Kinh Bồ-tát Anh Lạc (anh lạc: chuỗi ngọc trang sức, ví cho công đức trang nghiêm của Bồ-tát), phẩm Nhân duyên thứ mười
Phật bảo tộc tánh tử (người con nhà dòng dõi tốt — cách Phật gọi người tu): "Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân thọ trì, đọc tụng định nhãn thức, định nhĩ thức (thần thông thấy xa, nghe xa phát ra từ thiền định), liền được mười công đức. Những gì là mười? Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người tu cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) dùng tâm không gì sánh bằng mà được hình ảnh hư không, không dùng lời nói mà giáo hóa chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật. Thiện nam tử, thiện nữ nhân tự biết gốc ngọn của vô số hình hài và thức, biết chúng vắng lặng trống không, đều không có gì, khởi vô sinh pháp nhẫn (sự an nhẫn chứng biết các pháp vốn không sinh không diệt). Lại nữa, tộc tánh tử, nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát sắp ngồi đạo tràng (nơi ngồi thành đạo), liền đầy đủ pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng) thanh tịnh, chỉ là một tướng không hình của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến). Có Bồ-tát được một pháp ấn (dấu ấn xác chứng chân lý), diễn nói vô lượng giáo pháp của Như Lai, không phải nhận từ thầy mà tự nhiên giác ngộ. Lại nữa, tộc tánh tử, thực hành một gốc pháp rộng lớn không đáy, dùng pháp vô tướng (không có hình tướng) mà sinh ra gốc các pháp."
"Vì sao vô tướng lại sinh ra hữu tướng?" Phật nói: "Như bên ngoài có sắc (hình sắc vật chất), có xanh, trắng, đỏ, đen, vàng." Bồ-tát Giải Thích nói: "Như Lai nói thần thức ở trong hư không, không phải quá khứ, vị lai, hiện tại, cũng không có tên gọi ngũ ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: hình sắc, cảm thọ, tưởng, hành, thức); sao lại nói xanh, vàng, đỏ, trắng, đen?" "Pháp nhân duyên này không thể nghĩ bàn. Do chúng sinh tự khởi tưởng duyên theo cảnh; có hành thì có thức; do thức sinh si mê thì thành thân người."
Bồ-tát Giải Thích bạch Phật: "Như Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức đức Phật) nói, hư không không hình, do sắc của tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất) là đất, nước, lửa, gió mà có sắc. Nay con hỏi Như Lai, thế nào gọi là đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, trắng, đen? Như Thế Tôn nói, như xanh, vàng, trắng, đen, thức không ở trong cái không; sao không nói trong xanh vàng đỏ trắng thì xanh vàng đỏ trắng đều không phải không?" Đáp: "Không phải vậy. Vì sao? Mỗi thứ tự nó là không. Tánh không chẳng biết có tánh có; tánh có chẳng biết có tánh không.
Giống như Bồ-tát Ma-ha-tát trong khoảng một niệm biết vô lượng cõi nước, thế giới của chư Phật nhiều như cát sông Hằng (nhiều vô kể, như số hạt cát sông Hằng ở Ấn Độ), kiếp thành, kiếp hoại (kiếp: khoảng thời gian cực dài; kiếp thành là thời thế giới hình thành, kiếp hoại là thời thế giới tan rã) đều biết từng cái, biết rõ trong đó mà không có tướng nào khác. Nhân duyên của các pháp tự sinh tự diệt; cái ta vốn nhân nơi không mà sinh, sinh mãi không diệt (?). Lại quán vô lượng a-tăng-kỳ (con số nhiều không đếm được) cõi nước, quán thấy các Bồ-tát nhận lấy trí tuệ mà trang nghiêm cõi nước, làm thanh tịnh giống loài chúng sinh, nhân cõi Phật ấy mà truyền bá đạo giáo; đối với a-tăng-kỳ chư Phật Như Lai, đều biết nơi các Ngài ra đời, phân biệt từng vị mà cũng không có tưởng về ta.
Lại ở nơi chư Phật Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác (bậc chân thật tột cùng, giác ngộ đúng đắn và trọn vẹn), nghe pháp yếu sâu xa, vâng giữ tiếp nhận, không bỏ gốc của các pháp. Lúc ấy Bồ-tát cũng không tự thấy có ta hay không ta; tu hạnh Bồ-tát mà không thấy có hạnh. Đó gọi là nhân cái có mà khởi nơi vô tướng, trong đó không tự diệt tướng. Thân tuy sinh, quán xét cũng không tự thấy, không có gì để biết; đã không có gì để biết thì cũng không khởi ý nghĩ về tưởng ta. Tự so xét xong liền phân biệt được tất cả các pháp: vô minh (sự mê muội, không thấy chân lý) làm duyên cho hành (sự tạo tác nghiệp), hành làm duyên cho thức, thức làm duyên cho danh sắc (tâm và thân), danh sắc làm duyên cho cánh lạc (sự xúc chạm giữa giác quan và đối tượng), cho đến sinh, già, chết cũng như vậy.
Bấy giờ Bồ-tát có đủ hạnh lại nghĩ thế này: tất cả các pháp do nhân duyên mà sinh, do nhân duyên mà diệt. Từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Phật, quán rõ từng tướng của các pháp: duyên sinh thì sinh, duyên diệt thì diệt. Vô minh diệt thì hành diệt, hành diệt thì thức diệt, thức diệt thì danh sắc diệt, danh sắc diệt thì cánh lạc diệt, cánh lạc diệt thì ái (sự ham muốn, yêu thích) diệt, ái diệt thì thọ (sự nắm giữ (?)) diệt, thọ diệt thì hữu (sự hiện hữu, nghiệp dẫn tới đời sau) diệt, hữu diệt thì sinh diệt, sinh diệt thì già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não diệt. Nói tóm lại, ngũ thịnh ấm (năm nhóm thân tâm hừng hực gây khổ) là gốc của các hạnh, không chỗ nương, không thể nương; nhưng biết chỗ chúng khởi lên từ đâu mà đến, ở đó tự xét, quán các pháp giới, trí tuệ về pháp thanh tịnh, không bỏ biện tài.
Bồ-tát Ma-ha-tát suy nghĩ phân biệt mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối nhau làm nhân làm quả, tạo thành vòng sinh tử). Thế nào là vô minh duyên hành? Thiện nam tử, thiện nữ nhân do gốc vô minh mà tạo hạnh thiện ác, sinh ra hết mười hai gốc bất thiện, dần dần thành hình năm ấm hừng hực. Đó gọi là vô minh duyên hành."
Bấy giờ tỳ-kheo (người xuất gia thọ giới, tu sĩ Phật giáo) Quá Hạnh liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, gối phải chấm đất, chắp tay bạch Phật: "Theo chỗ con học, pháp mười hai nhân duyên rất sâu xa, nay con xin nói: vô minh duyên hành thì sinh ra mười hai; hành duyên thức thì sinh ra mười hai; thức duyên danh sắc thì sinh ra mười hai; danh sắc duyên cánh lạc thì sinh ra mười hai; cánh lạc duyên lục nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) thì sinh ra mười hai; lục nhập duyên ái thì sinh ra mười hai; ái duyên thọ thì sinh ra mười hai; thọ duyên hữu thì sinh ra mười hai; hữu duyên sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não, lại sinh ra mười hai. Như chỗ con hiểu về mười hai nhân duyên: si diệt thì hành diệt, hành diệt thì thức diệt, thức diệt thì danh sắc diệt, danh sắc diệt thì cánh lạc diệt, cánh lạc diệt thì lục nhập diệt, lục nhập diệt thì ái diệt, ái diệt thì thọ diệt, thọ diệt thì hữu diệt, hữu diệt thì sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não diệt."
Phật nói: "Tỳ-kheo, [như vậy] không làm hỏng tướng của pháp. Giống như nhà ảo thuật đứng trên mặt đất này bày phép ảo thuật; nhưng phép ảo ấy không làm tổn hại đất này, đất cũng không làm tổn hại phép ảo. Nhà ảo thuật làm phép biến hóa này không kể ngày đêm, ai thấy phép ảo này đều tin hiểu. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, dùng sức thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại) mà phân biệt mười hai nhân duyên: nơi cảnh giới không có Phật thì hiện ra cõi nước ấy; vốn không có đời, nay hiện ra có đời; lại dùng cõi Phật có Phật mà hiện ra cõi không có Phật; dùng cõi không có sắc mà hiện ra có hình sắc; không lấy một mà phá hai, không lấy hai mà phá một. Vì sao? Như phép ảo kia có thể khiến tất cả thế giới đều như trò ảo thuật; giống như tất cả thế giới tùy theo ý người ưa thích mà đều thành phép ảo.
Phép ảo có nhiều thứ, không phải chỉ một pháp. Có phép ảo gọi là Vô lượng chư pháp môn (vô lượng cửa ngõ của các pháp); Bồ-tát được phép ảo này thì hiện được tất cả các pháp đều như phép ảo. Đã được phép ảo thì được trí ảo mà không quên mất; đã được trí ảo thì được hạnh ảo, dứt hết được các khổ. Bồ-tát Ma-ha-tát đã được trí ảo, thực hành hạnh ảo, liền ở trong đó dùng trí ảo phân biệt hết các hạnh, suy nghĩ từng điều mà không mất bản tế (cái gốc chân thật tận cùng của các pháp). Như phép ảo kia không nương nơi đất bên trong mà hiện ra pháp bên ngoài, cũng không nương bên ngoài, mà khiến chúng sinh thấy có pháp bên trong.
Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, không dùng tánh không mà phân biệt trong ngoài, nói rằng 'ta sẽ vượt qua tất cả thế giới'; cũng không cho rằng thế giới ở trong pháp không bên trong hay bên ngoài. Vì sao? Tánh hư không vốn như vậy, không phá pháp giới; pháp giới không phá tánh không. Bồ-tát Ma-ha-tát ở trong đó được tánh hư không, dùng nhiều cách quán tất cả pháp giới, mà cũng không quán pháp giới, cũng không phá pháp giới. Không những không thấy thế giới này có bao nhiêu hình, cũng không thấy quả báo của hạnh thiện, hạnh ác của chúng sinh; phân biệt từng điều, tìm xét tận cùng việc ấy: tánh không tự nó như vậy, không ai khiến được như vậy. Quán rồi lại quán, phân biệt tam hữu (ba cõi tồn tại: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc), trong đó so xét mười hai nhân duyên.
Do si mê mà khởi nhãn thức, có ba việc của hành. Thế nào là ba? Như tộc tánh tử mắt thấy sắc bên ngoài, thiện hay bất thiện đều không phân biệt; đó là do thức gốc bị vô minh và hành làm nhiễm. Hoặc lại thiện nam tử, thiện nữ nhân khởi ba pháp bất thiện của thân, miệng, ý; ý dần tự tỉnh: 'Than ôi, những gì ta tạo trước kia, do gốc vô minh nên nay mới dẫn đến mười hai nhân duyên'; biết là từ vô minh mà không tự sửa được. Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân do si mê mà dẫn đến hành, căn nguyên các tội do tội mà sinh: 'Nay ta nên nhớ nghĩ định ý vắng lặng, quán mười hai nhân duyên này là do si mê chăng? Hay từ hành chăng?' Lại tự suy nghĩ: vô minh là pháp lặng lẽ ẩn kín, do đâu mà sinh ra các duyên chấp trước? Nếu không phải thân, miệng ta tạo hành thì không do đâu mà sinh. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát phân biệt ba hành mà thấy không có gì thật.
Bồ-tát Ma-ha-tát được định ý quán không, phân biệt mười hai nhân duyên: duyên si mê mà có hành thì có quả báo của duyên; si mê không phải là gốc nguồn thì do đâu mà có hành? Ba việc thân, miệng, ý nương nhau mới sinh ra các pháp. Vì thế Như Lai trong vô số kiếp phân biệt suy nghĩ mười hai nhân duyên, nay thành Phật mới tin hiểu. Ta lúc mới phát tâm cầu đạo Bồ-tát, bỏ thân này nhận thân khác, phân biệt mười hai nhân duyên, suy nghĩ gốc khổ mà chưa thấu tận nguồn; nay ta thành Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác mới thông suốt mười hai nhân duyên."
Phật lại bảo tỳ-kheo Quá Hạnh: "Nay ông tuy ở trước Như Lai nói mười hai nhân duyên nhưng chưa đủ gốc nguồn của nó. Vì sao? Vì vốn là không (?). Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác sống trải qua số kiếp nhiều như cát sông Hằng mà tuyên nói mười hai nhân duyên còn không thể hết, huống chi nay ông muốn nói hết sao?" Bấy giờ tỳ-kheo ấy ở trước Như Lai hết sức hổ thẹn, nghĩ: "Phải chăng ta đã mất thần túc?" (?), liền từ chỗ ngồi đứng dậy, cúi đầu mặt lễ dưới chân Thế Tôn rồi lui đi.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video