Thiên 54 — Phần Nhật Mật – Phẩm 4: Phân biệt (phần 2) · Phẩm 5: Bất Tư Nghị Đại Thông (bắt đầu từ đoạn vua Tần-bà-sa-la bạch Phật; bản Đại Chính mất tên phẩm, theo bản Càn Long)

 Phần Nhật Mật (phần kinh mang tên Bồ-tát Nhật Mật), phẩm Phân Biệt, thứ tư, đoạn hai.

 Bấy giờ, A-nhã Kiều-trần-như (một trong năm vị đệ tử đầu tiên của đức Phật) bạch Phật rằng: “Thưa Thế Tôn (danh hiệu tôn kính gọi đức Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), thế nào gọi là đà-la-ni (pháp môn “tổng trì”, tức giữ trọn mọi điều lành, ngăn mọi điều ác; cũng chỉ những câu chú có sức mạnh ấy) Liên Hoa, như Bồ-tát (người tu hạnh lớn, cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) Nhật Mật đã tuyên nói? Người trí thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng, biên chép thì được lợi ích lớn. Người không ưa tam giới (ba cõi luân hồi: cõi Dục còn tham dục, cõi Sắc chỉ còn thân vi tế, cõi Vô sắc không còn thân) mà được cửa giải thoát vô tướng (giải thoát nhờ thấy mọi sự vật không có hình tướng cố định) thì đều dứt được các phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ sở như tham, giận, si mê), bảy lần trở lại thường được thân người, thân trời; tuy ở cõi Dục (cõi có tham dục, gồm cả loài người) mà không bị dục làm nhơ, chư thiên và người đời thường cung kính.”

 Phật nói: “Kiều-trần-như, đà-la-ni Liên Hoa mà ông hỏi không phải điều mà hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ) và Duyên giác (người tự quán lý nhân duyên mà giác ngộ) biết được. Đà-la-ni này chính là hạnh của mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng chỉ đức Phật mới có, không chung với ai khác). Kiều-trần-như, giả sử Ta trong vô lượng kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) tuyên nói pháp trì này thì cũng không bao giờ nói hết, lại còn khiến người nghe sinh tâm mê muội. Đà-la-ni này chỉ Phật mới nói được, chỉ Phật mới nghe được. Vì sao? Vì đà-la-ni này khó biết, khó hiểu; ba môn kia cũng vậy.”

 “Thưa Thế Tôn, cúi xin Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như, đã thấu suốt chân lý) nói về đà-la-ni Như Không, tức hạnh về tánh không (?).”

 “Kiều-trần-như, hãy hết lòng lắng nghe kỹ, Ta sẽ nói cho ông. Kiều-trần-như, nếu có chúng sinh vì buông lung mà sinh tâm ham muốn xúc chạm, người ấy không biết chỗ giải thoát, trôi lăn trong sinh tử vô lượng đời, ở ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) chịu khổ não lớn. Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) thấy chúng sinh chịu vô lượng khổ não như vậy, sinh lòng thương xót, siêng năng tu hành không ngừng, tu khắp các đạo. Tu hạnh ấy xong thì được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn của Phật). Được Bồ-đề (giác ngộ) rồi thì nói pháp giải thoát khổ; chúng sinh nghe xong liền thoát khổ. Giải thoát khổ, tức là từ quả thứ nhất cho đến quả A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh).

 Kiều-trần-như, thế nào là xúc dục (ham muốn do thân thể đụng chạm)? Xúc dục là hai thân giao hợp với nhau. Vì thân hợp nên sinh xúc chạm; do xúc chạm sinh vui thích, do vui thích sinh khổ. Vì nhân duyên khổ ấy mà khổ não sinh tử từ đó sinh ra. Kiều-trần-như, như bốn loài rắn độc, do bốn nhân duyên mà hại chúng sinh: nhìn, phun hơi, cắn, chạm. Dục cũng như vậy: có nhân duyên thấy, có nhân duyên nghe, có nhân duyên nhớ nghĩ, có nhân duyên xúc chạm. Do bốn duyên ấy khiến chúng sinh xa lìa mọi gốc rễ điều lành, trong sinh tử chịu khổ não lớn.

 Kiều-trần-như, thế nào gọi là giải thoát khỏi xúc dục? Nếu có tỳ-kheo (người xuất gia tu hành, thọ giới đầy đủ) biết quán xương trắng, suy nghĩ thế này: Sắc (thân thể vật chất) là do tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) tạo nên; cái do tứ đại tạo nên thì vô thường (không bền lâu, luôn đổi thay), bản tính không bền chắc, là thứ sẽ lìa tan: da, lông, thịt, máu. Người trí sao lại có thể ở nơi thân này mà sinh ý nghĩ cho là sạch đẹp? Quán như thế rồi, đối với mọi sắc đẹp đẽ khắp mười phương (tám hướng cùng trên và dưới, tức khắp nơi), liền được ý tưởng thấy chúng không đáng ưa. Tỳ-kheo ấy lại nghĩ: Nếu ta ưa tu tập ý tưởng này thì sẽ dứt trừ được mọi phiền não và sinh, già, bệnh, chết. Đó gọi là xa-ma-tha (phép tu “chỉ”, khiến tâm dừng lắng, chuyên chú một chỗ). Nếu quán từ xương chân cho đến xương đầu, đó gọi là tỳ-bà-xá-na (phép tu “quán”, dùng trí soi xét rõ thực chất sự vật).

 Đã được tỳ-bà-xá-na và xa-ma-tha như vậy rồi, thì quán hơi thở ra vào. Thấy hơi thở ra thì nghĩ: Gió này từ đâu đến, đi về đâu? Quán như thế thì xa lìa ý tưởng về thân, sinh ý tưởng về không, không thấy pháp bên trong; đó gọi là nội không (bên trong là không). Không thấy cái “của ta” và tướng sắc bên ngoài; đó gọi là ngoại không (bên ngoài là không). Quán sắc trong và ngoài đều là không rồi, lại nghĩ: Ta nay tu tập tướng hơi thở vào đã được lợi ích lớn, phá được mọi sắc trong và ngoài. Ta phá được tướng sắc trong và ngoài như thế đều là nhờ nhân duyên phép quán hơi thở vào. Do nhân duyên ấy khiến ta không thấy các sắc trong và ngoài. Ta không còn tướng sắc, đó chính là sức của không. Ta nay biết chắc mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) không có chỗ đi, không có chỗ đến.

 Quán như vậy rồi thì mọi giác quán (giác: sự suy tìm thô; quán: sự suy xét tinh tế — những hoạt động nghĩ ngợi của tâm) đều dứt hẳn. Lại quán thức này, biết nó là nhân duyên của mọi giác quán, nên nghĩ: Ta phải xa lìa hoạt động của tâm, ý, thức. Vì sao? Vì cái gì có sinh thì biết chắc sẽ có diệt. Quán như thế thì được quả Tu-đà-hoàn (quả vị thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh) cho đến quả A-la-hán; hoặc có người được như pháp nhẫn (trí tuệ chấp nhận, an trú vững vàng nơi chân lý đúng như pháp), hoặc được Bồ-đề. Nếu quán thấy giác quán là tướng diệt thì được diệt định (cảnh thiền định trong đó mọi cảm thọ và tưởng đều ngưng diệt). Đó gọi là đà-la-ni Như Không, không chung với phàm phu. Pháp trì này thành tựu vô lượng công đức, dứt hẳn vô lượng khổ não lớn.”

 Khi nói pháp này, chín vạn hai nghìn chúng sinh được quả Tu-đà-hoàn, sáu vạn chúng sinh được quả A-la-hán, chín vạn chín nghìn chúng sinh được đà-la-ni Như Không, tám vạn chúng sinh được quả Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời, đồng nghĩa Duyên giác), tám nghìn ức chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vô lượng chúng sinh được tâm bất thoái (tâm không còn lui sụt trên đường tu).

 Bấy giờ, A-nhã Kiều-trần-như bạch Phật rằng: “Thưa Thế Tôn, đà-la-ni Tùy Vô Nguyện mà Phật Cao Quý Đức Vương đã sai mang đến, cúi xin Như Lai phân biệt giải nói.”

 “Kiều-trần-như, nay Ta sẽ nói, hãy hết lòng lắng nghe. Kiều-trần-như, có những chúng sinh bị xúc dục trói buộc mà không biết giải thoát. Người ấy nên quán giải thoát vô nguyện (giải thoát nhờ không còn mong cầu, không còn ham muốn bất cứ cõi nào), suy nghĩ thế này: dục của cõi Dục, dục của cõi Sắc và dục của cõi Vô sắc, xúc dục, giải dục (?) — biết rằng các dục ấy do giác quán sinh ra, là nhân duyên của các hành (các hoạt động tạo tác). Các hành như vậy không có người làm, không có người nhận, nhân gió mà sinh. Hoạt động của thân và miệng ta cũng vậy, nhân gió mà sinh. Nhờ gió ấy thân được lớn lên, nhờ gió ấy miệng được lớn lên. Như ta quán gió tức là hơi thở ra vào, quán kỹ mọi lỗ chân lông trên thân đều do nhân duyên gió. Lại quán mọi vật bất tịnh (dơ bẩn). Lại quán lúc thân này chết, cái xác không còn hơi gió ra vào. Lại nghĩ: hoạt động của thân và miệng ta là do nhân duyên gió; nếu không có gió thì không có nhân duyên cho hoạt động của thân và miệng. Do vậy lúc ấy được Không tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất; Không tam-muội là định quán thấy mọi pháp đều không), tu tập tăng trưởng. Nhờ tu tập nên dứt được tham dục cho đến xúc dục. Quán như vậy rồi thì được quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán, hoặc có người phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.”

 Bấy giờ, Bồ-tát ma-ha-tát Thiện Ý Giác Quán bạch Phật rằng: “Thưa Thế Tôn, nếu người Thanh văn tu quán tướng bất tịnh, khi tướng ấy thành tựu rồi thì có những tướng gì?”

 “Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người tu tại gia hay xuất gia), nếu vì phá cái kết (trói buộc) của tham dục mà tu quán tướng bất tịnh, buộc tâm ở khoảng giữa hai chân mày, tự quán xương thân mình, đó gọi là tướng thứ nhất. Nếu quán thân mình và cả thân người khác, đó gọi là tướng thứ hai. Lại quán mọi thứ đều bất tịnh, đó gọi là tướng thứ ba. Người ấy quán được khổ, tập (nguyên nhân của khổ), tận (sự dứt hết khổ), tịnh (con đường thanh tịnh), gọi là xa-ma-tha, được tướng của noãn pháp (giai đoạn “hơi ấm”, bước đầu tiên khi trí tuệ chân thật bắt đầu ấm lên, sắp phát sinh). Khi người ấy quán xương trắng như vậy, thấy trí sáng như ngọn đèn, quán bốn hành của thân cho đến từng hạt bụi nhỏ nhất, đó gọi là đảnh pháp (giai đoạn “đỉnh”, cao hơn noãn pháp). Quán bốn chân đế (bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ), đó gọi là phép quán bất tịnh của Thanh văn, thành tựu được định xa-ma-tha. Đó gọi là tướng của phép quán xương trắng. Khi quán tướng ấy thì được tám chánh đạo (tám con đường đúng đắn: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng). Nhờ tám chánh đạo mà được quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán. Thiện nam tử, những người Thanh văn ở cõi Phật Quang Minh quán pháp như vậy liền được đạo quả.”

 Khi nói pháp này, vô lượng chúng sinh được như pháp nhẫn, vô lượng chúng sinh được như thật nhẫn (trí tuệ chấp nhận, an trú nơi thực tướng của sự vật).

 Bấy giờ, Thế Tôn lại bảo Kiều-trần-như: “Nếu bốn chân đế có thể chứng ngộ trong một niệm (một khoảnh khắc rất ngắn của tâm), thì Như Lai lẽ ra chỉ cần vì mọi chúng sinh diễn nói một hạnh, một pháp, một việc; và khi một người chứng ngộ thì mọi chúng sinh cũng phải cùng chứng ngộ. Vì sao? Vì phiền não như nhau; và cũng không nên có sự khác biệt của tám vạn pháp tụ (tám vạn nhóm pháp môn). Kiều-trần-như, vì thế chúng sinh phải được điều phục (dạy dỗ, uốn nắn cho thuần thục) bằng nhiều nhân duyên khác nhau, không phải bằng một duyên. Kiều-trần-như, mọi chúng sinh thật không phải cùng một thừa (cỗ xe, tức con đường tu), một hạnh, một thứ tham, một niệm, một ham muốn, một sự hiểu, một niềm tin. Vì thế Như Lai tuyên nói nhiều câu, nhiều bài kệ, nhiều danh xưng, nhiều pháp môn. Vì lẽ đó Như Lai đầy đủ mười thứ thần lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật). Kiều-trần-như, mọi chúng sinh đều có đủ thứ tướng điên đảo (thấy sai, trái ngược sự thật). Vì thế Như Lai, để làm sạch các điên đảo ấy, nói tướng vô thường, tướng khổ, tướng vô ngã (không có cái ta thường còn), tướng xác sình trương, tướng xác rữa nát, tướng xác bầm xanh, tướng xác hư hoại, tướng xác lìa tan, v.v.”

 “Thưa Thế Tôn, thế nào gọi là ý tưởng thấy mọi thế gian không đáng ưa? Thế nào lại gọi là ý tưởng thấy thức ăn bất tịnh?”

 Phật nói: “Kiều-trần-như, ông nay không nên hỏi việc như vậy. Vì sao? Vì đắc đạo ở cõi kia và đắc đạo ở cõi này, tướng trạng mỗi bên khác nhau. Kiều-trần-như, nếu Ta nói đầy đủ thì chúng sinh nghe có thể sinh mê muội.”

 “Thưa Thế Tôn, cúi xin Ngài thương xót, vì các Bồ-tát có thể tin hiểu mà phân biệt tuyên nói. Thưa Thế Tôn, các chúng sinh này nếu được nghe nói hai ý tưởng ấy thì có thể gieo hạt giống lành, tăng trưởng căn lành, phá được vô minh (sự mê tối, không thấy chân lý). Thưa Thế Tôn, mọi chúng sinh vì nhân duyên si mê và ái luyến nên ưa thích sinh tử; vì thế sinh tử không có đầu, không có cuối. Thưa Thế Tôn, mọi chúng sinh vì nhân duyên ăn uống mà tăng trưởng tham dục. Thưa Thế Tôn, mọi chúng sinh từ trước chưa từng được nghe hai ý tưởng ấy, nên trôi lăn sinh tử trong năm đường (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời), chịu khổ não lớn. Như Lai Thế Tôn đại từ đại bi, trong vô lượng đời thường nghĩ đến chúng sinh; cúi xin Như Lai vì lòng thương xót mà nói ý tưởng không đáng ưa và ý tưởng thức ăn bất tịnh. Nếu Phật nói ý tưởng không đáng ưa và ý tưởng thức ăn bất tịnh, chúng sinh nghe rồi sẽ không sinh tham dục, không sinh tham ăn. Thưa Thế Tôn, nếu có chúng sinh biết nghiêm khắc quở trách tâm dục và tâm ham ăn, nên biết người ấy mau đến bờ bên kia (bờ giải thoát, ra khỏi biển sinh tử).”

 Phật nói: “Kiều-trần-như, hãy hết lòng lắng nghe. Nay Ta sẽ nói ý tưởng mọi thế gian không đáng ưa và ý tưởng thức ăn bất tịnh. Kiều-trần-như, thế gian có hai loại: một là chúng sinh thế gian, hai là khí thế gian (thế giới vật chất làm chỗ ở cho chúng sinh). Chúng sinh thế gian là chúng sinh trong năm đường. Khí thế gian là: trong cõi Dục có hai mươi xứ, cõi Sắc có mười sáu xứ, cõi Vô sắc có bốn xứ.

 Thế nào là cõi Dục có hai mươi xứ? Có tám đại địa ngục, mỗi địa ngục có mười sáu ngục nhỏ bao quanh: một là Đẳng Hoạt (chết rồi sống lại để chịu khổ tiếp), hai là Hắc Thằng (dây đen), ba là Chúng Hợp (núi ép), bốn là Khiếu Hoán (kêu gào), năm là Đại Hoán (gào lớn), sáu là Nhiệt (nóng), bảy là Đại Nhiệt (nóng lớn), tám là địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ không gián đoạn, nặng nhất). Nếu có chúng sinh thân, miệng, ý làm ác thì đều sinh vào các đại địa ngục ấy chịu khổ não lớn. Các chúng sinh ấy dù thấy sắc đẹp cũng không sinh ý tưởng vui thích; do nhân duyên ấy lại sinh khổ lớn. Tiếng, mùi, vị, xúc chạm cũng thế. Người có trí quán việc ấy rồi thì sinh ý tưởng không đáng ưa.

 Kiều-trần-như, nếu quán loài súc sinh: có loài thân nhỏ như một phần mười hạt bụi, có loài như hạt bụi cho đến như quả táo, có loài dài một do-tuần (đơn vị đo đường dài thời xưa của Ấn Độ, khoảng vài chục dặm) cho đến trăm nghìn vạn do-tuần. Các chúng sinh ấy có loài tuổi thọ như khoảng một niệm cho đến bảy niệm, có loài từ một kiếp đến nghìn vạn kiếp. Các chúng sinh ấy không có hành vi theo pháp, không có trí tuệ, hổ thẹn, lòng thương xót; phải chịu khổ não, sinh sợ hãi lớn, con nào cũng thường sinh tâm muốn hại nhau, xa lìa mọi pháp lành, thường đi trong tối tăm, thường đi đường tà. Vì thế người trí tu ý tưởng không đáng ưa.

 Kiều-trần-như, người trí lại quán thân ngạ quỷ (quỷ đói): có loài cao một thước, có loài bằng người, có loài trăm do-tuần, có loài như núi Tuyết (dãy Hi-mã-lạp-sơn). Chúng khổ vì đói khát, trần truồng không áo, tóc xõa quấn thân, không biết hổ thẹn, gầy gò trơ xương, thân không có máu thịt, mỗi con đều sinh tâm ác, lòng không thương xót. Hơi ẩm mát lạnh vĩnh viễn không còn có. Có loài ăn nước sắt nung, bột sắt, viên sắt, phân nóng, mủ nóng, máu nóng, gió nóng, cỏ nóng, quả nóng; vậy mà cũng không được, luôn không đủ. Thọ nghìn vạn kiếp, thường chịu khổ não, đi trong tối tăm. Người trí quán rồi thì tu tập ý tưởng thế gian không đáng ưa.

 Kiều-trần-như, người có trí kế đó quán thân người, ai cũng đều có: khổ vì sinh, khổ vì già, khổ vì bệnh, khổ vì chết, khổ vì thương yêu mà phải xa lìa, khổ vì oán ghét mà phải gặp nhau, khổ vì cầu mà không được, khổ vì đói khát khốn đốn, khổ vì ham muốn, khổ vì giận, khổ vì ghen ghét, khổ vì nói hai lưỡi, khổ vì lời ác, khổ vì nóng lạnh, khổ vì thú dữ, khổ vì vua ác, v.v. Thân người chịu những khổ như vậy, người trí sao lại không tu tập ý tưởng không đáng ưa?

 Kiều-trần-như, người trí quán ý tưởng không đáng ưa đối với các cõi trời Dục giới thế nào? Người trí quán sáu xứ đầu tiên của cõi Dục (sáu tầng trời thuộc cõi Dục): chúng sinh trong đó bị ái dục thiêu đốt; quả báo nhận được không đồng đều nên khổ; vô thường nên khổ; khổ vì chấp giữ; khổ vì phước hết; khổ vì thương yêu mà xa lìa. Người trí sao lại không tu ý tưởng không đáng ưa đối với những cõi ấy?

 Kế đó quán mười sáu chỗ ở của cõi Sắc: chư thiên ở đó tu thiền định thế gian, vì còn hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, chưa thoát luân hồi) nên khổ; khổ vì không được tịch tĩnh thật sự; khổ vì còn mong muốn; khổ vì còn có định cao hơn; khổ vì kho tàng pháp lành (?); khổ vì chưa giải thoát; khổ vì không biết bờ bên kia, chưa dứt hết nhân duyên địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người. Quán những khổ ấy rồi, người trí liền tu ý tưởng không đáng ưa. Lại nữa, chúng sinh cõi Sắc có người tu tập thiền định vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy, dẫn đến giải thoát); những người ấy khổ vì không thể đầy đủ tám chánh đạo; khổ lúc muốn dùng phương tiện để đầy đủ tám chánh đạo; khổ vì đã được vô học địa (bậc không còn phải học, tức A-la-hán) mà chưa tự tại (?); khổ vì không được tam-muội của Duyên giác; khổ vì không được tam-muội của Như Lai;

 khổ vì không thể quan sát cảnh giới của mọi chúng sinh. Những chúng sinh như vậy ở cõi Sắc, nếu vào Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử) thì chịu những khổ như thế. Người trí sao lại không tu ý tưởng thế gian không đáng ưa đối với cõi Sắc?

 Kế đó lại quán ý tưởng không đáng ưa đối với cõi Vô sắc: chúng sinh ở đó khổ vì tu tam-muội hữu lậu; khổ vì ở học địa (bậc còn phải học, chưa xong việc tu) mà không được tự tại; lại khổ vì không được nghe chánh pháp; khổ vì không thể dứt hẳn cảm thọ; khổ vì khi bỏ mạng thoái đọa thì sinh tà kiến; khổ vì không thể dứt hẳn ba đường ác; khổ vì bỏ mạng rồi bị đọa. Biết như vậy rồi thì tu tập ý tưởng thế gian không đáng ưa.

 Lại nữa, Kiều-trần-như, thế gian chính là hành. Hành có ba loại: thân hành (hoạt động của thân), khẩu hành (hoạt động của miệng), ý hành (hoạt động của ý). Thân hành là hơi thở ra vào. Khẩu hành là giác quán (vì có suy tìm, suy xét mới nói ra lời). Ý hành là tưởng (sự hình dung, nhận biết) và thọ (cảm nhận vui, khổ). Ba loại hành ấy, tướng của chúng là một; người trí làm sao phân biệt mà biết được? Người trí khi đếm hơi thở ra vào, quán sâu hơi thở lạnh hay ấm, cho đến hơi ra vào nơi mọi lỗ chân lông. Người ấy quán hơi thở, biết rõ hơi thở này vốn không có mà nay có. Vốn không mà nay có, đó là tướng vô thường, là tướng không chắc chắn, như tia chớp, như vẽ trên nước. Quán như vậy thì được tướng của thân hành. Quán tướng ấy từ nhân duyên nào mà có, liền biết tướng ấy là do giác quán. Bản tính của giác quán vốn không mà nay có; vì vậy là vô thường, là pháp có thể dứt, có thể giải thoát. Tướng giác quán ấy do tâm mà sinh; tâm cũng vốn không mà nay có. Vốn không mà nay có là tướng vô thường, là tướng có thể bị phá hoại, là tướng không có chỗ nương tựa, là tướng không có thực thể, là tướng không có cái ta. Quán như vậy thì đối với các hành, tâm sinh chán hối, có thể tu ý tưởng thế gian không đáng ưa. Các tỳ-kheo, nếu quán sâu được ba hành như vậy thì dứt hẳn được mọi phiền não, làm trong sạch được chánh kiến, dứt pháp sinh tử, thành tựu con đường bằng phẳng ngay thẳng, thuộc về chánh tụ (nhóm người chắc chắn sẽ đạt giác ngộ), được quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán. Kiều-trần-như, người trí đối với các hành tu ý tưởng không đáng ưa như vậy.

 Kiều-trần-như, thế nào là tỳ-kheo quán chiếc áo mình mặc mà sinh ý tưởng không đáng ưa? Nếu có tỳ-kheo khi cắt áo, may áo, thấy áo, chạm áo, mặc áo, cởi áo, thì quán như thế này: áo như tấm da bôi máu, mục nát, hôi thối, đáng ghê tởm, là chỗ sâu bọ ở, chẳng có chỗ nào đáng ưa. Quán như vậy thì lòng tham đối với áo liền tiêu diệt.

 Kiều-trần-như, thế nào là tu tập ý tưởng thức ăn không đáng ưa? Nếu có tỳ-kheo khi cầm bình bát (bát đựng thức ăn đi khất thực), thì thấy như chiếc sọ người bôi máu, mục nát, hôi thối, đáng ghê tởm, là chỗ sâu bọ ở. Khi được thức ăn thì nên quán thức ăn ấy như dòi bọ trong xác chết. Khi thấy bột rang thì tưởng như xương nghiền vụn. Được nước cơm thì tưởng như nước phân. Được các thứ bánh thì tưởng như da người. Cây tích trượng (gậy có khoen của nhà sư) đang cầm thì tưởng như xương người. Được sữa, lạc (sữa chua đặc) thì tưởng như mủ máu dơ bẩn. Được rau thì tưởng như tóc lông. Được các thứ nước uống thì tưởng như máu tươi. Kiều-trần-như, nếu có tỳ-kheo quán như vậy, đó gọi là ý tưởng thức ăn không đáng ưa.

 Kiều-trần-như, thế nào là đối với phòng xá sinh ý tưởng không đáng ưa? Tỳ-kheo khi vào phòng xá nên nghĩ: như vào địa ngục chịu các khổ não. Phòng xá này chỉ là sự gom góp kết hợp lại; gỗ cây trong đó là xương người, đất là thịt người; cho đến mọi giường, chõng, chăn, nệm cũng như vậy. Quán như vậy gọi là ý tưởng thế gian không đáng ưa. Nếu quán sát được ý tưởng như vậy thì người ấy liền được như thật pháp nhẫn, và các nhẫn thuận theo không, vô tướng, vô nguyện. Người ấy ưa tu tướng không; nhờ tu tướng không mà thấy mọi pháp đều là sinh diệt, khổ, không, vô ngã. Quán ấm (năm nhóm cấu thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), giới (mười tám yếu tố của nhận thức), mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả dẫn đến sinh tử), thấy bản tính của mọi pháp đều là khổ, không, vô ngã. Thấy như vậy rồi liền được quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán. Kiều-trần-như, tu tập ý tưởng thế gian không đáng ưa thì dứt được tham dục, tham cõi Sắc, tham cõi Vô sắc, mọi kiêu mạn, nghi ngờ, khinh suất (?), vô minh, cho đến được vô học địa. Đó gọi là đầy đủ đà-la-ni Tùy Vô Nguyện. Kiều-trần-như, đà-la-ni này phá được mọi ác ma, cho đến khiến Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) tăng trưởng.”

 Khi nói pháp này, vô lượng chúng sinh được pháp nhãn tịnh (con mắt trí tuệ trong sạch thấy rõ chân lý, tức bước đầu chứng thánh), vô lượng ức chúng sinh dứt sạch hẳn các lậu (phiền não), tám na-do-tha (một con số cực lớn) chúng sinh được đà-la-ni Tùy Vô Nguyện, vô lượng chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, năm vạn tám nghìn chúng sinh được tâm Bồ-đề không thoái lui, vô lượng chúng sinh được như pháp nhẫn.

 Bấy giờ, vô lượng chúng sinh bạch Phật rằng: “Thưa Thế Tôn, mọi chúng sinh nếu được nghe pháp này, sao lại không phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Nay chúng con xin hộ trì, lắng nghe và nhận lấy pháp này.” Phật nói: “Lành thay, lành thay, các đại đàn-việt (thí chủ lớn)! Các vị nay muốn hộ trì đại pháp; nhờ hộ pháp nên ở đời vị lai sẽ được quả báo phước đức vô lượng.”

 Bấy giờ, Xá-lợi-phất (vị đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) bạch Phật rằng: “Thưa Thế Tôn, đà-la-ni Dục Tịnh mà Phật Đức Hoa Mật sai Bồ-tát ma-ha-tát Hư Không Mật mang đến, cúi xin Ngài nói cho.” Phật bảo Xá-lợi-phất: “Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Ta sẽ nói cho ông đà-la-ni Dục Tịnh mà Phật Đức Hoa Mật sai mang đến, để phá bốn điên đảo (bốn cái thấy sai: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là có ngã, bất tịnh là tịnh) của chúng sinh cõi này.

 Xá-lợi-phất, chúng sinh cõi này thật không có ngã (cái ta thường còn, làm chủ), vì tâm điên đảo nên vô cớ sinh ý tưởng có ngã. Người trí quán sâu, biết không có ngã; quán như vậy rồi thì phá được điên đảo. Xá-lợi-phất, người trí quán vô ngã thế nào? Tức là quán thân, biết rõ không có ngã. Vì sao? Vì thân do nhiều thứ hợp lại. Lại quán mắt cũng không có ngã. Vì sao? Vì do tứ đại hợp lại. Mắt chuyển động, chớp nháy là nhờ sức gió. Gió ấy nhờ hư không mà đi lại xoay chuyển; mà bản tính của hư không thì không có gì cả, cũng không thể nói được. Cái không có gì, không thể nói được, tức là vô ngã. Vì thế hư không thật không có ngã. Gió trong hư không cũng không có thực thể, không thể nói được, nên vô ngã. Quán gió thế nào thì quán đất cũng thế: đất cũng không có thực thể, không thể nói được, nên vô ngã. Nước và lửa cũng vậy. Vì thế nên biết tứ đại của mắt cũng không có thực thể, không thể nói được, nên vô ngã.

 Nếu lại có người nói: do nhân duyên giữa mắt và sắc nên có tướng ngã — điều đó không đúng. Vì sao? Trong mắt không có ngã, sắc cũng vậy, mà trong sự hòa hợp của chúng cũng không có ngã. Nhân duyên hòa hợp sinh ra nhãn thức (sự nhận biết qua mắt), mà trong thức ấy cũng không có ngã. Do thức mà sinh sắc, gọi là danh sắc (tinh thần và thể chất). Danh sắc làm nhân duyên sinh lục nhập (sáu giác quan). Lục nhập làm nhân duyên sinh xúc (tiếp xúc). Xúc làm nhân duyên sinh thọ (cảm nhận). Thọ làm nhân duyên sinh ái (ham muốn). Ái làm nhân duyên sinh thủ (chấp giữ). Thủ làm nhân duyên sinh hữu (sự tồn tại tạo nghiệp dẫn đến đời sau). Hữu làm nhân duyên sinh ra sinh, già, bệnh, chết v.v. Các pháp như vậy do nhãn thức mà sinh, mà nhãn thức ấy cũng không từ mười phương đến. Cái niệm làm nhân sinh ra nhãn thức thì niệm ấy cũng diệt. Nhãn thức không dừng lại qua hai niệm, cũng không bảo niệm rằng: “Ngươi ở lại, ta diệt đi.” Mà cái pháp diệt ấy cũng không có chỗ nào. Vì thế các pháp do duyên hợp mà sinh, do duyên lìa mà diệt. Nếu do nhân duyên mà sinh thì không có duyên thì diệt. Vì thế nên biết thật không có ngã. Mà nhân duyên ấy cũng không có làm, không có nhận, không có người làm; vì thế vô ngã. Nếu không có ngã thì cũng không có ngã sở (cái thuộc về ta). Vì thế bản tính của mắt không có ngã và ngã sở; không hợp, không tan, chính là sinh diệt. Mọi pháp cũng đều như vậy. Bản tính của mọi pháp không lấy, không bỏ, không phải do hàng Thanh văn, Duyên giác hay chư Phật tạo ra. Như nhãn thức là không, mọi pháp là không cũng như vậy. Quán như vậy thì được cửa Không tam-muội, hoặc được quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán.

 Quán mắt đã như thế thì tai, mũi, lưỡi, thân cũng như thế. Quán thân không có ngã, tóc cũng không có ngã; da, lông, máu, thịt, gân, xương, mủ, tủy, ruột, nước bọt, hơi ấm, các luồng gió trên dưới, mạng sống, tên gọi đều không có ngã; chỉ do nhiều duyên hòa hợp nên gọi là thân. Do nhân duyên thân xúc chạm nên sinh thân thức (sự nhận biết qua thân). Thức làm nhân duyên sinh danh sắc. Danh sắc làm nhân duyên sinh lục nhập. Lục nhập làm nhân duyên sinh xúc. Xúc làm nhân duyên sinh thọ. Thọ làm nhân duyên sinh ái. Ái làm nhân duyên sinh thủ. Thủ làm nhân duyên sinh hữu. Hữu làm nhân duyên sinh ra sinh, già, bệnh, chết v.v. Các pháp như vậy do thân thức mà sinh, mà thân thức ấy cũng không từ mười phương đến. Cái niệm làm nhân sinh ra thân thức thì niệm ấy cũng diệt. Thân thức không dừng lại qua hai niệm, cũng không bảo niệm rằng: “Ngươi ở lại, ta diệt đi.” Mà cái pháp diệt ấy cũng không có chỗ nào. Vì thế các pháp do duyên hợp mà sinh, do duyên tan mà diệt; có duyên thì sinh, không duyên thì diệt. Vì thế nên biết thật không có ngã. Mà nhân duyên ấy cũng không có làm, không có nhận, không có người làm; vì thế vô ngã. Nếu không có ngã thì cũng không có ngã sở. Vì thế bản tính của thân không có ngã và ngã sở; không hợp, không tan, chính là sinh diệt. Mọi pháp cũng đều như vậy. Bản tính của mọi pháp không lấy, không bỏ, không phải do hàng Thanh văn, Duyên giác hay chư Phật tạo ra. Như thân thức là không, mọi pháp là không cũng như vậy. Quán như vậy thì được cửa Không tam-muội, hoặc được quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán. Xá-lợi-phất, nếu có tỳ-kheo quán được mắt và thân vô ngã như vậy, nên biết người ấy được cửa tam-muội, được chư thiên và người đời cúng dường.”

 Khi nói pháp này, vô lượng chúng sinh được tiêu trừ hết nghiệp ác quá khứ; vô lượng chúng sinh được pháp nhãn tịnh; vô lượng chúng sinh được quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán; chín vạn bốn nghìn chúng sinh được đà-la-ni Tịnh như vậy; vô lượng chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; vô lượng chúng sinh đối với Bồ-đề tâm không thoái chuyển; vô lượng chúng sinh được như pháp nhẫn; vô lượng chúng sinh phá được tham dục, tham cõi Sắc, tham cõi Vô sắc; vô lượng chúng sinh được đà-la-ni thuận theo không, vô tướng, vô nguyện; vô lượng chúng sinh thành tựu phép quán bất tịnh; vô lượng chúng sinh thành tựu A-na-ba-na (phép quán hơi thở ra vào); hoặc được xa-ma-tha, hoặc được tỳ-bà-xá-na, hoặc được tánh địa (giai vị đã có hạt giống bản tính thánh nhân, ngay trước khi vào đạo thánh), hoặc được pháp Thanh văn, Bích-chi Phật, hoặc được pháp Bồ-tát. Mọi người nữ nghe xong đều được chuyển thân nữ. Chúng sinh cõi Dục đều hưởng vui sướng như ở cõi Tam thiền (tầng thiền định thứ ba, nơi có niềm vui an lạc nhất trong thế gian). Bấy giờ, mọi trời, người và tám bộ (tám loài thần hộ pháp: trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già) cúng dường Phật, an trú trong vui mừng.

 Bấy giờ, vua Tần-bà-sa-la (vua nước Ma-kiệt-đà, người hộ trì Phật) bạch Phật rằng: “Thưa Thế Tôn, ánh sáng và sắc thân tuyệt diệu mà vô lượng Bồ-tát trong thế giới này thành tựu được, từ trước đến nay con chưa từng thấy, chưa từng nghe. Thưa Thế Tôn, ánh sáng của các Bồ-tát này chiếu được khắp cõi Ta-bà (thế giới chúng ta đang ở, nghĩa là cõi phải chịu đựng). Nếu Bồ-tát gần đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì ánh sáng như thế nào?”

 “Đại vương, nếu có Bồ-tát thành tựu đạo Bồ-đề vô thượng thì ánh sáng chiếu khắp thế giới mười phương. Vì sao? Vì được trang nghiêm bằng các pháp lành và công đức; vì thành tựu đầy đủ các pháp trang nghiêm; vì mọi căn lành tăng trưởng nhiều; vì gần đạo Bồ-đề vô thượng; vì rốt ráo đạo Bồ-đề vô thượng; vì nhận quả chánh pháp của Như Lai; vì phân biệt diễn nói pháp vô biên; vì thân có được không bị chướng ngại; vì được pháp thanh tịnh chân thật; vì những điều tu tập đã đến bờ bên kia; vì nghiệp đời vị lai đã hết; vì thành tựu vô lượng chánh pháp của Phật; vì chuyển được bánh xe pháp vi diệu vô thượng (tức thuyết pháp); vì tự tại đối với mọi pháp; vì thông suốt căn cơ của mọi chúng sinh; vì dứt hẳn mọi tập khí (thói quen sót lại) của phiền não. Vì thế ánh sáng chiếu khắp được thế giới mười phương. Đại vương, nhờ sức thế lực lớn của công đức Phật mà cũng thấy được chư Phật mười phương.”

 Vua nói: “Thưa Thế Tôn, nay con muốn thấy chư Phật, Bồ-tát, Thanh văn mười phương.”

 Bấy giờ, Thế Tôn bảo A-nhã Kiều-trần-như: “Các đệ tử Thanh văn của Ta, tại gia hay xuất gia, mỗi người hãy tự suy nghĩ sâu xa về những pháp lành mình có; Ta cũng sắp nhập tam-muội của Như Lai. Nếu có người, trời nào được như thật nhẫn, nếu có ai không thoái lui khỏi ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), những chúng sinh như vậy cũng hãy nhập định. Lại có chúng sinh đối với Tam bảo có được lòng tin kính, cũng hãy nhập thiền định như vậy.”

 Bấy giờ, Thế Tôn liền nhập tam-muội. Tam-muội ấy tên là “Cảnh giới của tất cả chư Phật, hạnh trí rộng như hư không, ánh sáng mặt trời mặt trăng làm vui lòng bậc Nhất thiết trí (?)”. Tam-muội như vậy, hàng Thanh văn, Duyên giác và các Bồ-tát không thể biết, không thể đo lường; đó gọi là tam-muội Phật cảnh giới. Như Lai nhập tam-muội ấy rồi, trăm ức tứ thiên hạ (bốn châu lục quanh núi Tu-di, tức một thế giới nhỏ) của cõi Ta-bà, trăm ức núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm mỗi thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), trăm ức mặt trời mặt trăng, cho đến trăm ức cõi Hữu Đảnh (tầng trời cao nhất trong ba cõi), những cõi như vậy đều vào trong thân Phật. Những ai đang chịu khổ trong địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, trời, người của cõi Ta-bà đều được tiêu trừ, ai nấy vui mừng, giống như tỳ-kheo nhập Tam thiền. Mọi Bồ-tát ma-ha-tát đều từ định đứng dậy, thấy ánh sáng của Phật; thấy ánh sáng rồi, ánh sáng của chính mình liền tắt, không hiện nữa. Niềm vui mà mọi Thanh văn hưởng được giống như tỳ-kheo nhập Tam thiền. Bấy giờ, vô lượng chúng sinh đều tự thấy nơi lỗ chân lông của Như Lai, mỗi lỗ chân lông phát ra vô lượng ánh sáng, như ánh sáng của số mặt trời mặt trăng nhiều như cát sông Hằng, cũng như ánh sáng của các Bồ-tát Thập trụ (bậc Bồ-tát đã đạt mười giai vị cao) nhiều như cát sông Hằng. Ánh sáng như vậy chiếu khắp được các cõi Phật mười phương.

 Bấy giờ, chư Phật Thế Tôn mười phương mỗi vị bảo đại chúng: “Các thiện nam tử, các vị có thấy ánh sáng lớn của Như Lai Thích-ca chăng? Ánh sáng như vậy thành tựu vô lượng vô biên công đức. Ánh sáng ấy do đại từ đại bi, vì thương xót chúng sinh; vì thế nay chỉ bày cho chúng sinh tướng thần biến lớn.” Mọi chúng sinh thấy ánh sáng ấy rồi đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ở các thế giới phương khác, những chúng sinh có thần thông đều cùng đến cõi Ta-bà này; ai không có thần thông thì từ xa lễ bái cúng dường. Bấy giờ, mọi chư Phật, Bồ-tát và chúng Thanh văn đều đến cõi Ta-bà. Mọi Bồ-tát đều dùng bảy thứ báu, các thứ hoa, hương, âm nhạc, cờ phướn, lọng che mà cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Những chúng sinh ở trong thân Phật đều thấy cả; thấy rồi lại hưởng vô lượng niềm vui.

 Bấy giờ, mọi chúng sinh cõi Ta-bà cùng cất tiếng nói: “Chúng con nhờ nhân duyên lành này, nguyện đời sau cùng sinh về một cõi, được thấy chư Phật mười phương, nghiệp ba đường ác đã được tiêu diệt. Nếu có chúng sinh thấy thần biến của Phật mà không phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nên biết người ấy luôn đi trong tối tăm. Các Bồ-tát vì chúng sinh mà chịu đủ thứ khổ: hoặc hóa làm Phật, hoặc làm Bích-chi Phật, hoặc làm Thanh văn, Phạm thiên (vị vua trời cõi Sắc), Đế Thích (vua trời Đao-lợi), Tứ đại thiên vương (bốn vị vua trời hộ thế ở bốn phương), hiện hình Na-la-diên (vị thần có sức mạnh lớn), hình Tự Tại thiên, hình rồng, hình quỷ, hình A-tu-la (loài thần hay đánh nhau với chư thiên), hình Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp). Nếu có cõi Phật nào cần dùng thân Thanh văn để điều phục được thì hiện hình Thanh văn. Những sự biến hóa như vậy, nếu không phải bậc Thập trụ thì không làm được. Vì thế tâm Bồ-đề vô thượng thành tựu vô lượng vô biên công đức.”

 Bấy giờ, mọi chúng sinh ở trong thân của chư Phật nói kệ (bài thơ tụng) rằng:

 Vì nhân duyên các tâm ác, nên trôi lăn trong sinh, già, bệnh, chết;

 vì không gần gũi thiện tri thức (người bạn lành, thầy hiền dẫn dắt tu tập chân chính), nên không đến được bờ bên kia.

 Nếu xa lìa được các tâm ác, các tà kiến ác và nhân duyên ác,

 dứt được sinh tử trong tam hữu (ba cõi tồn tại: Dục, Sắc, Vô sắc), người ấy mới đến được bờ bên kia.

 Chúng sinh khó được thân người; được rồi, gặp bạn lành lại khó;

 lòng tin vững chắc lại khó được; được rồi, khó được nghe chánh pháp.

 Nếu ai phát được tâm Bồ-đề, người ấy dứt được các phiền não,

 cũng giáo hóa được vô lượng chúng sinh, hiện thần biến lớn như Phật hôm nay.

 Nếu dứt hẳn được hai pháp, tức là hai kiến chấp thường và đoạn (cho rằng có cái ta còn mãi, hoặc cho rằng chết là mất hẳn),

 nếu thấy mọi hành đều vô ngã, người ấy gọi là khéo suy nghĩ.

 Nếu tu tập được khổ đế, tập đế (sự thật về khổ và nguyên nhân của khổ), người ấy dứt được các phiền não;

 nếu phát khởi được tâm Bồ-đề, người ấy vượt hơn mọi thế gian.

 Nói kệ xong, vô lượng chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; lại có chúng sinh phát tâm Duyên giác; lại có chúng sinh phát tâm Thanh văn; có chúng sinh được vô lượng đà-la-ni; lại có chúng sinh được như pháp nhẫn, bất thoái nhẫn (nhẫn không còn lui sụt), như thật nhẫn; có người được quả Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán.

 Bấy giờ, Ba-tuần (tên ma vương, chúa tể cõi Dục, chuyên ngăn cản người tu) thấy cả cõi Ta-bà đều ở trong thân Phật; thấy rồi buồn khóc, nước mắt chảy ròng, lòng sinh sầu não. Dù ngồi hay đứng dậy, đi hay đứng, tiến hay dừng, ra hay vào, đều lấy tay vỗ đầu, chịu khổ não. Cho đến mọi quyến thuộc của ma cũng như vậy. Khi ấy ma Ba-tuần có một vị đại thần tên là Không Thụ, thấy ma sầu não, bèn nói kệ rằng:

 Vì sao buồn rầu mà đi một mình, tâm mê loạn như người điên?

 Đến đâu lòng cũng chẳng vui, xin Thiên vương nói nguyên do.

 Khi ấy ma Ba-tuần lại dùng kệ đáp:

 Ta thấy thần lực lớn của Cù-đàm (họ của đức Phật Thích-ca), nên sinh phiền não mà đi như điên;

 trong lòng xao động không chỗ yên, buồn rầu nóng bức bức bách ta và quyến thuộc.

 Thấy thân vô biên của Như Lai thu nhận trọn cả cõi Ta-bà,

 khiến cảnh giới của ta trống rỗng, vì thế ta nay sinh buồn rầu.

 Mọi bậc thánh khắp mười phương đều đến họp nơi thế giới này,

 bày đại cúng dường để cúng Phật, vì thế khiến ta sinh buồn rầu.

 Nhìn thấy thần lực lớn của Như Lai, lại thấy quyến thuộc quy y Phật,

 ta nay đi một mình không bạn bè, vì thế khiến ta sinh buồn rầu.

 Bấy giờ, vị đại thần lại nói kệ rằng:

 Nay tôi có nhiều quyến thuộc, lòng hung ác, đủ khí giới áo giáp,

 sức có thể phá hoại thân Như Lai, và hủy được thần lực lớn ấy.

 Khi ấy ma Ba-tuần lại nói kệ rằng:

 Quyến thuộc ta nay rất sợ Phật, làm sao phá được sức thần thông?

 Hễ khởi tâm muốn hủy hoại, liền tự thấy thân bị năm dây trói buộc.

 Lúc ấy vị đại thần lại nói kệ rằng:

 Nếu kẻ thù thế lực lớn, nên giả vờ thân thiện thì có thể phá;

 đã biết Cù-đàm có sức lớn, trước hết nên giả bày lòng thân thiết.

 Khi ấy ma Ba-tuần lại nói kệ rằng:

 Nếu ta giả bày lòng thân thiết, để hòng hủy hoại thân Cù-đàm,

 liền hiện xác chết buộc dưới cổ, bị mọi người quở trách.

 Lúc ấy vị đại thần lại nói kệ rằng:

 Mọi cõi Dục là cõi của ma, nhưng người và trời đều theo về Như Lai;

 xin vua nghiêm ra lệnh cho các ác long vương (vua loài rồng), chúng có thể phá hoại thân Cù-đàm.

 Khi ấy ma Ba-tuần lại nói kệ rằng:

 Nếu ngươi biết chắc rồng có sức, ta đã mất trí rồi, ngươi tự lo liệu;

 nếu thật phá được Cù-đàm, ta sẽ lấy lại cõi đất và tâm trí cũ.

 Bấy giờ, vị đại thần liền truyền báo các ác long vương: “Các ngươi hãy vì ta mà phá hoại thân Cù-đàm.” Khi ấy các ác long muốn bay lên không mà không động đậy được, liền nói với đại thần: “Chúng tôi kính vâng mệnh lệnh, muốn đi hủy hoại; nhưng vừa sinh tâm ấy thì không đi được.” Bấy giờ đại thần liền sinh sợ hãi, nghĩ thế này: “Nay ta nên hiện đại lực của ma, khiến các ác long sinh lòng giận dữ; vì giận dữ thì chúng sẽ hủy hoại được thân Cù-đàm.” Bấy giờ trong cung rồng có những xác chết do biến hóa mà thành, chất đầy chật cả. Các rồng thấy vậy, ở trong cung điện của mình lòng không vui, nghĩ rằng: “Ai đã hóa ra những xác chết này?” Dù suy nghĩ cũng không biết ai làm.

 Bấy giờ, mọi đại long vương trong khắp bốn thiên hạ cùng với quyến thuộc nam nữ lớn nhỏ liền ra khỏi cung điện, đến núi Khư-la-đê. Núi ấy bằng phẳng, rộng dài đều nhau bốn vạn do-tuần, đều là chỗ các bậc thánh thời trước đi lại cư ngụ, toàn bằng bảy thứ báu. Cho đến các vua rồng Nan-đà và Bạt-nan-đà cũng bỏ chỗ ở mà đến núi này. Các long vương trong bốn biển lớn cùng quyến thuộc vô lượng vô biên: long vương Y-la-bạt, long vương Thiện Trụ, long vương Quy, long vương A-na-bà-đạt-đa, long vương Mục-chân-lân-đà, long vương Đức Hải, long vương Thủy Đức, long vương Xá Đức, long vương Lạc Đức, long vương A-ba-na-la, long vương Sơn Đức, long vương Ngưu Đức, long vương Y-la-bạt-đa, long vương Trường Tý, long vương Trường Phát, long vương Tịnh, long vương Ca-yết-la, long vương Thủy Phiêu (?), long vương Hắc Phát, long vương Kim Sắc, long vương Xá-câu, long vương Niệm Di, long vương Tượng, long vương Lợi Nha, long vương Hữu Hành, long vương Nghi Võng, long vương Trường Diện, long vương Xích Nhãn, long vương Lạc Kiến. Các long vương ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam, nơi loài người chúng ta ở) như vậy có tám vạn vị cùng quyến thuộc, cho đến các long vương của bốn vạn bốn nghìn nước, đều đến núi Khư-la-đê.

 Ở Bắc Uất-đan-việt (châu lục phía bắc) có hai long vương, một tên là Vô Biến, hai tên là Kim Thân; hai long vương ấy cùng vô lượng quyến thuộc và long vương của bốn vạn bốn nghìn nước cũng đến núi này. Ở Đông Phất-bà-đề (châu lục phía đông) có hai long vương, một tên là Nguyệt, hai tên là Bà-tư-tra; hai long vương ấy cùng vô lượng chúng sinh và long vương của bốn vạn bốn nghìn nước đến núi này. Ở Tây Cù-da-ni (châu lục phía tây) có hai long vương, một tên là Bảo Phát, hai tên là Quang Phát, cùng long vương của bốn vạn bốn nghìn nước đến núi này. Lại có long vương thuộc bốn loài sinh (sinh từ thai, từ trứng, từ chỗ ẩm ướt, do biến hóa) ở bốn thiên hạ cùng quyến thuộc cũng đến núi này. Thân các long vương ấy đều chỉ như cái rễ thuốc dài bốn tấc; vì sân hận nên thân (muốn biến) to như núi Tu-di (?).

 Khi ấy ma Ba-tuần thấy các long vương như vậy rồi, bảo quyến thuộc: “Hãy lắng nghe, lắng nghe! Do sức của ta mà các rồng như vậy ra khỏi cung điện; đến núi lớn kia thì đều mất thế lực, không thể hủy hoại sa-môn (người xuất gia tu hành) Cù-đàm.”

 Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập, quyển thứ ba mươi ba.

 Bấy giờ lại có vị đại thần tên là Giới Thê, liền thưa với ma: “Đại vương, các long vương như vậy vì muốn phá hoại thân Thích-ca nên tụ họp một chỗ, mỗi vị đều nghĩ: Ta nay nên dùng phương cách gì để phá hoại thân Cù-đàm?” Ba-tuần đáp: “Ta có việc ấy; nếu muốn biết chắc, ngươi hãy đến xem.” Bấy giờ đại thần cùng trăm nghìn vạn chúng sinh muốn đến núi kia. Lúc ấy Như Lai từ thiền định đứng dậy, ngồi một bên, thị hiện thân thường (thân bình thường như người). Đại thần thấy thân thường của Như Lai ở nước Ma-già-đà (nước lớn ở trung Ấn Độ thời Phật), thấy rồi liền nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm đã mất thần thông; há chẳng sinh sợ hãi đối với ta sao? Hay muốn gây điều đại ác với ta? Ta nên đến chỗ Cù-đàm trước, cùng ông ta bàn luận.” Bấy giờ đại thần liền cùng đại chúng đến chỗ Phật, nói kệ rằng:

 Thân ông chưa vượt qua biển sinh tử, làm sao có thể độ chúng sinh?

 Cù-đàm chớ lừa dối chúng sinh, nói rằng họ sẽ được đại Niết-bàn.

 Bấy giờ, Như Lai lại dùng kệ đáp:

 Ta đã vượt qua biển sinh tử, cũng đã thoát hẳn mọi cõi tồn tại;

 Ta vì nhân duyên từ bi, nói rằng chúng sinh sẽ được Niết-bàn.

 Ông xưa kia trong vô lượng đời đã phát tâm Bồ-đề vô thượng,

 đã từng cúng dường vô số trăm nghìn ức đấng Thế Tôn;

 ông nay chắc chắn sẽ thành Phật đạo, sao nói Ta lừa dối chúng sinh?

 Nay Ta ban cho ông sức nhớ lớn, ông hãy hết lòng quán thân đời trước của mình.

 Bấy giờ đại thần nghe kệ ấy rồi, liền tự quán xét thân mình đời quá khứ, thấy rõ ràng mình đã phát tâm Bồ-đề, cúng dường vô lượng vô biên chư Phật. Thấy rồi lập tức vô cùng hổ thẹn, trước Như Lai cúi đầu sát đất, sám hối, làm lễ, bạch Phật rằng: “Thưa Thế Tôn, nay con đã nhớ ra trong vô lượng đời con đã phát tâm Bồ-đề, đã từng cúng dường vô lượng ức Phật, ở chỗ chư Phật nghe nhận pháp mầu, đã được tu hành sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Thưa Thế Tôn, thời Phật Ca-diếp (vị Phật ra đời trước Phật Thích-ca) có một tỳ-kheo giảng về Thanh văn thừa; con không suy xét, liền nói lời ấy không phải lời Phật mà là do ma nói. Người ấy đã phát tâm Bồ-đề, đang hành Bồ-tát đạo. Vì nhân duyên ấy, Như Lai Ca-diếp không thọ ký (báo trước việc sẽ thành Phật) cho con. Con vì việc ấy mà sinh vào cõi ma, mang thân này đến nay đã trải năm vạn bảy nghìn ức năm. Thưa Thế Tôn, con thà mang những thân như thế đã qua mà chịu khổ địa ngục, chứ quyết không thoái lui tâm Bồ-đề.” Phật nói: “Đại thần, lành thay, lành thay! Nếu có người dùng vàng nhiều như núi Tu-di cùng bảy thứ báu, trong vô lượng đời cúng dường Phật, phước ấy không bằng phát tâm Bồ-đề. Vì sao? Vì người phát tâm ấy chính là cúng dường chư Phật mười phương.”

 Bấy giờ, Bồ-tát Giới Thê ngay tại chỗ ngồi được như pháp nhẫn, đứng dậy cúi đầu làm lễ, đi quanh Phật ba vòng, lấy áo trên thân cúng dường Phật; cho đến bốn vạn bốn nghìn đại chúng cũng như vậy. Khi ấy ma Ba-tuần thấy đại thần và quyến thuộc của mình đã quy y Phật, lòng sinh khổ não, đóng chặt cửa nẻo, lui ngồi một bên. Bấy giờ Thế Tôn liền vì đại chúng nói ba thứ từ (lòng thương, ban vui), tức là: từ duyên chúng sinh (thương vì thấy chúng sinh), từ duyên pháp (thương vì thấy rõ các pháp), từ vô duyên (thương không cần đối tượng, không phân biệt), như đã tuyên nói trong phần Hư Không Mục.

 Bấy giờ, mọi trời và long vương đều tụ họp ở núi Khư-la-đê, chỗ ở của các bậc thánh xưa; muốn động không được, muốn đi cũng thế, muốn hiện thân lớn cũng không thể. Liền hướng đến vua rồng Nan-đà, Bạt-nan-đà mà nói rằng: “Đại vương, những xác chết hôi thối trước kia đều là do Ba-tuần làm ra; vì thế khiến chúng ta đều đến đây phải mang thân nhỏ này. Nếu quy y ma Ba-tuần thì có thể được giải thoát.” Bấy giờ long vương Y-la-bạt-la nói: “Ma vương nay đã mất tâm trí và thần túc (năng lực thần thông đi lại tự tại) của mình, làm sao cứu giúp được các vị?” Bấy giờ trong các long vương có vị quy y Tứ thiên vương, có vị quy y trời Đao-lợi (tầng trời thứ hai cõi Dục, do Đế Thích làm chủ), hoặc trời Diễm-ma, hoặc trời Đâu-thuật, hoặc trời Hóa Lạc, hoặc trời Tha Hóa Tự Tại (các tầng trời cao hơn của cõi Dục), hoặc Phạm thiên v.v. Bấy giờ long vương Hải liền nói: “Các vị không thấy Như Lai Thích-ca được mọi bậc hiền thánh, người, trời và các loài bày đại cúng dường mà quy y sao?”

 Bấy giờ có long vương quy y tiên nhân Na-trà, hoặc tiên nhân Mã Tạng, hoặc quy y tiên nhân Quảng, tiên nhân Quang Vị, tiên nhân Bạt-già-bà; quy y năm vị tiên như vậy. Năm vị tiên ấy đều được năm thần thông (thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa tự tại), ở núi Tuyết, đều ở chỗ đại tiên nhân Quang Vị nghe nhận chánh pháp. Bồ-tát Quang Vị cũng dùng đủ thứ lời ngợi khen vô lượng mà ngợi khen Như Lai. Bấy giờ các tiên nhân đều nghe tiếng của mọi long vương; nghe rồi liền thưa với tiên nhân Quang Vị: “Ngài có nghe tiếng khóc của các rồng chăng?” Đáp: “Đã nghe.” “Bậc đại sĩ, xin Ngài đến đó cứu khổ cho họ.” Quang Vị đáp: “Các ông có thể đi, ta không đi được. Vì sao? Vì nay có vị đại thiên (vị trời lớn) muốn được nghe nhận pháp từ vô duyên.” Khi ấy bốn vị tiên lễ bái Quang Vị, đến núi Khư-la-đê để cứu giúp. Các rồng thấy rồi, ai nấy cất tiếng xin thương xót, xin cứu. Tiên nhân đáp: “Chúng tôi không cứu được. Trong núi Tuyết kia có một vị Bồ-tát tên là Quang Vị; vị ấy cứu được, chúng tôi thì không. Các vị hãy một lòng xin thương xót và làm lễ.” Khi ấy các long vương cùng đồng thanh hướng về vị ấy làm lễ.

 Bấy giờ Quang Vị nghe tiếng ấy rồi, cùng vô lượng chư thiên đại chúng đến núi Khư-la-đê. Long vương thấy rồi cúi đầu làm lễ: “Cúi xin đại sĩ cứu khổ cho chúng tôi.” Bấy giờ Bồ-tát Quang Vị biết thời đã đến, muốn nói về tinh tú (các chòm sao, nhất là những chòm sao nằm dọc đường đi của mặt trăng, dùng để tính ngày giờ, mùa tiết và lành dữ). Bấy giờ long vương Đại Hải thưa với Bồ-tát Quang Vị: “Thưa đại sĩ, tinh tú ấy do ai nói ra? Ai làm sao lớn, ai làm sao nhỏ, ai làm mặt trời mặt trăng? Trong ngày nào sao nào đứng trước? Thế nào là trăng tròn? Thế nào là thời tiết? Những tinh tú ấy thuộc về tầng trời nào? Tính chất ra sao? Sao nào nhẹ, sao nào nặng? Sao nào lành, sao nào dữ? Ăn gì, bố thí gì? Ai tạo ra ban ngày, ai làm ra ban đêm? Bóng (đo bằng cây nêu) dài bao nhiêu bước thì gọi là chuyển? Thế nào là mặt trời chuyển về nam, thế nào là chuyển về bắc? Thưa đại sĩ, Ngài là bậc nhất trong các tiên, cúi xin phân biệt giải nói đầy đủ.”

 Bấy giờ Bồ-tát Quang Vị bảo các long vương: “Đại vương, thuở quá khứ, vào đầu Hiền kiếp (kiếp hiện tại, gọi vậy vì có nhiều bậc hiền thánh ra đời), ở thành Chiên-đà-diên có vị vua tên là Vô Lượng Tịnh, cai trị nước bằng chánh pháp, không tham dục lạc, thường ưa yên tĩnh, tài trí thông minh. Vua có phu nhân, lòng dục khởi lên, cùng vua dạo chơi; ở trong một khu rừng, bà nhìn vua với lòng ham muốn thì liền có thai. Lúc ấy phu nhân đủ ngày tháng liền sinh con: đầu, tai, cổ, mắt, môi, miệng đều giống lừa, các phần còn lại giống người. Người mẹ thấy vậy sinh sợ hãi, ném con xuống hố xí; thân chưa chạm đất thì có một con quỷ lừa từ trên không đón lấy, mang vào núi Tuyết, chăm sóc nuôi nấng như con mình đẻ ra. Bấy giờ trong núi Tuyết có thứ thuốc ngọt ngon, quỷ lừa hái lấy cho đứa bé ăn. Đứa bé ăn xong thì thân liền biến đổi khác, có ánh sáng lớn, đủ tướng phước, có trí tuệ và từ bi. Vì nhân duyên ấy, chư thiên lễ bái, cúng dường, ngợi khen. Vì đứa bé ấy mà trong núi Tuyết có đủ thứ cây thuốc, cỏ thuốc, trái cây, dưa quả. Các tướng khác đều chuyển đổi, chỉ còn môi giống lừa; vì thế gọi là tiên nhân Lư Thần (Môi Lừa). Trong sáu vạn năm, vị ấy giữ gìn giới cấm, thường đứng co một chân. Mọi Phạm thiên, ma thiên, Đế Thích bày đại cúng dường mà cúng dường vị ấy, đều chắp tay thưa với tiên nhân Lư Thần: “Ngài muốn cầu nguyện gì, xin hãy nói ra; nếu sức chúng tôi làm được, chúng tôi sẽ ban cho.” Tiên nhân đáp: “Nay tôi muốn được biết rõ về tinh tú, vì lòng thương xót mọi người.” Mọi chư thiên nói: “Nếu vì thương xót mọi chúng sinh mà muốn biết, xin Ngài hãy nói ra.” Tiên nhân nói: “Thưa Phạm thiên, tôi thật chưa hiểu chòm sao đầu tiên (?).”

 Khi nói về các vì sao ấy, các đại long vương đối với Bồ-tát Quang Vị lòng sinh vui mừng. Bấy giờ Bồ-tát Quang Vị vì các long vương mà phát ra âm thanh vi diệu ngợi khen Tam bảo, lại nói rằng: “Nay ta thật không thể cứu được khổ não của các vị; chỉ có đấng Như Lai Thích-ca mới cứu được. Như Lai Thích-ca vì muốn điều phục các chúng sinh, trong vô lượng đời đã bỏ được những gì quý báu, tu tập từ bi để cứu khổ não.”

 Bấy giờ mọi long vương nam nữ lớn nhỏ hết lòng niệm Phật, ngợi khen, quy y: “Nam-mô (kính lạy, xin quy y) Thế Tôn, bậc thù thắng nhất trong chúng sinh; đối với mọi pháp, tâm được tự tại; đã đến bờ bên kia của biển các pháp; cứu được khổ não của mọi chúng sinh, ban cho họ an vui bình đẳng không hai; thương xót tất cả, chỉ bày được chánh đạo, ban cho con mắt chân chính; được mọi trời, rồng cúng dường; nhận được mọi phẩm vật cúng dường vi diệu của người, trời khắp thế giới mười phương. Thưa Thế Tôn, nay chúng con chịu nhiều khổ não vô lượng, cúi xin từ bi rủ lòng cứu giúp đôi chút.” Các long vương tâm niệm Phật xong, liền tự thấy thân mình như trước, không khác.

 Khi ấy Bồ-tát Quang Vị bảo các long vương: “Công đức của Như Lai không thể nghĩ bàn. Vì chúng sinh mà trong vô lượng đời tu hành đầy đủ sáu ba-la-mật; nói ba thứ từ bi để điều phục chúng sinh; nói mọi pháp vô ngã, không có người tạo tác; nói ấm, nhập, giới, tứ đại, phiền não; nói bản tính của phiền não và bản tính của chúng sinh; nói mọi pháp không có tự tính, không có hình tướng, không ngăn ngại, không tạo tác, không nhơ, không sạch, không sáng, không tối, không lấy, không bỏ, không đi, không dừng, không một, không hai. Ấm, nhập, giới cùng tứ đại cũng như vậy; đó gọi là đệ nhất nghĩa không (cái “không” theo nghĩa chân thật tối cao, tức thực tướng của mọi pháp). Vì thế Như Lai điều phục được chúng sinh, là đấng tôn quý vô thượng; vì thế Như Lai cứu được vô lượng khổ não của các vị.”

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video