Phẩm thứ ba: Lục độ (sáu hạnh ba-la-mật, tức sáu phép tu đưa người từ bờ khổ sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ)
Vua Rồng Biển bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát (người phát nguyện tu hạnh lớn, cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) trừ bỏ mọi tối tăm?" Phật bảo Vua Rồng: "Trí tuệ của Bồ-tát khác thường: tay cầm đèn trí tuệ, trí tuệ sáng rõ, trí tuệ thù thắng nhất. Cầm gươm trí tuệ mà làm việc gì cũng đều lấy trí tuệ dựng lập trí tuệ. Lại dùng bố thí, trì giới (giữ giới), nhẫn nhục, tinh tấn (siêng năng không lười), thiền tư (thiền định: tâm chuyên nhất lặng yên), trí tuệ để dựng lập trí tuệ. Tu hành giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, quán xét khắp các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), dựng lập trí tuệ để mở đường giáo hóa chúng sinh.
"Thế nào là Bồ-tát dựng lập trí tuệ mà làm việc bố thí? Bố thí với lòng bình đẳng. Bố thí đã bình đẳng thì "ta" cũng bình đẳng; "ta" đã bình đẳng thì người cũng bình đẳng; người đã bình đẳng thì các pháp đều bình đẳng; các pháp đã bình đẳng thì được bình đẳng với chư Phật. Tuy có bố thí mà không rời sự bình đẳng ấy. Người đã bố thí thì không chạy theo trần lao (phiền não như bụi bặm làm nhọc nhằn tâm trí); khi bố thí thì buông bỏ mọi bụi trần, cũng lại như thế. Buông bỏ mọi sự sinh khởi tức là bố thí tất cả. Lìa mọi cái thấy chấp trụ, vứt bỏ mọi thứ sở hữu. Đó là Bồ-tát dựng lập trí tuệ mà bố thí cho người.
"Thế nào là Bồ-tát dựng lập trí tuệ mà vâng giữ giới cấm? Thấy thân và ý đều lặng yên, đó là giữ gìn giới cấm. Không nương tựa vào thân, miệng, ý; không nương tựa vào đời này, đời sau; cũng không có trong, ngoài; không nương tựa vào ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hiểu biết phân biệt), cái (những thứ che lấp tâm như tham dục, giận dữ, mê mờ, xao động, nghi ngờ), tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) và các nhập (sáu giác quan cùng sáu đối tượng của chúng); không nương tựa vào giác ý (các yếu tố giúp giác ngộ); không nương tựa vào diệt độ (Niết-bàn: giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử); đối với mọi pháp đều không nương tựa — thế là giữ giới. Không đem giới ra đùa cợt, cũng không buông lung. Đó là Bồ-tát dựng lập giới bằng trí tuệ.
"Người ấy thực hành nhẫn nhục mà không thấy có "ta", không thấy có người, cũng không thấy có ta và người; không trụ vào chỗ của "ta", không trụ vào cái "ta" và cái "của ta". Người thanh tịnh, ta thanh tịnh; người thanh tịnh thì cái thấy thanh tịnh; mọi pháp thanh tịnh — đó là thực hành nhẫn. Người ấy tuy thực hành nhẫn mà đối với pháp không tạo tác gì, đối với pháp không sinh không diệt. Người ấy tuy thực hành nhẫn mà đối với các pháp không có lặng hay không lặng. Người ấy tuy thực hành nhẫn mà thấy con người rỗng lặng, không có "ta", cũng không sợ hãi. Người ấy tuy thực hành nhẫn mà cũng không thấy có thân, miệng, ý. Người ấy dù bị hủy hoại thân thể, chặt từng đốt, xẻ từng khúc, mà tự quán thân mình như cỏ cây, tường vách — thế là nhẫn nhục. Người ấy nghe lời ác, lời mắng chửi, lời ngạo mạn, lời không thể chấp nhận, mà biết lời nói vốn thanh tịnh, không có chỗ ở, hiểu rõ bản chất của lời nói — thế là nhẫn nhục. Người ấy dù tâm có rối loạn mà tâm không kết buộc vào đâu; tâm vốn không thật có, mỗi niệm đều không thật, trong chốc lát đã diệt hết; quán xét như vậy là nhẫn nhục. Đó là Bồ-tát dựng lập nhẫn bằng trí tuệ.
"Người ấy tu tinh tấn, làm tăng trưởng các pháp lành. Quán pháp giới (toàn thể mọi pháp xét theo bản chất chân thật của chúng) không tăng không giảm, giữ gìn pháp giới một cách bình đẳng. Xét mọi pháp mà không thấy có pháp nào. Những gì được dựng thành, những gì nương vào thế gian, đều do điên đảo (thấy sai ngược với sự thật) không thật mà sinh ra. Người ấy dùng ánh sáng trí tuệ thanh tịnh quán mọi pháp, không chạy theo các pháp, cũng không bỏ các pháp, không thấy chỗ tích tụ của các pháp, không thấy đến đi — từ đâu đến, đi về đâu — mà hiểu rõ các pháp. Theo pháp như thế, phân biệt khổ đế (chân lý về khổ) là việc điên đảo, vì người mà thuyết pháp, tu hành tinh tấn.
"Các chúng sinh ấy không thật, không có thực thể. Nếu con người không thể nắm bắt được thì mọi pháp cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Người không lìa pháp, pháp không lìa người. Như người là tự nhiên (đúng như bản tính vốn có), thì "ta" là tự nhiên; "ta" tự nhiên thì các pháp tự nhiên; các pháp tự nhiên thì Phật pháp tự nhiên. Ai cầu Phật pháp như thế — như cái tự nhiên ấy — hiểu được tự nhiên rồi thì liền đạt được Phật pháp. Người đang cầu, người đã cầu, người sắp cầu, những người ấy cầu như vậy rồi thì sự cầu không có chỗ nắm được. Đó là Bồ-tát dựng lập trí tuệ mà làm hạnh tinh tấn.
"Người ấy ở trong thiền định, chánh thọ (nhập định đúng đắn, tâm yên lặng nhận rõ cảnh) mà không phá hỏng sự bình đẳng, cũng không thành tựu gì. Người ấy ở trong thiền định, chánh thọ mà đối với các pháp không suy nghĩ, cũng không buông bỏ, cũng không gom hợp. Đối với mọi cảnh giới, tu thiền không vướng mắc; dựng lập các pháp thiền; đối với sự bình đẳng của các pháp cũng không lẫn lộn. Không phải thân, không phải tâm; suy xét chí tính của thiền định mà không có gì phải làm; không lấy thiền làm việc làm. Bình đẳng với bản vô (cái vốn không, tức thực tướng chân thật của mọi vật) mà chánh thọ; nơi pháp vốn thanh tịnh mà đạt bình đẳng; bình đẳng với mọi người thì đạt bình đẳng. Các pháp vốn thanh tịnh, bình đẳng, không có hình sắc. Không dùng tam-muội (trạng thái tâm định, tập trung vào một chỗ) mà việc làm vẫn thích hợp. Tâm không trụ ở trong, cũng không khởi lên rong ruổi ra ngoài; thức không chỗ trụ. Cứu độ tất cả những ai rơi vào điên đảo. Vượt hơn năm thông của ngoại đạo (năm năng lực siêu phàm mà người tu đạo khác cũng có thể đạt) và thiền định chánh thọ của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy rồi tu để tự giải thoát riêng mình), Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà ngộ đạo, cũng chỉ lo giải thoát riêng mình). Người ấy nhờ thiền định mà trí tuệ vượt lên, trừ bỏ cái thấy trần lao. Người ấy nhờ thiền định mà chí nguyện hướng về đạo, mở đường giáo hóa chúng sinh. Đó tức là Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) luôn ở trong một thiền định cho đến khi diệt độ. Đó là Bồ-tát dựng lập định bằng trí tuệ.
"Người ấy quán các pháp, dùng tuệ nhãn (con mắt trí tuệ, thấy rõ bản chất các pháp) mà xét, chứ không phải mắt thịt, cũng không phải thiên nhãn (mắt như mắt trời, thấy xa không ngăn ngại). Quán các pháp rồi, thấy các pháp lặng yên, thấy các pháp im lặng; các pháp lặng lẽ, không đi không ở; các pháp điềm tĩnh, không thành tựu gì. Quán khắp các pháp đều đã như vậy. Quán như thế là pháp quán (sự quán xét đúng theo pháp). Pháp quán như thế thì không thấy chỗ quy về của các pháp. Ai thấy pháp mà không quán, thì không do thấy pháp mà thành quán được. Không cầu, không hiểu, không biết, không thấy — đó là thấy pháp. Không ta, không người, không thọ, không mạng — đó là thấy pháp. Nếu Bồ-tát quán pháp như thế, thấy con người điên đảo thì làm lợi ích cho chúng sinh mà khởi lòng đại bi. Pháp thanh tịnh như thế mà mọi người lại nương bám vướng mắc; vì thế Bồ-tát phát chí lớn rộng, muốn cứu độ muôn loài. Mà muôn loài ấy vốn thường không có loài nào thật có. Đó là Bồ-tát dựng lập pháp bằng trí tuệ."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video