lìa phiền não mà thấy Bồ-đề, đó gọi là cái thấy điên đảo." Liên Hoa hỏi: "Này thiện nam tử, thế nào gọi là cái thấy điên đảo?" "Thấy có ngã, thọ mạng, sĩ phu, ma-nạp (một tên gọi khác của cái 'tôi', nghĩa gốc là người trẻ tuổi), và ngoài những thứ ấy riêng có tham dục, sân hận, ngu si, đó gọi là cái thấy điên đảo. Tính của mọi pháp và tính của Bồ-đề không sai khác; không người làm, không người nhận; tính của ngã, chúng sinh, thọ mạng, sĩ phu, ma-nạp chính là tham dục, sân hận, ngu si; những pháp như thế chính là Bồ-đề; đó gọi là cái thấy đúng như thật.

 Ngay trong bốn đại (đất, nước, lửa, gió, bốn yếu tố tạo nên vật chất) và những gì do bốn đại tạo thành mà tìm Bồ-đề, chứ không tìm ở chỗ khác. Thế nào gọi là tìm? Khi tìm không thấy một vật gì. Không thấy tức là không có chỗ. Không có chỗ tức là không trụ. Không trụ tức là tính của tất cả các pháp. Tất cả các pháp nếu không có tự tính thì đó là thật tướng (bộ mặt chân thật của sự vật). Thật tướng thì không thường còn, không đoạn diệt, gọi là cái mấu chốt rốt ráo (?). Nếu ai thấy được những mấu chốt như thế, nên biết người ấy không trôi lăn, không tán loạn. Không trôi lăn, không tán loạn thì không sinh diệt, tức là Niết-bàn, tức là biết đúng như thật tất cả các pháp. Nếu như thế mà được Niết-bàn, đó là theo con đường của bậc thánh mà vào Niết-bàn. Vì vậy Như Lai nói trong kinh: tự mình không điều phục mà điều phục được người khác, tự mình không giải thoát mà giải thoát được người khác, tự mình không vắng lặng mà làm người khác vắng lặng được, tự mình không Niết-bàn mà khiến người khác được Niết-bàn, điều đó không thể có. Nếu tự mình điều phục rồi khiến người khác điều phục, tự mình giải thoát rồi khiến người khác giải thoát, tự mình vắng lặng rồi khiến người khác vắng lặng, tự mình Niết-bàn rồi khiến người khác Niết-bàn, điều đó mới có thể có.

 Này thiện nam tử, Bồ Tát ma-ha-tát tu đạo Bồ-đề thì hiểu rõ hành vi của tất cả chúng sinh; đối với các tướng của pháp và pháp giới không khởi phân biệt; khi tu mọi pháp lành cũng không thấy có bè lũ ma. Tuy cầu Phật pháp mà không thấy người cầu; tuy điều phục chúng sinh mà không thấy ta và người; tuy làm các việc mà không bị phiền não làm ô nhiễm; tuy thuận theo pháp thế gian mà không bị pháp thế gian làm nhiễm; gánh vác gánh nặng năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân thể, cảm thọ, tưởng, hành, thức) mà cũng không có chỗ trụ; xa lìa các giới mà không lay động pháp giới; tu pháp môn giải thoát mà không thối lui pháp lành; thấy rõ ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc) mà không xen lẫn phiền não; làm Đàn ba-la-mật (hạnh bố thí đến bờ giải thoát) mà không sinh kiêu mạn, cho đến Bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ đến bờ giải thoát) cũng như vậy; tùy theo mọi hạnh mà thật ra không làm một hạnh nào. Nếu tu được những hạnh như thế, nên biết đó chính là đi trên đạo Bồ-đề. Đối với đạo Bồ-đề và hạnh Bồ-đề không khởi phân biệt. Nếu làm hạnh đạo Bồ-đề như thế, thì trong các pháp không thấy có ngã, không tham không giận, không thân không thù, không có trở ngại. Nếu không có trở ngại thì là hạnh vô vi. Nếu là hạnh vô vi thì đó chính là đại Bồ Tát chân thật."

 Bồ Tát Liên Hoa hỏi: "Này thiện nam tử, vì nhân duyên gì mà gọi là Bồ Tát?" "Này thiện nam tử, vì làm cho chúng sinh giác ngộ điều họ chưa giác ngộ, nên gọi là Bồ Tát. Vì đánh thức được những chúng sinh đang ngủ say trong vô minh, nên gọi là Bồ Tát. Vì giảng nói pháp thuận theo Bồ-đề, nên gọi là Bồ Tát. Vì khiến chúng sinh ưa sâu sự vắng lặng, đó gọi là Bồ Tát. Bồ Tát làm tăng trưởng lời Phật, dựng cao ngọn cờ Chính pháp, che chở nhớ nghĩ Thánh chúng; đối với tâm Bồ-đề không lay động; không trụ nơi tâm Thanh văn hay Bích-chi-phật; trọn không bỏ tâm chí thành; phát nguyện rốt ráo, độ được người chưa được độ, cởi trói được người chưa được cởi; làm chỗ nương tựa cho người không nơi nương tựa; dập tắt được những gì chưa tắt, điều phục được phiền não; không thoát khỏi phiền não, thấy lỗi lầm của sinh tử mà vẫn tìm vào các cõi; tu không tam-muội mà không bỏ chúng sinh; tu tập vô tướng mà không bỏ ý tưởng về Bồ-đề; tu tập vô nguyện mà ưa sâu các cõi (để cứu độ); tuy ưa Phật pháp mà đối với tham thì không tham; biết pháp hữu vi có nhiều lỗi lầm mà trong lòng không bỏ hữu vi; tuy lìa mọi tối tăm mà chưa được ánh sáng lớn;

 được đại trí tuệ làm áo giáp; ưa sâu bố thí, lấy bố thí làm chuỗi ngọc trang sức; làm thanh tịnh cõi Phật; đầy đủ giới thanh tịnh, đầy đủ thệ nguyện, đầy đủ nhẫn nhục; điều phục được tất cả chúng sinh không biết nhẫn; siêng tu tinh tấn cầu thân không hư hoại; phá được cái thân thấp kém ham thích khoái lạc của cõi Dục (?); tuy nhận chịu các cõi mà tâm không hối tiếc; khéo biết phương tiện (cách thức khéo léo, linh hoạt để giáo hóa), luôn tự điều phục mình mà cầu Bồ-đề; vì các chúng sinh mà tu tập lòng từ; vì phá các khổ mà tu tập lòng bi (thương xót, muốn cứu khổ); vì điều phục kẻ chưa điều phục mà tu tập lòng hỷ (vui theo điều lành của người); không phải buông bỏ hẳn mà tu tập lòng xả; thông suốt rõ ràng, hiểu nghĩa sâu xa, không phải cảnh giới của Thanh văn, Duyên giác (tức Bích-chi-phật); nương vào nghĩa, vào pháp, vào kinh nói rõ nghĩa rốt ráo và trí tuệ, không nương pháp thế gian, lại làm chỗ nương tựa cho chúng sinh;

 vì các chúng sinh mà trang nghiêm thân và miệng, nói sao làm vậy để trang nghiêm tâm; vì các chúng sinh mà trang nghiêm thần thông; làm lợi ích cho chúng sinh như mặt đất; làm sạch được tất cả như nước lớn; đốt các phiền não như lửa cháy mạnh; đối với pháp không ngăn ngại như gió mạnh; đối với pháp bình đẳng như hư không; được đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và gìn giữ mọi pháp không quên), giữ được tất cả các cửa pháp; ưa nói không ngăn ngại, khiến mọi người vui thích nghe; hết lòng niệm Phật để tâm thanh tịnh; làm được đại pháp thí (bố thí giáo pháp), dùng bố thí thức ăn làm phương tiện (?); sống bằng nghề chân chính, oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đi đứng nằm ngồi) thanh tịnh; tu vô tránh tam-muội (định không tranh cãi với ai), ưa sâu vắng lặng; ưa điều phục chúng sinh, lìa bỏ nói chuyện đời; thấy kẻ ham thích thế gian thì quở trách dạy bảo; đầy đủ bảy thứ của cải (bảy của báu của bậc thánh: tin, giới, biết thẹn với mình, biết thẹn với người, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ), tâm mềm mỏng; ưa làm bố thí, bền chắc không thối lui; quyến thuộc không tan rã, gần gũi bạn lành; biết ơn đền ơn, quán xét nghiệp quá khứ;

 tùy theo ý chúng sinh mà phá được tâm nghi; quán sát sinh tử có nhiều lỗi lầm; việc gì làm cũng hết lòng; hiểu mọi ngôn ngữ; tu tập Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu cầu thành Phật để cứu độ tất cả) mà không nghi ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ Tát); chúng sinh thích gặp, hỏi gì đáp nấy; được trí vô ngại, được chư Phật nhớ nghĩ; nói đúng lúc, không nói nhiều; ánh sáng mát mẻ như trăng mùa thu; pháp lành đầy đủ như trăng rằm; chúng sinh thích nhìn như trăng sáng; tăng trưởng pháp lành như trăng non đầu tháng; một vị ngọt ngào như trăng chỉ một vị; quán mọi pháp như trăng dưới nước; trong sạch không bợn như trăng không bị che; dễ chuyện trò, các căn đầy đủ; đối với mọi pháp như cây cầu, đưa được chúng sinh qua bốn dòng nước xiết (bốn thứ cuốn trôi con người: ham muốn, chấp vào sự tồn tại, cái thấy sai lầm, vô minh); vì các chúng sinh mà làm việc của Phật, mà tâm chưa từng lay động khỏi cảnh giới Bồ Tát. Vì những ý nghĩa như thế nên gọi là Bồ Tát."

 Bấy giờ Bồ Tát Liên Hoa bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, Bồ Tát Vô Ngôn nói được như thế, nên biết chẳng bao lâu sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, chuyển bánh xe pháp báu vô thượng. Nếu ai tin nhận, gìn giữ pháp do Bồ Tát Vô Ngôn nói như thế, cũng sẽ được công đức như vậy." Phật nói: "Lành thay, lành thay, thiện nam tử! Đúng như ông nói. Bồ Tát Vô Ngôn đã đạt Tuệ Đăng tam-muội (định Đèn Trí Tuệ), vì thế nếu muốn trong vô lượng kiếp giảng nghĩa một câu cũng không thể cùng tận." Bồ Tát Liên Hoa thưa: "Thưa Thế Tôn, xin Như Lai rủ lòng thương xót, vì để tăng trưởng các pháp lành của chúng sinh, vì để trang nghiêm bộ kinh Đại Tập vô thượng, mà khai thị đôi chút cho đại chúng về Tuệ Đăng tam-muội này. Nếu có Bồ Tát có trí tuệ, nghe rồi cũng sẽ đạt được tam-muội ấy; được rồi cũng sẽ mau đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 Phật nói: "Này thiện nam tử, hãy hết lòng lắng nghe, ta sẽ vì ông nói qua đôi chút. Nói Tuệ Đăng tức là ngọn đèn trí; ngọn đèn trí tức là phá tối tăm; không còn tối tăm tức là phá nghi; phá nghi tức là đèn tuệ; đèn tuệ tức là tướng không hai của các pháp.

 Này thiện nam tử, đó là: trí biết rõ ràng, trí không nghi, trí không quên mất, trí không bị lôi kéo (?), trí không chạy theo người, trí không tối tăm, trí thánh, trí sắc bén mạnh mẽ, trí mau lẹ, trí phân biệt, trí rộng lớn, trí thuần nhất, trí về nhiều loại, trí về quá khứ, trí về vị lai, trí về hiện tại, trí thấy ba đời bình đẳng, trí về ba cõi, trí về ba cửa giải thoát, trí về ba thứ tuệ (tuệ do nghe, do suy nghĩ, do tu tập), trí về ba ngôi báu, trí về ba thừa, trí về ba thứ mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ), trí về ba thứ dơ (tham, sân, si), trí về ba thứ cặn bã (?), trí về ba nhóm (nhóm chắc chắn theo đường chính, nhóm chắc chắn theo đường tà, nhóm chưa định), trí về tâm ý thức, trí về ấm, nhập, giới (các nhóm yếu tố hợp thành con người và thế giới), trí về nhân duyên hòa hợp, trí thấy rốt ráo, trí như pháp giới, trí về tự tướng, trí về đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao), trí phương tiện, trí về mọi tiếng nói, trí về mọi chữ, trí vô ngại, trí không hư hoại, trí nói pháp, trí biết căn cơ bậc dưới, giữa, trên, trí không làm không nhận, trí về mọi thần chú, trí về mọi y thuật, trí về mọi việc đời, trí trang nghiêm đà-la-ni;

 trí của tam-muội Nhật Nguyệt (mặt trời mặt trăng), trí nhập tam-muội, trí thánh, trí của thánh tam-muội, trí của tam-muội Kim Cương (định vững chắc như kim cương, phá được mọi thứ), trí của tam-muội Vô Tránh, trí của tam-muội Tâm Đẳng (tâm bình đẳng), trí của tam-muội Hoại Ma (phá ma), trí của tam-muội Nhật Quang (ánh mặt trời), trí của tam-muội Vô Tưởng, trí của tam-muội Bảo Tràng (cờ báu), trí của tam-muội Nhất Thiết Pháp Môn (mọi cửa pháp), trí của tam-muội Nhất Thiết Pháp Khí (mọi đồ chứa pháp), trí của tam-muội Vô Biên Quang (ánh sáng vô biên), trí của tam-muội Phúc Đức, trí của tam-muội Vô Trụ, trí của tam-muội Lạc Kiến (ai cũng thích thấy), trí của tam-muội Thiện Kiến (thấy khéo), trí của tam-muội Vô Tận Khí (đồ chứa vô tận), trí rốt ráo dứt sạch, nhất thiết trí (trí biết tất cả), trí bất động, trí của tam-muội Na-la-diên (tên một vị thần có sức mạnh lớn), trí thấy tất cả… Sáu vạn cửa tam-muội trí như thế, thuở xưa khi ta gặp Phật Nhiên Đăng (vị Phật thời quá khứ đã thọ ký cho Phật Thích-ca), liền đạt được các cửa tam-muội ấy. Tất cả các cửa tam-muội như thế đều được Tuệ Đăng tam-muội thâu nhiếp và gìn giữ.

 Này thiện nam tử, ví như mặt trời mọc làm được bốn việc: một là có ánh sáng lớn; hai là xua tan bóng tối; ba là hiện ra đủ các màu sắc; bốn là khiến chúng sinh làm được công việc. Bồ Tát ma-ha-tát an trụ trong tam-muội này cũng vậy, làm được bốn việc: một là phá tan bóng tối của mọi phiền não; hai là phát ra ánh sáng trí tuệ lớn; ba là chỉ cho chúng sinh thấy đủ các hạnh; bốn là chỉ bày cho chúng sinh đâu là đạo, đâu không phải đạo.

 Này thiện nam tử, ví như viên ngọc báu trong sạch đặt trên cây cờ cao, ánh sáng chiếu khắp bốn do-diên (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-diên khoảng mười mấy cây số), ban cho chúng sinh những vật họ cần, mà thể tướng viên ngọc không tăng không giảm. Tuệ Đăng tam-muội cũng như vậy. Bồ Tát ma-ha-tát an trụ trong tam-muội này dứt hẳn mọi phiền não và tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não); giới thanh tịnh, định thanh tịnh, tuệ thanh tịnh, thân tâm thanh tịnh, phương tiện thanh tịnh, đà-la-ni thanh tịnh; tu tập đại bi, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp vô lượng thế giới chư Phật, tùy theo ý chúng sinh mà làm công việc. Bồ Tát tuy làm những việc như thế, mà tướng và tính của mình không tăng không giảm.

 Này thiện nam tử, ví như hư không dung chứa các cõi Phật mà không trở ngại, cũng không ngăn trở mọi giọt mưa, tai họa gió, lửa, nước, và vô lượng vô biên chúng sinh. Này thiện nam tử, Tuệ Đăng tam-muội cũng như vậy. Các Bồ Tát an trụ trong tam-muội này vì chúng sinh nói mọi pháp không trở ngại, dùng phương tiện giáo hóa tất cả chúng sinh. Với người có sẵn sức nhân lành thì giảng nói phương tiện, khiến họ giải thoát, được điều phục, được thuần thục. Với người thuộc nhóm tà định (những người đã chắc chắn đi theo đường tà) thì dùng phương tiện giảng nói, khiến phá được tà định. Người chưa có hạt giống lành thì khiến họ gieo hạt giống lành. Người chưa phải pháp khí thì khiến họ thành pháp khí. Với người đã là pháp khí thì phân biệt giảng nói A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Với người cầu Thanh văn thì dùng phương tiện nói pháp, khiến họ đạt bốn quả sa-môn (bốn bậc chứng đắc của người tu theo Thanh văn, cao nhất là A-la-hán). Với người cầu Duyên giác thì dùng phương tiện dạy bảo, khiến họ đạt đạo Bích-chi-phật. Lại dùng phương tiện nói pháp cho tiến dần lên, khiến họ đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, an trụ ở địa vị không thối lui, thông suốt tám vạn bốn nghìn pháp môn. Vì phá lưới nghi trong tâm chúng sinh, nên chỉ bày, phân biệt, giải thích đủ cách; giải thích một việc thôi cũng trong vô lượng kiếp không thể nói hết. Tuy làm vô lượng việc như thế, mà tam-muội ấy cũng không tăng không giảm.

 Này thiện nam tử, ví như một ngọn đèn có sức làm hiện rõ đủ các màu sắc. Tuệ Đăng tam-muội cũng như vậy, trong một tâm niệm có thể hiện đủ các sắc ở vô lượng thế giới chư Phật, mà tam-muội ấy không hề nghiêng động. Vì vậy, trong bốn niệm xứ thì quán pháp là cao nhất; trong bốn chính cần thì làm sinh ra được điều lành chưa sinh là cao nhất; trong bốn như ý túc thì thân tâm vắng lặng là cao nhất; trong năm căn năm lực thì căn tuệ, lực tuệ là cao nhất; trong bảy giác chi thì chọn lựa pháp là cao nhất; trong tám chính đạo thì thấy đúng là cao nhất; trong mọi phép xa-ma-tha (thiền chỉ: làm cho tâm dừng lắng) và tỳ-bà-xá-na (thiền quán: quán xét thấy rõ sự thật) của các ngoại đạo thì (Tuệ Đăng) là cao nhất; trong bốn chân đế thì diệt đế là cao nhất; trong bốn y thì nương nghĩa là cao nhất; trong bốn trí vô ngại thì trí vô ngại về nghĩa là cao nhất; trong sáu thần thông thì lậu tận thông (năng lực dứt sạch mọi phiền não) là cao nhất; trong bốn tâm vô lượng (từ, bi, hỷ, xả trải rộng không giới hạn) thì tâm bi là cao nhất; trong việc tu phạm hạnh (đời sống trong sạch của người tu) thì trí tuệ là cao nhất; trong các ba-la-mật thì Bát-nhã là cao nhất;

 trong mọi phương tiện thì biết tâm chúng sinh là cao nhất; trong mọi lực của Phật thì lực biết điều gì hợp lẽ, điều gì không hợp lẽ là cao nhất; trong các vô úy (bốn sự không sợ hãi, tự tin của Phật khi giảng pháp) thì sự vô úy đầu tiên là cao nhất; trong các pháp bất cộng (những đức riêng của Phật, không chung với ai khác) thì vô ngại là cao nhất; trong ba mươi hai tướng thì tướng đỉnh đầu không ai nhìn thấy được chóp là cao nhất; trong tám mươi vẻ đẹp thì nói pháp không uổng phí là cao nhất; trong sự trang nghiêm của miệng thì hiểu mọi ngôn ngữ là cao nhất; trong sự trang nghiêm của tâm thì phá kiêu mạn là cao nhất; trong mọi pháp thì trí tuệ là cao nhất. Đó gọi là Tuệ Đăng tam-muội."

 Khi nói kinh này, Bồ Tát Liên Hoa và một vạn Bồ Tát đạt được tam-muội ấy. Mặt đất của ba nghìn đại thiên thế giới (một hệ thống thế giới cực lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) chấn động theo sáu cách. Tất cả đại chúng dùng hoa đẹp, hương thơm và đủ loại âm nhạc cúng dường Phật, tôn trọng khen ngợi. Các Bồ Tát trong hội đều nói: "Thưa Thế Tôn, từ trước đến nay chúng con chưa từng nghe tên tam-muội này, huống gì được nghe giảng rộng phân biệt. Nay chúng con đều đạt được tam-muội ấy, vì vậy để đền ơn mà bày ra sự cúng dường này. Nếu có ai nghe được tên tam-muội này, liền được lợi ích lớn, không mất tâm Bồ-đề vô thượng." Phật nói: "Lành thay, lành thay, thiện nam tử! Đúng như ông nói. Nếu có chúng sinh đã ở chỗ vô lượng vô biên đức Phật gieo trồng các gốc lành, gần gũi bạn hiền, rồi sau mới được nghe tam-muội này."

 Bấy giờ, khi đức Thế Tôn nói pháp này, từ rốn Ngài xuất hiện một vị Bồ Tát thân màu vàng ròng, có ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp, phóng ánh sáng lớn, trừ ánh sáng của Phật ra thì không ánh sáng nào bằng. Vị Bồ Tát ấy kính lạy chân Phật, đi vòng quanh bên phải bảy vòng, quỳ thẳng chắp tay bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, đức Tuệ Kiêu Như Lai gửi lời thăm hỏi vô lượng, hỏi thăm Thế Tôn sinh hoạt có nhẹ nhàng, thân không bệnh hoạn, đại chúng có được an ổn không. Nay ở cõi của con có sáu vạn ức Bồ Tát muốn đến nghe nhận bộ kinh mầu nhiệm Đại Tập, lại muốn được gặp Bồ Tát Vô Ngôn và các Bồ Tát từ mười phương đến, lại muốn được nghe Tuệ Đăng tam-muội. Lành thay, lành thay, đức Thích-ca Mâu-ni! Mong Ngài khai thị, khiến những người đến đây đều đạt Tuệ Đăng tam-muội rồi trở về cõi kia."

 Khi ấy Xá-lợi-phất thưa: "Thưa Thế Tôn, đức Tuệ Kiêu Như Lai ở phương nào, cách đây xa gần, thế giới tên gì? Vị Bồ Tát này tên là gì? Sáu vạn ức Bồ Tát ấy đang ở đâu?" "Này Xá-lợi-phất, thế giới của đức Phật ấy ở phương đông, cách đây qua số thế giới nhiều bằng số cát của số sông Hằng nhiều như cát của một sông Hằng. Thế giới tên là Kim Cương Kiên Căn (gốc rễ vững chắc như kim cương), Phật hiệu là Tuệ Kiêu." "Này Xá-lợi-phất, vì nhân duyên gì mà thế giới ấy tên là Kim Cương Kiên Căn? Này Xá-lợi-phất, đất ở cõi Phật ấy đều là kim cương, do sức nguyện của đức Phật ấy mà được như vậy. Thân của đức Phật ấy, thân của chúng sinh và Bồ Tát ở đó đều là kim cương, vì vậy thế giới có tên như thế. Vị Bồ Tát này tên là Kim Cương Tề (rốn kim cương). Người này có thể trong khoảng một niệm phá vỡ mọi núi kim cương, đi thẳng qua vô lượng thế giới chư Phật, hiện ra từ trong rốn của chư Phật, nhờ sức thần của Phật và sức nguyện của mình; vì vậy gọi là Kim Cương Tề. Này Xá-lợi-phất, điều ông vừa hỏi các Bồ Tát ấy ở đâu, nay ông nên hỏi Kim Cương Tề, vị ấy sẽ tự trả lời ông."

 Bấy giờ Xá-lợi-phất liền hỏi Kim Cương Tề: "Này thiện nam tử, ông nói sáu vạn ức Bồ Tát đang ở đâu?" Kim Cương Tề đáp: "Như Lai nói ngài trí tuệ bậc nhất, ngài hãy dùng thánh trí mà quán xem chỗ các Bồ Tát ấy ở." Lúc ấy Xá-lợi-phất liền dùng thánh trí quán xét, nhưng không thấy, bèn nói với Kim Cương Tề: "Này thiện nam tử, tôi dùng hết thánh trí mà không thấy." "Thưa Đại đức, bạn đồng học của ngài là A-ni-lâu-đà (đệ tử Phật, có thiên nhãn bậc nhất) có thiên nhãn (mắt trời: khả năng thấy xa, thấy xuyên suốt mọi chướng ngại) bậc nhất, hãy để vị ấy quán xem họ ở đâu." Bấy giờ A-ni-lâu-đà dùng thiên nhãn quán khắp ba nghìn đại thiên thế giới cũng không thấy được, bèn nói với Xá-lợi-phất: "Tôi dùng thiên nhãn mà hoàn toàn không thấy." Bồ Tát Kim Cương Tề nói: "Thưa Đại đức, nếu bạn đồng học của ngài không thấy được, thì không gọi là thiên nhãn, mà nên gọi là nhục nhãn (mắt thịt bình thường)."

 Xá-lợi-phất hỏi: "Này thiện nam tử, thiên nhãn của ông nghĩa là thế nào?" "Thưa Đại đức, thiên nhãn của tôi thấy được những sắc mà các vị Thanh văn không thấy." Xá-lợi-phất hỏi: "Này thiện nam tử, sắc pháp nào tôi không thấy được mà ông thấy được?" "Thưa Đại đức, nay ngài có thấy thế giới Kim Cương Kiên Căn, đức Tuệ Kiêu Như Lai và các Bồ Tát không?" "Không, thiện nam tử. Tôi chỉ nghe tên, không thấy được." "Thưa Đại đức, cõi Phật như thế, Như Lai, Bồ Tát và các chúng sinh ở đó, thiên nhãn của tôi đều thấy được. Đó gọi là thiên nhãn thanh tịnh của Bồ Tát. Thiên nhãn như thế, tất cả Thanh văn, Bích-chi-phật đều không có." Khi nói pháp này, sáu vạn chúng sinh cầu Thanh văn bỏ chí nguyện cũ, phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đều nói: "Nguyện chúng con đạt được Phật nhãn (mắt của Phật, thấy biết tất cả) không chướng ngại, không cần đến thứ mắt còn chướng ngại của Thanh văn, Bích-chi-phật."

 Bấy giờ Bồ Tát Kim Cương Tề liền nhập tam-muội, nhờ thần thông của Phật và sức của mình, khiến cho toàn thể đại chúng đều thấy sáu vạn ức Bồ Tát đang ở trong thân Phật, ngồi trên đài hoa sen, hết lòng chuyên chú lắng nghe Phật nói. Thế mà họ không chen chúc chạm vào thân Như Lai, và thân Như Lai không tăng không giảm, không có trở ngại. Đại chúng thấy việc ấy rồi, cúng dường lễ kính, vui mừng khen ngợi việc của Như Lai thật không thể nghĩ bàn, lại nói: "Thân Như Lai, trí tuệ và tam-muội, tất cả đều không thể nghĩ bàn. Vì sao? Vì sáu vạn ức Bồ Tát đều ở trong thân mà không trở ngại."

 Bồ Tát Kim Cương Tề nhìn đại chúng mà nói: "Thưa đại chúng, các vị không biết thân Như Lai như hư không sao? Đó là thân vô biên, thân không chướng ngại, thân rộng lớn, pháp thân (thân chân lý của Phật), thân không hình tướng, thân vô lượng. Này các thiện nam tử, nếu Như Lai muốn thu tất cả mọi vật, như đất nước, thành ấp, làng xóm, núi sông, cây cối, đặt vào trong thân, cũng không trở ngại. Vì vậy Như Lai không thể nghĩ bàn. Này các thiện nam tử, vô lượng Bồ Tát ở vô lượng cõi tịnh trong mười phương thế giới đến chỗ Như Lai nghe kinh Đại Tập, thành tựu sắc thân mầu nhiệm, đầy đủ hai mươi tám tướng đại nhân, Như Lai cũng thu vào đặt trong thân mình. Vì sao? Vì chúng sinh ở cõi này cùng Phạm Thiên (vị trời chủ cõi Sắc), Đế Thích (vị trời chủ cõi trời Đao-lợi) và các vua, nếu thấy họ thì sẽ sinh lòng hổ thẹn. Vì vậy không cho một người nào thấy."

 Bấy giờ, nhờ sức công đức của Thế Tôn và sức của Bồ Tát Kim Cương Tề, khiến cho đại chúng đều thấy sáu vạn ức Bồ Tát ấy đều từ một lỗ chân lông của Như Lai đi ra. Ra rồi, họ lạy Phật, đi quanh bên phải bảy vòng, rồi lui ngồi một bên. Bấy giờ Bồ Tát Kim Cương Tề bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà Bồ Tát Vô Ngôn có tên là Vô Ngôn?" Phật nói: "Này thiện nam tử, ông tự hỏi Bồ Tát Vô Ngôn, vị ấy sẽ tự trả lời."

 Bồ Tát Kim Cương Tề liền hỏi Bồ Tát Vô Ngôn: "Này thiện nam tử, vì nhân duyên gì mà ông tên là Vô Ngôn?" Bồ Tát Vô Ngôn lặng im. Hỏi lần thứ hai, lần thứ ba cũng vậy. Kim Cương Tề nói: "Này thiện nam tử, sao không trả lời?" Bồ Tát Vô Ngôn đáp: "Tôi tìm lời nói mà hoàn toàn không tìm được, vì thế lặng im, không nói gì." "Này thiện nam tử, nếu tìm lời nói mà không được, thì sao lại có câu nói 'không được' này?" "Này thiện nam tử, tôi đáp mọi lời Phật và lời đời." "Thế nào gọi là đáp lời Phật?" "Này thiện nam tử, tôi dùng sức nhớ nghĩ gìn giữ mọi điều chư Phật nói, không quên không mất, mà hoàn toàn không thấy âm thanh, chữ, câu; chỉ vì để truyền bá mà nói ra, cũng là vì chúng sinh, phá bỏ tiếng, chữ và câu văn mà nói pháp." "Thế nào gọi là đáp lời đời?" "Hiểu đủ loại tiếng nói của chúng sinh, tùy theo lời họ mà nói pháp."

 "Này thiện nam tử, ông thuận theo mà nói pháp được như thế đã bao lâu?" "Này thiện nam tử, từ khi tôi diệt trừ giác quán đến nay thì nói được như thế." "Này thiện nam tử, vì nhân duyên gì mà nói như thế?" "Này thiện nam tử, nếu không có giác quán thì tiếng làm sao phát ra? Vì nhân duyên ấy nên nói như thế." "Này thiện nam tử, tiếng phát ra là từ thân hay từ tâm?" "Này thiện nam tử, âm thanh không ở trong thân hay tâm. Vì sao? Thân như cỏ cây, tâm như huyễn hóa; do nhiều nhân duyên hợp lại mà có tiếng phát ra. Nếu từ duyên mà ra thì là vô thường (không thường còn). Nếu vô thường thì không cố định. Vô thường, không cố định thì là không, là không có. Âm thanh giống như hư không, không thể thấy, không thể nói ra, như hư không vậy. Tất cả các pháp cũng như thế.

 Nếu tiếng là không có, thì các pháp do tiếng làm rõ cũng là không có. Vì tiếng là không nên mọi pháp là không. Vì tiếng vắng lặng nên các pháp vắng lặng. Tiếng không thể thấy, mọi pháp cũng không thể thấy. Tiếng không phát sinh, mọi pháp cũng không phát sinh. Nếu không phát sinh thì không đi không đến. Nếu không đi không đến thì đó là mười hai nhân duyên rất sâu xa. Nhân duyên rất sâu thì không ai làm ra, không thuộc về ai. Nếu không ai làm ra, không thuộc về ai, thì không sinh không xuất hiện. Không sinh không xuất hiện thì không có câu chữ. Nếu không có câu chữ thì không sinh: mắt, sắc và thức, cho đến ý thức và pháp (các giác quan, đối tượng và sự nhận biết của chúng), đều không có các khổ sinh, già, bệnh, chết; không có ý tưởng về ánh sáng mặt trời mặt trăng, về thân và thù; dứt mọi hành; khó có thể thấy, không gần không xa."

 Kim Cương Tề hỏi: "Này thiện nam tử, nói như thế là nói gì?" "Này thiện nam tử, như thế tức là rốt ráo không xuất hiện." "Này thiện nam tử, thế nào gọi là rốt ráo không xuất hiện?" "Này thiện nam tử, không gần không xa là rốt ráo không xuất hiện." "Này thiện nam tử, thế nào gọi là không gần không xa?" "Này thiện nam tử, tức là hư không. Nếu thấy các pháp như hư không, đó gọi là bình đẳng." "Này thiện nam tử, vì nghĩa gì mà gọi mọi pháp như hư không?" "Này thiện nam tử, pháp quá khứ không có chỗ cùng tận, vị lai và hiện tại cũng không có chỗ cùng tận. Ba đời không cùng tận tức là thật tướng, tức là không hai. Hai, đó là: mắt và sắc, tai và tiếng, mũi và mùi, lưỡi và vị, thân và xúc chạm, tâm và pháp, gọi là hai. Nếu có hai thì có thể nói; nếu không có hai thì không thể nói. Không thể nói thì không thức, không tâm, không ý. Vì nghĩa ấy nên không thể nói ra. Có thể nói là pháp có hai; không thể nói là không hai."

 "Này thiện nam tử, ai làm ra cái hai này?" "Này thiện nam tử, cái không hai thì không thể làm thành hai; cái hai cũng không thể làm thành không hai. Như cái bền chắc không thể làm thành giòn; cái giòn cũng không thể làm thành bền chắc. Pháp sinh tử không làm thành không hai; pháp Niết-bàn không thể làm thành hai. Tính của chính kiến không làm thành tà kiến; tính của tà kiến không làm thành chính kiến." Bồ Tát Kim Cương Tề bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, những điều Bồ Tát Vô Ngôn giải bày, hình như đã đạt Tuệ Đăng tam-muội." Phật nói: "Lành thay, lành thay, thiện nam tử! Ông cho rằng Vô Ngôn không đạt Tuệ Đăng tam-muội sao?"

 Bấy giờ, các Bồ Tát của đức Tuệ Kiêu Như Lai ở thế giới Kim Cương Kiên Căn nói với Bồ Tát Vô Ngôn: "Này thiện nam tử, ông ở địa vị nào mà đáp được như thế?" Bồ Tát Vô Ngôn đáp: "Này thiện nam tử, như Phật đã nói, Bồ Tát ma-ha-tát nếu ở địa vị giới thì đáp được như thế." "Này thiện nam tử, lành thay, lành thay! Xin giải thích về địa vị giới ấy." "Này thiện nam tử, nếu không trụ nơi thân, không trụ nơi tâm, không trụ nơi ý, không trụ bên trong, không trụ bên ngoài, không trụ cả trong lẫn ngoài, đó là trụ nơi giới. Này thiện nam tử, nếu không tướng, không mạng, không làm, không hành, đó là trụ nơi giới. Nếu Bồ Tát trụ nơi giới như thế thì là không trụ. Nếu không trụ thì trọn không sinh ý nghĩ: 'Ta phát ra tiếng nói được điều gì.' Này thiện nam tử, như ông hỏi tôi ở địa vị nào mà đáp được như thế: tôi trụ nơi pháp tính, thật tướng, pháp giới mà đáp được như thế. Nếu biết pháp chân thật như thế thì không có giác quán. Nếu không có giác quán thì làm sao có nói?"

 Các Bồ Tát hỏi: "Này thiện nam tử, khi nói như thế là nói điều gì?" "Này thiện nam tử, khi nói như thế là nói hai pháp: một là diệt hết, hai là không xuất hiện; một là quá khứ, hai là vị lai; còn hiện tại không dừng trụ nên không thể nói. Này thiện nam tử, pháp quá khứ không thể tạo tướng, vị lai và hiện tại cũng vậy. Nếu ai đối với pháp ba đời mà tạo tướng, đó là điên đảo. Vì vậy nghĩa của mọi pháp không thể nói ra. Nghĩa của mọi pháp, thân, miệng, ý đều không thể nói được. Vì sao? Vì không nghiệp, không làm, không hình sắc, không khẩu nghiệp, không giác quán, như tướng của tiếng vang, như hình do Phật biến hóa ra. Này thiện nam tử, những gì chư Phật và Bồ Tát nói ra đều ngược với lời thế gian, vì vậy tất cả chư Phật, Bồ Tát đều không thể nghĩ bàn. Trí tuệ của chư Phật, Bồ Tát không thể nghĩ bàn, không thể cùng tận, không lay động pháp giới." Bấy giờ tất cả Bồ Tát ma-ha-tát đồng thanh khen ngợi Bồ Tát Vô Ngôn: "Lành thay, lành thay! Ông khéo phân biệt pháp môn như thế, khiến chúng tôi được lợi ích lớn, lại được gặp vô lượng đại Bồ Tát như thế này."

 Kim Cương Tề nói với Bồ Tát Vô Ngôn: "Này thiện nam tử, tôi muốn cùng ông trở về thế giới Kim Cương Kiên Căn để gặp và cúng dường đức Tuệ Kiêu Như Lai." Bồ Tát Vô Ngôn đáp: "Này thiện nam tử, thế giới Kim Cương Kiên Căn chính là thế giới Ta-bà (cõi thế gian chúng ta đang sống, nghĩa là cõi phải chịu đựng) ở đây; đức Phật Tuệ Kiêu chính là Thích-ca Mâu-ni Như Lai. Tôi cần gì phải đến cõi Phật ấy?" Kim Cương Tề nói: "Này thiện nam tử, đất của cõi Phật này không phải kim cương, sao lại nói chính là thế giới kia?" Bồ Tát Vô Ngôn đáp: "Này thiện nam tử, thần thông của ông phá được vô lượng núi kim cương, đi thẳng qua không trở ngại. Nay ông thử phá một hạt bụi ở cõi này. Nếu phá được, sau đó mới biết ông đúng là tên Kim Cương." Bấy giờ Vô Ngôn liền nhập Kim Cương tam-muội, biến hết thảy núi rừng, cỏ cây, bụi nhỏ ở cõi này đều thành kim cương. Lúc ấy Kim Cương Tề dùng hết thần thông mà cũng không phá nổi một hạt bụi.

 Khi ấy Kim Cương Tề bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, sức thần của con phá được kim cương và núi non vách đá của mọi thế giới, vì nhân duyên gì nay ở cõi này lại không phá nổi một hạt bụi? Đó là do sức thần thông của Như Lai, hay do sức đạo đức của Vô Ngôn?" Phật nói: "Này thiện nam tử, Bồ Tát Vô Ngôn này nhập Kim Cương tam-muội; nhờ sức tam-muội nên khiến mọi thứ trong ba nghìn đại thiên thế giới này đều thành kim cương. Nếu muốn khiến vô lượng thế giới thành kim cương, sức của vị ấy cũng làm được." Bồ Tát Kim Cương Tề thưa: "Thưa Thế Tôn, Bồ Tát ma-ha-tát đầy đủ bao nhiêu pháp thì đạt được Kim Cương tam-muội như thế?"

 Phật nói: "Này thiện nam tử, Bồ Tát ma-ha-tát đầy đủ bốn pháp thì đạt được tam-muội như thế. Những gì là bốn? Một là hết lòng nhớ nghĩ Bồ-đề; hai là những pháp lành đã làm đều làm đến rốt ráo; ba là hết lòng trang nghiêm pháp lành, nguyện hướng về Bồ-đề; bốn là quán được mười hai nhân duyên. Đó là bốn. Lại có bốn pháp: một là thành tựu thần thông; hai là tu ba cửa giải thoát; ba là giữ giới tinh tấn, luôn quán pháp giới, biết mọi pháp không có gốc rễ, không có giác quán, không thể nói ra; bốn là biết nghĩa, biết thời, biết thật, biết mọi pháp đều bình đẳng. Đó là bốn. Lại có bốn pháp: một là từ tâm đại bi mà cầu đại trí tuệ; hai là từ phương tiện khéo léo mà cầu ba mươi bảy pháp trợ giúp Bồ-đề; ba là từ tâm đại từ mà quán các chúng sinh tất cả đều bình đẳng; bốn là từ tâm xả mà quán bốn chân đế. Lại có bốn pháp, đó là nghiệp thân, miệng, ý và tâm Bồ-đề không thể bị phá hoại, đều như kim cương. Này thiện nam tử, Bồ Tát ma-ha-tát đầy đủ thành tựu những pháp như thế thì đạt được Kim Cương tam-muội." Khi nói pháp này, sáu vạn ức Bồ Tát tất cả đều đạt Kim Cương tam-muội.

 Bấy giờ Vô Ngôn thưa với cha mình là tướng quân Sư Tử: "Thưa cha, Phật ra đời tức là đầy đủ vô lượng công đức; khối công đức lớn chính là Như Lai. Khi Phật ra đời, vô lượng chúng sinh được lợi ích lớn. Lợi ích lớn chính là Niết-bàn. Niết-bàn thì thường còn, không đổi khác. Sao cha không phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?" Người cha đáp: "Lúc cha mới sinh đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề rồi. Khi ấy cũng có vô lượng vị trời đến khuyên bảo, giống hệt như con. Việc như thế chỉ có Phật chứng biết." Quyến thuộc đi theo tướng quân Sư Tử đủ năm trăm người, đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Bấy giờ Bồ Tát Vô Ngôn khen ngợi các quyến thuộc ấy: "Lành thay, lành thay! Các vị khéo trang nghiêm tâm Bồ-đề." Các quyến thuộc hỏi: "Thế nào gọi là trang nghiêm tâm Bồ-đề?" Bồ Tát Vô Ngôn đáp: "Có bốn mươi việc trang nghiêm tâm Bồ-đề. Bốn mươi việc là gì? Đó là: tin Phật không nghi; không lay động pháp giới; cúng dường Thánh chúng; gần gũi bạn lành; đối với các Bồ Tát coi như vua thầy thuốc; đối với chúng sinh tâm bình đẳng; cúng dường cung kính các thầy và hòa thượng (vị thầy truyền giới, thầy dạy dỗ chính); cha mẹ có đức thì vâng theo lời; giữ gìn pháp, cầu pháp; hết lòng nghe pháp; đã thọ trì rồi thì giảng rộng cho người; cúng dường cung kính người giữ gìn pháp; giảng pháp cho người khác mà không nghĩ đến chuyện được ăn uống cúng dường; phá bỏ kiêu mạn; biết ơn đền ơn; luôn suy ngẫm khéo léo; an trụ đúng theo pháp; cho được những gì khó cho; hết lòng giữ giới; tinh tấn siêng tu mọi pháp lành; đầy đủ thành tựu sự trang nghiêm công đức; tâm không ganh ghét, che chở chúng sinh; ngăn chặn phiền não; điều phục tâm mình và tâm bố thí; điều phục chúng sinh, dứt được phiền não; biết đủ, vắng lặng; tu phạm hạnh trong sạch; không cắt đứt dòng giống bậc thánh; không bị pháp thế gian làm ô nhiễm; cúng dường cung kính người thuyết pháp; tùy thuận thế gian; xa lìa lười biếng; không buông lung; không cầu thừa thấp kém, tâm Bồ-đề chưa từng lay động; ở trong sinh tử mà lòng không chán nản hối tiếc; xa lìa mọi pháp bất thiện; đầy đủ mọi pháp mầu thuần thiện để trang nghiêm phạm hạnh. Đó là bốn mươi việc."

 Bấy giờ tướng quân Sư Tử nói: "Con hãy luôn luôn hiện thân ra, để chúng ta không thối lui tâm Bồ-đề vô thượng." Bồ Tát Vô Ngôn đáp: "Thưa cha, đầy đủ mười pháp thì luôn được gần gũi chư Phật, Bồ Tát. Mười pháp là gì? Đó là: tự bỏ niềm vui của mình để ban cho chúng sinh; tu tập nhẫn nhục, che chở người yếu sức; luôn khuyên chúng sinh tu tập pháp lành; dẫn dắt mọi người hướng về Bồ-đề; nguyện cho các chúng sinh được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề trước, ta sẽ cúng dường, nghe họ giảng, thọ trì ủng hộ, rồi sau ta mới thành đạo vô thượng; biết pháp tính chân thật, không tiếc thân mạng; vì giữ gìn pháp nên nghe pháp giới sâu xa mà không sinh sợ hãi; quán thấy không có Bồ-đề, không có người đạt được; quán mình bình đẳng thì tất cả chúng sinh cũng bình đẳng, vì chúng sinh bình đẳng nên quán pháp cũng bình đẳng, vì pháp bình đẳng nên quán hư không bình đẳng; quán thấy cái khổ của sinh tử mà cũng không bỏ đi, thấy lỗi lầm của sinh tử mà lòng không hối hận. Người đầy đủ các pháp lành như thế thì luôn được gần gũi chư Phật, Bồ Tát." Khi nói pháp này, tướng quân Sư Tử và các quyến thuộc đạt được nhu thuận nhẫn (tâm mềm mỏng thuận theo chân lý, mức chấp nhận chân lý còn trước vô sinh nhẫn).

 Bấy giờ Thế Tôn bảo A-nan (đệ tử thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi): "Này A-nan, ông hãy thọ trì, đọc tụng, chép lại bộ kinh này. Vì sao? Vì trong kinh này phân biệt giảng nói mọi tướng của các pháp, cũng khiến vô lượng vô biên chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này A-nan, nếu ai đã gieo các gốc lành ở chỗ vô lượng đức Phật, người ấy mới tin nhận được kinh này, thọ trì, đọc tụng, chép lại, phân biệt rộng nghĩa. Người thọ trì kinh này được ba điều: một là chắc chắn phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; hai là được tâm không thối lui; ba là giữ gìn được Chính pháp."

 Bấy giờ đại chúng nghe lời ấy xong, có bảy na-do-tha Bồ Tát liền rời chỗ ngồi đứng dậy bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, sau khi Như Lai nhập diệt, chúng con có thể thọ trì kinh này, đọc tụng, chép lại." Bồ Tát Vô Ngôn thưa: "Thưa Thế Tôn, Như Lai Thế Tôn đạt pháp gì mà khiến những vị này thọ trì giữ gìn?" "Này thiện nam tử, nếu giữ gìn được người giữ pháp này, đó chính là giữ gìn pháp, tức là chép lại, đọc tụng, giải thích văn tự. Văn tự thì có thể nói, pháp thì không thể nói. Này thiện nam tử, có hai hạng người giữ gìn được pháp: một là người an trụ đúng theo pháp; hai là người tụng đọc văn tự này. Nếu không có văn tự thì pháp không thể nói ra." Bấy giờ toàn thể đại chúng, cùng quyến thuộc đi theo tướng quân Sư Tử, các vị trời và người đời, nghe pháp này rồi, lòng rất vui mừng, tin nhận và vâng làm theo.

 Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập (Đại Phương Đẳng: tên gọi chung các kinh Đại thừa, nghĩa là giáo lý rộng lớn, bình đẳng; Đại Tập: tập hợp lớn), quyển thứ mười hai.

 Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập, quyển thứ mười ba.

 Đời Bắc Lương, ngài Tam tạng (vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Đàm-vô-sấm dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video