Phẩm Bồ-tát Hư Không Tạng, thứ tám, phần hai
Đức Phật lại bảo Bồ-tát Hư Không Tạng (Bồ-tát là người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; "Hư Không Tạng" là tên vị này, nghĩa là "kho tàng rộng như hư không"): Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp)! Thế nào là Bồ-tát thực hành công đức (những việc lành cùng phúc lành do việc lành sinh ra) ngang bằng hư không (khoảng không trống rỗng, bao la vô tận)? Giả sử Bồ-tát nghe rằng pháp của Phật vô lượng (không thể đo lường), rộng lớn như hư không, nên phát tâm tát-bà-nhã (tâm cầu đạt trí tuệ biết rõ tất cả mọi sự, tức trí tuệ của Phật). Vị ấy nghĩ thế này: "Trí tát-bà-nhã là vô lượng, Phật là vô lượng, sự giác ngộ tự tại là vô lượng. Ở trong những điều vô lượng ấy, ta khởi lên lòng mong cầu vô lượng, tinh tấn (siêng năng gắng sức tu tập), sống không buông lung. Vì Phật đạo (con đường dẫn đến thành Phật), ta phải thực hành vô lượng pháp mà Bồ-tát thực hành."
Vì sao vậy? "Như chư Phật dùng vô lượng công đức để trang nghiêm (làm cho đẹp đẽ, tốt lành) thân mình, ta cũng vì muốn trang nghiêm thân mình mà phải thành tựu vô lượng thiện căn (gốc rễ lành, tức những việc lành làm nền cho quả tốt về sau). Như chư Phật dùng vô lượng công đức trang nghiêm lời nói, trang nghiêm ý, trang nghiêm đạo tràng (nơi Phật thành đạo và giảng pháp), trang nghiêm cõi Phật, ta cũng phải trang nghiêm lời nói, ý, đạo tràng và cõi Phật, nên phải thành tựu vô lượng thiện căn. Ta phải giáo hóa vô lượng chúng sinh để thành tựu thiện căn. Ta ở trong vô lượng lần sinh tử (vòng sống chết luân hồi), vì thành tựu thiện căn mà không sinh lòng chán mỏi.
Chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) có vô lượng cõi nước, vô lượng trí tuệ, vô lượng thần thông (năng lực siêu phàm). Còn các chúng sinh kia có vô lượng hành vi, vô lượng tâm, vô lượng căn (khả năng, sức tiếp nhận của mỗi người) sai khác; ở trong sinh tử chịu vô lượng khối khổ não, khởi lên các phiền não (những trạng thái ô nhiễm của tâm như tham, giận, si mê, làm tâm rối loạn và đau khổ). Ta vì muốn đi vào vô lượng pháp của chư Phật, vì muốn giúp vô lượng chúng sinh xả bỏ khối khổ não sinh tử do hành vi và căn của họ gây ra, nên thành tựu vô lượng thiện căn."
Bồ-tát dùng tâm quán xét đúng đắn như thế, nên công đức làm ra đều tương ưng (phù hợp, ăn khớp) với các ba-la-mật (những pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), tương ưng với tứ nhiếp pháp (bốn cách thu phục, gần gũi chúng sinh: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích cho họ, cùng làm việc với họ), tương ưng với tứ vô lượng tâm (bốn tấm lòng rộng lớn không giới hạn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả bình đẳng), tương ưng với các pháp trợ bồ-đề (những pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ), thành tựu chúng sinh, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) chánh pháp (giáo pháp đúng đắn của Phật), cung kính cúng dường chư Phật Thế Tôn, và tương ưng với các pháp làm thanh tịnh hạnh Bồ-tát. Vô lượng công đức làm ra như thế là ngang bằng hư không. Vì tánh chúng sinh vô lượng, vì trí tuệ Phật vô lượng, vì pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng) vô lượng, nên điều được tu tập cũng vô lượng. Như hư không, tánh chúng sinh, trí tuệ Phật và pháp giới không nơi nào không đến, khiến tất cả chúng sinh đều được lợi ích; công đức Bồ-tát làm ra cũng như vậy, đến khắp mọi nơi làm lợi ích chúng sinh, vì không nương bám, vì sức của nguyện và phương tiện (những cách khéo léo để giáo hóa chúng sinh). Này thiện nam tử, Bồ-tát có thể thực hành công đức ngang bằng hư không như thế.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát thực hành trí tuệ ngang bằng hư không? Giả sử Bồ-tát nghe pháp từ thiện tri thức (người bạn hiền, bậc thầy tốt dẫn dắt mình tu tập), rồi khéo léo thuận theo mà suy nghĩ, mọi việc làm đều không bao giờ buông lung. Tu tập tưởng về cảnh giới nhỏ hẹp rồi tiếp nhận tưởng về cái vô lượng; tiếp nhận tưởng vô lượng rồi thì được ánh sáng trí tuệ như thế; được ánh sáng trí tuệ ấy rồi thì được trí phương tiện về ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể và vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự phân biệt), được trí phương tiện về giới (mười tám yếu tố: sáu giác quan, sáu đối tượng của chúng và sáu loại nhận thức), được trí phương tiện về nhập (mười hai cửa tiếp xúc: sáu giác quan và sáu đối tượng), được trí phương tiện về đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), được trí phương tiện về mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau làm nhân làm quả, khiến chúng sinh trôi lăn trong sinh tử).
Bồ-tát biết sự ô nhiễm của chúng sinh và cũng biết tánh của sự ô nhiễm; biết sự trong sạch của chúng sinh và cũng biết tánh của sự trong sạch. Nghĩa là: chúng sinh có tâm nhiễm dục thì biết đúng như thật là có tâm nhiễm dục; không có tâm nhiễm dục thì biết đúng như thật là không có tâm nhiễm dục; có tâm giận dữ thì biết đúng như thật là có tâm giận dữ; không có tâm giận dữ thì biết đúng như thật là không có tâm giận dữ; có tâm si mê thì biết đúng như thật là có tâm si mê; không có tâm si mê thì biết đúng như thật là không có tâm si mê; có tâm đầy các phiền não thì biết đúng như thật là có tâm đầy các phiền não; không có tâm phiền não thì biết đúng như thật là không có tâm phiền não.
Vị Bồ-tát ấy không thấy tâm ô nhiễm là thấp kém, tâm không ô nhiễm là hơn. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát đã đi vào trí tuệ của pháp môn "tánh không hai, vốn thanh tịnh". Pháp tánh (bản chất chân thật của mọi sự vật) thế nào thì tánh của "ta" cũng thế ấy; tánh của "ta" thế nào thì tánh "không có ta" cũng thế ấy; tánh "không có ta" thế nào thì các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) cũng thế ấy, vì tánh vốn thanh tịnh. Nếu đi vào chỗ tánh thanh tịnh của tất cả các pháp, thì không còn tìm xem các pháp là nhơ hay sạch, cũng không thấy chữ nghĩa, hình tướng của các pháp, vì không nắm giữ, không bám víu; cũng không thấy các pháp có sự ngăn ngại, có cái và triền (những thứ che lấp và trói buộc tâm) hay không có sự ngăn ngại, không có cái và triền. Bồ-tát suy nghĩ về cảnh giới vô lượng, lìa khỏi hai pháp là tâm và thức (sự phân biệt), thế nên gọi là trí chứ không gọi là thức. Ví như hư không không có tâm, ý, thức; Bồ-tát cũng như vậy, lìa tâm, ý, thức, biết tánh các pháp ngang bằng hư không. Trí tuệ vận hành không ngăn ngại, vì đã vượt qua mọi ngăn ngại. Này thiện nam tử, đó là Bồ-tát thực hành trí tuệ ngang bằng hư không.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát thành tựu việc niệm Phật (nhớ nghĩ, quán tưởng về Phật) không lìa khỏi điều Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) chấp nhận? Bồ-tát hoặc ở nơi a-luyện-nhã (chốn vắng vẻ, yên tĩnh, xa làng xóm, thích hợp để tu), hoặc ở dưới gốc cây, hoặc ở đồng hoang, hoặc ở chỗ trống không mái che; nhờ được sức định (sức tập trung tâm vững vàng) nên có thể thu nhiếp tâm, không vướng vào các duyên bên ngoài. Dùng tâm không tán loạn mà khéo giữ điều mình nhớ nghĩ, quán tưởng Như Lai qua hình tướng: thân Ngài thành tựu ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ (những đặc điểm hình dáng đặc biệt của thân Phật), trang nghiêm thân Ngài; Bồ-tát nắm lấy từng tướng một, để thành tựu cho thân mình. Tâm hướng về địa vị nhất thiết trí (trí tuệ biết tất cả, tức quả vị Phật), đối với thân Như Lai, nhớ nghĩ Ngài phóng ra ánh sáng như lưới tràng hoa.
Bồ-tát nhờ có sự hiểu biết vững chắc và lòng mong cầu (?) mà quán tưởng thân Như Lai rộng đầy một do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), hai do-tuần, ba, bốn, năm, mười do-tuần, cho đến trăm do-tuần, hoặc hơn trăm do-tuần. Nhờ có sự hiểu biết vững chắc và lòng mong cầu, Bồ-tát quán thấy Phật ngồi nơi đạo tràng, hoặc thấy Ngài chuyển pháp luân (giảng pháp, ví như quay bánh xe chánh pháp lăn khắp nơi), hoặc thấy Ngài hiện các dáng vẻ, cử chỉ khác nhau mà nói pháp, điều phục chúng sinh; hoặc thấy Ngài làm Phật sự (công việc giáo hóa của Phật) ở một thế giới Phật, hoặc năm thế giới Phật, hoặc mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, hoặc trăm thế giới Phật, cho đến trăm nghìn vô lượng thế giới. Nhờ có sự hiểu biết vững chắc và lòng mong cầu, Bồ-tát quán tưởng tùy ý mà tự thấy mình hoặc đang nghe pháp, hoặc đang cúng dường, hầu hạ chư Phật Thế Tôn; đối với các cử chỉ khác cũng tùy ý tự tại.
Bồ-tát quán sắc thân (thân có hình tướng) của Như Lai như thế rồi thì nhớ nghĩ công đức của Phật: hoặc quán giới (những điều răn cấm giữ cho thân miệng ý trong sạch), hoặc quán định, hoặc quán tuệ, hoặc quán giải thoát (sự thoát khỏi mọi trói buộc phiền não), hoặc quán giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ ràng rằng mình đã giải thoát), hoặc quán các lực (mười sức trí tuệ đặc biệt của Phật) và các vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi giảng pháp), hoặc quán các pháp bất cộng (mười tám đức tính riêng của Phật, không ai khác có), hoặc quán bản hạnh (những việc tu hành trong các đời trước) của Bồ-tát, hoặc quán sự thành tựu Phật địa (địa vị của Phật). Nhớ nghĩ khắp các công đức Như Lai đã thành tựu rồi, lại nhớ nghĩ về nghiệp (hành động có tạo quả) của Như Lai: hình tướng ra sao, tạo nghiệp thế nào? Do thân tạo chăng? Do miệng tạo chăng? Do ý tạo chăng? Do cử chỉ dáng vẻ tạo chăng? Có thể thấy được chăng? Không thể thấy được chăng? Có thể nói ra chăng? Không thể nói ra chăng? Tạo ở cõi nước nào? Bằng bao nhiêu loại thân mà tạo? Nhớ nghĩ các nghiệp thù thắng (vượt trội) như thế, thành tựu các thiện căn không thể nghĩ bàn rồi, lại quán pháp của Như Lai.
Chư Phật Thế Tôn được gọi là Như Lai là vì pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý), không phải vì sắc thân. Vị Bồ-tát ấy không thấy sắc (hình tướng vật chất) là Như Lai, không thấy tướng là Như Lai, không thấy dòng dõi là Như Lai, không thấy ấm, giới, các nhập là Như Lai, không thấy cử chỉ dáng vẻ là Như Lai, không thấy đời quá khứ, vị lai, hiện tại là Như Lai, không thấy nhân (nguyên nhân chính) là Như Lai, không thấy duyên (điều kiện phụ trợ) là Như Lai, không thấy cái "vì sao" là Như Lai, không thấy sự hòa hợp là Như Lai, không thấy "có" là Như Lai, không thấy "không" là Như Lai, không thấy sự thành tựu là Như Lai, không thấy sự hư hoại là Như Lai, không thấy bên kia có Như Lai, không thấy bên này có Như Lai, không thấy Như Lai ở nơi nào, không thấy Như Lai, không cậy vào Như Lai, không phân biệt Như Lai, không nắm được Như Lai. Ví như hư không không có tên gọi là ấm, giới, nhập, mà không phải là không làm lợi ích cho chúng sinh; chư Phật Thế Tôn không có tên gọi là ấm, giới, nhập, nhưng cũng không phải là không làm lợi ích cho chúng sinh. Này thiện nam tử, đó là Bồ-tát niệm Phật không lìa khỏi điều Như Lai chấp nhận.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát niệm pháp không lìa khỏi điều Như Lai chấp nhận? Bồ-tát niệm pháp, tức là: tứ niệm xứ (bốn chỗ đặt sự chú tâm quán xét: thân, cảm giác, tâm, các pháp), tứ chánh cần (bốn sự siêng năng đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có), tứ như ý túc (bốn nền tảng của năng lực thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, chú tâm, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc ấy phát triển thành), thất giác phần (bảy yếu tố giác ngộ), bát thánh đạo phần (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, chú tâm đúng, định đúng), tam giải thoát môn (ba cửa giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện), tứ thánh đế (bốn chân lý cao quý), mười hai nhân duyên rất sâu xa, lục ba-la-mật (sáu ba-la-mật), tạng giáo pháp mà Bồ-tát nên học, bánh xe pháp không thoái lui, làm thanh tịnh ba cảnh (?). Đó là pháp Bồ-tát nên niệm.
Nên niệm thế nào? Niệm sự xả bỏ, niệm sự lìa dục (?), niệm sự lìa, niệm sự diệt, niệm không đến không đi, niệm không có hang ổ (không có chỗ để nương náu, bám víu), niệm không có tự tánh (không có bản chất riêng cố định), niệm vượt ra ngoài thế gian, niệm thấu suốt, niệm hết sạch, niệm không sinh, niệm không nắm giữ, niệm vô lậu (không còn rỉ chảy phiền não), niệm vô vi (không do nhân duyên tạo tác, không sinh diệt); niết-bàn (cảnh giới đã dứt sạch phiền não và khổ đau, không còn sinh tử) cũng không có tự tánh. Nếu niệm như thế mà ở trong các pháp vẫn còn ý tưởng về pháp, thì vì sao (chưa phải niệm pháp)? Vì có ý tưởng thì có niệm dao động; có niệm dao động thì trụ trong điên đảo (cái thấy sai lệch, trái với sự thật); kẻ trụ trong điên đảo thì không có niệm pháp. Nếu lìa cả hai ý tưởng "pháp" và "phi pháp", biết tất cả các pháp đều là không sinh, thì vì dứt ý tưởng về pháp nên được vô sinh nhẫn (sự hiểu thấu và an trú vững vàng nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt), vì không được gì, không có gì. Này thiện nam tử, đó là niệm pháp không lìa khỏi điều Như Lai chấp nhận.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát niệm Tăng (cộng đồng những người tu hành theo Phật) không lìa khỏi điều Như Lai chấp nhận? Tăng là bốn đôi tám bậc (tám hạng thánh nhân, chia thành bốn cặp "đang hướng tới quả" và "đã đạt quả"). Trong Tăng, có bậc a-la-hán hướng (đang tiến tới quả a-la-hán), a-la-hán quả (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh); có bậc a-na-hàm hướng, a-na-hàm quả (bậc không còn trở lại cõi dục); có bậc tư-đà-hàm hướng, tư-đà-hàm quả (bậc chỉ còn trở lại cõi đời một lần); có bậc tu-đà-hoàn hướng, tu-đà-hoàn quả (bậc mới vào dòng thánh). Đó là Tăng thanh văn (những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát).
Lại có Tăng khác, tức là các Bồ-tát bất thoái chuyển (không còn thoái lui trên đường tu) đã được quyết định nhẫn (sự an trú chắc chắn vào chân lý), đã ở địa vị chính đáng của bậc thánh cao nhất, đã lìa các tướng, sự cậy bám và hý luận (những lời bàn luận vô ích, phân biệt hư dối), sắp đạt công đức của Như Lai không còn khoảng cách. Vị Bồ-tát kia nhớ nghĩ những đại Bồ-tát như thế: nên cúng dường, ca ngợi, chắp tay hầu hạ, đi vòng quanh bên phải để lễ kính; đây là ruộng phúc (người đáng được cúng dường, như ruộng tốt gieo vào sẽ gặt nhiều phúc) giúp đỡ tốt lành, đây là Tăng bậc nhất thuộc hàng thánh chúng, đây là những vị mà mọi việc Tăng phải làm đều đã hoàn tất. Bồ-tát ấy niệm Tăng, gần gũi Tăng Bồ-tát, không gần gũi Tăng thanh văn. Vị Bồ-tát ấy tuy nhớ nghĩ Tăng nhưng không chấp lấy số lượng của Tăng, không chấp lấy số lượng của cái "có"; biết Tăng là vô vi, nhớ nghĩ là không tạo tác, không biến đổi, không sinh, không diệt. Nhớ nghĩ như thế thì không sinh ra cảnh giới hoạt động của tâm. Này thiện nam tử, đó là Bồ-tát niệm Tăng không lìa khỏi điều Như Lai chấp nhận.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát niệm xả (sự buông bỏ, bố thí) không lìa khỏi điều Như Lai chấp nhận? Đó là xả bỏ tài vật, xả bỏ pháp (đem giáo pháp cho người). Lại có xả thân và mạng, xả bỏ mọi đường tà. Lại có sự xả là không nắm giữ bất cứ pháp nào. Vì sao vậy? Có nắm giữ thì không có xả; nếu không nắm giữ thì gọi là xả rốt ráo. Trong xả rốt ráo thì không có mong cầu; không mong cầu thì không trông báo đáp; vì không trông báo đáp nên gọi là người xả chân thật. Nếu Bồ-tát thực hành sự xả bền chắc như thế, tùy theo việc xả mà phát nguyện; khi xả và khi phát nguyện, không thấy bồ-đề (sự giác ngộ) và pháp Phật mà chỉ chuyên niệm sự xả. Nhớ nghĩ khi các Bồ-tát quá khứ tu đạo đã thực hành xả như thế nào; "nay ta thực hành xả như thế nào, há chẳng phải ta không bằng các vị ấy mà bị người trí chê cười sao?" Liền có thể xả bỏ tất cả. Xả rồi lại phân tích điều đã xả: ai là người xả, xả vật gì, ai là người nhớ nghĩ? Phân tích như thế rồi thì hoàn toàn không được gì cả, không thấy người xả, vật được bố thí và điều nhớ nghĩ. Đó là Bồ-tát niệm xả không lìa khỏi điều Như Lai chấp nhận.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát niệm giới không lìa khỏi điều Như Lai chấp nhận? Nếu Bồ-tát giữ giới dẫn đến chỗ giải thoát, thành tựu oai nghi (cử chỉ, phong thái đúng phép tắc của người tu), cho đến những giới nhỏ nhặt cũng kính sợ giữ gìn vững như kim cương (?), thường tu chánh mạng (sống bằng cách nuôi thân chân chính, trong sạch), khéo giữ gìn giới. Bồ-tát tự nghĩ: giới thu nhiếp thân và miệng, đó là tướng vô tác (không do tạo tác mà có) (?), mà vẫn cẩn trọng vâng làm; tu chánh mạng thù thắng, đối với tâm tát-bà-nhã không bao giờ bỏ phế; thuần hậu chí thành không lay động, cũng không bao giờ bỏ đại từ đại bi (lòng thương yêu ban vui và xót thương cứu khổ rộng lớn); thu nhận, dạy bảo những chúng sinh phá giới; thà bỏ thân mạng chứ không cầu thừa (cỗ xe, ví cho pháp môn tu) khác. Đó gọi là giới. Bồ-tát niệm giới thù thắng, giới không tì vết, không sứt mẻ, giới không hoang uế, giới không vì mong cầu, giới không nhiễm, giới không đục, giới được người trí khen ngợi. Bồ-tát niệm những giới như thế, mà không cậy vào việc giữ giới, không chê bai người phá giới, không khoe đức của mình, không chê lỗi của người; không bao giờ bỏ giới, nhưng cũng không nương vào giới, cũng không trụ vào giới; tuy xả bỏ mọi sự cậy bám mà vẫn thực hành các hành vi nơi sắc thân (?). Đó là Bồ-tát niệm giới không lìa khỏi điều Như Lai chấp nhận.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát niệm thiên (nhớ nghĩ về các cõi trời) không lìa khỏi điều Như Lai chấp nhận? Bồ-tát niệm thiên, tức là niệm các trời cõi dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dục tình), hoặc cõi sắc (cõi đã lìa dục, chỉ còn thân hình vi tế), hoặc các trời cõi vô sắc (cõi không còn hình thể, chỉ còn tâm). Niệm các trời cõi dục do quả báo giữ giới mà được hưởng những hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị ngon, cảm xúc vừa ý; dùng năm thứ dục lạc cõi trời mà vui chơi; áo trời, đồ ăn uống tha hồ đầy đủ; một mực hưởng niềm vui yêu thích vừa ý. Bồ-tát nghĩ thế này: "Mọi sự hưng thịnh này đều sẽ suy tàn; các vị trời này cũng sẽ vô thường (không thường còn) biến đổi. Vì buông lung nên không tạo thiện căn, nghiệp lành có từ trước nay đều sẽ hết. Các vị trời này tuy sinh lên cõi trời, vẫn chưa thoát khỏi phần rơi vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (loài quỷ đói)." Bồ-tát nghĩ như thế rồi thì không mong sinh vào cõi trời cõi dục, chỉ trừ cung trời Đâu-suất.
Trong cung Đâu-suất có vị Bồ-tát nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, kế vị Phật), đối với mọi hạnh Bồ-tát đã đến bờ bên kia (đã hoàn thành viên mãn), đối với tất cả các địa (các tầng bậc tu chứng của Bồ-tát), tất cả thần thông, tất cả các định, tất cả đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp không quên), tất cả biện tài (tài ăn nói, giảng giải lưu loát), tất cả việc của Bồ-tát, tất cả phương tiện, đều đã qua đến bờ bên kia. Chỉ vì nhớ nghĩ những công đức như thế mà đối với cõi trời ấy, trong lòng sinh vui mừng ngưỡng mộ: "Nếu muốn sinh lên trời, thì nên nguyện sinh vào cõi trời như thế." Bồ-tát phát tâm nói: "Bao giờ ta mới được thân trời như thế?"
Bồ-tát lại niệm các trời cõi sắc: các vị trời này do quả báo của các thiền (các tầng thiền định) và tứ vô lượng tâm mà sinh vào cõi trời ấy, đã vượt khỏi sự ham muốn và tai họa của cõi dục, an trụ trong định nhất tâm, lấy niềm hỷ làm thức ăn, một mực hưởng quả báo an vui bậc nhất. Bồ-tát nghĩ thế này: "Các trời cõi sắc ấy hưởng chút mùi vị nhỏ nhoi mà lấy làm vui mừng: vô thường mà tưởng là thường, khổ mà tưởng là vui, không có ta mà tưởng là có ta, chưa phải niết-bàn mà tưởng là niết-bàn. Các trời cõi sắc này cũng có vô thường biến đổi, chưa thoát khỏi phần rơi vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh." Bồ-tát này không nguyện sinh vào các cõi trời cõi sắc, chỉ trừ trời Tịnh Cư (cõi trời của các bậc thánh không còn trở lại cõi dục), tức những vị nhập niết-bàn ngay tại đó, không trở lại cõi này. Bồ-tát nghĩ thế này: "Đây là các vị trời thanh tịnh, đã thoát khỏi sự trôi lăn sinh tử trong năm đường (năm nẻo tái sinh: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục)." Vì lẽ ấy, Bồ-tát này sinh lòng kính trọng, nhưng cũng không ưa cầu sinh vào chốn ấy.
Bồ-tát lại niệm các trời cõi vô sắc: họ hưởng quả báo của định vô sắc, đã vượt khỏi cõi dục và cõi sắc, tâm an trụ trong định vắng lặng. Bồ-tát nghĩ thế này: "Các trời cõi vô sắc này xa lìa việc thấy Phật, nghe pháp và cúng dường Tăng. Các vị trời này không biết tìm pháp để ra khỏi cõi vô sắc; giả sử ở lâu thì rốt cuộc cũng sẽ biến diệt, chưa thoát khỏi phần rơi vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh." Vì thế, đối với cõi trời ấy cũng không nguyện sinh vào, mà chỉ nghĩ thế này: "Ta sẽ làm bậc Trời trong các trời, là Như Lai, Ứng Cúng (bậc xứng đáng được cúng dường), Chánh Biến Tri (bậc hiểu biết chân chính và trọn khắp)." Bồ-tát này tuy niệm các cõi trời nhưng không nương vào các cõi trời của cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, mà đối với chúng sinh trong tam giới (ba cõi: dục, sắc, vô sắc) khởi lòng đại bi. Đó là Bồ-tát niệm thiên không lìa khỏi điều Như Lai chấp nhận.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát thực hành sự bình đẳng của các pháp như niết-bàn? Nếu Bồ-tát biết và đi vào chỗ bình đẳng của các pháp như niết-bàn, thấy tánh của tất cả chúng sinh đồng với niết-bàn, biết rằng người đã vào niết-bàn thì không có ấm, giới, các nhập. Bồ-tát như thế thấy tánh chúng sinh đồng với niết-bàn, vượt khỏi các ấm, giới, nhập, thấy như bóng, như mộng; không có sinh tử mà hiện ra sinh tử. Chúng sinh phàm phu do các kết sử (những phiền não trói buộc và sai khiến con người) mà tạo nghiệp phiền não; tạo nghiệp phiền não rồi thì chịu vô lượng quả báo khổ. Bồ-tát nhờ sức bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt thấy rõ bản chất trống rỗng của mọi sự, đưa đến bờ giải thoát) mà khéo quán sát các kết sử, dứt chúng khiến không sinh khởi, cũng không do chúng mà tạo nghiệp rồi chịu quả báo khổ, được đến chỗ bình đẳng của niết-bàn, gọi là vô vi, vượt qua mọi con đường của sự tính đếm và trí hiểu biết. Vì không bỏ bản nguyện (lời nguyện ban đầu), nên rong chơi trong đại từ; đã đến bờ bên kia của trí tuệ và phương tiện; đã vào sức thần thông của Phật; đã có thể khéo biết, phân biệt các ý tưởng. Tự mình đã được qua bờ thì đưa người chưa qua bờ; tự mình đã được giải thoát thì giải thoát cho người chưa giải thoát; tự mình đã được an ổn thì làm cho người chưa an ổn được an ổn; tự mình đã được niết-bàn thì khiến người chưa được cũng được. Đối với niết-bàn và sinh tử không có hai ý tưởng. Đó là Bồ-tát thực hành sự bình đẳng của các pháp như niết-bàn.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát khéo phân biệt các tướng của hành (khuynh hướng tâm lý và hành vi của chúng sinh)? Nếu Bồ-tát hăng hái siêng năng tinh tấn, cầu pháp lành thù thắng, đối với pháp môn sâu xa, tâm đi vào cân nhắc suy xét, trong sạch, thông suốt, phân bày ánh sáng trí tuệ, được cửa ánh sáng của trí tuệ lớn. Nhờ sức của cửa ánh sáng trí tuệ lớn này, biết chỗ hướng đến của tâm và hành vi của tất cả chúng sinh. Nói tóm lại, mỗi một chúng sinh có tám vạn bốn nghìn hành, đều có thể biết rõ: đó là hành tham dục hai vạn một nghìn, hành giận dữ hai vạn một nghìn, hành ngu si hai vạn một nghìn, hành đẳng phần (tham, giận, si ngang nhau) hai vạn một nghìn. Đó là tám vạn bốn nghìn hành; mỗi một chúng sinh đều có những hành này. Nếu nói rộng ra thì có vô lượng hành. Trong cửa tướng của mỗi một hành, biết có tám vạn bốn nghìn căn; trong cửa của mỗi một căn, biết có tám vạn bốn nghìn loại hiểu biết khác nhau. Biết hết các tướng sai khác của các hành, các căn, các sự hiểu biết; biết tướng của điều nên tu tập.
Thế nào là biết tướng sai khác? Biết các hành, các căn, các sự hiểu biết này: đây là tướng tham dục, đây là tướng giận dữ, đây là tướng ngu si, đây là tướng đẳng phần, đây là tướng giảm, đây là tướng tăng, đây là tướng dừng trụ, đây là tướng thông đạt. Đó gọi là biết tướng sai khác. Thế nào là biết tướng của điều nên tu tập? Biết các hành, các căn, các sự hiểu biết có tướng vô thường, tướng khổ, tướng vô ngã (không có cái "ta" thật), tướng không (trống rỗng, không có thực thể), tướng vắng lặng, tướng lìa, tướng như thật, tướng niết-bàn, tướng tự nó là không, tướng tự nó là lìa. Nếu có thể biết các hành, các căn, các sự hiểu biết như thế, thì cũng như Như Lai thành tựu trí không ngăn ngại về các hành, biết các tướng sai khác của hành, căn, sự hiểu biết của tất cả chúng sinh; Bồ-tát cũng nương theo trí của Như Lai mà biết, nhưng không bỏ hạnh Bồ-tát, giáo hóa chúng sinh không mỏi mệt. Đó gọi là khéo phân biệt các tướng của hành.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát giữ gìn kho báu pháp của chư Phật? Này thiện nam tử, kho tàng của Như Lai không cùng tận, cũng không đo lường được, đến khắp mọi nơi, làm vui lòng tất cả chúng sinh. Như các hành, các căn, các sự hiểu biết của chúng sinh là vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm được), không thể nghĩ bàn, không thể cân, không thể đo; kho báu pháp của chư Phật cũng vô lượng a-tăng-kỳ, không thể nghĩ bàn, không thể cân, không thể đo, cũng như vậy. Văn tự của kho báu pháp Phật, giả sử tất cả chúng sinh đều như A-nan (vị đệ tử của Phật nổi tiếng nghe nhiều, nhớ giỏi), trong một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) cho đến trăm kiếp, cũng không thể thọ trì, đọc tụng cho thông thạo hết được, huống chi là nghĩa lý (?). Vì sao vậy? Vì toàn thể kho báu pháp của Như Lai chỉ có một nghĩa, tức là nghĩa lìa dục, nghĩa vắng lặng, nghĩa niết-bàn.
Nếu Bồ-tát nghe kho báu pháp của Như Lai rồi, tùy sức mà tiếp nhận, thọ trì, đọc tụng cho thông thạo, khéo thuận theo mà quán xét đúng đắn, tiếp nhận thế nào thì thực hành thế ấy; Bồ-tát vào cửa kho pháp, giữ vững mà suy nghĩ, không nương vào bất cứ tướng nào mà hành, thì được cửa đà-la-ni và cửa tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất). Được cửa đà-la-ni và cửa tam-muội rồi, có thể giữ gìn văn tự và nghĩa lý của kho báu pháp của một Như Lai, hoặc hai, ba, bốn, năm, hoặc mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, hoặc trăm, nghìn, trăm nghìn, cho đến vô lượng vô biên a-tăng-kỳ, không thể nghĩ bàn, không thể cân, không thể đo, không có hạn lượng, vượt mọi hạn lượng. Đối với kho báu pháp của tất cả chư Phật, tâm không tán loạn, thọ trì, đọc tụng, thông thạo văn tự và nghĩa lý, rộng vì người khác mà nói; nương vào nghĩa, không nương vào chữ; với ý trong sạch thành tựu được pháp đã nghe và đã nói, cho đến một câu văn, một nghĩa cũng không mất. Có thể làm trong sạch cửa biện tài, khéo léo giảng nói làm vui lòng mọi người, được chư Phật khen ngợi; cũng có thể hàng phục các ma và ngoại đạo (những người theo giáo thuyết ngoài Phật pháp), và cúng dường Tam Bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng).
Cho đến không thấy một pháp nào khác với pháp tánh, không phá hoại bản tế (cội nguồn, ranh giới gốc của mọi sự), không lay động khỏi chân như (cái "như thế" chân thật, bất biến của mọi sự), là tánh pháp mà Như Lai đã giác ngộ; vì biết tánh của tất cả các pháp đúng như Như Lai đã giác ngộ, cho đến không thấy một pháp nào không vào trong pháp Phật. Vì sao vậy? Vì Như Lai biết tánh của tất cả các pháp như huyễn (như trò ảo thuật), vì không có sự thành tựu thật; biết tánh tất cả các pháp như dã mã (ảo ảnh như nước do hơi nóng bốc lên giữa đồng), vì không có gì để nắm lấy; biết tánh tất cả các pháp như bóng trong gương, vì không có bên này bên kia; biết tánh tất cả các pháp như mộng, vì không chân thật; biết tánh tất cả các pháp như tiếng vang, vì do duyên mà khởi; biết tánh tất cả các pháp trống rỗng, không thật; biết tánh tất cả các pháp vô tướng (không có hình tướng cố định), không phân biệt; biết tánh tất cả các pháp vô nguyện (không có gì để mong cầu), không phát động. Như Lai biết đúng như thật tánh của tất cả các pháp có tướng như thế. Bồ-tát biết tánh tất cả các pháp là không sinh như thế thì có thể giữ gìn kho báu pháp của chư Phật, cho đến đối với tất cả không phải niệm, cũng không phải không niệm. Đó là Bồ-tát giữ gìn kho báu pháp của chư Phật.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát phân biệt rằng chúng sinh từ xưa đến nay vốn thanh tịnh mà giáo hóa chúng sinh? Nếu Bồ-tát vì giáo hóa tất cả chúng sinh mà tu đại từ đại bi, khi ấy suy nghĩ thế này: "Cái gì là chúng sinh?" Rồi nghĩ rằng: "Các chúng sinh này chỉ là tên gọi giả tạm; do điên đảo hư giả mà gọi là chúng sinh. Tất cả chúng sinh, cội gốc vốn thanh tịnh, rốt ráo không sinh, không khởi; chỉ vì hư vọng ngu si mà tạo ra đủ thứ nghiệp; tạo đủ thứ nghiệp rồi thì chịu vô lượng lo buồn, khổ não." Ví như có người trong mộng cướp trộm của người khác, bị nhà vua bắt và dùng đủ cách hành hạ; trong mộng làm kẻ trộm, do nhớ nghĩ hư vọng mà chịu các khổ não, nghĩ rằng: "Bao giờ ta mới thoát được khổ não này?" Người ấy ở trong mộng, thật ra không có gì thành tựu, không hề hay biết. Tất cả phàm phu và tất cả các pháp cũng đều như mộng, không hề hay biết; bị điên đảo che lấp nên chịu vô lượng vọng tưởng, lo buồn, khổ não, cũng giống như vậy. Bồ-tát nghĩ rằng: "Đối với các chúng sinh này, ta phải làm cho họ biết đúng như thật về các pháp, khiến họ thoát khỏi khổ não do vọng tưởng." Ở trong các chúng sinh, Bồ-tát cũng không thấy tánh chúng sinh, mà vẫn không bỏ lòng đại bi giáo hóa chúng sinh. Đó là Bồ-tát phân biệt rằng chúng sinh từ xưa đến nay vốn thanh tịnh mà giáo hóa chúng sinh.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát khéo thuận theo mà phát khởi tu hành, thành tựu pháp Phật? Nếu Bồ-tát nghe pháp Phật rất sâu xa vi diệu, thù thắng nhất trong các thế gian, thì phát lòng mong cầu lớn và tinh tấn: "Ta phải thành tựu pháp Phật rất sâu xa vi diệu, thù thắng nhất trong các thế gian này." Khéo suy nghĩ phân biệt như thế: "Pháp nào tương ưng với pháp nào? Pháp nào biết được pháp nào?" Bồ-tát nghĩ rằng: "Không có pháp nào tương ưng với pháp nào, không có pháp nào không tương ưng với pháp nào; không có pháp nào biết pháp nào, không có pháp nào không biết pháp nào. Vì tánh các pháp này là tánh trơ lì (tự nó không hay biết), là không có tự tánh. Tất cả các pháp này từ nhân duyên sinh ra, không có chủ cố định, mà có thể tùy ý trang nghiêm; có các tướng quả báo khác nhau là vì các pháp không có tự tánh (?)."
Bố thí là tướng trang nghiêm kho báu, giàu có lớn; bố thí được giàu có lớn là vì không lìa nhân; nhưng bố thí không biết sự giàu có lớn, giàu có lớn cũng không thể biết bố thí. Giữ giới là tướng trang nghiêm sinh lên cõi trời; giữ giới được sinh lên cõi trời là vì không lìa nhân. Nghe nhiều là tướng trang nghiêm trí tuệ; nghe nhiều được trí tuệ là vì không lìa nhân. Suy ngẫm là tướng trang nghiêm sự dứt kết sử; suy ngẫm được dứt kết sử là vì không lìa nhân; suy ngẫm không thể biết sự dứt kết sử, sự dứt kết sử không thể biết suy ngẫm. Bồ-tát nhớ nghĩ như thế: các pháp không sinh mà có thể làm tướng trang nghiêm.
Vì thế, bố thí rồi hồi hướng (hướng công đức của việc lành về một mục đích) về tát-bà-nhã, thành tựu đàn ba-la-mật (sự bố thí trọn vẹn đưa đến bờ giải thoát); thực hành đàn ba-la-mật của Bồ-tát này thì có thể đầy đủ pháp Phật. Giữ giới hồi hướng về tát-bà-nhã, thành tựu thi ba-la-mật (sự giữ giới trọn vẹn); thực hành thi ba-la-mật của Bồ-tát này thì có thể đầy đủ pháp Phật. Tu sằn-đề ba-la-mật (sự nhẫn nhục trọn vẹn) hồi hướng về tát-bà-nhã, thành tựu sằn-đề ba-la-mật; thực hành sằn-đề ba-la-mật của Bồ-tát này thì có thể đầy đủ pháp Phật. Phát khởi tỳ-lê-da (sự tinh tấn) hồi hướng về tát-bà-nhã, thành tựu tỳ-lê-da ba-la-mật (sự tinh tấn trọn vẹn); thực hành tỳ-lê-da ba-la-mật của Bồ-tát này thì có thể đầy đủ pháp Phật. Vào thiền định hồi hướng về tát-bà-nhã, thành tựu thiền ba-la-mật (sự thiền định trọn vẹn); thực hành thiền ba-la-mật của Bồ-tát này thì có thể đầy đủ pháp Phật. Làm trong sạch bát-nhã (trí tuệ) hồi hướng về tát-bà-nhã, thành tựu bát-nhã ba-la-mật; thực hành bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát này thì có thể đầy đủ pháp Phật.
Khi Bồ-tát khéo thuận theo mà tu hành như thế, không thấy một pháp nào không nhân không duyên mà sinh ra, cũng không bám vào nhân duyên, tự mình khéo thuận theo mà đi vào tất cả các pháp: như ta không sinh không khởi, tất cả các pháp cũng không sinh không khởi như vậy; như ta là không, tất cả các pháp cũng là không như vậy; như ta là lìa, tất cả các pháp cũng là lìa như vậy. Biết tất cả các pháp đi vào chỗ bình đẳng như tánh chân như, không phải tạo tác, cũng không phải không tạo tác. Đó là Bồ-tát khéo thuận theo mà phát khởi tu hành, thành tựu pháp Phật.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát không thoái mất các thần thông, đối với các pháp Phật đều được tự tại? Nếu Bồ-tát có giới thân (toàn bộ giới hạnh như một thân thể) chân thật trong sạch, tâm định không lay động, được ánh sáng trí tuệ lớn, đã thành tựu tư lương (hành trang, vốn liếng để tu đạo) phúc đức và trí tuệ, đã đến bờ bên kia của các ba-la-mật, đã thành tựu tứ nhiếp pháp, đã tu tứ phạm hạnh (bốn hạnh thanh cao, tức từ, bi, hỷ, xả), đã tu mong muốn, siêng năng, chú tâm, trí tuệ, định; nhờ khéo tu tứ thần túc (bốn nền tảng của thần thông) nên được năm thần thông (thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa tự tại). Vì nghiệp xưa của các Bồ-tát trong sạch, vì siêng năng không bỏ phế, vì thường thực hành không tán loạn, vì khéo hàng phục kết sử, vì lìa tâm thanh văn và bích-chi Phật (người tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy, cũng không giáo hóa rộng), vì thọ trì phương tiện, vì hướng lên các pháp của địa vị cao hơn, vì thực hành không có ta, không nương tựa; do vậy Bồ-tát không thoái mất các thần thông. Vì thế các Bồ-tát rốt ráo biết các pháp không thoái lui, biết các pháp ngang bằng với pháp tánh, không biến đổi, như hư không không biến đổi. Đó là Bồ-tát không thoái mất các thần thông, đối với các pháp Phật đều được tự tại.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát đi vào pháp môn sâu xa mà các thanh văn, bích-chi Phật không thể vào? Nếu Bồ-tát đi vào pháp nhân duyên sâu xa, biết pháp nhân duyên theo chiều nghịch và chiều thuận (quán từ gốc đến ngọn và từ ngọn về gốc), khéo biết sự ra khỏi, biết sự lìa, biết sinh, biết diệt, biết tập khởi, biết hết sạch; khéo biết chúng sinh do nhân duyên gì mà nhận lấy ô nhiễm, lìa ô nhiễm, bỏ trong sạch, được trong sạch; cho đến không thấy một pháp nào có nhơ có sạch; biết tánh và tướng của tất cả các pháp đều thanh tịnh, mà cũng không nắm được tướng của pháp thanh tịnh. Vì ta sâu xa nên biết tất cả các pháp sâu xa; vì ta là lìa nên biết tất cả các pháp là lìa; vì ta không hai nên biết tất cả các pháp không hai. Vì mắt và sắc cả hai đều lìa, cho đến ý và pháp cũng lìa, thì vào đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao). Vì theo thế đế (chân lý theo quy ước thế gian) nên tạm đặt tên cho các pháp, cũng không chấp vào chân đế (chân lý tuyệt đối) hay thế đế. Đó là Bồ-tát đi vào pháp môn sâu xa mà các thanh văn, bích-chi Phật không thể vào.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát đối với mười hai nhân duyên khéo được trí tuệ và phương tiện thù thắng, lìa các kiến chấp hai bên (hai cực đoan)? Nếu Bồ-tát biết tất cả các pháp do duyên sinh đều lệ thuộc cái khác: lệ thuộc nhân, lệ thuộc duyên, lệ thuộc sự hòa hợp, lệ thuộc chỗ từ đó mà ra. Nghĩa là các pháp đều từ duyên cảnh giới mà sinh, mỗi pháp có chỗ làm nhân, có chỗ nương tựa; các pháp mỗi mỗi không có tướng phân biệt (?). Ví như các loài cây cỏ, rừng rậm và cây cối bên ngoài, đều không có giác quan, không thiện không ác, không hay biết, nhờ nương vào các đại (bốn yếu tố cơ bản tạo nên vật chất: đất, nước, lửa, gió) mà được lớn lên, mỗi thứ không có tướng phân biệt. Các pháp bên trong cũng như vậy, nương vào nghiệp đã tạo mà tất cả các pháp tăng trưởng, không có ta, người, chúng sinh, thọ mạng (những quan niệm cho rằng có một cái "ta" thật, một "người" thật, một "chúng sinh" thật, một "mạng sống" thường còn), cũng không có người làm, người nhận. Khi các pháp sinh ra, không có ai làm cho sinh; khi diệt, không có ai làm cho diệt.
Bồ-tát nghĩ rằng: "Các pháp do duyên sinh này đều không có tự tánh; cái không có tự tánh thì cái khác không thể làm cho sinh. Cái làm nhân cũng không có tánh, cái làm duyên cũng không có tánh. Đã không có tự tánh thì cũng không có tha tánh (tánh của cái khác). Nếu pháp không có tự tánh, tha tánh thì không có sinh: không có cái có thể làm sinh cái chưa sinh; cái đã sinh thì không thể sinh nữa, mà cái đang sinh cũng không sinh. Nếu cái chưa sinh, cũng không phải chưa sinh, thì cái không sinh ấy rốt ráo là không sinh, không có cái làm cho sinh. Vì thế tất cả các pháp đều không sinh, không khởi; chỉ vì tên gọi mà tạm nói là từ nhân duyên sinh, mà thật ra không có sinh, cũng không đoạn, không thường." Vì sao vậy? Nếu pháp có tánh sinh thì phải có diệt, tức là đoạn kiến (cái thấy sai lầm cho rằng chết là hết, mọi thứ hoàn toàn mất hẳn); nếu không có diệt thì tức là thường kiến (cái thấy sai lầm cho rằng có cái thường còn mãi không đổi). Vì lìa đoạn kiến và thường kiến, nên biết rằng tất cả các pháp đều không có sinh. Đó là Bồ-tát đối với mười hai nhân duyên khéo được trí tuệ và phương tiện thù thắng, lìa các kiến chấp hai bên.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát được ấn (dấu ấn chứng nhận) của Như Lai ấn chứng, có trí phương tiện chân như không phân biệt? Nếu Bồ-tát đối với pháp sâu xa được sức thấy biết hiện tiền, lìa mọi sự dựa dẫm bám víu, vượt qua các hý luận, được vô sinh pháp nhẫn (sự an trú vững chắc vào chân lý các pháp không sinh) không có cuối, không có đầu. Như Lai biết hết các căn mà Bồ-tát đã thành tựu rồi thì dùng ấn Như Lai ấn chứng cho vị ấy, tức là được thọ ký (được Phật báo trước sẽ thành Phật) chắc chắn sẽ đạt tam-bồ-đề (sự giác ngộ chân chính trọn khắp). Ấn của Như Lai này không sai, không lầm, không ngăn ngại, không tranh cãi, không thể ngăn trở phá hoại, không ai có thể chê bác, không ai có thể gỡ bỏ ấn ấy được (?). Ấn Như Lai là sự thành tựu nguyện và hạnh; Bồ-tát được nước trí tuệ rưới lên, được những ấn như thế ấn chứng, tức là ấn rốt ráo không sinh không khởi, ấn không, ấn vô tướng, ấn vô nguyện, ấn lìa nhiễm, ấn vắng lặng, ấn niết-bàn. Bồ-tát thành tựu trí tuệ và hạnh, không phá hoại tánh chân như, không làm biến đổi pháp giới, không lìa bản tế; trong các pháp không thấy có sai khác trên, giữa, dưới, đen, trắng v.v. Bồ-tát cũng thấy tất cả chúng sinh đều được ấn này ấn chứng, không có nhớ nghĩ phân biệt, mà không bỏ bản đại thệ nguyện (lời thề nguyện lớn ban đầu). Đó là Bồ-tát được ấn của Như Lai ấn chứng, có trí phương tiện chân như không phân biệt.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát vào cửa tánh pháp giới, thấy tánh bình đẳng của tất cả các pháp? Nếu Bồ-tát thấy các pháp giới không nơi nào không đến, không đến không đi, không sinh không diệt, không tướng không khởi, không hý luận, không tạo tác. Bồ-tát suy nghĩ thế này: "Các pháp này đều đồng với pháp giới. Như pháp giới là giới lìa dục, vì lìa giới bụi nhơ; là giới không sinh, vì không thể tạo tác; là giới không diệt, vì không có diệt tận; là giới không đến, vì không vào cửa giác quan; là giới không đi, vì không có chỗ đến; là giới không thể đặt để, vì không có hình chất; là giới không hang ổ, vì không có chỗ nương dựa; là giới chân thật, vì ba cảnh (?) đã bị cắt đứt. Trong pháp giới này không có nhãn giới (yếu tố con mắt), không có sắc giới (yếu tố hình sắc), không có nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt thấy)." Như pháp giới, tất cả các giới của pháp cũng như vậy; vì thế gọi là tất cả các pháp đều vào trong pháp giới. Cho đến không có ý giới, pháp giới, ý thức giới; như pháp giới, tất cả các pháp cũng như vậy; vì thế gọi là tất cả các pháp đều vào trong pháp giới. Bồ-tát này biết tất cả các pháp đều vào trong pháp giới, biết địa giới (yếu tố đất) và pháp giới không hai, không khác; thủy giới, hỏa giới, phong giới (yếu tố nước, lửa, gió) và pháp giới cũng không hai, không khác; cõi dục và pháp giới cũng bình đẳng, không hai, không khác; cõi sắc, cõi vô sắc, giới hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh diệt), giới vô vi và pháp giới cũng bình đẳng, không hai, không khác. Biết như thế thì không có cảnh giới của tâm và sự hay biết. Đó là Bồ-tát vào cửa tánh pháp giới, thấy tánh bình đẳng của tất cả các pháp.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát thuần hậu chí thành, bền chắc, ví như kim cương, tâm an trụ không lay động nơi Đại thừa (cỗ xe lớn, tức pháp môn của Bồ-tát cứu độ khắp chúng sinh) này? Nếu Bồ-tát thực hành bằng tâm ngay thẳng, thành tựu sự thuần hậu chí thành trong sạch nhờ không thoái lui, rốt ráo không giảm sút; siêng năng tinh tấn nhờ không bị ngăn ngại; đại từ nhờ không mỏi mệt; đại bi nhờ trùm khắp; phương tiện được thành tựu, trí tuệ quán sát chân thật, các pháp không ngăn ngại v.v. đều thành tựu cả. Bồ-tát thấy tất cả chúng sinh có nhơ có đục, phàm ngu, thô bạo, chống trái không thuận; vì thế Bồ-tát vì giáo hóa tất cả quần sinh mà không bỏ tinh tấn. Thấy sinh tử này có vô lượng tai họa, lo buồn, khổ não v.v., mà không thoái lui việc trang nghiêm về sau; cũng hiểu rõ vô lượng vô biên a-tăng-kỳ pháp của chư Phật; vì thành tựu các pháp Phật khó gom góp, khó giữ gìn, khó làm cho đầy đủ, nên gieo các thiện căn mà có thể vào vô lượng kho báu pháp của Như Lai. Vì tánh chúng sinh vô lượng, tánh pháp vô lượng, tánh hư không vô lượng, vì thọ trì kho báu pháp của tất cả Như Lai, nên không bỏ tinh tấn.
Nghe tất cả các pháp là không, vô tướng, vô nguyện, không tạo tác, không sinh, không khởi, hiểu rõ, phân biệt, quán hành, tự thân chứng nghiệm; nhưng để thành tựu những pháp Phật chưa đầy đủ, không bao giờ nửa đường mà chứng thật tế (chân lý tột cùng, ở đây chỉ việc nhập niết-bàn riêng mình). Khéo vào các thiền, các giải thoát, các tam-muội, mà cũng không chán lìa cõi dục, vẫn hiện thân thọ sinh. Đã lìa ấm, giới, các nhập, không hình, không sắc, không tạo tác, mà tùy theo tánh chúng sinh, tùy ý thị hiện (hiện ra cho thấy) đủ loại hình sắc mà nói pháp cho họ; chuyển bánh xe Bồ-tát, thị hiện đại niết-bàn, mà cũng không bỏ hạnh Bồ-tát. Vào pháp môn không thể nghĩ bàn như thế, biết tất cả các pháp không có tánh và tướng, không lay động, không hư hoại, không tan rã, đối với Đại thừa này không thoái chuyển. Như viên ngọc báu kim cương có thể soi rõ các báu khác, mà các báu khác không thể soi được viên ngọc này; các Bồ-tát cũng như vậy, có thể dùng thừa thanh văn, thừa bích-chi Phật mà độ vô lượng vô biên chúng sinh, khiến họ vào niết-bàn, mà tự mình không diệt độ (nhập niết-bàn), cũng không thoái lui khỏi Đại thừa rốt ráo. Đó là Bồ-tát thuần hậu chí thành, bền chắc, như kim cương, tâm an trụ không lay động nơi Đại thừa này.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát tự làm trong sạch cõi giới của mình như cõi giới của chư Phật? Nếu Bồ-tát biết tất cả các pháp không phải giới, cũng không phải chẳng phải giới; đến khắp mọi nơi mà không có đến, cũng không phải không đến. Nếu Bồ-tát thấy các pháp do sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) phát khởi đều biết đó là pháp Phật, cũng không thấy pháp phàm phu và pháp Phật có gì khác, nghĩ rằng: "Tất cả các pháp này đều là pháp Phật, vì pháp Phật đến khắp mọi nơi. Tất cả các pháp và pháp Phật chỉ là tên gọi giả tạm, cũng không phải là pháp, cũng không phải là phi pháp; vì thế chúng ta không nên nắm giữ bám víu. Vì cõi giới của mình trong sạch nên biết cõi giới của chư Phật trong sạch. Pháp này ngang với sự bình đẳng: nhãn giới là cõi Phật; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý, pháp giới (các yếu tố tai, mũi, lưỡi, thân, ý và đối tượng của ý) là cõi Phật. Ta không nên phân biệt có cao, có thấp." Bồ-tát đến cõi bình đẳng của tất cả các pháp như thế. Đó là Bồ-tát tự làm trong sạch cõi giới của mình như cõi giới của chư Phật.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát được đà-la-ni, không bao giờ mất chánh niệm? Nếu Bồ-tát đã thành tựu hạnh đà-la-ni. Thế nào là hạnh đà-la-ni? Này thiện nam tử, hạnh đà-la-ni có ba mươi hai. Ba mươi hai là gì? Tu tập để được pháp, vì đó là đà-la-ni; tu pháp mong cầu; tu pháp tôn trọng; tu pháp hướng về; tu pháp kính ngưỡng; tu pháp ưa thích; tu cầu pháp không biết chán; tu gần gũi, cúng dường những người nghe nhiều và có trí tuệ; tu đối với hòa thượng (thầy truyền giới, thầy dạy dỗ chính) và a-xà-lê (thầy dạy phép tắc, khuôn mẫu) không có lòng kiêu mạn, tôn trọng hầu hạ; tu theo lời dạy của Như Lai, không chống trái; tu đối với người nói pháp thì tưởng như Thế Tôn, không bới tìm chỗ dở của họ; tu thọ trì chánh pháp, khai thị (mở bày chỉ dạy), giảng giải; tu đối với pháp đã được thì không keo tiếc; tu bố thí pháp mà không mong cầu gì; tu tìm cầu gốc rễ, mầm mống của trí tuệ; tu theo pháp đã nghe mà khéo thuận suy ngẫm; tu bền chắc thọ trì các pháp; tu phạm hạnh (đời sống thanh tịnh, không dâm dục) không ngừng nghỉ; tu ưa xa lìa, thực hành hạnh ở nơi a-luyện-nhã; tu tâm thường vắng lặng; tu siêng thực hành các niệm; tu thuận theo sáu pháp hòa kính (sáu điều hòa hợp kính trọng trong đời sống chung của người tu: thân, miệng, ý, giới, kiến giải, lợi lộc đều hòa hợp); tu đối với các bậc trưởng lão không có hành vi xem thường kiêu mạn; tu đối với tất cả chúng sinh sinh tâm không ngăn ngại; tu để chứng được pháp duyên sinh; tu thuận nhẫn (sự nhẫn chịu thuận theo chân lý); tu quán chính đúng ba cửa giải thoát mà tâm không kinh sợ; tu bốn thánh chủng (bốn hạnh của bậc thánh: biết đủ về áo mặc, đồ ăn, chỗ ở, và ưa tu đoạn trừ phiền não), thuận theo thực hành mà không kinh nghi; tu siêng thọ trì chánh pháp của chư Phật; tu vì chúng sinh mà thực hành đại từ; tu thọ trì chánh pháp không tiếc thân mạng; tu hạnh trí tuệ lớn mà không sinh kiêu mạn; tu thường giáo hóa chúng sinh mà không chán mỏi. Này thiện nam tử, đó là ba mươi hai cách tu hạnh đà-la-ni.
Bồ-tát tu rồi thì được cửa đà-la-ni như thế. Nhờ được cửa đà-la-ni này, có thể nắm giữ trọn vẹn tất cả lời chư Phật đã nói, không quên, không mất. Đà-la-ni là: đối với pháp đã nghe không quên, không mất; dùng niệm mà nhớ, dùng ý mà phân biệt, dùng tinh tấn mà có thể giác ngộ; đối với các văn tự đi vào chỗ không bờ bến; đối với các âm thanh ngôn ngữ, tùy loại mà khéo hiểu; lời nói biện giải không vướng mắc; đối với kinh bất liễu nghĩa (kinh nói theo phương tiện, chưa nói thẳng nghĩa rốt ráo) khéo có thể đi vào; đối với kinh liễu nghĩa (kinh nói thẳng nghĩa rốt ráo) đi vào chỗ hiểu biết vi tế; đối với thế đế có trí phân biệt; đối với đệ nhất nghĩa đế biết là không thể nói bằng lời; đối với các đế có trí phân biệt; đối với tứ niệm xứ có trí không quên; đối với tứ chánh cần có trí bình đẳng không hư hoại; đối với tứ thần túc có trí rong chơi tự tại; đối với các căn có trí phân biệt sai khác; đối với các lực được trí không ai hơn; đối với thất giác phần có trí giác ngộ tất cả các pháp như tánh chân như; đối với bát thánh đạo có trí không thoái lui chìm mất; đối với pháp định được tâm an trụ vững vàng; đối với pháp tuệ được trí đến khắp; đối với minh (sự sáng suốt thấy biết) và giải thoát được trí tùy thuận; đối với các biện tài được trí đi sâu; đối với các thần thông được trí làm phát khởi; đối với các ba-la-mật được trí phân biệt; đối với tứ nhiếp pháp được trí phương tiện; đối với chỗ giảng pháp được trí truyền dạy cho người chưa kịp (?); đối với nghĩa các kinh được trí không phân biệt; đối với các văn tự được trí không cùng tận; đối với tất cả chúng sinh được trí làm vừa lòng đầy đủ; tùy chỗ người tiếp nhận hiểu biết mà được trí nói pháp; đối với tất cả văn tự được trí biện tài về nguyên do; đối với tất cả nhơ sạch được trí giác ngộ như thật; đối với tất cả các pháp được trí sáng suốt không che lấp. Đó là đà-la-ni. Người được đà-la-ni có tâm bình đẳng, lìa bỏ ghét yêu, có thể đón nhận mưa pháp, dứt sạch mọi nóng bức khổ não của kết sử, thuận theo các pháp trợ đạo. Đó là Bồ-tát đà-la-ni. Vì an trụ trong đà-la-ni này nên thường hành mà không sai sót. Đó là Bồ-tát được đà-la-ni, không bao giờ mất chánh niệm.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát được biện tài không ngăn ngại do Như Lai gia trì (ban sức hỗ trợ, che chở)? Nếu Bồ-tát khéo trong sạch, thuần hậu chí thành, khéo giữ gìn các giới, nhổ các gốc kiêu mạn, lìa ý tưởng ta và người, thì chư Phật Thế Tôn biết Bồ-tát như thế là bậc pháp khí (cái đồ đựng xứng đáng để chứa đựng giáo pháp) lớn, khiến vị ấy giữ gìn chánh pháp. Nhờ sức thần của Phật và sức thiện căn của chính mình, vị ấy được biện tài nhanh nhẹn, được biện tài mau lẹ, được biện tài không ngăn ngại, được biện tài không vướng mắc, được biện tài nói khéo, được biện tài sâu xa, được biện tài đầy đủ mọi âm thanh, được biện tài trang nghiêm tốt đẹp, được biện tài không giảm sút, được biện tài không sợ hãi, được biện tài ca ngợi bằng kệ (bài thơ trong kinh Phật) hay, được biện tài nói thông suốt tu-đa-la (kinh điển), được biện tài khéo nói thí dụ và bản duyên (những câu chuyện nhân duyên đời trước), được biện tài thù thắng không thể phá, được biện tài phân tích câu chữ không cùng tận, được biện tài tròn đầy, được biện tài oai đức không ai trái, được biện tài nói pháp không uổng phí, được biện tài dứt mọi nghi ngờ, được biện tài đáp ứng lanh lợi, được biện tài phân tích văn tự không sai lầm, được biện tài làm vui lòng đại chúng, được biện tài phương tiện hỏi đáp, được biện tài dùng pháp hàng phục tất cả ngoại đạo. Đã thành tựu hai mươi bốn biện tài như thế.
Các biện tài này do tu hành hai mươi bốn loại nhân mà được thành tựu. Hai mươi bốn là gì? Này thiện nam tử, nếu Bồ-tát vì không trái lời dạy của thầy và bậc trưởng thượng nên được biện tài nhanh nhẹn; vì không dua nịnh quanh co nên được biện tài mau lẹ; vì xả lìa phiền não nên được biện tài không ngăn ngại; vì thực hành vô ngã nên được biện tài không vướng mắc; vì lìa nói hai lưỡi (nói đâm thọc, gây chia rẽ) nên được biện tài nói khéo; vì vào pháp nhân duyên không bờ bến nên được biện tài sâu xa; vì thực hành nhiều loại bố thí nên được biện tài đầy đủ mọi âm thanh; vì trang hoàng tháp miếu của Như Lai nên được biện tài trang nghiêm tốt đẹp; vì không bỏ tâm bồ-đề nên được biện tài không giảm sút; vì khéo giữ gìn các giới nên được biện tài không sợ hãi; vì bố thí các loại cờ phướn, lọng hoa, chuông báu nên được biện tài ca ngợi bằng kệ hay; vì cung kính cúng dường hầu hạ các bậc tôn túc và thầy trưởng nên được biện tài nói thông suốt tu-đa-la; vì xưa đã gieo trồng tu tập vô lượng thiện căn nên được biện tài khéo nói thí dụ và bản duyên; vì không khinh rẻ chúng sinh ở đường ác nên được biện tài thù thắng không thể phá; vì bố thí vô lượng kho báu nên được biện tài phân tích câu chữ không cùng tận; vì nói lời chân thật, không thô bạo nên được biện tài tròn đầy; vì khi giảng pháp không tranh cãi nên được biện tài oai nghi không ai trái; vì đức hạnh thuần hậu trong sạch, thuận theo pháp luật mà thực hành nên được biện tài nói pháp không uổng phí; vì không keo tiếc pháp, không cậy đức của mình nên được biện tài dứt mọi nghi ngờ; vì khi cầu pháp không ép uổng người khác phải sinh lòng cung kính nên được biện tài đáp ứng lanh lợi; vì thường xét lỗi mình, không chê chỗ thiếu sót của người nên được biện tài phân tích văn tự không sai lầm; vì thấm nhuần bình đẳng cho chúng sinh mà không mong báo đáp nên được biện tài làm vui lòng đại chúng; vì thọ trì Đại thừa, không cầu Tiểu thừa (pháp môn tu để tự giải thoát riêng mình) nên được biện tài phương tiện hỏi đáp; vì không bám vào ngã kiến (cái thấy cho rằng có cái "ta" thật), vào tánh bình đẳng nên được biện tài dùng pháp hàng phục tất cả ngoại đạo. Đó gọi là hai mươi bốn nhân thành tựu các biện tài. Khéo có thể tùy theo chỗ chúng sinh kia nên tiếp nhận, hiểu biết mà nói pháp không sai lầm, và những người tiếp nhận pháp cũng không thoái mất. Đó là Bồ-tát được biện tài không ngăn ngại do Như Lai gia trì.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát được tự tại thị hiện thọ sinh tử? Nếu Bồ-tát thành tựu mười hai pháp thì được tự tại thị hiện thọ sinh tử. Mười hai là gì? Vì gần gũi thiện tri thức chân thật; vì tiêu trừ ngã kiến; vì thành tựu giới thân; vì khéo biết vào và ra định; vì cùng tu trí tuệ và phương tiện; vì khéo biết đi sâu vào rong chơi trong các thần thông; vì biết thân thiết như thật rằng các pháp không sinh không khởi; vì làm trong sạch hạt giống bản nguyện; vì thường không bỏ đại từ đại bi; vì biết tất cả các pháp như huyễn hóa; vì biết tất cả các pháp như mộng tưởng; vì tất cả chư Phật gia thêm oai thần. Đó là Bồ-tát thành tựu mười hai pháp: không sinh mà hiện sinh, không khởi mà hiện khởi, hiện ra trong tất cả sinh tử; ở trong tất cả các đại hội của chư Phật đều thị hiện thân mình; ở khắp các cõi Phật đều hiện thọ sinh, mà vẫn thường không lay động khỏi pháp thân chân thật. Đó là Bồ-tát được tự tại thị hiện thọ sinh tử.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát phá các kẻ thù, xa lìa bốn ma (bốn thứ ngăn hại người tu)? Nếu Bồ-tát hăng hái siêng năng tu tập, quán năm ấm như huyễn thì được lìa ấm ma (sự ngăn hại do thân tâm năm ấm gây ra); vì quán tánh các pháp thanh tịnh nên được lìa phiền não ma (sự ngăn hại do phiền não); vì quán tất cả các pháp từ duyên sinh, tánh không thành tựu nên được lìa tử ma (sự ngăn hại do cái chết); vì quán tất cả các pháp do duyên trang hoàng nên là tướng vô thường hư hoại, nên được lìa thiên ma (ma vương ở cõi trời cao nhất cõi dục, chuyên ngăn cản người tu). Bồ-tát quán như thế nên được lìa bốn ma, phát tâm hướng về bồ-đề không bao giờ lười nghỉ; tất cả ma nghiệp (những việc của ma, những hành vi làm chướng ngại đạo) ngăn trở bồ-đề, Bồ-tát đều có thể xa lìa.
Thế nào là ma nghiệp? Đó là: tâm hướng về Tiểu thừa là ma nghiệp; không giữ gìn tâm bồ-đề là ma nghiệp; đối với chúng sinh sinh ý tưởng khác biệt là ma nghiệp; bố thí mà mong báo đáp là ma nghiệp; vì muốn được thọ sinh (vào cõi tốt) mà giữ giới là ma nghiệp; nhẫn nhục mà còn ý tưởng về hình sắc là ma nghiệp; vì việc đời mà tinh tấn là ma nghiệp; đối với thiền sinh ý tưởng đắm vị là ma nghiệp; đối với trí tuệ sinh hý luận là ma nghiệp; chán mỏi sinh tử là ma nghiệp; làm các thiện căn mà không hồi hướng là ma nghiệp; ghét bỏ phiền não là ma nghiệp (?); phạm tội mà che giấu là ma nghiệp; ghét ghen Bồ-tát là ma nghiệp; phỉ báng chánh pháp là ma nghiệp; không tiếp nhận chánh pháp là ma nghiệp; không biết báo ơn là ma nghiệp; không tiến cầu các ba-la-mật là ma nghiệp; không kính thuận pháp là ma nghiệp; keo tiếc pháp là ma nghiệp; vì lợi lộc cúng dường mà nói pháp là ma nghiệp; không biết phương tiện mà giáo hóa chúng sinh là ma nghiệp; bỏ tứ nhiếp pháp là ma nghiệp; khinh chê người phạm giới là ma nghiệp; ghen ghét người giữ giới là ma nghiệp; học hạnh của nhị thừa (hai cỗ xe thanh văn và bích-chi Phật) là ma nghiệp; mong cầu chánh vị (quả vị chứng niết-bàn riêng của nhị thừa) là ma nghiệp; xả bỏ đại từ mà quán vô sinh là ma nghiệp; muốn chứng pháp vô vi (để nhập niết-bàn riêng) là ma nghiệp; chán lìa công đức hữu vi là ma nghiệp; không thương xót chúng sinh là ma nghiệp; không khiêm nhường với bậc tôn trưởng là ma nghiệp; quen nói hai lưỡi là ma nghiệp; dua nịnh nhiều gian trá là ma nghiệp; phô bày hạnh trong sạch của mình là ma nghiệp; làm ác không biết hổ thẹn là ma nghiệp; không truyền bá pháp là ma nghiệp; lấy chút đức nhỏ làm đủ là ma nghiệp; không ngăn chặn kết sử là ma nghiệp; không bỏ các cấu nhơ trong tâm là ma nghiệp; dung chịu những cấu nhơ của sa-môn (người xuất gia tu hành) là ma nghiệp. Này thiện nam tử, nếu gần gũi thực hành tất cả các pháp bất thiện, xa lìa tất cả các pháp lành, thì đều là ma nghiệp. Này thiện nam tử, đó là các ma nghiệp; người làm những nghiệp này thì ngăn trở con đường bồ-đề. Các Bồ-tát kia đã vượt qua, xả lìa được, vì có thể tiếp nhận và thực hành chân chính.
Thế nào là tiếp nhận và thực hành chân chính? Nếu Bồ-tát thành tựu bốn pháp thì có thể tiếp nhận và thực hành chân chính. Bốn pháp là gì? Một là đối với các pháp ba-la-mật thực hành không lười biếng thoái lui; hai là không bỏ mong cầu, tinh tấn và không buông lung; ba là an trụ chân chính trong pháp phương tiện và đại từ; bốn là vào pháp môn sâu xa không ái luyến, không hang ổ. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu bốn pháp này, nhờ tiếp nhận và thực hành chân chính nên có thể phá các kẻ thù. Đó là Bồ-tát có thể phá các kẻ thù, xa lìa bốn kẻ địch.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát trang nghiêm tư lương công đức để làm lợi ích chúng sinh? Nếu Bồ-tát đem thiện căn hồi hướng về bậc Vô Đẳng Đẳng (bậc không ai sánh bằng, tức quả vị Phật); những thiện căn đã gieo, hoặc bố thí, hoặc lời nói dịu dàng, hoặc làm việc lợi ích, hoặc cùng làm việc với người, đều đem ban cho tất cả chúng sinh. Vì làm trong sạch các giới nên được sức tự tại; dùng sức tự tại này mà tùy theo niềm vui chúng sinh nên nhận mà độ hóa họ. Vì gieo công đức không biết chán nên được bàn tay báu vô tận; dùng bàn tay báu vô tận này có thể ban cho chúng sinh vô lượng giàu vui. Vì cầu tư lương trí tuệ không bờ bến nên được biện tài đà-la-ni không ngăn ngại; dùng biện tài đà-la-ni không ngăn ngại này có thể nắm giữ trọn vẹn tất cả những gì chư Phật nói, có thể nói pháp nhiệm mầu làm vui lòng mọi người. Vì khéo điều phục thân tâm nên không thoái mất các thần thông; dùng sức không thoái mất các thần thông này có thể vượt qua vô lượng cõi Phật, dùng vô số phương tiện độ nhiều chúng sinh. Vì thường siêng cầu pháp không mỏi mệt nên được mỗi lỗ chân lông phát ra vô lượng pháp môn; dùng sức phát ra vô lượng pháp môn này có thể thường dùng sự bố thí pháp làm lợi ích chúng sinh. Vì cùng tu ba-la-mật trí tuệ và phương tiện nên được trí phân thân (khả năng chia thân hiện ra nhiều nơi); dùng sức trí phân thân này có thể ở trong các đường tái sinh, khắp nơi hiện thân độ hóa quần sinh. Vì thường dùng tâm vô tướng mà kính thờ chư Phật nên được sự thấy nghe không ai chán; dùng sức thấy nghe không ai chán này, những chúng sinh nào được thấy, được nghe, thì đối với các chúng sinh ấy, cho đến trở thành nhân của đại niết-bàn. Đó là Bồ-tát trang nghiêm tư lương công đức để làm lợi ích chúng sinh.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát khi đời không có Phật thì có thể làm Phật sự, hóa độ chúng sinh? Nếu Bồ-tát đã thành tựu mười lực của Bồ-tát, đã được tự tại trong bốn vô úy của Bồ-tát, đã có mười tám pháp bất cộng của Bồ-tát mà không do người khác truyền cho, đã tu các lực, vô sở úy, pháp bất cộng v.v. của Như Lai, đã được rong chơi trong tam-muội Thủ Lăng Nghiêm (tam-muội "kiên cố dũng mãnh", một loại định cao siêu của Bồ-tát bậc cao), đã được tự tại về sức trí trong bốn biện tài (bốn tài biện thuyết không ngăn ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về sự ưa nói), đã được chánh vị quán đảnh (địa vị được Phật xoa đầu, rưới nước lên đầu chứng nhận sắp nối ngôi Phật) đối với các pháp Phật, đối với tất cả hạnh Bồ-tát được sức thần chỉ sau Phật. Nếu có Bồ-tát thành tựu những pháp như thế, thì ở các cõi Phật nào có chúng sinh cần thấy thân Phật mới chịu giáo hóa, mà đời ở cõi ấy không có Phật, thì vị ấy liền ở cõi nước ấy hiện vào thai, hiện lúc mới sinh, hiện lúc xuất gia, hiện lúc ngồi đạo tràng chuyển pháp luân, hiện lúc bỏ thọ mạng mà chưa vào niết-bàn, cũng có thể thị hiện đại niết-bàn, cũng hiện thời gian chánh pháp tồn tại lâu hay mau, mà cũng không bỏ pháp hạnh của Bồ-tát, cũng không lấy số người đã giáo hóa làm đủ. Đó là Bồ-tát khi đời không có Phật thì có thể làm Phật sự, hóa độ quần sinh.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát được tam-muội Hải Ấn (tam-muội như mặt biển lớn in bóng mọi vật), có thể biết tâm hành của tất cả chúng sinh? Nếu Bồ-tát nghe nhiều như biển, thành tựu các tuệ, thường siêng cầu pháp. Bồ-tát vì nghe pháp mà có thể đem hết châu báu, kho tàng ra bố thí; vì nghe pháp mà có thể đem hết tôi tớ, người hầu, vợ con, quyến thuộc ra bố thí; vì nghe pháp mà bỏ nhà cửa, đồ trang sức làm đẹp thân; vì nghe pháp mà khiêm nhường hầu hạ; vì nghe pháp mà bỏ đất nước, địa vị vinh hiển và cả thân mạng mình. Bồ-tát dùng vô số phương tiện như thế siêng cầu pháp môn mà không cậy vào những việc mình đã làm. Bồ-tát vì nghe pháp mà đi đến một do-tuần cho đến trăm do-tuần; vì nghe một bài kệ bốn câu để thọ trì, đọc tụng, rộng vì người mà nói, không bỏ sự tinh tấn ấy. Bồ-tát này tự thành tựu sự nghe nhiều, đối với tất cả chúng sinh sinh lòng đại bi, lòng không lo âu, lòng không mong báo đáp, cho đến đối với một chúng sinh cũng không sinh lòng khinh rẻ mà nói pháp cho họ; từ một ngày cho đến bảy ngày không có ý nghĩ ăn uống; cho đến hết đời không bỏ việc nói pháp. Đem thiện căn của việc nói pháp hồi hướng về tam-muội Hải Ấn. Tùy theo pháp đã nghe mà thọ trì, đọc tụng thông thạo, khéo biết ý nghĩa, không nương vào văn tự, giữ gìn bền chắc chân thật, suốt đời không bỏ.
Bồ-tát phát lòng mong cầu lớn và tinh tấn; nhờ sức của lòng mong cầu lớn và tinh tấn ấy, không bao lâu liền được tam-muội Hải Ấn. Được tam-muội này rồi, liền tự nhiên được vô lượng a-tăng-kỳ trăm nghìn vạn pháp môn, được vô lượng a-tăng-kỳ trăm nghìn vạn ức tu-đa-la, không nghe từ người khác mà tự nhiên có thể nói; tất cả những gì chư Phật nói đều có thể thọ trì; có thể hiểu rõ tâm hành của tất cả chúng sinh. Này thiện nam tử, ví như thân của tất cả chúng sinh ở Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, tức cõi người chúng ta sống) và các hình sắc khác bên ngoài, tất cả những hình sắc như thế đều in bóng trong biển; vì thế gọi là đại hải ấn (dấu in của biển lớn). Bồ-tát cũng như vậy, được tam-muội Đại Hải Ấn rồi thì có thể phân biệt thấy tâm hành của tất cả chúng sinh, đối với tất cả pháp môn đều được ánh sáng trí tuệ. Đó là Bồ-tát được tam-muội Hải Ấn, thấy chỗ hướng đến của tâm hành tất cả chúng sinh.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát được biết các trần giới (các cảnh giới đối tượng của giác quan, như sắc, tiếng...) không ngăn ngại? Nếu Bồ-tát vì mắt là không nên biết sắc cũng là không; vì sắc là lìa nên biết mắt cũng là lìa; tai, mũi, lưỡi, thân cũng như vậy; vì ý là không nên biết pháp cũng là không; vì pháp là lìa nên biết ý cũng là lìa. Bồ-tát biết như thật tánh không và tánh lìa, đối với các pháp trong và ngoài không có ngăn ngại; biết tánh gốc của các kết vốn thanh tịnh nên không khởi sử (phiền não sai khiến); đối với tất cả các pháp không có chỗ bám víu, vì không thấy chỗ bám, pháp bị bám và người bám. Đó là Bồ-tát có thể biết các trần giới không ngăn ngại.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát thành tựu hạnh oai nghi, lìa mọi tối tăm, được ánh sáng thù thắng, đối với các pháp được trí tự nhiên, mau thành tựu hạnh nhất thiết trí? Nếu Bồ-tát phát khởi việc làm, tu tập hạnh chân chính, các nghiệp đều là điều Như Lai chấp nhận, người trí khen ngợi, tức là nghiệp thân, miệng, ý. Vì thực hành nghiệp này nên làm vui lòng chư Phật và các bậc hiền thánh, thiện tri thức khác; các nghiệp đã tạo không ai có thể chê trách, thù thắng vô thượng, không gì sánh bằng, không ai có thể làm tổn hại; các nghiệp đã làm không bao giờ hối tiếc thoái lui; các nghiệp đã làm đều lìa ngu si (?); các nghiệp đã làm đều có thể quán biết; các nghiệp đã làm không bao giờ lay chuyển; các nghiệp đã làm rốt ráo cát tường (tốt lành). Bồ-tát này biết nghiệp mình làm không do kiêu mạn tạo ra; nghiệp do trí tuệ làm, không do ngu si tạo ra. Làm các nghiệp lành như thế rồi, tất cả tam-muội và các cửa đà-la-ni đều hiện ra trước mặt, không cần nghe từ người khác. Bồ-tát dù thấy chư Phật hay không thấy chư Phật, cũng không bao giờ thoái lui các thiện căn trợ đạo bồ-đề; dù gặp thiện tri thức vừa ý hay thiện tri thức không vừa ý, cũng không thoái lui pháp bồ-đề. Bồ-tát này vượt qua tất cả các địa vị chướng ngại, lìa tất cả các ma và kết sử, tu ba giải thoát; nhờ sức bát-nhã ba-la-mật mà mau được Phật đạo, đạo tự nhiên, đạo nhất thiết trí, đạo Như Lai. Đó là Bồ-tát thành tựu hạnh oai nghi, lìa mọi tối tăm, được ánh sáng thù thắng, đối với các pháp được trí tự nhiên, mau thành tựu hạnh nhất thiết trí. Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên nói kệ rằng:
Đã lìa hai bên, không ngăn ngại, lấy trí tuệ và công đức mà trang nghiêm;
Vị ấy lìa mọi tướng bám víu, hồi hướng về đạo vô thượng.
Bỏ ngã mạn (sự tự cao vì chấp có cái "ta") và kiêu mạn, người trí trang nghiêm trí tuệ;
Giải thoát không ngăn ngại, đầy đủ nhất thiết trí.
Không phải sắc, không phải dòng dõi, niệm Phật không phải niệm công đức;
Không nhớ nghĩ cả pháp thân, đó là niệm Phật được Phật chấp nhận.
Tánh lìa dục, vắng lặng, không phải tướng, không phải sáng hay tối;
Không có tâm, không có ý hành, như thế gọi là niệm pháp.
Bậc thánh vô vi, không ái luyến, không bị các phiền não làm nhiễm;
Nhờ giải thoát mà được tôn xưng, gọi là niệm Tăng không ngăn ngại.
Đã bỏ hết mọi sự nhận lấy, không có hành của ấm, giới, nhập;
Giải thoát khỏi các niệm dao động, gọi là niệm xả rốt ráo.
Không nương vào giới vô lậu, không tạo tác thân, miệng, ý;
Không sinh, vượt khỏi ba cõi, gọi là niệm giới vô lậu.
Như trời thanh tịnh không nhơ, như trời Đâu-suất được quán đảnh;
Nhớ nghĩ quả báo nghiệp của chính mình, sẽ làm bậc Trời trong các trời.
Giữ chánh pháp của Thế Tôn, xả lìa các phiền não;
Giải thoát khỏi pháp và phi pháp, đó là giữ pháp của Thế Tôn.
Như tướng Phật đắc đạo, thọ trì pháp cũng như vậy;
Khéo suy ngẫm chân tế (chân lý tột cùng), không có pháp nào để nắm giữ.
Như tánh ta thanh tịnh, tánh các pháp cũng thanh tịnh;
Biết tướng chân như của chúng sinh mà giáo hóa chúng sinh.
Không thấy chúng sinh tăng thêm, cũng không thấy giảm bớt;
Nói pháp dứt ý tưởng điên đảo, giáo hóa vô lượng chúng sinh.
Nói rằng các ấm, giới, nhập không khác với cõi Phật;
Biết như tánh hư không thì vào được cõi Phật.
Lời nói và các văn tự giống như tiếng vang của tiếng gọi;
Biết chúng không phải trong, không phải ngoài, liền được đà-la-ni.
Thọ trì, đọc tụng thông thạo, tiến cầu và giảng nói các pháp;
Không có ý tưởng về ta, về pháp, an trụ trong đà-la-ni.
Giữ những gì chư Phật đã nói, khéo giảng làm vui lòng mọi người;
Không mất các thiền định, đó là sức của đà-la-ni.
Không giữ, không tụng văn, không gom góp các pháp;
Thường nói pháp không ngăn ngại, như rồng tuôn mưa lớn.
Không trụ, không ngăn ngại, nói vô lượng khế kinh (kinh điển khế hợp chân lý và căn cơ người nghe);
Không sinh ý tưởng về chúng sinh, người trí được biện tài này.
Nhờ sức Phật mà nói pháp, trang nghiêm oai nghi của chính mình;
Làm vui lòng mọi người tùy theo sở thích, biện tài ấy được Phật chấp nhận.
Người biết tánh thật của pháp, biết nó ngang bằng hư không;
Không có ta, người, thọ mạng; như thế là giữ pháp Phật.
Chúng sinh đồng với niết-bàn, rốt ráo không sinh diệt;
Được nhẫn bất động này, đó là không buông lung.
Thấy các ấm như huyễn, các giới như pháp tánh;
Sáu nhập như làng xóm trống không, thì được lìa ấm ma.
Biết các sử như mây nổi, rốt ráo không có hòa hợp;
Đối với pháp không có vọng tưởng, thì lìa được phiền não ma.
Biết chúng sinh không sinh, không sinh thì không chết;
Các pháp không đi không đến; như thế vượt qua tử ma.
Không ái luyến, không dao động, đi đường đạo mà không có ý tưởng về đạo;
Không có ta, người mà thực hành lòng bi, thì có thể hàng phục các ma.
Biết trí và thức bình đẳng, không trụ nơi hữu vi hay vô vi;
Biết tâm mọi người như huyễn, tâm mạnh mẽ không gì phá được.
Bên này bên kia không ngăn ngại, thành tựu con thuyền pháp thù thắng;
Chở mọi người qua mà không có ý tưởng về mọi người, đó gọi là bậc lái thuyền lớn.
Biết là không, không có ta, làm sạch cơn khát ái của sinh tử;
Dẫn dắt chúng sinh qua bờ, đó gọi là bậc Đại Đạo Sư (người dẫn đường lớn).
Khéo biết tướng tiến và lui, tùy theo pháp mà nương tựa;
Dùng phương tiện thị hiện niết-bàn, Phật gọi là bậc dẫn đường giỏi.
Biết tâm này nối tiếp tâm kia, hai tâm không cùng có một lúc;
Đó gọi là biết tánh của tâm, được Phật khen là có thể che chở mọi người.
Biết tánh các pháp thanh tịnh như hư không, như trăng trong nước;
Người biết được thì lìa phiền não, đó gọi là làm trong sạch chúng sinh.
Biết một pháp thì các pháp khác cũng vậy, vào các pháp như mộng;
Hư không không thể nắm bắt, đắc đạo mà không nhiễm ô.
Khi nói pháp môn phân biệt các pháp này, bảy mươi hai na-do-tha (một đơn vị số rất lớn, khoảng trăm nghìn ức hoặc hơn) chúng sinh phát tâm a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu sự giác ngộ vô thượng, chân chính, trọn khắp của Phật); ba vạn hai nghìn Bồ-tát được vô sinh pháp nhẫn. Lúc ấy, giảng đường Đại Bảo Trang Nghiêm rung chuyển sáu cách, ánh sáng lớn chiếu khắp; chư thiên ở giữa hư không trổi lên trăm nghìn thứ nhạc, rưới xuống đủ loại hoa trời, nói lời như thế này: "Các chúng sinh này được ấn của Như Lai ấn chứng, đã vào trong pháp của Như Lai, nghe pháp môn này mà tâm được tin hiểu, thọ trì thông thạo, có thể nói cho người khác, tu hành đúng như pháp." Họ bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, tất cả chúng con hướng về cõi Phật này, hết lòng cúng dường, cung kính lễ bái, vì Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri ra đời, nên được nghe nói pháp môn phương tiện này và được thấy các Bồ-tát ở cõi này." Bấy giờ Bồ-tát Hư Không Tạng nghe Phật giảng giải xong, tâm trong sạch vui mừng; tâm trong sạch vui mừng rồi, đem lưới báu vô giá cúng dường Phật. Trong lưới báu phóng ra ánh sáng lớn, chiếu khắp các cõi Phật mười phương. Cúng dường xong, Bồ-tát bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, thật là điều chưa từng có! Trí không ngăn ngại của Như Lai sâu xa khó hiểu như thế. Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, đúng như pháp môn chúng con đã nghe, Phật dùng trí không ngăn ngại mà giảng giải như thật, khiến tất cả đại chúng đều được vui mừng."
Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập, quyển thứ mười lăm
Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập, quyển thứ mười sáu
Đời Bắc Lương (một triều đại ở vùng Hà Tây, Trung Quốc, thế kỷ thứ năm), Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho tàng kinh, luật, luận) Đàm Vô Sấm người Thiên Trúc (Ấn Độ) dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video