Thiên 35 — Phần Hư Không Mục – Phẩm 3: Di-lặc

 Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập (bộ kinh Đại thừa rộng lớn, bình đẳng, tập hợp nhiều hội thuyết pháp), phần Hư Không Mục (Con mắt của hư không), phẩm Di-lặc thứ ba.

 Bấy giờ Bồ-tát Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca; Bồ-tát là người tu hạnh lớn, cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh), ngay trước Phật, trong tâm nghĩ ra bài kệ (bài thơ trong kinh Phật) để hỏi Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến):

 "Không có đường lối nào, mà vẫn có xoay vòng (trôi lăn trong sinh tử); Như Lai cũng không

 trụ ở một đường nào cả. Sao lại có kẻ thấy cái chẳng phải đường là đường, thấy đường là chẳng phải đường?"

 Phật nói: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp)! 'Chẳng phải đường' tức là không sinh ra, không diệt mất; không trụ, chẳng phải trí, chẳng phải cảnh giới của trí; chẳng sáng chẳng tối; chẳng thường còn, chẳng đứt mất; chẳng thiện chẳng ác; chẳng phải sắc ấm cho đến thức ấm (năm ấm là năm nhóm hợp thành con người: sắc — thân xác vật chất; thọ — cảm nhận vui khổ; tưởng — nhận biết, hình dung; hành — ý chí tạo tác; thức — sự nhận biết phân biệt). Đó gọi là thực tính (bản tính chân thật), gọi là pháp tính (bản tính vốn có của mọi sự vật), gọi là hết thảy hành (?), gọi là chân thực tế (bờ mé chân thật, tức chân lý rốt ráo). Đó gọi là 'chẳng phải đường'. Ở nơi trung đạo (con đường giữa, không rơi vào hai cực đoan) như thế, chư Phật Như Lai chuyển bánh xe pháp (giảng dạy giáo pháp), mà không tham đắm các đường ấy. Nếu có chúng sinh thấy đường là chẳng phải đường, thấy chẳng phải đường là đường, thì những chúng sinh ấy không thể thông đạt đường và chẳng phải đường, cũng không biết ba đường. Như Lai thì có thể phân biệt giảng giải hết, và đoạn trừ các đường ấy.

 Này thiện nam tử! Như Lai Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính) ở nơi không có đường mà chuyển bánh xe pháp, là để phá ba thứ đường của chúng sinh. Ba đường là gì? Một là đường phiền não (những nỗi tham, giận, si mê làm tâm rối loạn), hai là đường khổ, ba là đường nghiệp (việc làm tạo ra quả báo). Đường nghiệp tức là hành (những hành động tạo nghiệp do mê muội) và hữu (sự hiện hữu, tức nghiệp lực đã thành, dẫn tới đời sau). Đường phiền não tức là vô minh (sự mê muội, không thấy chân lý), ái (lòng tham luyến) và thủ (sự nắm giữ, bám chấp). Đường khổ tức là thức (tâm thức đi vào thai), danh sắc (phần tinh thần và thể xác lúc mới thành hình), lục nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng), thọ (sự cảm nhận vui khổ), sinh, lão, tử.

 Ba đường như thế do nhân duyên gì mà có? Do duyên xúc mà có. Này thiện nam tử! Nhân mắt thấy sắc (hình sắc) mà sinh lòng yêu thích; lòng yêu thích ấy chính là vô minh. Vì yêu thích mà tạo nghiệp thì gọi là hành. Hết lòng chuyên chú nghĩ nhớ gọi là thức. Thức cùng với sắc mà hoạt động, gọi là danh sắc. Sáu chỗ (sáu giác quan) sinh tham, gọi là lục nhập. Nhân các giác quan mà cầu cảm nhận, gọi là xúc. Tâm tham đắm gọi là ái. Tìm cầu những thứ ấy gọi là thủ. Những thứ ấy sinh ra gọi là hữu. Nối tiếp không dứt gọi là sinh. Nối tiếp bị dứt gọi là tử. Do nhân duyên sinh tử mà bị muôn khổ bức bách gọi là não. Cho đến do ý nhận biết các pháp mà sinh tham thì cũng như thế. Mười hai nhân duyên (mười hai mắt xích nhân quả nối nhau tạo thành vòng sinh tử) như thế, một người trong một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ) đều có đủ cả.

 Sự 'xuất' (phát ra, sinh ra) có ba loại: một là nhân xuất (sự phát ra theo nhân), hai là sơ xuất (sự phát ra ban đầu), ba là đạo xuất (sự phát ra theo đường tu). Nếu có tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ giới đầy đủ) tu pháp hạnh (sự tu tập theo giáo pháp), quán xét tướng trạng của lòng yêu thích, thì tỳ-kheo ấy nên quán rằng: hễ có lòng yêu thích thì đó là vô minh. Bản thể của vô minh phát ra hai lỗi: một là phát ra hành, hai là phát ra thức. Thức cũng có hai: một là phát ra danh, hai là phát ra sắc. Danh sắc cũng có hai: một là không trụ, hai là trụ nơi lục nhập. Lục nhập cũng có hai: một là không chán dục, hai là sinh ra xúc. Xúc cũng có hai: một là sinh tâm cảm thọ, hai là cầu cảm thọ. Thọ cũng có hai: một là cảm nhận khổ vui, hai là sinh tham ái. Ái cũng có hai: một là trói buộc bền chặt, hai là cầu nắm giữ. Thủ cũng có hai: một là tâm tham, hai là cầu hữu. Hữu cũng có hai: một (?) là ưa ở yên, hai là sinh nhân duyên. Sinh cũng có hai: một là sinh ra già, hai là duyên của khổ. Già cũng có hai: một là hủy hoại sắc đẹp lúc trai tráng, hai là làm nhân cho cái chết. Chết cũng có hai: một là hủy hoại thọ mạng, hai là phải chia lìa người thân yêu. Đó gọi là nhân xuất.

 Thế nào là sơ xuất? Nếu có tỳ-kheo tu tập pháp hạnh, quán các pháp như thế vừa sinh ra lại vừa diệt đi, đó gọi là sơ xuất."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Kiều-trần-như (một trong năm vị đệ tử đầu tiên của Phật): "Thế nào là đạo xuất? Nếu tỳ-kheo thấy đường tu có hai loại: một là hành hạnh (tu bằng việc làm, thực hành), hai là tuệ hạnh (tu bằng trí tuệ). Kiều-trần-như! Ông có biết thế nào là hành hạnh và tuệ hạnh chăng?" Kiều-trần-như thưa: "Bạch Thế Tôn, con chưa biết. Cúi mong Như Lai vì các tỳ-kheo quán mười hai nhân duyên, để họ được trí tuệ lớn, phá các phiền não, mà phân biệt giảng giải. Các tỳ-kheo nghe rồi sẽ vâng giữ trọn vẹn."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo đồng tử Bảo Tràng: "Này thiện nam tử! Ông có biết hơi thở ra vào chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không biết."

 "Này thiện nam tử! Tỳ-kheo tu pháp hạnh trước hết quán vô minh cho đến già chết. Thế nào gọi là quán vô minh? Trước hết quán thân trung ấm (thân trung gian giữa lúc chết ở đời này và lúc tái sinh đời sau). Thân ấy ở nơi cha mẹ sinh lòng tham ái; do nhân duyên ái mà bốn đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) hòa hợp. Tinh của cha và huyết của mẹ, hai giọt hợp thành một giọt, lớn bằng hạt đậu, gọi là ca-la-la (giai đoạn đầu tiên của bào thai, khi giọt tinh huyết vừa kết lại). Ca-la-la ấy có ba thứ: một là mạng sống, hai là thức, ba là hơi ấm. Đó là quả báo do nghiệp duyên ở đời quá khứ, không có ai làm ra, cũng không có ai nhận lấy. Hơi thở ra vào đầu tiên gọi là vô minh. Lúc làm ca-la-la, hơi thở vào ra có hai lối: đó là theo hơi thở của mẹ mà lên xuống; bảy ngày biến đổi một lần. Hơi thở vào ra gọi là thọ mạng; đó gọi là đường gió. Không hôi, không rữa nát, đó gọi là hơi ấm. Tâm ý ở trong đó gọi là thức.

 Này thiện nam tử! Nếu ai muốn được quả Bích-chi Phật (quả vị của người tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không cần thầy; cũng gọi là Duyên giác), thì nên quán mười hai nhân duyên như thế, sau đó quán nhân duyên của ba thọ (ba loại cảm nhận: khổ, vui, không khổ không vui), quán năm ấm, mười hai nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm, các pháp) và mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức nhận biết tương ứng). Quán thế nào? Theo tâm nhớ nghĩ mà quán hơi thở ra, hơi thở vào. Quán thân bên trong — da, thịt, gân, xương, tủy, não — như mây giữa hư không. Gió trong thân này cũng như thế: có gió đẩy lên, có gió đẩy xuống, có gió làm đầy, có gió làm khô héo, có gió làm tăng trưởng. Vì vậy hơi thở ra vào gọi là thân hành (hoạt động của thân). Vì hơi thở ra vào sinh ra từ giác quán (tâm tìm xét thô và tâm dò xét tế), nên gọi là ý hành (hoạt động của ý). Hơi thở hòa hợp phát ra tiếng gọi là khẩu hành (hoạt động của miệng). Do nhân duyên của ba hành như thế mà thức sinh ra. Do nhân duyên thức mà có bốn ấm (thọ, tưởng, hành, thức) và sắc ấm, nên gọi là danh sắc. Do nhân duyên năm ấm mà hoạt động nơi sáu chỗ, nên gọi là lục nhập. Căn (giác quan) và trần (đối tượng của giác quan) đối nhau nên gọi là xúc. Do nhân duyên xúc mà nghĩ đến sắc cho đến nghĩ đến pháp, đó gọi là thọ. Tham đắm sắc cho đến pháp, đó gọi là ái. Do nhân duyên ái mà tìm kiếm khắp bốn phương, nên gọi là thủ. Do nhân duyên thủ mà nhận lấy thân đời sau, nên gọi là hữu. Do nhân duyên hữu mà có sinh, già, chết và đủ thứ khổ. Đó gọi là cây lớn của năm ấm, mười hai nhập, mười tám giới và mười hai nhân duyên.

 Vì vậy, duyên nơi hơi thở ra vào mà có thể sinh ra hết thảy khổ đau phiền não. Vì vậy khi phàm phu (người thường chưa giác ngộ) sinh ra cũng bị phiền não trói buộc, lúc chết cũng thế, rốt cuộc không thể được thân tâm tự tại, không được tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một chỗ), không dứt hết các lậu (phiền não khiến tâm rỉ chảy, mãi trôi lăn trong sinh tử).

 Nếu có tỳ-kheo quán hơi thở vào ra như gió giữa hư không, không có ta, không có cái của ta, không có người làm ra, cũng không có người nhận lấy; theo duyên mà sinh, theo duyên mà diệt; không có tướng, không có vật, không có giác quán — thì gió của chúng sinh cũng như thế: cùng với bốn đại mà vận hành, sinh ra ca-la-la, ra vào chín lỗ (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng và hai lỗ đại tiểu tiện) cho đến chín vạn chín nghìn lỗ chân lông, không ai làm, không ai nhận. Gió ấy ra vào khối thịt như thế. Do nhân duyên ấy mà có vô minh cho đến già chết, muôn khổ nhóm họp.

 Này thiện nam tử! Ví như hư không không có vật, không có ta; các hơi thở ra vào, đất, nước, lửa, gió, thọ mạng, hơi ấm, thức, vô minh cho đến sinh, già, bệnh, chết cũng như thế. Chúng sinh điên đảo (thấy ngược với sự thật), ở nơi không có ta mà gượng thấy là có ta; đối với những pháp giống như hư không ấy mà tưởng là ấm, giới, nhập. Hết thảy phàm phu vì sự điên đảo ấy mà xoay vòng trong sinh tử không bao giờ cùng tận.

 Nếu tỳ-kheo tu pháp hạnh quán hơi thở này lạnh thì cả thân lạnh, quán hơi thở này ấm thì cả thân ấm. Thân lúc ấy theo ý, theo gió. Nếu khi quán lạnh mà không được thiền định (tâm lắng yên, chuyên chú), không vào hàng định tụ (nhóm người chắc chắn đi tới giác ngộ) (?), thì người ấy sẽ rơi vào địa ngục lạnh. Nếu khi quán ấm mà không được thiền định, không vào hàng định tụ, thì người ấy sẽ rơi vào địa ngục nóng. Nếu đệ tử Phật tu tập pháp hạnh, khi quán xét hơi thở ra vào lạnh, ấm v.v. thì được chính đạo. Tỳ-kheo tu pháp hạnh quán xét đúng như thật từ vô minh cho đến sinh, già, bệnh, chết, tâm không điên đảo, đó gọi là đà-la-ni (thần chú, cũng gọi là tổng trì: pháp nắm giữ trọn vẹn mọi điều lành) Tịnh Mục (Con mắt trong sạch). Này thiện nam tử! Nếu ông có thể vâng nhận đà-la-ni này, tức là thật sự quán hơi thở vào ra."

 Bồ-tát Bảo Tràng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Cảnh giới của chư Phật không thể nghĩ bàn, không phải hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu tự giải thoát) và Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên) theo kịp." Bấy giờ bốn vị Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Kinh điển này lưu truyền đến đâu, chúng con nhất định sẽ theo hầu, giữ gìn ở đó, khiến mọi việc xấu ác đều tiêu diệt."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video