Thiên 15 — Phẩm 8 – Hư Không Tạng (phần 1, Sở vấn)
Phẩm Hư Không Tạng thứ tám, phần một (Hư Không Tạng: tên một vị Bồ-tát, nghĩa là "kho tàng rộng như hư không") — Phẩm Những Điều Được Hỏi, thứ nhất. Lúc bấy giờ, đức Bà-già-bà (âm tiếng Phạn Bhagavat, tức đức Thế Tôn — đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính) đến nơi Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân lý như thật) thường đi lại, trên ngôi nhà lớn tên là Diệu Bảo Trang Nghiêm (nghĩa là được trang hoàng bằng những báu vật nhiệm mầu). Ngôi nhà ấy được trang hoàng bằng uy thần và công đức lớn của Như Lai, có đủ mọi vẻ đẹp. Đó là quả báo có được nhờ những hạnh tu thuở trước nơi Phật địa (cảnh giới, địa vị của bậc Phật). Đó là cung điện của Bồ-tát, được khen ngợi không cùng, do thần lực của Như Lai dựng nên. Ai bước vào cảnh giới của trí tuệ không ngăn ngại ở đó thì sinh niềm vui mừng thù thắng; tại đó người ta suy nghĩ, tiến lên về trí tuệ, phân biệt rõ ràng và giảng nói khéo léo. Nơi ấy có đủ mọi đức tốt, được đời sau ngợi khen. Đức Thế Tôn là bậc Chính Giác (giác ngộ chân chính và trọn vẹn), khéo chuyển bánh xe Pháp (tức giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát mọi tà kiến), khéo điều phục vô lượng chúng sinh, được tự tại trong mọi pháp, biết rõ tâm ý chúng sinh hướng về đâu, khéo phân biệt mọi căn cơ (năng lực, khả năng tiếp nhận giáo pháp của mỗi người). Ngài đã đến bờ bên kia (tức giải thoát), khéo dứt các kết sử (những phiền não trói buộc tâm) và tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não), sạch hết không còn sót. Mọi Phật sự (việc làm giáo hóa của Phật) Ngài làm đều tự nhiên thành tựu. Ngài ở cùng với chúng đại tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) gồm sáu triệu người. Tâm họ đã thuần hòa, kết sử và tập khí đã dứt. Họ đều là con của đấng Pháp vương Như Lai (vua của giáo pháp, tức Phật), tu hành pháp sâu xa, khéo hiểu rõ pháp "không có gì cả", dung mạo đẹp đẽ nghiêm trang, oai nghi (dáng điệu cử chỉ đúng phép) đầy đủ. Họ là ruộng phước lớn (bậc đáng được cúng dường; cúng dường các vị ấy thì sinh phước như gieo hạt vào ruộng tốt), an trú đúng đắn trong giáo pháp Như Lai dạy. Ngài lại ở cùng với chúng đại Bồ-tát (người phát tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh). Các vị ấy đã vượt qua mọi hành (?), mà không bỏ hạnh của Bồ-tát; đã đạt vô ngã nhẫn (sự chấp nhận, an trú vững vàng nơi chân lý rằng không có cái "tôi" thật có); đối với chúng sinh không bỏ lòng đại bi; vượt lên trên thế gian mà vẫn thuận theo phép tắc thế gian, siêng năng giáo hóa chúng sinh; có thể khéo vào cảnh giới hành của Như Lai, mà vẫn không rời cảnh giới hành của Bồ-tát. Tên các vị ấy là: Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, đại sĩ) Phổ Minh, Bồ-tát Vô Ngại Minh, Bồ-tát Ư Nhất Thiết Pháp Tự Tại Vương, Bồ-tát Vô Ngại Hành Xứ, Bồ-tát Phân Biệt Biện Giác, Bồ-tát Tịnh Vô Lượng Võng Minh Đăng Vương, Bồ-tát Bất Nhiễm Hành Xứ, Bồ-tát Hoại Ma Giới Phóng Quang Minh. Ngài ở cùng với những vị Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy nhiều đến không thể tính đếm, a-tăng-kỳ (con số lớn không đếm xuể), không thể nghĩ bàn, không thể cân nhắc, không thể đo lường, không có giới hạn, không thể nói hết. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn giảng về hạnh xuất yếu (con đường cốt yếu để thoát ra khỏi vòng sinh tử) của các Bồ-tát, gọi là pháp môn Vô Ngại trang hoàng đạo Bồ-tát: thành tựu các lực (những năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) và vô úy (sự tự tin không sợ hãi khi giảng pháp) trong Phật pháp; được tự tại hiểu biết các pháp; vào cửa ấn đà-la-ni (đà-la-ni: năng lực ghi nhớ, nắm giữ giáo pháp không quên; ấn: dấu ấn chứng nhận); vào cửa phân biệt các biện tài (tài giảng nói lưu loát); vào cửa đại thần thông; vào cửa giảng về sự bình đẳng của các thừa (cỗ xe, tức các con đường tu đưa người đến giải thoát) trong bánh xe không thoái chuyển (không lùi bước trên đường tu); vào cửa không phân biệt của pháp giới một tướng (pháp giới: toàn thể mọi sự vật hiện tượng xét theo bản tính chân thật); vào cửa giảng nói theo sự hiểu biết khác nhau tùy căn cơ chúng sinh; vào cửa tư duy khéo thuận, phân biệt pháp vững chắc, phá các cõi ma; vào cửa trí tuệ không ngăn ngại, dứt các kết sử và kiến chấp; vào cửa trí tuệ phương tiện (cách khéo léo để giáo hóa) với đại nguyện không gì sánh; vào cửa trí bình đẳng của chư Phật; vào cửa phân biệt đúng như thật rằng các pháp không bị trệ ngại; vào cửa pháp bình đẳng không biến đổi; vào cửa mười hai nhân duyên sâu xa (chuỗi mười hai khâu nhân quả nối nhau khiến chúng sinh xoay vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết); vào cửa vô tận của công đức và trí tuệ trang hoàng thân, miệng, ý của Phật, bền chắc, suy nghĩ, tinh tấn, chuyên niệm; vì điều phục hàng Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhắm đến tự giải thoát cho mình) nên vào cửa Tứ Thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ); vì điều phục hàng Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy, không đi giáo hóa rộng) nên vào cửa hạnh xa lìa thân tâm; vì điều phục hàng Bồ-tát nên vào cửa thọ ký (Phật báo trước cho người tu rằng họ sẽ thành Phật) về Nhất thiết trí (trí biết tất cả mọi điều của Phật); vì làm hiển bày công đức của Phật nên vào cửa tự tại đối với các pháp. Nghĩa là: mở bày, giải thích, làm hiện rõ để người hiểu; dạy đọc, sắp đặt thứ tự, mở rộng ra; phân biệt cho dễ, thuận theo mà giảng đúng. Khi đức Thế Tôn đang khéo phân biệt phương tiện của pháp lớn như thế, thì trong cõi tam thiên đại thiên thế giới này (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), mọi hình sắc — nào núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh rìa thế giới), núi Đại Thiết Vi, vua núi Tu-di (ngọn núi chúa ở trung tâm mỗi thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) và các núi Đen; bốn thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di) và cõi Diêm-phù-đề (châu phía nam, nơi loài người chúng ta ở); làng xóm, thành ấp, nhà cửa; biển lớn, sông ngòi, nguồn suối, ao đầm; cây thuốc, cây cối và rừng rậm; cung điện của các loài rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có sức mạnh), càn-thát-bà (thần nhạc cõi trời), a-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn); cung điện của thần đất; cung điện của các thần trong hư không; cõi trời Tứ Thiên Vương (cõi của bốn vị vua trời giữ bốn phương), cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời trên đỉnh núi Tu-di, do trời Đế Thích cai quản), cõi trời Dạ-ma, cõi trời Đâu-suất-đà, cõi trời Hóa Lạc, cõi trời Tha Hóa Tự Tại (bốn tầng trời cao hơn trong cõi Dục), cung điện cõi trời Phạm Thiên, lên đến cung điện cõi trời A-ca-nị-tra (tầng trời cao nhất của cõi Sắc); toàn bộ đất lớn cùng thân hình của chúng sinh trong cõi Dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dục tình) và cõi Sắc (cõi có thân hình vi tế, không còn dục tình) — tất cả đều bị che khuất, mắt không thấy được. Ví như khi kiếp (một chu kỳ thời gian cực dài của thế giới) đã tận, tai họa lửa nổi lên, đất lớn cháy rụi mà nước lớn chưa xuất hiện, lúc ấy không còn một hình sắc nào để mắt nhìn. Bấy giờ tam thiên đại thiên thế giới cũng vậy, không còn chút hình sắc nào thuộc cõi Dục, cõi Sắc, chỉ trừ những hình sắc thấy được trong ngôi nhà Diệu Bảo Trang Nghiêm. Lúc ấy, trong khoảng không của ngôi nhà Diệu Bảo Trang Nghiêm, không nương tựa vào đâu, tự nhiên hiện ra vô lượng trăm nghìn na-do-tha (một đơn vị số cực lớn) đài báu, trang hoàng mầu nhiệm, ai thấy cũng ưa thích. Ví như những đài báu nơi các Bồ-tát ở trong cõi Phật của đức Nhất Bảo Trang Nghiêm thuộc thế giới Đại Diệu Trang Nghiêm; các đài báu này cũng như thế. Người ta thấy đại chúng đều ngồi trong các đài báu. Trong ngôi nhà Diệu Bảo Trang Nghiêm, tự nhiên vọt lên một tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử giữa muôn loài) bằng vàng ròng trong sạch mầu nhiệm, cao mười nghìn do-tuần (đơn vị đo đường dài thời Ấn Độ cổ, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số). Tòa sư tử phóng ra ánh sáng trong sạch mầu nhiệm, chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới này, lấn át ánh sáng của các Bồ-tát khiến chúng không còn rõ. Bấy giờ đại chúng vui mừng hớn hở, trong lòng sung sướng, khen là việc chưa từng có, chắp tay hướng về Phật mà nói: "Nay Như Lai hiện ra điềm lành này, ắt sẽ giảng pháp lớn." Khi ấy, ngài Xá-lợi-phất (vị đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật) nương uy thần của Phật, từ đài báu đứng dậy, sửa lại y phục, để trần vai phải, gối phải quỳ xuống đất (cách bày tỏ lòng cung kính), chắp tay hướng về Phật mà thưa: "Bạch Thế Tôn, đây là điềm lành gì mà khiến sinh niềm vui thù thắng như thế, hiện ra thần biến lớn như thế? Bạch Thế Tôn, đại chúng ở đây đều sinh nghi ngờ. Mong Như Lai nói cho biết vì nhân gì, duyên gì mà hiện ra việc chưa từng có này." Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi-phất: "Về phương đông, cách đây qua khỏi số cõi Phật nhiều bằng số hạt bụi nhỏ của tám thế giới Phật, có một thế giới tên là Đại Trang Nghiêm. Nước ấy có đức Phật hiệu là Nhất Bảo Trang Nghiêm Như Lai, Ứng Cúng (xứng đáng nhận sự cúng dường của trời người), Chính Biến Tri (biết đúng đắn và khắp cả), Minh Hạnh Túc (trí tuệ và đức hạnh đều đầy đủ), Thiện Thệ (đã khéo đi đến cõi giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu rõ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất, không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật Thế Tôn (bậc giác ngộ được thế gian tôn kính). Nay Ngài hiện đang giảng pháp. Vì nhân duyên gì mà thế giới ấy tên là Đại Trang Nghiêm? Nếu nói rộng về những việc trang hoàng của thế giới ấy thì một kiếp cũng không hết, vì thế cõi ấy tên là Đại Trang Nghiêm. Vì nhân duyên gì mà đức Phật ấy tên là Nhất Bảo Trang Nghiêm? Này Xá-lợi-phất, đức Như Lai ấy nhờ một báu vật mà giảng pháp, đó là báu vật Đại thừa vô thượng (Đại thừa: cỗ xe lớn, con đường tu cứu độ mọi chúng sinh, cầu thành Phật), vì thế đức Phật ấy tên là Nhất Bảo Trang Nghiêm (nghĩa là trang hoàng bằng một báu vật). Đức Phật ấy cùng chúng Bồ-tát đều lên tòa sư tử, vọt lên không trung cao bằng tám mươi ức (một ức là một trăm triệu) cây đa-ma (?) (một loại cây cao ở Ấn Độ, dùng làm đơn vị đo chiều cao), giảng cho các Bồ-tát pháp môn Hư Không Ấn (dấu ấn hư không). Thế nào là pháp môn Hư Không Ấn? Đó là: tất cả pháp (ở đây: mọi sự vật, hiện tượng) lấy hư không làm cửa, vì không có chỗ trú. Tất cả pháp là cửa không chỗ trú, vì không có hình tướng. Tất cả pháp là cửa không hình tướng, vì vượt khỏi mọi chỗ hành động. Tất cả pháp là cửa không chỗ hành động, vì trong ngoài đều trong sạch. Tất cả pháp là cửa trong sạch, vì bản tính không nhiễm bẩn. Tất cả pháp là cửa không nhiễm bẩn, vì tự tính vắng lặng. Tất cả pháp là cửa vắng lặng, vì tâm, ý, thức vốn không có. Tất cả pháp là cửa "vốn không có", vì lìa cả "là vật" lẫn "chẳng phải vật". Tất cả pháp là cửa không phải vật, vì không có tướng chỉ bày. Tất cả pháp là cửa không chỉ bày, vì không có hình khối. Tất cả pháp là cửa không hình khối, vì lìa cảnh giới của nhân duyên. Tất cả pháp là cửa không có cảnh giới nhân duyên, vì là tướng vắng lặng diệt hết. Tất cả pháp là cửa vắng lặng diệt hết, vì lìa tướng hai bên đối đãi. Tất cả pháp là cửa không hai, vì bỏ sự sai khác. Tất cả pháp là cửa không sai khác, vì vào một tướng. Tất cả pháp là cửa một tướng, vì tự tướng trong sạch. Tất cả pháp là cửa tự tướng trong sạch, vì vượt khỏi ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Tất cả pháp là cửa vượt ba đời, vì không lìa sự bình đẳng. Tất cả pháp là cửa không lìa bình đẳng, vì là tướng huyễn hóa, tướng chẳng phải tướng. Tất cả pháp là cửa tướng huyễn hóa, vì bản thể không thật. Tất cả pháp là cửa không bản thể, vì là tướng không tạo tác. Tất cả pháp là cửa không tạo tác, vì thân tâm xa lìa. Tất cả pháp là cửa xa lìa, vì lìa tướng, không có tướng. Tất cả pháp là cửa không tướng, vì tướng không lay động. Tất cả pháp là cửa tướng không lay động, vì không có chỗ nương tựa. Tất cả pháp là cửa không chỗ nương tựa, vì an trú nơi không bờ bến. Tất cả pháp là cửa không bờ bến, vì không có hang ổ để bám vào. Tất cả pháp là cửa không hang ổ, vì không có "ta" và "cái của ta". Tất cả pháp là cửa không "ta" và "cái của ta", vì không có chủ. Tất cả pháp là cửa không có chủ, vì bản tính không có "ta". Tất cả pháp là cửa không có "ta", vì bên trong thanh tịnh. Này Xá-lợi-phất, đức Nhất Bảo Trang Nghiêm Như Lai ấy giảng rộng pháp môn Hư Không Ấn như vậy cho các Bồ-tát. Khi đức Như Lai ấy giảng pháp này, vô lượng a-tăng-kỳ Bồ-tát hiểu biết rằng bản tính các pháp ngang bằng hư không, và đối với các pháp đạt được vô sinh nhẫn (sự chứng biết vững chắc rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Này Xá-lợi-phất, ở chỗ đức Phật Nhất Bảo Trang Nghiêm trong cõi Đại Trang Nghiêm ấy có một vị Bồ-tát Ma-ha-tát tên là Hư Không Tạng. Vị ấy tự trang hoàng bằng sự trang hoàng lớn, thù thắng nhất trong những đại nguyện không thể nghĩ bàn, đạt được oai đức trong mọi công đức và sự hiểu biết, thấy biết không ngăn ngại, tự trang hoàng bằng những công đức Bồ-tát không thể nghĩ bàn. Vị ấy lấy các tướng tốt và vẻ đẹp (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp đặc biệt trên thân bậc thánh) trang hoàng thân mình; lấy sự khéo giảng pháp tùy theo người đáng được độ mà trang hoàng miệng; lấy sự không lùi khỏi định (trạng thái tâm an trụ chuyên nhất) mà trang hoàng tâm; lấy các tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ không quên, tức đà-la-ni) mà trang hoàng sự nhớ nghĩ; lấy sự đi vào các pháp vi tế mà trang hoàng ý; lấy sự quán xét thuận theo bản tính các pháp mà trang hoàng sự tinh tiến; lấy lời thề bền chắc mà trang hoàng lòng chí thành; lấy sự quyết làm cho xong mà trang hoàng việc làm; lấy việc đi từ địa (một tầng bậc tu chứng của Bồ-tát) này đến địa khác mà trang hoàng sự rốt ráo; lấy sự buông bỏ mọi thứ mình có mà trang hoàng bố thí; lấy tâm trong sạch và lời nói tốt mà trang hoàng giới (những điều răn cấm giữ gìn thân miệng ý); lấy tâm không ngăn ngại đối với chúng sinh mà trang hoàng nhẫn nhục; lấy mọi việc đầy đủ mà trang hoàng tinh tấn (siêng năng không lười); lấy sự nhập định và thần thông tự tại như dạo chơi mà trang hoàng thiền; lấy sự khéo biết tập khí phiền não mà trang hoàng bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tướng các pháp); vì cứu giúp che chở chúng sinh mà trang hoàng lòng từ (mong cho chúng sinh được vui); an trú trong việc không bỏ chúng sinh mà trang hoàng lòng bi (thương xót, mong cứu chúng sinh khỏi khổ); lấy tâm không do dự mà trang hoàng lòng hỷ (vui theo điều tốt của người); lấy sự lìa ghét lìa thương mà trang hoàng lòng xả (buông bỏ, bình đẳng không thiên vị); lấy sự tự tại trong các định mà trang hoàng thần thông; lấy được bàn tay báu vô tận mà trang hoàng công đức; lấy sự phân biệt tâm hành của chúng sinh mà trang hoàng trí; lấy việc dạy chúng sinh pháp lành mà trang hoàng sự giác ngộ; lấy được tuệ sáng trong sạch mà trang hoàng ánh sáng trí tuệ; lấy sự thông đạt nghĩa, pháp, lời lẽ và sự ứng đối mà trang hoàng các biện tài; lấy việc phá ma và ngoại đạo (những người theo các giáo phái ngoài Phật pháp) mà trang hoàng các điều không sợ hãi; lấy vô lượng công đức của Phật mà tự trang hoàng; lấy việc thường giảng pháp từ các lỗ chân lông mà trang hoàng pháp; lấy sự thấy ánh sáng Phật pháp mà trang hoàng sự sáng suốt của mình; lấy việc chiếu sáng được các cõi Phật mà trang hoàng ánh sáng; lấy lời nói không sai lầm mà trang hoàng điều đã báo trước; lấy thần thông giảng nói theo ý người ưa thích mà trang hoàng sự dạy bảo; lấy thần thông đến bờ bên kia của bốn thần túc (bốn nền tảng phát sinh thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét) mà trang hoàng sự biến hóa; lấy thần thông vào chỗ bí mật của Phật mà trang hoàng sự hộ trì của các Như Lai; lấy trí chân chính tự mình giác ngộ mà trang hoàng sự tự tại về pháp; nói sao làm vậy, không ai phá được, trang hoàng sự bền chắc của mọi pháp lành. Bồ-tát Hư Không Tạng ấy đã thành tựu vô lượng công đức như thế. Nay vị ấy cùng mười hai ức Bồ-tát Ma-ha-tát phát ý muốn đến thế giới Ta-bà này (tên thế giới chúng ta đang sống, nghĩa là "cõi phải chịu đựng") để gặp Ta, lễ lạy, cúng dường, cung kính, vây quanh. Cũng là để phân biệt một phần nhỏ pháp môn trong kinh Đại Phổ Tập này; lại để làm sinh ánh sáng pháp lớn cho các Bồ-tát từ mười phương đến dự hội; lại để làm tăng thêm và mở rộng pháp Đại thừa; lại để thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) pháp của Như Lai; lại để làm sinh ra căn lành (gốc rễ của việc thiện) cho vô lượng chúng sinh; lại để lấy pháp lành điều phục các ma và ngoại đạo; lại để thị hiện (hiện ra cho thấy) thần thông tự tại như sư tử dạo chơi của Bồ-tát. Bồ-tát Hư Không Tạng ấy sắp đến đây, đó là điềm lành báo trước." Khi đức Thế Tôn nói việc ấy xong, ngay lúc đó Bồ-tát Hư Không Tạng được mười hai ức Bồ-tát Ma-ha-tát cung kính vây quanh, đến chỗ đức Phật Nhất Bảo Trang Nghiêm, thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, con muốn đến thế giới Ta-bà để gặp đức Phật Thích-ca Mâu-ni, lễ lạy cúng dường." Đức Phật ấy đáp: "Muốn đi thì tùy ý, nên biết là đúng lúc." Vị ấy liền cúi đầu lễ dưới chân đức Nhất Bảo Trang Nghiêm Như Lai, đi nhiễu quanh về bên phải bảy vòng (cách bày tỏ lòng tôn kính), nương thần túc (năng lực thần thông đi lại tự tại) không tạo tác, tự tại như dạo chơi của Phật, bỗng nhiên biến mất khỏi cõi nước Đại Trang Nghiêm ấy. Chỉ trong khoảng một niệm (thời gian cực ngắn), cùng với chúng Bồ-tát, vị ấy đã đến thế giới Ta-bà này, trên đài báu mầu nhiệm trong ngôi nhà Bảo Trang Nghiêm. Bấy giờ Bồ-tát Hư Không Tạng rưới xuống hoa thơm mầu nhiệm để cúng dường đức Thế Tôn và kinh Đại Bảo Tập này. Đó là hoa mạn-đà-la, hoa ma-ha mạn-đà-la, hoa ba-lợi-chất-đa-la, hoa ma-ha ba-lợi-chất-đa-la, hoa mạn-thù-sa, hoa ma-ha mạn-thù-sa, hoa lô-già-na, hoa ma-ha lô-già-na (các loài hoa quý của cõi trời; "ma-ha" nghĩa là lớn), cùng các thứ hoa dưới nước trên cạn, to như bánh xe, có trăm cánh, nghìn cánh, trăm nghìn cánh, đều phát ánh sáng, hương thơm mầu nhiệm tỏa khắp, nở đúng ý ưa, tươi sạch, nhiều màu rực rỡ, mắt nhìn thấy ưa thích. Vị ấy rưới vô lượng những thứ hoa mầu nhiệm như thế đầy cả ngôi nhà báu, cao đến một cây đa-la (cây thốt nốt, loại cây cao, dùng làm đơn vị đo chiều cao). Vị ấy lại tấu các thứ nhạc trời, tiếng nhạc đều phát ra âm thanh của vô lượng trăm nghìn pháp môn: tiếng tương ưng với đàn ba-la-mật (bố thí ba-la-mật; ba-la-mật nghĩa là "đến bờ bên kia", tức pháp tu hoàn hảo đưa đến giác ngộ); tiếng tương ưng với thi-la (giữ giới), sằn-đề (nhẫn nhục), tỳ-lê-da (tinh tấn), thiền-na (thiền định), bát-nhã ba-la-mật; tiếng tương ưng với bốn tâm vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả); tiếng tương ưng với bốn nhiếp pháp (bốn cách gần gũi, thu phục chúng sinh: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ); tiếng tương ưng với các pháp trợ đạo (các pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ); tiếng tương ưng với ba cửa giải thoát (ba cửa ngõ đưa đến giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện — tức thấy các pháp là trống rỗng, không có tướng để bám, không có gì để mong cầu); tiếng tương ưng với Tứ Thánh đế; tiếng tương ưng với mười hai nhân duyên. Bấy giờ Bồ-tát Hư Không Tạng cúng dường đức Thế Tôn, cúi đầu lễ dưới chân Phật, đi nhiễu bảy vòng rồi đứng sang một bên, thưa: "Bạch Thế Tôn, đức Nhất Bảo Trang Nghiêm Như Lai Ứng Chính Biến Tri gửi lời thăm hỏi vô số: Ngài có ít bệnh ít phiền não, đi đứng nhẹ nhàng, an vui không? Đức Nhất Bảo Trang Nghiêm Như Lai lại nói: Có mười hai ức Bồ-tát cùng Bồ-tát Hư Không Tạng đi đến thế giới Ta-bà ấy; mong Thế Tôn giảng những pháp như thế như thế, khiến các Bồ-tát được trí tự nhiên, lại được thành tựu ánh sáng pháp lớn rồi mới trở về đây. Vì sao vậy? Vì từ xưa Thế Tôn đã từng giáo hóa những thiện nam tử (người con trai hiền lành, tiếng gọi người tu) này phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật)." Bấy giờ Bồ-tát Hư Không Tạng ở trên đỉnh đầu đức Thế Tôn hóa ra một lọng báu lớn, rộng mười nghìn do-tuần, lấy lưu ly xanh (một loại ngọc quý màu xanh biếc) làm khung, lấy san hô thật làm các núm (?), lấy lưu ly và vàng Diêm-phù-đàn (loại vàng quý nhất, ánh tía đỏ) làm các tua rủ xuống (?), có màn lưới bằng các thứ ngọc trai quý, chuỗi ngọc, chuông báu ngân vang hòa nhau. Ánh sáng của lọng chiếu khắp mười phương, đan xen cùng các hoa mầu nhiệm. Lúc ấy Bồ-tát Hư Không Tạng đối với công đức không thể nghĩ bàn của Như Lai sinh lòng kính trọng sâu xa, chắp tay hướng về Phật, nói bài kệ (bài thơ tụng) khen ngợi rằng: Đấng tôn quý nhất về nghĩa pháp và trí tuệ, Vốn trong sạch, không nhơ, không bám chấp gì, Ví như hư không chẳng hề vướng bẩn, Con xin lạy dưới chân bậc Thánh không lay động. Hạnh Ngài không ai sánh, chẳng có bờ đáy, Hiện pháp trang nghiêm thân, thù thắng hơn hết. Pháp thân chân thật của Phật (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) như hư không, Khắp sinh lòng đại bi mà cứu độ. Bậc sư tử trong loài người hay thị hiện, Thân Thế Tôn được trang hoàng bằng trăm phước. Dứt mọi lời nói, chẳng có âm vang, Lìa mọi lời bàn, không có hý luận (những lời bàn luận suông, phân biệt vô ích). Tuy biết như thế mà vẫn hiện ra giảng nói, Khiến chúng sinh vốn không tự tính được vui mừng. Tâm chúng sinh vốn chẳng phải tâm, Ngài đạt được tâm ấy, Biết được tâm chẳng phải tâm, là tâm như huyễn hóa (?). Khéo biết bản tính tâm hành của chúng sinh, Mà không trụ vào tâm phân biệt người và ta. Thị hiện oai nghi để cứu độ chúng sinh, Thân bậc Thiện Thệ chẳng làm mà cũng chẳng phải không làm. Phật biết chúng sinh ưa thích điều gì, Liền có thể hiện ra hình dạng như thế. Thế Tôn đối với pháp không chấp là "ta", Không sinh nhớ tưởng mà bám vào pháp. Biết người nào nên dạy bằng pháp nào, Rồi tùy chỗ họ hiểu mà đúng lúc giảng nói. Đại chúng khát khao ngưỡng trông Thế Tôn, Bậc hiếm có ở đời, không ai sánh bằng. Thế Tôn thị hiện mà không có tâm thị hiện, Không ai làm cho đại chúng vui mừng được như Ngài. Những pháp này đều từ duyên mà sinh, Trống không, vắng lặng, chẳng phải chân thật. Thế Tôn khéo biết các pháp như thế, Nên đạt đến con đường mát mẻ là Nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới vắng lặng, dứt sạch phiền não và sinh tử). Xa lìa hai bên mà cũng chẳng bám vào giữa, Biết là hư giả, không thật, không có tự tính. Những pháp này không có người tạo tác, Ngài khéo nói nghiệp báo (quả báo do việc làm thiện ác gây ra) chẳng đoạn chẳng thường (không phải chết là mất hết, cũng không phải có cái còn mãi). Pháp không có chúng sinh, không có mạng sống và con người, Vắng lặng, không thể gọi tên, như hư không. Phân biệt đúng như thật rằng không có chúng sinh, Mà vẫn đưa vô số chúng sinh đến cõi cam lồ (ví Niết-bàn như thứ nước bất tử của cõi trời). Xưa Ngài tu hành nhiều kiếp không thể nghĩ bàn, Cầu tinh tấn, sức mạnh và bồ-đề (giác ngộ) thù thắng. Những hạnh mầu đã làm, nay đã thành tựu, Đến chỗ không có chỗ đến, giác ngộ nghĩa lý không sót. Hết thảy các pháp bậc trên, giữa, dưới, Ngài đều biết là bình đẳng, thường chẳng khác. Điều người trí biết, biết mà không bám, Vì thế Thế Tôn định tâm không loạn. Năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), các nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) và các giới (mười tám yếu tố tạo nên kinh nghiệm) như huyễn hóa, Ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc) đều như trăng dưới nước. Chúng sinh hư dối, bản tính như mộng, Ngài dùng trí phân biệt mà giảng pháp ấy. Người đời tạm gọi tên là đắc đạo, Thật ra không có gì được, cũng không có tướng được. Như đạo không có gì để được, bánh xe pháp không có gì để chuyển, Như bánh xe không chuyển, cũng không có ai được độ. Vì thế mới độ được chúng sinh qua bốn dòng thác (bốn thứ cuốn trôi chúng sinh: ham muốn, chấp có, kiến chấp sai lầm, vô minh), Tự độ mình và độ người bị trói trong điên đảo. Khéo an ủi những người khổ não, Tự diệt khổ, diệt khổ cho người, đến cõi vô vi (cảnh giới không do nhân duyên tạo tác, tức Niết-bàn). Chúng sinh không sinh, cũng không có Niết-bàn, Chúng sinh vốn trong sạch, không thể nắm bắt. Đạo và chúng sinh đều như huyễn, Tự giác ngộ bờ mé này, rồi giác ngộ cho muôn chúng. Như trong hư không chẳng thấy hình sắc, Hình sắc của mọi loài cũng như vậy. Các pháp lìa sắc và tướng của sắc, Ai biết sắc này thì được thoát lìa. Dùng những ví dụ mầu nhiệm để khen Phật, Mà chấp vào kiến giải để khen, thì chính là chê. Đức Phật như hư không, chẳng có sai khác, Không có hạn lượng — khen như thế mới là khen Phật. Vì thế con lạy đấng tôn quý trong sạch, làm cho người khác trong sạch, Không duyên, không tâm, mà vào được tâm vi tế. Công đức của Phật thế nào, chỉ Thế Tôn biết, Nay con lạy công đức như như (đúng như thật, chân như ấy). Ai biết được chúng sinh không có "ta", Ai biết được bờ mé các pháp, lìa ham muốn, Ai thấy được pháp thân, tức là thấy Phật, Người ấy chính là đã cúng dường mười phương chư Phật. Bồ-tát Hư Không Tạng nói bài kệ ấy xong, ngay lúc đó ngôi nhà Diệu Bảo Trang Nghiêm và các đài báu trong hư không chấn động theo sáu cách. Tất cả đại chúng tâm trong sạch vui mừng, hớn hở, khen là việc chưa từng có, đều nói: "Bồ-tát Hư Không Tạng khéo nói được bài kệ mầu nhiệm này. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào thực hành được pháp này, thì cho đến trong giấc mộng cũng không thấy có pháp nào, dần dần đều sẽ được tiếng rống sư tử (ví lời giảng pháp không sợ hãi, làm mọi tà thuyết phải im) như Bồ-tát Hư Không Tạng." Bấy giờ Bồ-tát Hư Không Tạng đã dùng bài kệ mầu nhiệm như thế khen ngợi Như Lai, rồi thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, con muốn hỏi đôi điều, mong Ngài cho phép. Nếu Ngài cho hỏi, con mới dám hỏi. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, Ngài có vô lượng thấy biết, biết được căn cơ của chúng sinh, ai đã chín muồi, ai chưa chín muồi. Thế Tôn sáng suốt thông đạt, vì đã trừ hết mọi tối tăm. Thế Tôn hiểu rõ nghĩa lý, khéo giảng giải, vì phân biệt được nghĩa của các câu. Thế Tôn biết thời, không vượt giới hạn. Thế Tôn báo trước không sai, nói đúng không lầm. Thế Tôn biết thời, tùy theo hạnh của chúng sinh mà giảng pháp. Thế Tôn khéo tự tại, thông đạt các thần túc. Thế Tôn khéo quán sát, thấu suốt tâm hành chúng sinh. Thế Tôn hoàn toàn không nhiễm, vì được tự tại trong các pháp. Thế Tôn tự giác ngộ, hiểu rõ các pháp. Thế Tôn điều khiển đúng đắn những chúng sinh đi theo đường tà, dạy cho họ vào đường chính. Thế Tôn là vua thầy thuốc lớn, khiến mọi bệnh tật của thế gian từ vô thủy (từ thuở không có khởi đầu) dứt hẳn. Thế Tôn có sức mạnh lớn, vì thành tựu mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật có, như biết đúng sai, biết nghiệp báo, biết căn cơ chúng sinh...). Thế Tôn không sợ hãi, vì thành tựu bốn vô úy (bốn điều tự tin không sợ hãi của Phật khi giảng pháp). Thế Tôn không ai hơn, vì thành tựu mười tám pháp bất cộng (mười tám công đức riêng của Phật, không ai có chung). Thế Tôn thực hành đại từ, cứu giúp hết thảy chúng sinh, tâm không ngăn ngại. Thế Tôn thực hành đại bi, thấy biết không có "ta", nhổ bỏ khổ đau cho hết thảy chúng sinh. Thế Tôn thực hành đại hỷ, đối với thiền, giải thoát, định, nhập định đều đến bờ bên kia. Thế Tôn thực hành đại xả, dứt mọi ghét thương, tâm như hư không. Thế Tôn được giác ngộ bình đẳng, hiểu rõ các pháp Phật không ngăn ngại. Thế Tôn không có tâm ghét thương, hoàn toàn trong sạch, khen chê đều không lay động. Thế Tôn không mong cầu, trí tuệ đầy đủ, đối với lợi lộc và lời khen không ham muốn. Thế Tôn có cái thấy biết về tất cả, đã đến bờ bên kia trong mọi cảnh giới hành của Phật. Con biết và thấy Thế Tôn đã thành tựu vô lượng vô biên công đức như thế, vì vậy con muốn hỏi đôi điều trong các pháp môn." Bồ-tát Hư Không Tạng nói lời ấy xong, đức Thế Tôn bảo Bồ-tát Hư Không Tạng: "Này thiện nam tử, Ta cho phép ông hỏi, ông muốn hỏi gì cứ tùy ý hỏi. Ta sẽ theo câu ông hỏi mà làm cho lòng ông vừa ý." Bấy giờ Bồ-tát Công Đức Quang Minh Vương hỏi Bồ-tát Hư Không Tạng: "Này thiện nam tử, ông vì ai mà muốn hỏi Như Lai?" Ngay lúc đó Bồ-tát Hư Không Tạng dùng kệ đáp Bồ-tát Công Đức Quang Minh Vương rằng: Những ai có tâm bình đẳng với hết thảy chúng sinh, Bình đẳng mà đến được bờ bên kia, Tự tại trong lòng bi không nhơ nhuốm — Tôi vì những người như thế mà hỏi Thế Tôn. Những ai đạt được chính kiến (cái thấy đúng đắn) không nhơ bẩn, Đã hết do dự, dứt được mối nghi của người khác, Tự mình thông đạt mà làm lợi chúng sinh — Tôi vì những người như thế mà hỏi Thế Tôn. Những ai biết "ta" và "không ta", không ai sánh bằng, Vì chúng sinh mà phát tâm, mà không bám vào chúng sinh, Có thể giải thoát chúng sinh khỏi ngã kiến (sự chấp có cái "tôi" thật) — Tôi vì những người như thế mà hỏi Thế Tôn. Những ai giữ gìn oai nghi, thận trọng việc làm, Tâm trong sạch như hư không, Bền chắc không lay như núi Tu-di — Tôi vì những người như thế mà hỏi Thế Tôn. Những ai có tâm tinh tấn không bờ, trí tuệ không ai bằng, Mạnh mẽ dũng cảm, diệt được giặc phiền não, Tự mình đã dứt trói buộc, lại dứt trói buộc cho người — Tôi vì những người như thế mà hỏi Thế Tôn. Những ai ưa bố thí, giữ oai nghi, điều phục tâm, Luôn an trú trong sức mạnh của học hỏi, tinh tấn, giữ giới, nhẫn nhục, Có thiền định, các thần thông và trí tuệ sáng suốt thù thắng — Tôi vì những người như thế mà hỏi Thế Tôn. Những ai ưa pháp không, vô tướng, vô nguyện, Mà vẫn hiện ra thọ thân, ở trong sinh tử, Không sinh không diệt, đạt đến cam lồ — Tôi vì những người như thế mà hỏi Thế Tôn. Những ai có thấy biết sâu xa không bờ bến, Hàng Thanh văn, Duyên giác (tức Bích-chi Phật) không theo kịp, Mà biết được hạnh của hết thảy chúng sinh — Tôi vì những người như thế mà hỏi Thế Tôn. Những ai khéo thông đạt, ưa hạnh chính, Đã dứt trói buộc với pháp và phi pháp, Thường ở trong chính định, tâm không loạn — Tôi vì những người như thế mà hỏi Thế Tôn. Những bậc hiền sĩ không làm dứt giống Phật, Giữ gìn được chính pháp và Tăng (đoàn thể người xuất gia tu hành), Học rộng, được chư Phật ba đời khen ngợi — Tôi vì những người như thế mà hỏi Thế Tôn. Bấy giờ Bồ-tát Hư Không Tạng dùng bài kệ mầu nhiệm này đáp Bồ-tát Công Đức Quang Minh Vương xong, thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát thực hành đàn ba-la-mật (bố thí hoàn hảo) ngang bằng hư không? Thế nào là thực hành thi ba-la-mật (giữ giới hoàn hảo), sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục hoàn hảo), tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn hoàn hảo), thiền ba-la-mật (thiền định hoàn hảo), bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo) ngang bằng hư không? Thế nào là thực hành công đức ngang bằng hư không? Thế nào là thực hành trí ngang bằng hư không? Thế nào là Bồ-tát không lìa như như mà được Như Lai chấp nhận việc niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm bố thí, niệm giới, niệm cõi trời (sáu pháp nhớ nghĩ để giữ tâm an lành)? Thế nào là Bồ-tát tu hành các pháp bình đẳng như Nê-hoàn? Thế nào là Bồ-tát khéo phân biệt tướng của các hành? Thế nào là Bồ-tát gìn giữ kho tàng pháp báu của chư Phật, theo tướng và tính của pháp mà Như Lai đã giác ngộ, biết đúng như thật tướng và tính các pháp rồi mà không nắm giữ cũng không buông bỏ? Thế nào là Bồ-tát phân biệt rằng chúng sinh từ xưa đến nay vốn trong sạch, mà vẫn giáo hóa chúng sinh? Thế nào là Bồ-tát khéo thuận theo mà phát khởi hạnh tu, thành tựu Phật pháp? Thế nào là Bồ-tát không thoái mất các thần thông, được tự tại trong mọi pháp Phật? Thế nào là Bồ-tát vào pháp môn sâu xa mà hàng Thanh văn, Bích-chi Phật không vào được? Thế nào là Bồ-tát đối với mười hai nhân duyên, nhờ nhân lành mà được trí phương tiện thù thắng, lìa các kiến chấp hai bên? Thế nào là Bồ-tát được ấn của Như Lai ấn chứng, có trí phương tiện như như không phân biệt? Thế nào là Bồ-tát vào cửa bản tính pháp giới, thấy bản tính bình đẳng của mọi pháp? Thế nào là Bồ-tát có lòng chí thành bền chắc như kim cương, tâm an trú nơi Đại thừa này không lay động? Thế nào là Bồ-tát tự làm trong sạch cõi của mình như cõi của chư Phật? Thế nào là Bồ-tát được đà-la-ni, trọn không mất chánh niệm? Thế nào là Bồ-tát được biện tài không chướng ngại nhờ sự gia trì (sức che chở, hỗ trợ) của Như Lai? Thế nào là Bồ-tát được tự tại thị hiện thọ sinh tử? Thế nào là Bồ-tát phá các kẻ thù, xa lìa bốn ma (bốn thứ phá hoại người tu: ma phiền não, ma năm ấm, ma chết, ma cõi trời)? Thế nào là Bồ-tát làm lợi ích chúng sinh, trang hoàng công đức? Thế nào là Bồ-tát khi đời không có Phật vẫn làm được Phật sự? Thế nào là Bồ-tát được hải ấn tam-muội (tam-muội: trạng thái định sâu; hải ấn: như mặt biển lặng in bóng muôn vật), khéo biết được tâm hành chúng sinh? Thế nào là Bồ-tát biết được các cõi trần (cảnh giới các đối tượng của giác quan như hình sắc, âm thanh...) không ngăn ngại? Thế nào là Bồ-tát thành tựu hạnh oai nghi, lìa mọi tối tăm, được ánh sáng thù thắng, đối với các pháp được trí tự nhiên, mau thành tựu hạnh Nhất thiết trí?" Bấy giờ đức Thế Tôn bảo Bồ-tát Hư Không Tạng: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử, ông khéo phân biệt mà hỏi Như Lai nghĩa mầu nhiệm như thế. Ông đã từng cúng dường vô lượng chư Phật quá khứ, gieo các căn lành, tâm hành bình đẳng ví như hư không; lễ kính chư Phật, đến nơi tuệ sáng; phát tâm siêng năng tinh tấn, muốn độ hết thảy. Như chư Phật đúng theo pháp không bỏ chúng sinh nào, ông đã qua bờ bên kia của đại từ đại bi, vượt khỏi các hạnh của ma mà không lìa phép thế gian, dùng tâm rộng ngang hư không mà thành tựu pháp mầu Đại thừa vô thượng Hư Không Tạng này. Công đức của ông không có bờ bến, khó mà đo lường. Ông đã từng hỏi những việc như thế nơi chư Phật Thế Tôn nhiều như cát sông Hằng trong quá khứ, và tự mình cũng giảng được. Vì vậy, này Hư Không Tạng, nay ông hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ. Ta sẽ vì ông phân biệt giải nói. Những việc của Bồ-tát mà ông hỏi còn vượt hơn thế nữa, có thể đạt được Đại thừa vô thượng, trí tự nhiên của Như Lai, Nhất thiết chủng trí (trí biết rõ mọi pháp đến từng chi tiết, chỉ Phật mới có)." Bồ-tát Hư Không Tạng thưa: "Dạ vâng, vui thay, con ưa muốn được nghe." Phật bảo Hư Không Tạng: "Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu bốn pháp thì thực hành đàn ba-la-mật ngang bằng hư không. Bốn pháp ấy là gì? Này thiện nam tử, Bồ-tát ở mọi nơi đều không chướng ngại, không phân biệt mà thực hành đàn ba-la-mật: vì "ta" trong sạch nên việc bố thí cũng trong sạch; vì bố thí trong sạch nên nguyện cũng trong sạch; vì nguyện trong sạch nên bồ-đề cũng trong sạch; vì bồ-đề trong sạch nên tất cả pháp cũng trong sạch. Này thiện nam tử, đó là Bồ-tát thành tựu bốn pháp, thực hành đàn ba-la-mật ngang bằng hư không. Này thiện nam tử, nếu Bồ-tát thành tựu tám pháp thì làm trong sạch được đàn ba-la-mật. Tám pháp ấy là gì? Bố thí lìa ý nghĩ "ta là người cho"; bố thí lìa ý nghĩ "cho vì ta"; bố thí lìa sự trói buộc của ái; bố thí lìa kiến chấp vô minh (sự mê muội, không thấy chân lý); bố thí lìa tướng người, ta và bồ-đề; bố thí lìa mọi tưởng khác nhau; bố thí lìa mong cầu đền đáp; bố thí lìa keo kiệt ganh ghét — tâm bình đẳng như hư không. Đó là Bồ-tát thành tựu tám pháp, làm trong sạch được đàn ba-la-mật. Lìa tám điều này gọi là bố thí trong sạch. Ví như hư không không chỗ nào không đến; Bồ-tát dùng lòng từ mà bố thí cũng như vậy. Ví như hư không chẳng phải hình sắc, không thể thấy; mọi sự bố thí của Bồ-tát không nương vào hình sắc cũng như vậy. Ví như hư không không chịu khổ vui; mọi sự bố thí của Bồ-tát lìa mọi cảm thọ cũng như vậy. Ví như hư không không có trí phân biệt tướng; mọi sự bố thí của Bồ-tát lìa trói buộc của tưởng cũng như vậy. Ví như hư không là tướng vô vi; mọi sự bố thí của Bồ-tát vô vi, không tạo tác cũng như vậy. Ví như hư không là giả tạm, không có tướng; mọi sự bố thí của Bồ-tát không nương vào thức và tưởng cũng như vậy. Ví như hư không làm lợi ích cho hết thảy chúng sinh; mọi sự bố thí của Bồ-tát làm lợi ích chúng sinh cũng như vậy. Ví như hư không không thể cùng tận; mọi sự bố thí của Bồ-tát trong sinh tử không có cùng tận cũng như vậy. Này thiện nam tử, ví như người huyễn hóa (người do phép thần thông biến hiện ra) bố thí cho người huyễn hóa, không phân biệt, không hý luận, không cầu quả báo; Bồ-tát cũng như vậy, như tướng người huyễn hóa, lìa hai bên mà làm các việc bố thí, không phân biệt, hý luận hay mong cầu quả báo. Này thiện nam tử, Bồ-tát dùng trí tuệ buông bỏ mọi kết sử, dùng trí phương tiện không bỏ chúng sinh nào. Đó là Bồ-tát thực hành đàn ba-la-mật ngang bằng hư không." Lúc ấy trong hội có một vị Bồ-tát tên là Đăng Thủ, từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, gối phải quỳ xuống đất, chắp tay thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát như thế nào thì thực hành được đàn ba-la-mật như thế?" Phật nói: "Này thiện nam tử, Bồ-tát nếu đã vượt khỏi các thế gian, được pháp xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian), chẳng phải sắc, không bản thể, không hành, thấy biết trong sạch, chẳng tối chẳng sáng, lìa mọi tướng, đến bờ mé của trí vô tướng, thành tựu nhẫn vô tận; đã gần sự thấy biết của Như Lai, nối tiếp phần vị quyết định của Bồ-tát; đã được thọ ký, được ấn không thoái chuyển ấn chứng; đã được quán đỉnh chính vị (địa vị Bồ-tát sắp thành Phật, ví như thái tử được làm lễ rưới nước lên đỉnh đầu để lên ngôi); đã khéo tu hành, biết tướng hạnh của chúng sinh; đến khắp mọi nơi mà cũng không có chỗ đến — Bồ-tát như thế thì thực hành được đàn ba-la-mật này." Khi giảng pháp này, mười sáu nghìn Bồ-tát thấy bản tính các pháp như hư không, được vô sinh pháp nhẫn. Phật bảo Bồ-tát Hư Không Tạng: "Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu bốn pháp thì thực hành thi-la ba-la-mật ngang bằng hư không. Bốn pháp ấy là gì? Này thiện nam tử, Bồ-tát biết thân như bóng trong gương, biết tiếng như tiếng vang, biết tâm như huyễn, biết bản tính các pháp như hư không. Đó là Bồ-tát thành tựu bốn pháp, thực hành thi-la ba-la-mật ngang bằng hư không. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu tám pháp thì giữ được giới trong sạch. Tám pháp ấy là gì? Này thiện nam tử, các Bồ-tát không quên tâm bồ-đề thì giữ được giới; không cầu quả vị Thanh văn, Bích-chi Phật thì giữ được giới; giữ giới mà không bị giới hạn trong giới thì giữ được giới; không cậy vào các giới thì giữ được giới; không bỏ nguyện xưa thì giữ được giới; không nương vào bất cứ nơi thọ sinh nào thì giữ được giới; thành tựu đại nguyện thì giữ được giới; khéo thu nhiếp các căn (các giác quan) để diệt phiền não thì giữ được giới. Đó là Bồ-tát thành tựu tám pháp, giữ được giới trong sạch. Này thiện nam tử, ví như hư không lìa mọi mong cầu; Bồ-tát dùng tâm không cầu mà giữ giới cũng như vậy. Ví như hư không trong sạch; Bồ-tát giữ giới trong sạch cũng như vậy. Ví như hư không không có nhơ bẩn; Bồ-tát giữ giới không nhơ cũng như vậy. Ví như hư không không có nóng bức phiền não; Bồ-tát giữ giới không phiền não cũng như vậy. Ví như hư không không có cao thấp; Bồ-tát giữ giới không cao không thấp cũng như vậy. Ví như hư không không có hang ổ; Bồ-tát giữ giới mà không nương tựa vào đâu cũng như vậy. Ví như hư không không sinh không diệt, rốt ráo không biến đổi; Bồ-tát giữ giới không sinh không diệt, rốt ráo không biến đổi cũng như vậy. Ví như hư không dung chứa được hết thảy chúng sinh; Bồ-tát giữ giới chở che khắp cả cũng như vậy, vì lợi ích chúng sinh mà giữ giới chính đáng. Này thiện nam tử, như mặt trăng dưới nước không có giữ giới hay phạm giới; Bồ-tát cũng như vậy, biết rõ tất cả pháp như bóng trăng, không có giữ giới hay phạm giới. Đó là Bồ-tát thực hành thi ba-la-mật ngang bằng hư không. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu bốn pháp thì thực hành sằn-đề ba-la-mật ngang bằng hư không. Bốn pháp ấy là gì? Này thiện nam tử, Bồ-tát bị người mắng không mắng lại, vì phân biệt tưởng "không có ta"; bị người đánh không đánh lại, vì không có tưởng "người kia"; bị người giận không giận lại, vì lìa tưởng "có"; bị người oán không oán lại, vì lìa hai kiến chấp. Đó là Bồ-tát thành tựu bốn pháp, thực hành sằn-đề ba-la-mật ngang bằng hư không. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu tám pháp thì làm trong sạch được sằn-đề ba-la-mật. Tám pháp ấy là gì? Này thiện nam tử, Bồ-tát khéo làm trong sạch bên trong bằng lòng chí thành thuần nhất mà tu sằn-đề ba-la-mật; khéo làm trong sạch bên ngoài, không mong cầu, mà tu sằn-đề ba-la-mật; đối với người trên, giữa, dưới đều rốt ráo không chướng ngại mà tu sằn-đề ba-la-mật; thuận theo bản tính các pháp, không nhiễm bám mà tu sằn-đề ba-la-mật; lìa mọi kiến chấp, tương ứng với không, mà tu sằn-đề ba-la-mật; dứt mọi tri giác phân biệt, tương ứng với vô tướng, mà tu sằn-đề ba-la-mật; bỏ mọi mong nguyện, tương ứng với vô nguyện, mà tu sằn-đề ba-la-mật; trừ mọi hành, tương ứng với vô hành, mà tu sằn-đề ba-la-mật. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu tám pháp, làm trong sạch được sằn-đề ba-la-mật. Này thiện nam tử, ví như hư không không ghét không thương; Bồ-tát tu sằn-đề ba-la-mật không ghét không thương cũng như vậy. Ví như hư không không biến đổi; Bồ-tát rốt ráo tâm không biến đổi mà tu sằn-đề ba-la-mật cũng như vậy. Này thiện nam tử, ví như hư không không có hao hụt; Bồ-tát rốt ráo tu sằn-đề ba-la-mật, tâm không hao hụt cũng như vậy. Ví như hư không không sinh không khởi; Bồ-tát tu sằn-đề ba-la-mật, tâm không sinh khởi cũng như vậy. Ví như hư không không có hý luận; Bồ-tát tu sằn-đề ba-la-mật, tâm không hý luận cũng như vậy. Ví như hư không không mong ơn đền đáp; Bồ-tát tu sằn-đề ba-la-mật, đối với hết thảy chúng sinh không mong quả báo cũng như vậy. Ví như hư không không có lậu (phiền não rỉ chảy khiến trôi lăn sinh tử), không bị trói buộc; Bồ-tát tu sằn-đề ba-la-mật, lìa mọi lậu, không bị trói buộc trong ba cõi cũng như vậy. Này thiện nam tử, khi Bồ-tát thực hành sằn-đề ba-la-mật, không nghĩ rằng: "Người kia đến mắng ta, ta nhẫn chịu được"; cũng không thấy người mắng, người bị mắng và lời mắng; không quán xét như thế. Không hý luận rằng: "Người kia là không, ta cũng là không." Cũng không suy nghĩ: "Âm thanh như tiếng vang, từ đâu mà ra?" Cũng không quán rằng: "Ta đúng, người kia sai." Lại không thấy rằng: "Người kia vô thường, ta cũng vô thường." Cũng không nghĩ: "Người kia ngu, ta trí." Cũng không tưởng: "Chúng ta nên thực hành nhẫn nhục." Này thiện nam tử, ví như có người tìm cành cây sa-la (một loại cây gỗ lớn ở Ấn Độ). Vì cành sa-la, người ấy mang búa sắc vào rừng sa-la, đến dưới một cây lớn, chặt một cành. Những cành khác không nghĩ: "Nó đã bị chặt, chúng ta không bị chặt." Cành bị chặt cũng không nghĩ: "Ta đã bị chặt, những cành khác không bị chặt." Cả hai đều không có tưởng, không sinh ghét thương. Này thiện nam tử, khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành sằn-đề ba-la-mật, quán biết bản tính mọi pháp như cỏ cây, tường vách, ngói đá; dù thị hiện bị cắt xẻo thân thể để giáo hóa chúng sinh, vẫn không ghét không thương, không nhớ tưởng phân biệt. Này thiện nam tử, đó là Bồ-tát thực hành sằn-đề ba-la-mật ngang bằng hư không. Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành tỳ-lê-da ba-la-mật ngang bằng hư không? Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu bốn pháp thì thực hành tỳ-lê-da ba-la-mật ngang bằng hư không. Bốn pháp ấy là gì? Này thiện nam tử, Bồ-tát siêng cầu mọi pháp lành, mà biết tự tính của mọi pháp không thành tựu; dùng mọi thứ cúng dường tốt nhất để hầu hạ cúng dường chư Phật Thế Tôn, mà không thấy Như Lai và pháp cúng dường hầu hạ; khéo thọ trì mọi pháp mầu do chư Phật giảng, mà cũng không thấy văn tự nào có thể thọ trì; lại thành tựu được vô lượng chúng sinh, mà thấy bản tính chúng sinh chính là Nê-hoàn, rốt ráo không sinh không khởi. Này thiện nam tử, đó là Bồ-tát thành tựu bốn pháp, thực hành tỳ-lê-da ba-la-mật ngang bằng hư không. Này thiện nam tử, nếu Bồ-tát thành tựu tám pháp thì làm trong sạch được tỳ-lê-da ba-la-mật. Tám pháp ấy là gì? Này thiện nam tử, Bồ-tát vì làm trong sạch thân mà phát tâm siêng năng tinh tấn, biết thân như bóng, không bám vào thân. Vì làm trong sạch miệng mà phát tâm siêng năng tinh tấn, biết lời nói như tiếng vang, không bám vào miệng. Vì làm trong sạch ý mà phát tâm siêng năng tinh tấn, biết ý như huyễn, không phân biệt, không bám vào ý. Vì đầy đủ các ba-la-mật mà phát tâm siêng năng tinh tấn, biết các pháp không có tự tính, do nhân duyên gom lại, không thể hý luận. Vì được các pháp trợ bồ-đề (các pháp hỗ trợ cho giác ngộ) mà phát tâm siêng năng tinh tấn, vì hiểu rõ bản tính chân thật của mọi pháp nên không ngăn ngại bám chấp. Vì làm trong sạch mọi cõi Phật mà phát tâm siêng năng tinh tấn, vì biết các cõi nước như hư không nên không cậy vào cõi mình đã làm trong sạch. Vì được mọi đà-la-ni mà phát tâm siêng năng tinh tấn, vì biết mọi pháp không phải niệm cũng không phải không niệm nên không tạo hai tướng. Vì thành tựu mọi Phật pháp mà phát tâm siêng năng tinh tấn, vì biết các pháp vào một tướng bình đẳng nên không phá hoại bản tính các pháp. Này thiện nam tử, đó là Bồ-tát thành tựu tám pháp, làm trong sạch được tỳ-lê-da ba-la-mật. Này thiện nam tử, ví như hư không không mỏi mệt; Bồ-tát trong vô lượng kiếp phát tâm siêng năng tinh tấn không mỏi chán cũng như vậy. Ví như hư không dung chứa được mọi hình sắc, mà hư không ấy không bị che lấp; Bồ-tát vì dung chứa hết thảy chúng sinh mà phát tâm siêng năng tinh tấn, bình đẳng không ngăn ngại, cũng được như vậy. Ví như hư không sinh ra được mọi cây thuốc, rừng rậm, mà hư không ấy không có chỗ trú; Bồ-tát vì làm tăng các căn lành cho hết thảy chúng sinh mà phát tâm siêng năng tinh tấn, không nương bám, không chỗ trú cũng như vậy. Ví như hư không đến khắp mọi nơi mà không hề đi; Bồ-tát phát tâm siêng năng tinh tấn để đến với mọi pháp, mà không có đến cũng không có không đến cũng như vậy. Ví như hư không chẳng phải hình sắc, mà trong đó thấy được mọi hình sắc; Bồ-tát vì Nhất thừa (con đường duy nhất đưa mọi người đến thành Phật) mà phát tâm siêng năng tinh tấn, nhưng vì muốn thành tựu lòng thuần nhất nên chỉ bày sự sai khác của các thừa cũng như vậy. Ví như hư không bản tính trong sạch, không bị bụi khách (bụi từ ngoài bay đến, ví phiền não không phải bản tính) làm nhơ; Bồ-tát phát tâm siêng năng tinh tấn, bản tính trong sạch, vì chúng sinh mà hiện thọ sinh tử, không bị bụi bặm ràng buộc làm nhiễm cũng như vậy. Ví như hư không bản tính là pháp thường còn, không có vô thường; Bồ-tát rốt ráo vì không để dứt Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) mà phát tâm siêng năng tinh tấn cũng như vậy. Ví như hư không không đầu không cuối, không nắm giữ không buông bỏ; Bồ-tát phát tâm siêng năng tinh tấn không đầu không cuối, không nắm giữ không buông bỏ cũng như vậy. Này thiện nam tử, tinh tấn có hai loại: tinh tấn lúc mới phát khởi và tinh tấn lúc hoàn thành. Bồ-tát dùng tinh tấn lúc mới phát khởi để tập luyện thành tựu mọi pháp lành; dùng tinh tấn lúc hoàn thành để phân biệt mọi pháp đều không có tự tính, chỉ thấy các căn lành đã tích tập là bình đẳng, mà cái bình đẳng được thấy ấy cũng chẳng phải bình đẳng. Này thiện nam tử, ví như người thợ khắc gỗ làm người gỗ, đủ hình dáng thân thể, làm được mọi việc, mà đối với việc làm hay không làm, nó không sinh hai ý tưởng. Bồ-tát vì thành tựu và trang hoàng nguyện xưa mà phát tâm siêng năng tinh tấn, tu mọi việc, đối với làm hay không làm không sinh hai ý tưởng, xa lìa hai bên cũng như vậy. Này thiện nam tử, đó là Bồ-tát thực hành tỳ-lê-da ba-la-mật ngang bằng hư không. Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành thiền ba-la-mật ngang bằng hư không? Này thiện nam tử, nếu Bồ-tát thành tựu bốn pháp thì thực hành thiền ba-la-mật ngang bằng hư không. Bốn pháp ấy là gì? Này thiện nam tử, Bồ-tát chuyên nhất tâm bên trong, mà cũng không thấy tâm bên trong; ngăn các tâm duyên theo cảnh bên ngoài, mà cũng không thấy chỗ hành của tâm bên ngoài; vì tâm mình bình đẳng nên biết tâm hết thảy chúng sinh đều bình đẳng, mà cũng không nương vào tâm hai pháp hay sự suy nghĩ về bình đẳng; định tính của pháp giới không thu nhiếp cũng không tán loạn; biết bản tính mọi pháp không có hý luận. Đó là Bồ-tát thành tựu bốn pháp, thực hành thiền ba-la-mật ngang bằng hư không. Này thiện nam tử, nếu Bồ-tát thành tựu tám pháp thì làm trong sạch được thiền ba-la-mật. Tám pháp ấy là gì? Này thiện nam tử, Bồ-tát không nương vào các ấm mà tu thiền; không nương vào các giới mà tu thiền; không nương vào các nhập mà tu thiền; không nương vào ba cõi mà tu thiền; không nương vào đời này mà tu thiền; không nương vào đời sau mà tu thiền; không nương vào đạo mà tu thiền; không nương vào quả (kết quả tu chứng) mà tu thiền. Đó là Bồ-tát thành tựu tám pháp, làm trong sạch được thiền ba-la-mật. Ví như hư không không nương bám vào đâu; Bồ-tát tu thiền không nương tựa vào đâu cũng như vậy. Ví như hư không không có yêu luyến; Bồ-tát tu thiền lìa mọi nhiễm bám cũng như vậy. Ví như hư không không bám vào kiến chấp; Bồ-tát tu thiền bỏ lìa mọi kiến chấp cũng như vậy. Ví như hư không không có kiêu mạn; Bồ-tát tu thiền lìa mọi kiêu mạn cũng như vậy. Ví như hư không rốt ráo không diệt; Bồ-tát tu thiền khéo vào bản tính các pháp, rốt ráo không thoái lui cũng như vậy. Ví như hư không không thể phá hoại; Bồ-tát tu thiền không phá hoại bản tế (bờ mé gốc, tức thực tướng) cũng như vậy. Ví như hư không không biến đổi; Bồ-tát tu thiền không đổi khác với như như cũng như vậy. Ví như hư không chẳng phải tâm, lìa tâm; Bồ-tát tu thiền lìa tâm, ý, thức cũng như vậy. Này thiện nam tử, Bồ-tát dùng tâm bình đẳng mà tu thiền, không phải tâm không bình đẳng. Thế nào là tâm bình đẳng? Nếu tâm không cao không thấp, không cầu cũng không phải không cầu, không làm cũng không phải không làm, không phân biệt cũng không phải không phân biệt, không hành cũng không phải không hành, không nắm không bỏ, không tối không sáng, không biết không niệm, không phải không biết, không phải không niệm, không một không khác, chẳng phải hai chẳng phải không hai, không động không phải không động, không đi không phải không đi, không tu không phải không tu, tâm không duyên theo mọi cảnh giới — đó gọi là tâm bình đẳng. Vì tâm Bồ-tát bình đẳng nên không nắm lấy sắc, xa lìa hai pháp mắt và sắc mà tu thiền. Vì tâm bình đẳng nên không nắm lấy tiếng, hương, vị, xúc, pháp, xa lìa hai pháp ý và pháp mà tu thiền. Này thiện nam tử, ví như hư không khi tai họa lửa nổi lên cũng không đốt cháy được, khi tai họa nước nổi lên cũng không bị cuốn trôi; Bồ-tát không bị lửa phiền não thiêu đốt, cũng không bị các thiền, giải thoát, tam-muội cuốn trôi. Dù thọ sinh mà tự mình không có định hay loạn, lại khiến chúng sinh tâm loạn được định. Tự mình tu hành đã trong sạch mà không bỏ tinh tấn. Cùng với bình đẳng mà vẫn thị hiện sai khác, mà không thấy hai tướng bình đẳng và không bình đẳng. Khéo quán khắp bản tính chân thật của trí tuệ, tâm không bị ái và kiến che lấp, trong mọi hạnh đều hành mà không bám, ngang bằng hư không. Này thiện nam tử, đó là Bồ-tát thực hành thiền ba-la-mật ngang bằng hư không. Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật ngang bằng hư không? Này thiện nam tử, nếu Bồ-tát thành tựu bốn pháp thì thực hành bát-nhã ba-la-mật ngang bằng hư không. Bốn pháp ấy là gì? Này thiện nam tử, Bồ-tát vì "ta" trong sạch nên biết chúng sinh cũng trong sạch; vì trí trong sạch nên biết thức cũng trong sạch; vì nghĩa trong sạch nên biết văn tự cũng trong sạch; vì pháp giới trong sạch nên biết mọi pháp cũng trong sạch. Đó là Bồ-tát thành tựu bốn pháp, thực hành bát-nhã ba-la-mật ngang bằng hư không. Này thiện nam tử, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu tám pháp thì làm trong sạch được bát-nhã ba-la-mật. Tám pháp ấy là gì? Này thiện nam tử, Bồ-tát siêng năng muốn dứt mọi pháp bất thiện mà không bám vào đoạn kiến (chấp rằng mọi thứ chết là mất hết); siêng năng muốn sinh mọi pháp lành mà không bám vào thường kiến (chấp có cái thường còn mãi); biết mọi pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) đều từ duyên sinh, mà không lay động khỏi vô sinh pháp nhẫn; khéo phân biệt giảng nói mọi chữ mọi câu, mà thường bình đẳng, không có lời nói; khéo giảng bày mọi pháp hữu vi là vô thường, là khổ, mà ở trong pháp giới không có "ta" thì vắng lặng không động; khéo phân biệt mọi nghiệp đã làm, mà biết mọi pháp không có nghiệp không có báo; khéo phân biệt pháp nhơ pháp sạch, mà biết bản tính mọi pháp thường trong sạch; khéo cân nhắc các pháp trong ba đời, mà biết các pháp không có quá khứ, vị lai, hiện tại. Đó là Bồ-tát thành tựu tám pháp, làm trong sạch được bát-nhã ba-la-mật. Này thiện nam tử, ví như hư không chẳng phải hành, không có hành; Bồ-tát hành bát-nhã lìa mọi hành cũng như vậy. Ví như hư không không gì phá hoại được; Bồ-tát hành bát-nhã, mọi loài ma không phá được cũng như vậy. Ví như hư không bản tính thường vắng lặng; Bồ-tát hành bát-nhã, giác ngộ thấy được sự vắng lặng cũng như vậy. Ví như hư không bản tính thường không có "ta"; Bồ-tát hành bát-nhã biết rõ không có "ta" cũng như vậy. Ví như hư không bản tính chẳng phải chúng sinh; Bồ-tát hành bát-nhã lìa mọi kiến chấp về chúng sinh cũng như vậy. Ví như hư không bản tính không có mạng sống; Bồ-tát hành bát-nhã lìa mọi kiến chấp về mạng sống cũng như vậy. Ví như hư không bản tính không có con người; Bồ-tát hành bát-nhã lìa mọi kiến chấp về con người cũng như vậy. Ví như hư không chẳng phải vật, chẳng phải không phải vật, không thể gọi tên; Bồ-tát hành bát-nhã lìa kiến chấp "là vật" và "chẳng phải vật" cũng như vậy. Này thiện nam tử, bát-nhã là nghĩa vắng lặng, vì không có tri giác vi tế. Là nghĩa không tạo tác, vì tự tướng trong sạch. Là nghĩa không biến đổi, vì không có tướng hành. Là nghĩa chân thật, vì không phát động. Là nghĩa không dối gạt, vì không có khác biệt. Là nghĩa thấu suốt, vì vào một tướng. Là nghĩa thông minh, vì dứt tập khí. Là nghĩa đầy đủ, vì không ham cầu. Là nghĩa thông đạt, vì thấy đúng đắn. Là nghĩa bậc nhất, vì không có gì để được. Là nghĩa bình đẳng, vì không cao không thấp. Là nghĩa bền chắc, vì không thể phá. Là nghĩa không lay động, vì không nương tựa. Là nghĩa kim cương, vì không thể bẻ gãy. Là nghĩa đã vượt qua, vì việc cần làm đã xong. Là nghĩa chân thật trong sạch, vì bản tính trong sạch. Là nghĩa không tối, vì không cậy vào sáng. Là nghĩa không hai, vì không tích tụ. Là nghĩa tận, vì là tướng rốt ráo dứt hết. Là nghĩa vô tận, vì là tướng vô vi. Là nghĩa vô vi, vì lìa sinh diệt. Là nghĩa hư không, vì không chướng ngại. Là nghĩa không có gì, vì thật sự trong sạch. Là nghĩa không chỗ ở, vì không có dấu vết đi lại. Là nghĩa không hang ổ, vì không nương dựa. Là nghĩa trí, vì không có phân biệt của thức. Là nghĩa không bị hàng phục, vì không có đối thủ sánh ngang. Là nghĩa không bản thể, vì không thọ hình. Là nghĩa thấy biết, vì biết khổ thì khổ không sinh. Là nghĩa đoạn, vì biết tập (nguyên nhân của khổ) không hòa hợp. Là nghĩa diệt, vì rốt ráo không sinh. Là nghĩa đạo, vì không có tri giác hai bên. Là nghĩa giác, vì giác ngộ sự bình đẳng. Là nghĩa pháp, vì rốt ráo không biến đổi. Này thiện nam tử, bát-nhã này không do người khác mà được, vì tự mình chứng biết thấy biết, hành theo đúng bản tính. Biết mọi văn tự, câu nghĩa đều như tiếng vang, đối với mọi lời lẽ âm thanh đều tùy ứng mà đáp, biện tài không dứt, mà cũng không bám chấp vào văn tự lời nói. Bồ-tát Ma-ha-tát như thế, trong mọi lời nói đều khéo đối đáp, biết các âm thanh lời nói như tiếng vang, vì hiểu rằng không thể nắm bắt nên không sinh bám chấp, cũng không hý luận. Này thiện nam tử, đó là Bồ-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật ngang bằng hư không." Bấy giờ đức Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên nói kệ rằng: Lìa bám chấp mà bố thí, Khắp đến chúng sinh, hợp với tính họ, Trọn đời tâm không ngăn ngại, Cũng chẳng sinh phân biệt. "Ta" sạch nên bố thí sạch, Bố thí sạch nên nguyện sạch, Nguyện sạch thì bồ-đề sạch, Đạo sạch thì hết thảy sạch. Không tưởng "ta" và "cái của ta", Lìa ái và các kiến chấp, Bỏ đi tướng người và ta, Tâm bố thí như hư không. Lìa mọi tưởng mà bố thí, Không có tâm mong đền đáp, Bỏ trói buộc của tâm ganh ghét, Tâm bố thí như hư không. Hư không chẳng phải sắc, không nương tựa, Không có thọ, tưởng, phân biệt, Cũng không có hành và thức, Tâm lúc bố thí cũng vậy. Như hư không làm lợi tất cả, Từ đầu đến cuối không cùng tận, Hiểu pháp thì bố thí vô tận, Làm lợi ích cho mọi chúng sinh. Như người huyễn hóa bố thí cho nhau, Không mong đền đáp điều đã cho, Người trí bố thí cũng thế, Trọn không mong được báo đáp. Dùng trí tuệ dứt kết sử và tập khí, Dùng phương tiện không bỏ chúng sinh, Không thấy kết sử và chúng sinh, Bố thí như thế là như hư không. Biết thân như bóng trong gương, Biết tiếng như tiếng vang, Biết tâm như huyễn hóa, Bản tính các pháp như hư không. Không bỏ bồ-đề thù thắng, Không cầu hai thừa (Thanh văn và Duyên giác), Đối với chư Phật quá khứ, Thường kính cẩn giữ gìn giới. Vì không bỏ nguyện xưa, Nên trong các cõi đi về (các nẻo luân hồi), Khéo thành tựu nguyện xưa, Thu nhiếp ý, giữ giới sạch. Như hư không không mong cầu, Không nóng bức phiền não, không cao thấp, Không đục, không biến đổi, Người giữ giới sạch cũng vậy. Như hư không dung chứa tất cả, Như trăng dưới nước không giữ giới, Người giữ giới cũng như thế, Giới sạch như hư không. Bị mắng, đánh, giận dữ…, Nhờ sức nhẫn nên không giận, Không có kiến chấp "ta" và "người", Vì đã lìa hai tưởng. Bên trong chí thành, khéo trong sạch, Hạnh bên ngoài cũng trong sạch, Vì chí thành nên không giận, Thuận theo đúng pháp mà nhẫn được. Lìa các kiến chấp, nhẫn với tính không, Bỏ tri giác phân biệt, lìa tưởng, Không nguyện, không mong cầu, Bỏ những gì các hành nắm giữ. Không ái, như hư không, Không hý luận, không ôm hận, Không hý luận, không cầu báo đáp — Người nhẫn không lậu là như thế. Không có người nhẫn, không có người mắng, Tiếng người kia như tiếng vang, Không "chẳng phải" (?) và vô thường, Không có hý luận như thế. Người kia ngu, còn ta trí — (không nghĩ như vậy); Không sinh mà thị hiện sinh, Tuy phân biệt như thế, Vẫn tu vô sinh nhẫn. Như chặt cành sa-la, Các cành khác không phân biệt, Bị cắt thân mà không phân biệt, Nhẫn ấy trong sạch như hư không. Siêng tu mà không nương tựa, Cúng dường Phật mà không có tưởng Phật, Giữ pháp mà không bám vào chữ, Độ chúng sinh mà không có tưởng chúng sinh. Làm sạch thân, làm sạch pháp thân, Làm sạch miệng mà không có lời nói, Làm sạch tâm mà không có hành của ý, Đầy đủ các ba-la-mật. Đầy đủ các pháp trợ bồ-đề, Cõi nước trong sạch như hư không, Thành tựu biện tài và tổng trì, Cầu Phật pháp như thế. Như hư không dung chứa mà không mỏi, Nên sinh ra được rừng rậm, Đến khắp mà không hình sắc — Tinh tấn cũng như hư không. Thường trong sạch như hư không, Không đầu cũng không cuối, Người tinh tấn cũng vậy, Không đầu không cuối mà thành tựu. Như người gỗ có máy móc, Làm việc mà không phân biệt, Người tu không có hai tưởng, Sự tinh tấn như hư không. Biết dừng lại, an trú nội tâm, Thu nhiếp tâm theo cảnh bên ngoài, Tâm mình và tâm người bình đẳng, Nương vào thiền không tâm. Bản tính các pháp thường trống không, Dùng trí vô lậu (trí không còn phiền não) mà biết. Không nương vào ấm, giới, nhập, Cũng không nương vào ba cõi, Không nương vào ba cõi, Không nương vào giới, đạo, quả, Như hư không thường không nương tựa, Người tu thiền cũng vậy. Hư không không có ái, kiến, kiêu mạn, Người tu thiền cũng vậy. Hư không không thoái lui, hư hoại, biến đổi, Người tu thiền cũng vậy. Bình đẳng, vắng lặng, giải thoát, Người trí không duyên theo cảnh giới, Không trói buộc, không có thiền…, Vì thế thiền như hư không. "Ta" sạch thì chúng sinh sạch, Trí sạch thì thức cũng sạch, Nghĩa sạch thì văn tự sạch, Pháp sạch thì pháp giới cũng sạch. Dứt điều bất thiện và tập khí, Bậc đại sĩ gom mọi điều lành, Biết các pháp "có" đều không do duyên sinh, (biết) vô sinh mà không bám vào diệt (?), Khéo phân biệt văn tự, Giảng các pháp vô thường và khổ, Thị hiện thọ nghiệp báo, Nói có nhơ và có sạch, Biết bản tính các pháp thường sạch, Mà vẫn cân nhắc ba đời. Hư không không hành, chẳng phải hành, Trí tuệ không hành cũng vậy, Như hư không không gì phá được, Không có ta, người, kẻ thọ mạng, Chẳng phải vật, chẳng phải không vật, Nhổ dứt kiến chấp hai bên. Biết câu chữ là giả nên không nhiễm, Câu không biến đổi, câu chân thật, Câu đầy đủ, câu thông đạt, Câu đạt nghĩa, câu trí tuệ bình đẳng, Câu bình đẳng, câu không động, câu bền chắc, Câu kim cương, câu đã qua, câu trong sạch, Câu sáng, câu tận, câu vô tận, Câu vô vi, câu hư không, Câu không chỗ ở, không hang ổ, không phân biệt của thức, Câu không bị hàng phục, không bản thể, câu trí, Câu đoạn, tập, diệt, đạo, Câu pháp, câu giác, câu trí tuệ. Như tiếng vang theo tiếng mà ứng, Biện tài vô tận cũng vậy, Giảng pháp mà không nương tựa, Trí tuệ ấy trong sạch như hư không. Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập (Phương Đẳng: kinh Đại thừa giảng giáo lý rộng lớn, bình đẳng), quyển thứ mười bốn. Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập, quyển thứ mười lăm. Đời Bắc Lương (một nước ở miền tây bắc Trung Hoa thế kỷ thứ năm), Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Đàm Vô Sấm dịch.