Thiên 75 — Phần Nguyệt Tạng – Phẩm 5: Đệ nhất nghĩa đế

 Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập (một bộ kinh Đại thừa gom nhiều pháp hội lớn của Phật), phần Nguyệt Tạng thứ mười bốn, phẩm Đệ Nhất Nghĩa Đế thứ năm (Đệ nhất nghĩa đế: chân lý tối thượng, chân lý rốt ráo vượt ngoài mọi khái niệm phân biệt).

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc lớn, chỉ vị Bồ-tát có công hạnh cao) Nguyệt Tạng liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay hướng về Phật mà thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), nay con muốn hỏi một điều, chỉ mong Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý như thật mà đến) tùy lúc cho phép, giải thích cho con."

 Bấy giờ Phật bảo Bồ-tát Ma-ha-tát Nguyệt Tạng: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp), Như Lai Ứng Chánh Biến Tri (Ứng: bậc đáng được cúng dường; Chánh Biến Tri: bậc hiểu biết đúng đắn và trọn khắp mọi sự) để mặc ông hỏi, sẽ tùy ý ông mà trả lời, khiến lòng ông vui."

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Nguyệt Tạng nghe Phật nói xong liền thưa: "Vâng, con xin nghe lời dạy. Bạch Đại đức Bà-già-bà (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc Thế Tôn đầy đủ phúc đức), thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát ở nơi a-lan-nhã (chốn vắng lặng, xa xóm làng, nơi người tu hành ở), tu Đệ nhất nghĩa đế mà được như mặt trăng, dùng bốn vô ngại (bốn thứ trí tuệ và tài thuyết pháp không bị ngăn ngại: thông suốt nghĩa lý, thông suốt giáo pháp, thông suốt lời lẽ, và ưa nói pháp không cùng tận) làm cho chúng sinh thành thục (căn lành chín muồi, đủ sức tiếp nhận giáo hóa), và làm tròn được sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ)?"

 Phật nói: "Hay thay, hay thay! Này thiện nam tử, ông hỏi điều này thật hay. Ông đã ở chỗ vô lượng đức Phật trong quá khứ trồng các căn lành, tu các công đức và những hạnh viên mãn, đã từng hỏi về nghĩa sâu xa này rồi. Nay ông chỉ vì những thiện nam tử, thiện nữ nhân chưa từng tu tập mà muốn cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp — tức quả vị Phật) nên mới hỏi nghĩa này. Này thiện nam tử, hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Ta sẽ phân tích giảng giải cho ông.

 Này thiện nam tử, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân có lòng tin trong sạch, cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì nên quán xét như sau: hết thảy chúng sinh trong tam giới (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ thế giới luân hồi) đều bị lửa dữ của ba độc tham dục, sân hận, ngu si thiêu đốt rực cháy; sinh, già, bệnh, chết, lo, buồn, khổ não cũng đều rực cháy, không được giải thoát. Khi quán như vậy, Bồ-tát đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho mọi loài). Lại nghĩ thế này: hết thảy chúng sinh không ai không chán khổ mà cầu vui, vậy mà họ bị khổ xoay vần như bánh xe năm đốt (?) (hình ảnh bánh xe quay mãi không dừng, chỉ sự trôi lăn trong năm nẻo luân hồi). Lại nghĩ: do nhân duyên gì mà những chúng sinh này các khổ cứ tăng mãi không ngừng? Khi nghĩ vậy, biết rằng các chúng sinh đều bị nhân duyên ái thủ (lòng ái luyến và sự bám giữ) trói buộc, nên phải chịu khổ tăng mãi không ngừng.

 Vì thế ta nên bỏ những nhân duyên do ái thủ trói buộc, ra nơi rừng vắng, một mình không bạn, suy ngẫm Đệ nhất nghĩa đế mà an trú. Như vậy trước hết tự trừ khổ cho mình, sau đó mới trừ được khổ cho chúng sinh. Bồ-tát lấy tâm chân thật muốn khiến chúng sinh lìa khổ được vui như vậy, nên biết tâm ấy khởi lên từ đại bi.

 Bồ-tát Ma-ha-tát bỏ hết mọi nhân duyên do ái thủ trói buộc, ra nơi rừng vắng, một mình không bạn như sừng con tê giác (tê giác chỉ có một sừng, ví người sống một mình tu hành), an trú vui vẻ trong bốn thánh chủng (bốn nếp sống của bậc thánh: biết đủ về áo mặc, biết đủ về đồ ăn, biết đủ về chỗ ở, và ưa dứt phiền não, ưa tu tập). Không nghĩ đến đất, không nghĩ "đất của ta", không nghĩ "đất là ta"; với nước, lửa, gió đại (đất, nước, lửa, gió là bốn đại — bốn yếu tố cấu thành vật chất) cũng như vậy. Không nghĩ đến sắc (hình thể vật chất), không nghĩ "sắc của ta", không nghĩ "sắc là ta"; với thọ, tưởng, hành, thức (cảm nhận, tri giác, ý chí tạo tác, nhận thức — cùng với sắc là năm uẩn tạo nên con người) cũng như vậy. Không nghĩ đến mắt, không nghĩ "mắt của ta", không nghĩ "mắt là ta". Cũng vậy, không nghĩ đến nhãn thức (sự nhận biết qua mắt), không nghĩ "nhãn thức của ta", không nghĩ "nhãn thức là ta". Cũng vậy, không nghĩ đến nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh vật và nhận thức), không nghĩ "nhãn xúc của ta", không nghĩ "nhãn xúc là ta".

 Cũng vậy, do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra cảm thọ, hoặc khổ, hoặc vui, hoặc không khổ không vui: không nghĩ đến vui, không nghĩ "vui của ta", không nghĩ "vui là ta"; cho đến không khổ không vui cũng như vậy. Tai, mũi, lưỡi, thân cũng như vậy. Không nghĩ đến ý, không nghĩ "ý của ta", không nghĩ "ý là ta"; cho đến do ý xúc làm duyên mà sinh ra cảm thọ, hoặc khổ, hoặc vui, hoặc không khổ không vui: không nghĩ đến vui, không nghĩ "vui của ta", không nghĩ "vui là ta"; cho đến không nghĩ đến không khổ không vui cũng như vậy.

 Không nghĩ đến bốn đại, không nghĩ "bốn đại của ta", không nghĩ "bốn đại là ta"; cho đến không nghĩ đến ba thọ (ba loại cảm nhận: khổ, vui, không khổ không vui), không nghĩ đến sáu tưởng (tri giác qua sáu giác quan), không nghĩ đến ba hành (ba loại tạo tác: của thân, của lời nói, của ý), không nghĩ đến sáu thức (sáu loại nhận biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); không nghĩ đến sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm cũng như vậy. Không nghĩ đến Không xứ (cảnh thiền định thấy hư không vô biên — tầng thứ nhất của cõi Vô sắc), không nghĩ đến Thức xứ (cảnh thiền định thấy thức vô biên), không nghĩ đến Vô sở hữu xứ (cảnh thiền định thấy không có gì cả), không nghĩ đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ (cảnh thiền định chẳng phải có tri giác cũng chẳng phải không tri giác — tầng cao nhất của cõi Vô sắc).

 Không nghĩ đến thấy, không nghĩ đến nghe, không nghĩ đến cảm biết, không nghĩ đến hiểu biết. Không nghĩ đến sự đổi thay tiếp nối. Không nghĩ đến giác quán (giác: sự tìm xét thô của tâm; quán: sự dò xét tinh tế của tâm). Không nghĩ đến tâm. Không nghĩ đến thế gian này, không nghĩ đến thế gian kia. Không nghĩ đến quá khứ, không nghĩ đến vị lai, không nghĩ đến hiện tại. Không nghĩ đến đoạn (chấp rằng chết là mất hẳn), không nghĩ đến thường (chấp rằng có cái tồn tại mãi không đổi). Không nghĩ đến tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú vào một đối tượng), không nghĩ đến thiền. Không nghĩ đến xả bỏ, không nghĩ đến dứt hết, không nghĩ đến công dụng (?). Không nghĩ đến sinh, không nghĩ đến diệt. Không nghĩ đến ta, không nghĩ đến số lượng. Không nghĩ đến đen, không nghĩ đến trắng. Không nghĩ đến hơn, không nghĩ đến kém. Không nghĩ đến đi, không nghĩ đến đứng, không nghĩ đến ngồi, không nghĩ đến nằm. Không nghĩ đến tối, không nghĩ đến sáng. Không nghĩ đến tạo tác, không nghĩ đến tam giới. Không nghĩ đến sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) cũng như vậy.

 (Thần chú:) Ha ha ha ha ha ha, đát-la-mê, đạt-la-nị-di, đạp-bà-sai, đạp-bà-yết-lặc-xoa-di, đà-bà-mộc-xoa-di, tô-bà-ha.

 Này thiện nam tử, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát ở nơi rừng vắng tu Đệ nhất nghĩa đế. Khi Phật nói về Đệ nhất nghĩa đế nơi a-lan-nhã như vậy, có tám mươi ức trăm nghìn tần-bà-la (một đơn vị số cực lớn) chư thiên (các vị trời) và người, từng tu tập Đệ nhất nghĩa đế, đều được vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ an nhiên chấp nhận chân lý rằng mọi sự vật vốn không sinh không diệt, từ đó không còn thoái lui trên đường tu). Lại có chư thiên và người nhiều như số cát sông Hằng được nhu thuận nhẫn (trí tuệ thuận theo chân lý, ở mức thấp hơn vô sinh pháp nhẫn). Lại có chúng sinh nhiều hơn cả lượng hư không được tam-muội không quên tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ). Lại có tám vạn bốn nghìn tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) được tâm giải thoát vô lậu (giải thoát hoàn toàn, không còn phiền não rò rỉ).

 Bấy giờ Thế Tôn lại nói: "Này thiện nam tử, nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát như trên đã nói, bỏ các nhân duyên do ái thủ trói buộc, cho đến tu Đệ nhất nghĩa đế như ta đã nói, thì thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát được như mặt trăng, dùng bốn vô ngại làm cho chúng sinh thành thục, làm tròn được sáu ba-la-mật? Này thiện nam tử, như Bồ-tát Ma-ha-tát quán thấy các chúng sinh đều bị lửa dữ ba độc thiêu đốt, sinh, già, bệnh, chết, lo, buồn, khổ não cũng đều rực cháy, không được giải thoát; khi quán như vậy, Bồ-tát đối với các chúng sinh ấy khởi lòng đại bi. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được như mặt trăng, soi trừ bóng tối vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) của chúng sinh, như trăng ngày mồng một. Như Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn trừ các khổ não của chúng sinh nên bỏ các nhân duyên do ái thủ trói buộc; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được như mặt trăng, soi trừ bóng tối vô minh của chúng sinh, cùng với nghĩa vô ngại (trí thông suốt nghĩa lý không ngăn ngại) mà làm cho chúng sinh thành thục, vì để làm tròn sáu ba-la-mật, nên như trăng ngày mồng hai.

 Như Bồ-tát Ma-ha-tát ra nơi rừng vắng, một mình không bạn như sừng tê giác, an trú vui vẻ trong bốn thánh chủng; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được như mặt trăng, soi trừ bóng tối vô minh của chúng sinh, cùng với pháp vô ngại (trí thông suốt giáo pháp không ngăn ngại) mà làm cho chúng sinh thành thục, vì để làm tròn sáu ba-la-mật, nên như trăng ngày mồng ba.

 Như Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đệ nhất nghĩa đế; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được như mặt trăng, soi trừ bóng tối vô minh của chúng sinh, cùng với từ vô ngại (tài dùng lời lẽ không ngăn ngại) mà làm cho chúng sinh thành thục, vì để làm tròn sáu ba-la-mật, nên như trăng ngày mồng bốn.

 Như Bồ-tát Ma-ha-tát đối với cảnh giới tam giới và mọi niềm vui đều buông bỏ hết, tu Đệ nhất nghĩa đế; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được như mặt trăng, soi trừ mọi khát ái (lòng ham muốn như cơn khát) của chúng sinh, cùng với nhạo thuyết vô ngại (lòng ưa nói pháp, nói mãi không cùng tận) mà làm cho chúng sinh thành thục, vì để làm tròn sáu ba-la-mật, nên như trăng ngày mồng năm.

 Như Bồ-tát Ma-ha-tát bỏ niềm vui hiện tại ở cõi người, cũng không mong cầu niềm vui năm dục (năm thứ ham muốn: tiền của, sắc đẹp, danh vọng, ăn uống, ngủ nghỉ; hoặc ham muốn với sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm) mà tu Đệ nhất nghĩa; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được như mặt trăng, soi trừ mọi bóng tối sân hận của chúng sinh, làm cho chúng sinh thành thục, làm tròn được đàn ba-la-mật (hạnh bố thí). Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các chúng sinh như trăng ngày mồng sáu.

 Như Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các cảnh giới được định xa-ma-tha (định "chỉ", tức dừng tâm vọng động, an trụ một chỗ); đó là Bồ-tát Ma-ha-tát được như mặt trăng, làm cho chúng sinh thành thục, làm tròn được thi-la ba-la-mật (hạnh trì giới). Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các chúng sinh như trăng ngày mồng bảy.

 Như Bồ-tát Ma-ha-tát hòa hợp với sự lắng dứt đối với cảnh giới tam giới, không phân biệt giận, không phân biệt thương; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát làm cho chúng sinh thành thục, làm tròn được sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục). Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các chúng sinh như trăng ngày mồng tám.

 Như Bồ-tát Ma-ha-tát hòa hợp với sự lắng dứt đối với hết thảy tam giới, không phân biệt tột cùng, cũng không phân biệt (?); đó là Bồ-tát Ma-ha-tát làm cho chúng sinh thành thục, làm tròn được tỳ-lê-da ba-la-mật (hạnh tinh tấn). Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các chúng sinh như trăng ngày mồng chín.

 Như Bồ-tát Ma-ha-tát vì thương xót chúng sinh mà tu Đệ nhất nghĩa; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát làm cho chúng sinh thành thục, làm tròn được thiền ba-la-mật (hạnh thiền định). Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các chúng sinh như trăng ngày mồng mười.

 Như Bồ-tát Ma-ha-tát vì chúng sinh, đối với tam giới, ấm, giới, nhập (ấm: năm uẩn tạo nên con người; giới: mười tám yếu tố của nhận thức; nhập: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) và ba thọ, không phân biệt tột cùng, cũng không phân biệt (?), an trú nơi thật tế (chân lý như thật) mà tu Đệ nhất nghĩa; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát làm cho chúng sinh thành thục, làm tròn được bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ thấy rõ chân lý). Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các chúng sinh như trăng ngày mười một. Như vậy, này thiện nam tử, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở rừng vắng tu Đệ nhất nghĩa thì được như mặt trăng, dùng bốn vô ngại làm cho chúng sinh thành thục, làm tròn được sáu ba-la-mật.

 Lại nữa, này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu Đệ nhất nghĩa, làm cho chúng sinh thành thục, lại được như mặt trăng? Này thiện nam tử, như Bồ-tát Ma-ha-tát ở nơi rừng vắng, hoặc đi, hoặc đứng, hoặc ngồi, hoặc nằm, lìa bỏ sự phân biệt mọi thứ tam giới, ấm, giới, nhập, an trú trong không phân biệt mà tu Đệ nhất nghĩa. Lúc ấy các loài đi trên mặt đất: chư thiên, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần mạnh mẽ, nhanh nhẹn), la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người), a-tu-la (loài thần nóng giận, thường đánh nhau với chư thiên), cưu-bàn-trà (loài quỷ hút tinh khí người), ngạ quỷ (quỷ đói), tỳ-xá-già (loài quỷ ăn tinh khí), phú-đơn-na (loài quỷ hôi thối), ca-tra phú-đơn-na (loài quỷ cực kỳ hôi thối), bị đói khát, lạnh nóng, sợ hãi lẫn nhau, bức bách thân tâm, thường mang lòng giận dữ độc ác, đối với chúng sinh không có lòng thương, không thấy sợ quả báo đời sau.

 Các chư thiên, rồng ấy cho đến ca-tra phú-đơn-na đi đến chỗ Bồ-tát, thấy rồi cười lớn, muốn cướp tinh khí của Bồ-tát, lại muốn thổi hơi độc vào ngài, và muốn đánh hại, làm rối loạn tâm ngài. Các quỷ thần ấy tuy khởi ý ác như vậy, nhưng còn cách một do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số) đã không thể đến được chỗ Bồ-tát ấy, huống gì có thể thổi hơi vào ngài, cướp tinh khí, đánh hại hay làm rối loạn tâm ngài. Các quỷ thần ấy trong lòng hết sức lấy làm lạ, lại hiện ra hình dạng hung ác bậc nhất, muốn khiến Bồ-tát sợ đến vỡ tim. Thế nhưng Bồ-tát ấy dù đang đi hay đứng, chúng cũng không thể làm lay động một sợi lông của ngài, huống gì làm được những sự quấy nhiễu khác.

 Các chư thiên, rồng ấy cho đến ca-tra phú-đơn-na dùng mọi cách mà không thể quấy nhiễu chút nào vị Bồ-tát Ma-ha-tát đang tu Đệ nhất nghĩa đế. Bấy giờ chúng đối với vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đệ nhất nghĩa đế ấy, trong lòng sinh kính tin, tôn trọng, kính ngưỡng, cho là điều hiếm có. Vì sinh lòng kính tin Bồ-tát nên khổ nơi thân tâm chúng dứt hết, niềm vui tràn đầy. Chúng lại nhiều lần đến chỗ Bồ-tát, cúi đầu sát chân lễ kính, rồi trở về chỗ cũ đi lại, ở yên. Lại đối với chúng sinh, chúng kính trọng lẫn nhau, thường sinh lòng thương, không có lòng gây sợ hãi, không có lòng gian xảo, không có lòng hại người, không có lòng oán thù, không có lòng tranh đấu, khởi tâm bình đẳng, dừng tâm sát sinh, cho đến dừng mọi tâm tà kiến (cái thấy sai lệch).

 Chúng nhiều lần hướng về Bồ-tát hết mực kính trọng, cúi đầu lễ sát chân, phát nguyện sám hối mọi tội nghiệp, và nói rằng: "Chúng tôi từ nay cho đến mãi lâu dài, trôi lăn trong sinh tử bao lâu, cũng sẽ luôn cung kính cúng dường ngài, làm người hầu cận, bạn thân, thiện tri thức (bạn hiền giúp mình tu đạo), anh em, quyến thuộc và làm đàn-việt (thí chủ cúng dường), cho đến khi Bồ-tát thành Chánh giác, đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Khi ấy xin ngài ở trong tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) mà thọ ký (lời Phật báo trước sẽ chứng quả) cho chúng tôi. Nhờ sức của ngài, chúng tôi sẽ được giải thoát khỏi sự trôi lăn sinh tử, vào thành không sợ hãi (ví với Niết-bàn, nơi hết mọi khổ đau)." Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu Đệ nhất nghĩa, làm cho chúng sinh thành thục, làm tròn được sáu ba-la-mật. Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các chúng sinh như trăng ngày mười hai.

 Như Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở rừng vắng tu Đệ nhất nghĩa, mọi loài đi trên không: chư thiên, rồng, dạ-xoa, la-sát, a-tu-la, cưu-bàn-trà, ngạ quỷ, tỳ-xá-già, phú-đơn-na, ca-tra phú-đơn-na, đối với chúng sinh thì hung dữ giận dữ, không có lòng thương, không thấy sợ quả báo đời sau, hiện ra các hình dạng hung ác, làm những việc trái phép tắc như thế, cũng không thể quấy nhiễu được một sợi lông của vị Bồ-tát Ma-ha-tát đang ở rừng vắng tu Đệ nhất nghĩa đế, huống gì làm được những sự quấy nhiễu khác. Bấy giờ các chư thiên, rồng ấy đối với Bồ-tát Ma-ha-tát trong lòng sinh kính tin, cho đến dừng mười bất thiện đạo (mười điều ác: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, sân hận, tà kiến). Chúng nhiều lần đến chỗ Bồ-tát phát nguyện sám hối mọi tội nghiệp, cho đến nói: "Xin ngài ở trong tam thừa thọ ký cho chúng tôi; chúng tôi sẽ được giải thoát khỏi sự trôi lăn sinh tử, vào thành không sợ hãi." Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu Đệ nhất nghĩa, làm cho chúng sinh thành thục, làm tròn được sáu ba-la-mật. Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các chúng sinh như trăng ngày mười ba.

 Như Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở rừng vắng tu Đệ nhất nghĩa, các chư thiên, rồng ấy cho đến ca-tra phú-đơn-na, đến bên vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sám hối nghiệp chướng (chướng ngại do nghiệp ác đã làm), chúng sinh chướng (chướng ngại do thân phận chúng sinh), pháp chướng (chướng ngại đối với việc nghe hiểu giáo pháp), phiền não chướng (chướng ngại do phiền não), cho đến các chúng sinh ấy được thành thục, nên làm tròn được sáu ba-la-mật. Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các chúng sinh như trăng ngày mười bốn.

 Như Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở rừng vắng tu Đệ nhất nghĩa, các chư thiên, rồng, dạ-xoa, la-sát, cưu-bàn-trà, ngạ quỷ, tỳ-xá-già, phú-đơn-na, ca-tra phú-đơn-na vốn hung dữ giận dữ, đối với chúng sinh không có lòng thương, không có lòng kính tin sâu, không thấy sợ quả báo đời sau, cho đến đối với vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đệ nhất nghĩa đế ấy, đã được kính tin sâu, tôn trọng, kính ngưỡng, sinh lòng cho là hiếm có; tất cả đều bỏ nghiệp ác, bỏ cả nhà cửa, ngày đêm đến chỗ vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đệ nhất nghĩa đế, tu hành như trên: dừng sát sinh, đối với chúng sinh sinh lòng thương, lòng làm lợi ích, lòng xót thương mà an trú; dừng trộm cắp, tà dâm, nói dối. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đệ nhất nghĩa làm tròn được đàn-na ba-la-mật (hạnh bố thí).

 Như chúng dừng nói hai lưỡi (đặt điều chia rẽ), đó là Bồ-tát Ma-ha-tát làm tròn được thi-la ba-la-mật (hạnh trì giới). Như chúng dừng nói lời độc ác, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát làm tròn được sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục). Như chúng dừng nói lời thêu dệt, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát làm tròn được tỳ-lê-da ba-la-mật (hạnh tinh tấn). Như chúng dừng tham và sân, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát làm tròn được thiền ba-la-mật (hạnh thiền định). Như chúng dừng tà kiến, được chánh kiến (cái thấy đúng đắn), nhiều lần phát nguyện thế này: "Mong cho chúng tôi được trí tuệ vô thượng", đó là Bồ-tát Ma-ha-tát làm tròn được bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ).

 Như các chư thiên, rồng ấy cho đến ca-tra phú-đơn-na đối với vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đệ nhất nghĩa đã được kính tin sâu, nên cũng không còn ra sức làm cho sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng), sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (giai cấp tăng lữ tế tự), tỳ-xá (giai cấp buôn bán, làm ruộng), thủ-đà (giai cấp nô bộc) phải sợ hãi; cũng không làm cho đàn ông, đàn bà, bé trai, bé gái sợ hãi; cũng không làm cho voi, ngựa, sư tử, cọp, báo, sói, chó rừng, hoẵng, nai, chim muông sợ hãi; cũng không làm cho cõi nước, thành ấp, xóm làng, nhà cửa sợ hãi; cũng không làm cho đất, nước, lửa, gió sợ hãi; cũng không làm cho cây thuốc, rừng cây, hoa quả và các vật khác sợ hãi (tức không quấy phá các nơi ấy). Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu Đệ nhất nghĩa làm cho chúng sinh thành thục, cho đến làm tròn được sáu ba-la-mật. Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các chúng sinh như trăng ngày rằm, tròn đầy trọn vẹn.

 Như vậy Bồ-tát Ma-ha-tát ở rừng vắng tu Đệ nhất nghĩa đế thì mau chóng làm tròn sáu ba-la-mật. Ví như trăng rằm được các vì sao vây quanh, đẹp đẽ đáng yêu; cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đệ nhất nghĩa đế được các chư thiên, rồng có lòng tin cho đến ca-tra phú-đơn-na khéo léo vây quanh, đẹp đẽ đáng yêu. Ví như trăng rằm soi trừ hết bóng tối vô minh; cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đệ nhất nghĩa đế soi trừ mây mù mười điều ác của chư thiên, rồng cho đến ca-tra phú-đơn-na. Ví như mặt trăng bản tính mát lạnh, khiến chúng sinh đang bị nóng bức khổ não được thân tâm an vui; cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đệ nhất nghĩa khiến các chư thiên, rồng cho đến ca-tra phú-đơn-na đang bị sân hận làm khổ não được an trú trong lòng từ, thân được an vui. Ví như mặt trăng khiến người lạc đường thấy được đường; cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đệ nhất nghĩa đế khiến các chư thiên, rồng, dạ-xoa cho đến ca-tra phú-đơn-na lạc đường đều sinh lòng thương đối với trời và người, cho đến thấy được con đường tam thừa.

 Ví như trăng rằm tròn đầy chiếu vào ngọc báu ma-ni nguyệt ái (loại ngọc quý, gặp ánh trăng thì tuôn ra nước); ngọc ấy nhờ ánh trăng chiếu mà tuôn ra rất nhiều nước, đầy các sông nhỏ, các sông lớn, lại đầy cả biển cả. Cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đệ nhất nghĩa đế, nhờ sức oai nghi như thế, cho đến ca-tra phú-đơn-na cũng được kính tin sâu, không làm sát-lợi sợ hãi, cho đến không làm bé trai bé gái sợ hãi, không làm thành ấp sợ hãi, cho đến không làm rừng cây hoa quả sợ hãi. Do nhân duyên ấy, người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần), cho đến ca-tra phú-đơn-na, hoẵng, nai, chim muông, mỗi loài đều được đầy đủ những thứ mình cần. Vì những thứ cần dùng được đầy đủ nên không quấy hại nhau, thân tâm an vui, có thể tu hành mười thiện nghiệp đạo (mười điều lành, ngược lại với mười điều ác), cho đến ở trong cõi trời cõi người được hưởng quả báo đầy đủ vui sướng. Do nhân duyên ấy mà đối với tam thừa được không thoái lui. Như vậy các chư thiên và người được nhiều lợi ích. Như Bồ-tát Ma-ha-tát ở rừng vắng tu Đệ nhất nghĩa, có thể khiến chư thiên và người được an ổn vui vẻ; vì những lẽ ấy mà mau chóng làm tròn sáu ba-la-mật. Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát nên ở rừng vắng tu Đệ nhất nghĩa, đối với mọi căn lành, tam-muội, đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, gìn giữ mọi giáo pháp không quên), nhẫn nhục, được an trú vững chắc và thành thục.

 Như núi chúa Tu-di (núi lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) khéo được đứng vững; cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đệ nhất nghĩa đế khéo được an trú vững vàng trong mọi căn lành và đàn ba-la-mật (hạnh bố thí). Như sư tử, chúa của muôn thú, dùng thi-la ba-la-mật (hạnh trì giới) hàng phục các phiền não. Như Na-la-diên (vị thần lực sĩ có sức mạnh vô cùng), dùng sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục) hàng phục mọi tà kiến trong tam giới. Như hoa cây Ba-lợi-chất-đa-la (cây thần ở cõi trời, hoa thơm tỏa khắp) vừa nở, dùng tỳ-lê-da ba-la-mật (hạnh tinh tấn) làm cho các hoa căn lành được nở rộ. Như ánh sáng rực rỡ của vầng mặt trời, dùng thiền ba-la-mật (hạnh thiền định) trừ được mọi bóng tối vô minh. Như trăng rằm tròn đầy trọn vẹn, dùng bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ) lấy công đức trang nghiêm, sở nguyện được viên mãn. Như ngọc như ý (ngọc báu cầu gì được nấy) trừ được nghèo khó, dùng sức phương tiện (cách khéo léo để giáo hóa) mà các căn lành không bao giờ cạn, của cải trí tuệ không vơi, đại nguyện về pháp tràn đầy.

 Như đám mây lớn tuôn được mưa lớn; cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát ở rừng vắng tu Đệ nhất nghĩa thì tuôn được cơn mưa pháp báu. Như Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đệ nhất nghĩa, khéo an trú trong hạnh Bồ-tát, mọi việc của ma rốt cuộc không thể lay động, được không thoái lui, đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cũng được viên mãn, được hoa báu của đủ loại công đức trang nghiêm, đạt được ánh sáng trí tuệ về mọi pháp. Như ngọc ma-ni trên đầu cây phướn thành tựu được mọi điều mong cầu. Như bình hiền (bình báu ước gì được nấy) của vua Tỳ-sa-môn (vị Thiên vương trấn giữ phương Bắc, chủ về của cải), đạt được ngọn đuốc nhất thiết trí (trí tuệ biết hết mọi sự). Như được ngọc ma-ni nguyệt ái cầm trong tay, mọi điều cần biết đều được viên mãn. Giống như biển cả. Cũng như mùa đông mặc áo tàm quý (?) (ví lòng biết hổ thẹn che chở thân như áo ấm che lạnh). Như người dũng mãnh khéo dùng các loại binh khí bền chắc. Như kho báu ngầm khéo hóa hiện, nuôi dưỡng hết thảy chúng sinh. Như hồ A-na-bà-đạt-đa (hồ nước mát trên núi Tuyết, nơi phát nguồn của bốn sông lớn) mà các loài khẩn-na-la (loài thần ca nhạc) đều được hưởng như nhau.

 Giống như hoa sen, bùn phiền não không thể làm ô nhiễm. Như đống hoa báu, có trăm nghìn pháp môn đủ loại vây quanh. Giống như chuỗi ngọc báu, được hết thảy Thanh văn (người nghe pháp Phật mà tu chứng quả A-la-hán — bậc đã dứt sạch phiền não), Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy chỉ dạy) chiêm ngưỡng. Giống như ao suối đầy nước trong, rửa sạch các cấu bẩn phiền não của chúng sinh. Như sông lớn Tư-đà, cuốn sạch mọi cấu bẩn phiền não và tà kiến của chúng sinh. Như chiếc thuyền trên sông lớn, chở được chúng sinh qua sông phiền não. Như sư tử Chỉ-tát-lợi (một giống sư tử dũng mãnh), hàng phục mọi tà giáo ngoại đạo. Như chày kim cương của Đế Thích (vua trời cõi Đao-lợi; chày kim cương là vũ khí của ngài), hàng phục mọi a-tu-la phiền não. Giống như cây lọng, che chắn mưa phiền não cho chúng sinh. Như Đại Phạm vương (vị vua của cõi trời Phạm thiên), khiến chúng sinh vượt khỏi trôi lăn, giữa đồng hoang sinh tử chỉ ra con đường Niết-bàn (cảnh giới dứt hết khổ đau, phiền não). Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi ở rừng vắng tu Đệ nhất nghĩa thì thành tựu vô lượng công đức như vậy.

 Này thiện nam tử, như vậy Đệ nhất nghĩa đế có những nghĩa gì? Đệ nhất nghĩa đế là nghĩa ngũ căn (năm sức gốc của người tu: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, thiền định, trí tuệ). Đệ nhất nghĩa đế là nghĩa căn tam-muội; nghĩa đại từ đại bi; nghĩa tin sâu nhất thiết trí; nghĩa dùng tứ nhiếp pháp (bốn cách thu phục, cảm hóa người: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ) mà thu nhận hết thảy chúng sinh; nghĩa hộ trì Chánh pháp; nghĩa siêng cầu mọi Phật pháp; nghĩa xa lìa các nạn; nghĩa an trú nơi công đức của Phật; nghĩa vượt qua địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật; nghĩa làm thanh tịnh ba nghiệp (việc làm của thân, lời nói, ý nghĩ); nghĩa dùng các tam-muội trang nghiêm tâm; nghĩa làm sạch ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), khiến chúng sinh bỏ đường tà; nghĩa tín giải nhẫn (sự an nhẫn nhờ tin hiểu); nghĩa làm cho chúng sinh thành thục vô sinh nhẫn; nghĩa lìa bỏ ghét và yêu; nghĩa quyết đoán đối với các pháp; nghĩa phân biệt mọi pháp; nghĩa siêng cầu nhất thiết trí; nghĩa được mọi pháp trợ bồ-đề (các pháp giúp đạt giác ngộ); nghĩa giác ngộ mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nhân quả nối nhau tạo thành vòng luân hồi); nghĩa phân biệt bậc đứng đầu; nghĩa tam bất hộ (ba điều Phật không cần che giấu, vì thân, lời, ý đều thanh tịnh); nghĩa tứ vô úy (bốn sự không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp); nghĩa thập lực (mười trí lực đặc biệt của Phật); nghĩa đại từ đại bi làm cho chúng sinh thành thục; nghĩa dùng phương tiện siêng cầu mười lực của Như Lai và Đệ nhất nghĩa đế; nghĩa thập địa (mười giai vị tu hành của Bồ-tát); nghĩa địa vị lên ngôi (?) (giai vị Bồ-tát sắp thành Phật, như thái tử sắp lên ngôi vua); nghĩa hàng phục ma; nghĩa được nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật biết tường tận mọi pháp trong mọi chi tiết); nghĩa chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp); nghĩa tuôn mưa pháp; nghĩa độ hết thảy chúng sinh; nghĩa xây dựng bát thánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, nỗ lực đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng). Đệ nhất nghĩa đế có vô lượng nghĩa lớn như vậy.

 Này thiện nam tử, Đệ nhất nghĩa đế cuốn sạch các cấu bẩn trói buộc, diệt mọi điều ác, đưa được chúng sinh vượt qua bùn lầy phiền não, làm khô cạn dòng sông ái dục, vượt qua mọi đồng hoang trôi lăn, phá các lưới kiến chấp, soi trừ vô minh, hàng phục các oán địch, dứt bỏ lo buồn, khiến các căn vui thích, đưa vào chánh đạo, giác ngộ các pháp, tăng trưởng căn lành, bỏ địa vị phàm phu ngu tối mà vào hàng hiền thánh, đến được đạo bồ-đề. Này thiện nam tử, Đệ nhất nghĩa đế như vậy làm cho mọi công đức đều viên mãn, thành tựu trí tuệ vô thượng tối thắng, có thể đưa chúng sinh đến bờ bên kia của mọi sinh tử."

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Nguyệt Tạng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, cái gọi là tam-muội, thì tam-muội là thân gì, là phan duyên gì, là tưởng gì, là tướng gì, là tính gì? Đệ nhất nghĩa đế là thân gì, là phan duyên gì, là tưởng gì, là tướng gì, là tính gì?" (Thân: chỗ làm nền tảng; phan duyên: đối tượng mà tâm nương bám; tưởng: hình dung trong tâm; tướng: đặc điểm biểu hiện ra; tính: bản chất.) Phật nói: "Hay thay, hay thay! Này thiện nam tử, ông đã tu tập tam-muội từ lâu, căn lành viên mãn; nay ông vì các chúng sinh mà hỏi Như Lai những nghĩa như vậy. Này thiện nam tử, ông hãy lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ, ta sẽ phân tích giảng giải cho ông." Bồ-tát Ma-ha-tát Nguyệt Tạng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, vâng, con xin nghe lời dạy." Phật nói: "Này thiện nam tử, tam-muội của Thanh văn thừa (con đường tu của hàng Thanh văn) gọi là tam-muội bất thiện (?): lấy tam giới làm thân, lấy điên đảo làm phan duyên, lấy bất tịnh làm tưởng (quán thân và vật đều nhơ nhớp), lấy chán lìa làm tướng, lấy không ưa vui làm tính.

 Tam-muội địa giới (tam-muội quán yếu tố đất): lấy không chia lìa làm thân, lấy nắm giữ làm phan duyên, lấy nặng nề làm tưởng, lấy cứng chắc làm tướng, lấy vỡ nát làm tính.

 Tam-muội thủy giới (tam-muội quán yếu tố nước): lấy không chia lìa làm thân, lấy đầy tràn làm phan duyên, lấy thấm ướt làm tưởng, lấy loãng mềm làm tướng, lấy khô cạn làm tính.

 Tam-muội hỏa giới (tam-muội quán yếu tố lửa): lấy không chia lìa làm thân, lấy làm chín làm phan duyên, lấy nóng làm tưởng, lấy thiêu đốt làm tướng, lấy tắt hết làm tính.

 Tam-muội phong giới (tam-muội quán yếu tố gió): lấy không chia lìa làm thân, lấy thổi bốc lên làm phan duyên, lấy không ngăn ngại làm tưởng, lấy nhanh gấp làm tướng, lấy nhẹ bay lên làm tính.

 Tam-muội phân biệt ấm (tam-muội phân tích năm uẩn tạo nên con người): lấy khát ái làm thân, lấy duyên khởi (mọi sự do nhân duyên mà sinh ra) làm phan duyên, lấy buông bỏ làm tưởng, lấy khổ làm tướng, lấy vô ngã (không có cái ta thật sự) làm tính.

 Không tam-muội (tam-muội quán mọi sự đều không có tự tính): lấy pháp thông suốt nhạy bén làm thân, lấy các pháp làm phan duyên, lấy không có vật gì làm tưởng, lấy mở bày soi thấy làm tướng, lấy rốt ráo là không làm tính.

 Vô tướng tam-muội (tam-muội không bám vào bất cứ hình tướng nào): lấy việc bỏ ba kết (ba thứ trói buộc: chấp thân là ta, chấp vào giới cấm sai lầm, và nghi ngờ chân lý) làm thân, lấy Niết-bàn làm phan duyên, lấy không làm tưởng, lấy lắng dứt làm tướng, lấy việc làm đã xong xuôi trọn vẹn làm tính.

 Cũng vậy, tam-muội vô nguyện (không còn mong cầu gì) của tâm và tâm pháp (tâm cùng các tác dụng của tâm): lấy năm thức làm thân, lấy nhân duyên làm phan duyên, lấy thường tu hành làm tưởng, lấy nhanh chóng làm tướng, lấy không chỗ nương tựa làm tính. Những điều ấy là tam-muội của Thanh văn thừa.

 Tu tam-muội duyên khởi này gọi là tam-muội của Duyên giác thừa (con đường của người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên).

 (Nay nói về) an trú nơi Đại thừa (con đường lớn của Bồ-tát, cứu độ mọi người). Này thiện nam tử, từ tam-muội (tam-muội tâm thương yêu, muốn ban vui cho mọi loài): lấy nhớ nghĩ làm thân, lấy chúng sinh làm phan duyên, lấy không ngăn ngại làm tưởng, lấy không sân hận làm tướng, lấy không vẩn đục làm tính.

 Bi tam-muội (tam-muội tâm xót thương, muốn cứu khổ cho mọi loài): lấy nhớ nghĩ làm thân, lấy chúng sinh làm phan duyên, lấy không làm hại làm tưởng, lấy cứu giúp làm tướng, lấy xót thương làm tính.

 Hỷ tam-muội (tam-muội tâm vui mừng với niềm vui của người khác): lấy nhớ nghĩ làm thân, lấy chúng sinh làm phan duyên, lấy ưa thích làm tưởng, lấy yêu vui làm tướng, lấy luôn vui mừng làm tính.

 Xả tam-muội (tam-muội tâm buông xả, bình đẳng với mọi loài): lấy nhớ nghĩ làm thân, lấy chúng sinh làm phan duyên, lấy không giận không mừng làm tưởng, lấy luôn buông xả làm tướng, lấy không cần dụng công làm tính.

 Niệm Phật tam-muội (tam-muội nhớ nghĩ, quán tưởng đức Phật): lấy pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) làm thân, lấy hình tượng làm phan duyên, lấy cảnh sắc làm tưởng, lấy yêu kính làm tướng, lấy vui mừng làm tính.

 Tam-muội niệm A-na-ba-na (tam-muội theo dõi hơi thở ra vào): lấy thân làm thân, lấy niệm (sự ghi nhận tỉnh giác) làm phan duyên, lấy không dừng trụ làm tưởng, lấy lạnh nóng làm tướng, lấy sinh diệt làm tính.

 Này thiện nam tử, như vậy Đệ nhất nghĩa đế, bốn thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), diệt (định diệt tận, dừng hẳn mọi cảm thọ và tri giác), không tam-muội, tam-ma-bạt-đề (trạng thái nhập định, tâm bình đẳng an trụ) đều nương vào niệm A-na-ba-na. Thế nào là niệm A-na-ba-na? A-na nghĩa là hơi thở vào, Ba-na nghĩa là hơi thở ra, niệm là một tâm pháp (tác dụng của tâm).

 Này thiện nam tử, hơi thở vào hơi thở ra ấy nên tu tập. Tu rồi thì thân được nhẹ nhàng an ổn, tâm cũng được nhẹ nhàng an ổn. Nên tu thế nào? Một là đếm, hai là theo, ba là dừng trụ, bốn là quán tướng, năm là chuyển về, sáu là sạch trong vui vẻ. Đếm có hai cách làm: một là nương vào đó mà trừ giác quán (sự tìm xét thô và tế của tâm); hai là nắm lấy tướng hơi thở ra vào. Theo cũng có hai cách làm: một là nương vào hơi thở ra mà trừ giác quán; hai là nắm lấy tướng hơi thở vào. Dừng trụ cũng có hai cách làm: một là thấy hơi thở ra vào dần dần giảm đến hết; hai là an trú trong tam-muội. Quán tướng cũng có hai cách làm: một là thấy hơi thở ra vào dần dần giảm đến hết; hai là quán xét tâm và các tâm pháp, mỗi thứ khác nhau, dừng trụ ở từng chỗ. Chuyển về cũng có hai cách làm: một là dừng ba loại cảm thọ; hai là dừng ba loại hành (tạo tác của thân, lời nói, ý).

 Nhờ đó mà được không tam-muội thanh tịnh. Thế nào là không tam-muội? Thấy các pháp không có sinh mạng, quán các pháp không có chủ thể, ở nơi đó mà an trú trong bảy loại không. Bảy loại ấy là gì? Đó là: ấm không (năm uẩn là không), giới không (mười tám giới là không), nhập không (mười hai nhập — sáu giác quan và sáu đối tượng — là không), đế không (các chân lý là không), nhân duyên không, pháp không, tính không. Đó gọi là không tam-muội. An trú trong không tam-muội ấy thì sự dừng dứt nhân duyên tăng dần; sự dừng dứt nhân duyên tăng dần thì sự việc lắng dứt; vì sự việc lắng dứt nên đạo cũng lắng dứt (?).

 Này thiện nam tử, đây là tam-muội Đệ nhất nghĩa đế, đạt được nơi thiền thứ tư của Bồ-tát Ma-ha-tát, không thể nắm bắt, không thể dùng lời nói diễn tả, không phải là cảnh giới của Thanh văn, Bích-chi Phật. Bồ-tát Ma-ha-tát được chỗ thiền định này thì rốt cuộc không rơi vào địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật, làm tròn được sáu ba-la-mật, trong bảy ngày đêm làm cho thành thục vô lượng ức na-do-tha (một đơn vị số cực lớn) trăm nghìn chúng sinh, gồm chư thiên, rồng, dạ-xoa cho đến ca-tra phú-đơn-na, huống gì nhiều ngày đêm.

 Tùy theo cõi nước, thành ấp nào có Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong thiền Đệ nhất nghĩa như vậy, thì cõi nước ấy có mười hai thứ công đức lợi ích. Những gì là mười hai? Một là ở thế giới ấy, vua không giận dữ làm khổ, bà-la-môn không giận dữ làm khổ, sa-môn không giận dữ làm khổ, tỳ-xá không giận dữ làm khổ, thủ-đà không giận dữ làm khổ; đàn ông, đàn bà, bé trai, bé gái cùng các loài súc vật, chim muông đều không giận dữ làm khổ. Hai là ở cõi nước ấy, giặc thù phương khác không đến xâm lấn, binh đao không nổi lên. Ba là ở cõi nước ấy không có giặc cướp, không có lừa đảo, không có gian dối. Bốn là ở cõi nước ấy người ác không vào, không có các bệnh dịch, chỉ trừ bệnh do bốn đại trong thân không điều hòa; rốt cuộc không ai chết oan, trừ khi quả báo của chính mình đã hết. Năm là ở cõi nước ấy cũng không có gió mưa nóng lạnh trái mùa.

 Sáu là ở cõi nước ấy, hết thảy chúng sinh không có kẻ giận dữ độc ác, nóng nảy thô bạo, chấp giữ cái thấy điên đảo, bị si mê che lấp; (cũng không có) chư thiên, rồng, dạ-xoa, la-sát, a-tu-la, cưu-bàn-trà, ngạ quỷ, tỳ-xá-già, phú-đơn-na, ca-tra phú-đơn-na, sư tử, voi trắng, cọp, báo, chó rừng, sói, rắn độc, rắn hổ, bọ cạp (hung dữ). Bảy là ở cõi nước ấy cũng không có muỗi, mòng, ruồi độc, chấy, rận, chuột đồng (?), cáo rừng, cú mèo, thỏ, cú vọ, cùng chim ưng, chim cắt và các loài sâu bọ khác gây hại, ăn lúa mạ. Tám là ở cõi nước ấy, hoa quả và thức ăn ngon đều ngọt giòn, không có những thứ đắng, cay, chát, nhạt nhẽo; cũng không có đói kém, quả và cây thuốc dồi dào. Chín là ở cõi nước ấy, mặt đất bằng phẳng, không có đồng hoang, cao thấp hiểm trở; đất không mặn chua, cũng không có hố sâu khe suối; hoa quả rừng cây luôn xanh tươi, sum suê rậm rạp. Vì thế chúng sinh không thiếu cơm áo, những thứ cần dùng thường được dồi dào, an vui.

 Mười là ở cõi nước ấy, người ta không có oán thù, tranh đấu, chê bai, cũng không có kiện tụng; ai cũng sinh lòng thương, lòng làm lợi ích, lòng đồng thuận, lòng vui mừng, lòng bố thí, lòng giữ giới, lòng nhẫn nhục, lòng tinh tấn, lòng thiền định, lòng trí tuệ, lòng cầu pháp, lòng không chống trái, lòng siêng cầu tam thừa, lòng cầu giải thoát, lòng biết đủ; chỉ trừ những lòng oán thù do các nghiệp bất thiện trong quá khứ. Mười một là ở cõi nước ấy sẽ có chư Phật ở đời; nếu không có Phật thì có Duyên giác ở; nếu không có Duyên giác thì có Thanh văn ở; nếu không có Thanh văn thì có tiên nhân ngũ thông (người tu tiên có năm phép thần thông: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại tự tại) ở. Ở cõi nước ấy luôn có những bậc đáng được cúng dường như vậy.

 Mười hai là ở cõi nước ấy không có tiếng xấu, tiếng khó nghe, tức là: tiếng trách phạt, tiếng tranh kiện, tiếng giam cầm trói buộc, tiếng giết hại, tiếng mặc áo giáp, tiếng săn bắt, tiếng trộm cắp, tiếng chửi mắng, tiếng hẹn hò ép buộc (?), tiếng mất mùa, tiếng đói kém, tiếng thiếu áo mặc, tiếng lấn lướt ức hiếp, tiếng bệnh tật, tiếng tà dâm, tiếng nói dối, tiếng nói hai lưỡi, tiếng nói thô ác, tiếng nói thêu dệt, tiếng tham, tiếng sân, tiếng quy y theo thiên thần ác. Ở cõi nước ấy luôn không có những tiếng xấu tà vạy như thế, mà luôn tràn đầy những tiếng tốt như: tiếng Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), tiếng ba luật nghi (ba loại giới luật giữ gìn thân tâm), tiếng bốn phạm trú (bốn tâm cao thượng: từ, bi, hỷ, xả), tiếng bốn nhiếp pháp, tiếng sáu ba-la-mật, tiếng vô sinh pháp nhẫn, tiếng lên ngôi, tiếng không còn tái sinh đời sau, tiếng hàng phục ma, tiếng chuyển pháp luân, tiếng tuôn mưa pháp. Ở cõi nước ấy những tiếng này luôn tràn đầy.

 Bồ-tát Ma-ha-tát tu thiền Đệ nhất nghĩa, tùy ở nơi nào thì chúng sinh trong cõi nước ấy đều hướng về Bồ-đề vô thượng, tiếng vang khắp thế gian trong tam giới. Nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát muốn mau làm tròn sáu ba-la-mật, và muốn làm cho vô lượng vô số vạn ức chúng sinh thành thục, mau thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì nên đến rừng vắng, an trú hòa hợp với bốn thánh chủng. Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy nhờ Đệ nhất nghĩa đế mà được trí của địa thứ tám (Bất động địa — giai vị thứ tám trong mười giai vị Bồ-tát, tâm không còn lay động)." Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên nói kệ (thơ tụng):

 Nguyệt Tạng hỏi bậc Thầy của trời người: "Mong Ngài nói cho con lời dạy cao về mặt trăng,

 Thế nào Bồ-tát ở a-lan-nhã, thế nào tu tập Đệ nhất nghĩa,

 Thế nào ở đó được như trăng, cùng trí vô ngại hợp với nghĩa,

 Làm thành thục vô số ức chúng sinh, cũng mau làm tròn sáu độ (sáu ba-la-mật),

 Dứt trừ phiền não cùng các hành?" Phật nói về sự tu tập Đệ nhất nghĩa:

 Thấy tam giới khổ, lửa phiền não, già, bệnh, lo, buồn, chết rực cháy,

 Đối với chúng sinh sinh lòng thương, mau bỏ nhân duyên do ái thủ trói buộc,

 Vui với thánh chủng, ở a-lan-nhã, luôn hòa hợp cùng Đệ nhất nghĩa.

 Người tu thiền buông bỏ sáu căn (sáu giác quan), cũng bỏ ái thủ, ấm, giới, nhập,

 Lòng ái với cảnh giới tam giới trừ sạch, xa lìa ba đời cùng đoạn và thường,

 Đối với thiền, sự thêm bớt đều không nghĩ đến; người ấy lìa được bụi đen trắng,

 Cũng lìa mọi phân biệt sáng tối, cũng luôn tu tập Đệ nhất nghĩa.

 Lìa bỏ ấm, giới, trụ nơi bồ-đề, đối với thế gian được như trăng,

 Chúng sinh trong cõi nước hết sợ hãi, như trăng tròn chiếu soi thế gian.

 Như vậy chúng sinh được an vui, như trăng tính mát, ánh sáng rực,

 Trong các cõi nước tiếng xấu dứt; công đức như vậy cũng như trăng.

 Nếu người tu tập Đệ nhất nghĩa, âm thanh vi diệu đầy thế gian,

 Mất mùa, bệnh tật, tranh đấu đều dứt, khiến các chúng sinh hướng bồ-đề.

 Tín thuận nhẫn thành nhờ Đệ nhất nghĩa, ngộ vô sinh nhẫn cũng như thế,

 Cũng nhờ đây thành trí vô ngại, cũng mau làm tròn được sáu độ,

 Cũng nhờ pháp này làm thành thục chúng sinh, cũng nhờ pháp này mau thành Phật.

 Chỗ bất thiện của Thanh văn, điên đảo cũng nên lìa bỏ.

 Địa giới không chia lìa, cứng nặng, tính vỡ nát;

 Thủy giới không chia lìa, loãng ướt, thể khô cạn;

 Hỏa giới đốt nấu chín, tưởng nóng, tính tắt hết.

 Các ấm là tính ái, nhờ nhân duyên được dứt.

 Không có bảy loại, khiến pháp và vật được mở bày.

 Vô tướng trừ khát ái, dứt các kết trói buộc.

 Bỏ nhân duyên tập khởi (nguyên nhân gom tụ khổ đau), đều nhờ sức vô nguyện.

 Tu tập duyên khởi, chỉ là Duyên giác thừa.

 Chúng sinh Đại thừa tu hành các phạm trú (từ, bi, hỷ, xả).

 Tam-muội niệm an-ban (theo dõi hơi thở ra vào) mở bày nơi thân tâm,

 Tâm trụ được nơi không việc, dứt ba loại chấp thủ.

 Không thể nắm bắt, không thể nói, ấy gọi là Đệ nhất nghĩa,

 Chẳng phải địa vị hai thừa kia (Thanh văn, Duyên giác), an trú nơi thật tế này.

 Nếu dùng tam-muội này làm thành thục vô số chúng,

 Danh tiếng đầy khắp trong ấy, người ấy mau thành Phật.

 Vì thế nếu muốn làm tròn bố thí cùng các ba-la-mật,

 Và muốn thành Phật đạo, thì luôn ưa a-lan-nhã.

 Nếu luôn ưa a-lan-nhã, tu các hạnh đức thánh,

 Mau bỏ các duyên chướng ngại, được thành bồ-đề của Phật.

 Khi Thế Tôn nói Đệ nhất nghĩa này, trong chúng hội có năm trăm bảy mươi Bồ-tát Ma-ha-tát từng tu pháp này trong quá khứ, tất cả đều được vô sinh pháp nhẫn. Lại có sáu mươi trăm nghìn tần-bà-la Bồ-tát Ma-ha-tát từng tu pháp này, tất cả đều được trí tự nhiên trong hạnh mười địa. Lại có sáu mươi trăm nghìn na-do-tha tần-bà-la chúng sinh từng tu bốn phạm trú và bốn vô ngại trong quá khứ, tất cả đều được tam-muội Nguyệt Tạng, tự nhiên thành thục, được trí của địa thứ tám. Lại có tám vạn bốn nghìn tỳ-kheo dứt sạch các lậu (phiền não rò rỉ), tâm được giải thoát. Chúng sinh nhiều như số cát sông Hằng chưa phát tâm bồ-đề vô thượng đều được không thoái lui đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Kinh Đại Tập, quyển thứ bốn mươi tám.

 Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập, quyển thứ bốn mươi chín.

 Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Na-liên-đề-da-xá dịch vào đời Cao Tề (triều Bắc Tề do họ Cao lập ra).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video