Phẩm thứ chín: Âm vang (âm thanh, tiếng nói của Phật)
Bấy giờ đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức đức Phật) lại muốn nói thêm lần nữa về nghĩa lý vô lượng của thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại) của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến, tức Phật). Ngài bèn dùng một bài kệ (thể thơ trong kinh Phật) vang khắp vô số thế giới ở mười phương (tám hướng cùng phương trên và phương dưới, tức khắp mọi nơi). Bấy giờ Như Lai liền nói bài tụng rằng:
Có và không đều từ cái không mà sinh, / Tiếng ấy chẳng phải của ta;
Mỗi tiếng mỗi khác nhau, / Nên nói ra giáo pháp tôn quý.
Việc làm của Phật không thể đo lường, / Chẳng phải có, cũng chẳng phải không;
Một âm thanh diễn bày mọi pháp (mọi giáo lý và mọi sự vật), / Nhờ đó mà được thành Phật.
Bấy giờ Thế Tôn nói bài kệ ấy xong, liền thấy chư Phật Thế Tôn ở mười phương, vị nào cũng khen ngợi: "Lành thay, lành thay! Các hạnh thanh tịnh của chư Phật đều đồng như nhau. Vô số bậc Thế Hùng (bậc anh hùng của thế gian, tức Phật) tối thắng ở mười phương cùng dùng một âm vang mà diễn nói các pháp. Trong lục độ vô cực (sáu pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), trong mỗi một độ đều có vô lượng chủng tánh (hạt giống, dòng giống để thành Phật) của chư Phật, là pháp vô tận không thể nghĩ bàn."
Thế nào là chủng tánh không thể nghĩ bàn? Như chư Phật mười phương đều cùng một tiếng vang, dùng nghĩa của một bài kệ khiến khắp vô lượng chúng sinh ở mười phương đều vào pháp môn (cửa ngõ đi vào giáo pháp) vô tận, đều cùng một chí hướng, trong một ngày một giờ thảy đều thành đạo. Lại dùng một âm vang khắp vô lượng cõi nước nhiều như cát sông Hằng (nhiều vô kể, như số hạt cát của sông Hằng ở Ấn Độ), khiến chúng sinh ở đó nghe tiếng ấy thì tự nhiên sự trói buộc của thức (tâm phân biệt) được cởi bỏ, vĩnh viễn giải thoát.
Lúc ấy có vị Bồ-tát (người tu hạnh lớn, cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) tên là Giải Thích liền từ chỗ ngồi đứng dậy, giữ gìn oai nghi. Vị này đã bỏ mọi mong cầu của thế gian, thông hiểu các pháp, mọi trí tuệ đều tự tại, đã đạt bất khởi pháp nhẫn (sự an nhẫn thấy rõ các pháp vốn không sinh khởi, tâm không còn lay động). Ngài để trần vai phải, quỳ thẳng, chắp tay, tiến lên bạch Phật rằng: "Thật kỳ lạ, thật đặc biệt! Nay được nghe một âm một tiếng của Như Lai, trong một độ mà nói hết kinh điển, đầy đủ mọi hạnh, không phải điều mà các bậc La-hán (A-la-hán: bậc tu đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh) và Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy dạy và không đi giáo hóa) theo kịp. Nay con muốn hỏi: vì sao trong một âm vang lại đầy đủ pháp của mọi hạnh của Như Lai? Là chúng sinh kia đã có được các pháp trước, rồi sau nghe âm này mới tỉnh ngộ chăng? Hay là từ trong âm thanh mà phát ra tên gọi của các pháp?"
Bấy giờ Thế Tôn nghe Bồ-tát Giải Thích hỏi, liền đáp: "Lành thay, lành thay, tộc tánh tử (người con nhà dòng dõi tốt — cách Phật gọi người tu)! Nay ông hỏi đến pháp trống không, không hình tướng, không phải chỗ La-hán, Bích-chi theo kịp. Nay ta sẽ vì ông phân biệt từng điều. Hãy lắng nghe, lắng nghe, và khéo suy nghĩ ghi nhớ. Âm vang của Như Lai như hư không, không có hình, cho nên sinh ra các pháp không thể nghĩ bàn."
Bồ-tát Giải Thích bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, sao vậy? Âm vang của Như Lai như hư không, không hình, sao lại nói là sinh ra các pháp?" Phật bảo Bồ-tát Giải Thích: "Âm vang của Như Lai có hình chăng?" Đáp: "Không có hình." Lại hỏi: "Âm vang không hình thì tiếng từ đâu phát ra?" Đáp: "Do nhân duyên của tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió), có thức phân biệt."
Phật lại bảo: "Tộc tánh tử, như ông hỏi: âm vang của Như Lai như hư không, không hình, vậy làm sao dùng pháp không hình mà sinh ra các pháp? Tiếng từ tứ đại mà ra, chẳng phải từ pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng) hư không chăng?" Đáp: "Không phải vậy." Phật lại bảo Bồ-tát Giải Thích: "Thế nào, tộc tánh tử? Âm vang của Như Lai vốn phát ra từ tứ đại, khi tiếng diệt thì trở về đâu?" Đáp: "Tiếng không có chỗ trở về." Phật lại hỏi: "Có một hư không nào khác phát ra tiếng này chăng?" Đáp: "Không phải vậy. Âm vang không phát ra từ một hư không nào khác." Phật nói: "Đã chẳng phải hư không khác, cũng chẳng phải hư không này, há chẳng phải Như Lai có điều giấu giếm với ông (?) sao?"
Bồ-tát Giải Thích bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, chính Ngài nói âm vang của Như Lai như hư không không hình mà sinh ra được các pháp; con biết chắc pháp này là do tiếng của Như Lai mà sinh ra các pháp. Sao lại nói rằng trong cõi hư không lại sinh ra các pháp? Như người tìm ánh sáng trong bóng tối, thật khó mà được; nay mối nghi của con còn gấp bội người ấy."
Phật lại bảo Bồ-tát Giải Thích: "Thế nào, tộc tánh tử? Nay các pháp này gọi là sinh; vậy chúng có là do từ hư không, hay không từ hư không?" Đáp: "Nay pháp tánh (bản chất chân thật) của các pháp tự vốn là không; tánh không cũng là không; cái không của không tự nó là không, đâu có các pháp?" Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Các pháp của Như Lai như hư không không hình. Âm vang của tứ đại phát ra từ tứ đại; âm vang của Như Lai với cõi hư không há chẳng khác nhau sao?" Đáp: "Không phải vậy. Như điều con hỏi: âm vang của Như Lai phát ra từ tứ đại gốc, liền sinh ra tất cả các pháp, điều này con không nghi. Sao lại nói hư không cũng sinh ra các pháp?"
Phật nói: "Thôi, thôi, tộc tánh tử! Nay ông đặt câu hỏi đều là nhờ oai thần của Như Lai. Thế nào, tộc tánh tử, âm vang của Như Lai là có chăng?" Đáp: "Không." "Thế nào, tộc tánh tử, âm vang của Như Lai là không có chăng?" Đáp: "Như như (đúng như thật, vốn là như vậy)." Phật lại hỏi: "Âm vang của Như Lai chẳng phải có chẳng phải không, vậy nên gọi pháp này là gì?" Đáp: "Pháp này nên gọi là không." Phật nói: "Cái không tự nó không có hình, chẳng phải bên này, chẳng phải bên kia, cũng không có ở giữa, sao lại gọi được là không?"
Bồ-tát Giải Thích bạch Phật: "Như Lai dùng tướng lưỡi rộng dài (một trong các tướng tốt của Phật, biểu hiện lời nói luôn chân thật) tự nói về tánh không: chẳng phải có, chẳng phải không, cũng không có bao nhiêu sai khác. Theo chỗ con quán xét, vốn không có cái không này, huống chi con lại lập ra tên gọi là không?" Phật nói: "Tộc tánh tử, cái không chẳng phải có chẳng phải không, cũng không có ở giữa. Như ta hôm nay là Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác (bậc chân thật tột cùng, giác ngộ đúng đắn và trọn vẹn), đủ mười hiệu (mười danh hiệu tôn xưng của Phật), cũng chẳng phải có, chẳng phải không, cũng không có ở giữa. Các pháp được nói ra cũng như vậy. Sao lại phỉ báng Như Lai, nói rằng tên gọi 'không' là từ Như Lai mà ra?"
Bấy giờ Thế Tôn muốn giải mối nghi trong lòng đại chúng, liền bảo tứ bộ chúng (bốn hạng đệ tử: tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ): "Một âm của Như Lai có thể sinh ra tất cả các pháp; nói điều này không phải hư dối, cũng không phải là không có. Chỉ vì chúng sinh sinh ra ý tưởng so đo chấp trước, nên ở trong mê lầm, mãi chìm trong tứ lưu (bốn dòng nước cuốn trôi chúng sinh: tham dục, sự hiện hữu, tà kiến, vô minh). Trí thần diệu của Như Lai không thể nghĩ bàn. Như chỗ thức của Phật nghĩ tới, lấy vô lượng hạnh làm gốc, đều biết được quả báo mà tất cả chúng sinh phải nhận; đó cũng không phải cảnh giới của La-hán, Bích-chi Phật. Vì thế một âm của Như Lai đều sinh ra được tất cả các pháp."
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thích lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thật kỳ lạ đặc biệt, cảnh giới của chúng sinh không thể nghĩ bàn. Có người phát thệ nguyện lớn hướng về Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu cầu thành Phật và cứu độ mọi người); có người phát tâm cầu quả La-hán, Bích-chi Phật; có người ưa không định (thiền định quán tánh không), vô tướng (không chấp hình tướng), vô nguyện (không mong cầu gì); lại có người ưa ở cõi trời, cõi người hưởng phước. Các loại như vậy không thể nghĩ bàn. Mỗi chúng sinh có tâm thức riêng, điều nghĩ không giống nhau, việc làm cũng không phải một. Vì sao dùng một âm mà sinh ra các pháp, lại trùm khắp được tất cả chúng sinh?"
Bấy giờ Thế Tôn bảo Bồ-tát Giải Thích: "Trí thần diệu của Như Lai không hình, không thể thấy được. Có một trí gọi là Tốc tật tự tại (trí nhanh chóng và tự tại), biết khắp tâm thức chúng sinh, có sâu có cạn, đều phân biệt được." Khi ấy Bồ-tát Giải Thích lại bạch Phật: "Thần thức của chúng sinh chẳng phải có chẳng phải không; có kẻ chấp là thường còn, có kẻ chấp là vô thường. Vì sao dùng trí nhanh chóng tự tại mà đều sinh ra được nhất thiết trí (trí biết tất cả)?"
Phật bảo Bồ-tát Giải Thích: "Nay ta sẽ dùng thí dụ cho ông; người có trí nhờ thí dụ mà tự hiểu. Thế nào, tộc tánh tử? Như thiên tử mặt trời (vị trời cai quản cung điện mặt trời) thọ thân tứ đại, rộng mười hai do-diên (do-tuần: đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số). Từ vách tường cung trong cùng đến vách tường ngoài cách bảy do-diên; khoảng giữa ánh sáng chiếu sáng gấp bội vô lượng. Từ tường cung thứ hai đến tường cung thứ ba lại cách bảy do-diên, ánh sáng giảm dần; cho đến bức thứ bảy, mỗi bức cách nhau bảy do-diên, ánh sáng chiếu đến mỗi lớp đều kém hơn. Ngoài bức tường thứ bảy lại có tường hộ vệ, cách hai do-diên, ánh sáng lại càng kém.
Bức tường cung thứ nhất ở trong cùng tên là Như ý, làm bằng ngọc Tùy châu (?); khoảng giữa nóng như lửa không gốc rễ (?). Bức thứ hai, tên là bức làm bằng ngọc Tùy diệm (?), nóng như lửa địa ngục Hắc Thằng (địa ngục dây đen). Bức thứ ba tên là Diệm quang ảnh (bóng ánh lửa), nóng như ngọn lửa cháy. Bức thứ tư tên là Dũng diệm châu (ngọc lửa mạnh), nóng như lửa tro sôi. Bức thứ năm tên là Cực diệm âm (?) (bóng lửa tột cùng), nóng như lửa lá đồng. Bức thứ sáu tên là Lưu ly (loại ngọc màu xanh biếc), nóng như lửa địa ngục Hồng Liên Hoa (hoa sen đỏ). Bức thứ bảy tên là Thủy tinh, nóng như lửa địa ngục Thanh Liên Hoa (hoa sen xanh).
Thế nào, tộc tánh tử? Thiên tử mặt trời này trong một ngày một đêm đi khắp bốn châu, đi cực kỳ nhanh; ánh sáng chiếu khắp bốn thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu-di, tức toàn thế giới loài người). Xanh, vàng, đỏ, trắng, hoặc cao hoặc thấp, thành quách, làng xóm, họ tên danh hiệu, đều tự thấy được, phân biệt từng thứ. Thế nào, tộc tánh tử? Chúng sinh có vô lượng hình dạng, chủng loại không giống nhau, vì sao ánh sáng của thiên tử mặt trời đều chiếu được hết chúng mà cùng một màu? Là từ trong ánh mặt trời phát ra vô lượng tia sáng chiếu vô lượng hình, hay là từ một tia sáng chiếu vô lượng hình?"
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thích tiến lên bạch Phật: "Như điều con hỏi: một âm của Như Lai sinh ra vô lượng các pháp; âm thanh này phát ra từ tứ đại; những lời dạy phát ra ở vị lai, quá khứ, hiện tại thì con không nghi. Nay ánh sáng mặt trời là tánh phận tự nhiên như thế, sao lại đem so đồng với lời dạy được?" Phật bảo: "Tộc tánh tử, âm vang phát ra từ tứ đại của Như Lai, mỗi âm đều có giáo hóa, đều sinh ra được tất cả các pháp. Chư Phật Thế Tôn khi thuyết pháp cũng không nghĩ rằng: 'nói điều này, bỏ điều kia'; tâm vắng lặng tịch diệt, không nghĩ nhiều điều. Giống như thiên tử mặt trời, một ánh sáng chiếu khắp các cõi, cũng không có ý nghĩ 'ta có chỗ chiếu'; những ai được ánh sáng thì tự biết chỗ mình hướng tới. Này Bồ-tát Giải Thích, đó gọi là trí nhanh chóng tự tại của Như Lai, đem lại nhiều lợi ích, biết khắp các thức có hình ở mười phương mà giáo hóa, cứu độ họ."
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thích lại bạch Phật: "Âm vang Như Lai phát ra, dù kẻ sáng hay không sáng, kẻ tối hay không tối, đều tiến tới thành tựu đạo giáo. Còn ánh mặt trời chiếu thì làm tổn hại nhiều, mà kẻ ưa bóng tối thì nhiều; sao lại lấy đó làm thí dụ?" Phật bảo: "Tộc tánh tử, như người đi giữa hư không, ý mê khó tỉnh; nay ông cũng vậy, chưa hiểu thí dụ của ta. Điều ta nói nay là: âm vang Như Lai phát ra từ tứ đại, đều sinh ra được tất cả các pháp; ánh sáng của thiên tử mặt trời đều chiếu khắp mọi vật có hình. Một là sinh ra được các pháp, hai là chiếu khắp được vật có hình — có gì khác nhau mà còn mang lòng ngờ vực?"
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thích suy nghĩ sâu xa, bỗng nhiên tỏ ngộ, lại bạch Phật: "Lành thay Thế Tôn! Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác dùng pháp không hình mà dạy bằng hình, dùng pháp không lời mà dạy bằng lời. Nay con lại thưa hỏi, cúi mong Như Lai đúng lúc giải đáp, khiến không còn ngờ vực." Phật nói: "Lành thay, lành thay, tộc tánh tử! Như Lai sẽ dùng phương tiện khéo léo mà giải đáp." "Bạch Thế Tôn, thần thông hữu thường (thần thông thấy cái thường còn), thần thông vô thường (thần thông thấy cái biến đổi), thần thông tự biết túc mạng (biết các đời trước của chính mình), thần thông biết túc mạng người khác, thần thông nhãn thức (con mắt thấy xa, thấy suốt), thần thông nhĩ thức (lỗ tai nghe xa, nghe suốt) — nghĩa của sáu pháp này khác nhau thế nào?"
Bấy giờ Thế Tôn bảo Bồ-tát Giải Thích: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông hỏi. Sáu thần thông này mỗi thứ đều riêng biệt (?). Nay ta sẽ nói cho ông. Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) được thông hữu thường thì quán hết muôn vật sinh rồi lại sinh không dứt: đời trước là đời trước, đời sau là đời sau; trải qua một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) cho đến trăm nghìn kiếp, kiếp khởi thì khởi, kiếp diệt thì diệt, quán thấy thức này cũng không hư hoại. Vì sao? Vì gốc vô minh (sự mê muội, không thấy chân lý) sâu, không thể phá được. Lại nữa, thông vô thường là cũng quán thấy tất cả chúng sinh thuộc loài có hình, có kẻ sinh có kẻ diệt, từ một kiếp cho đến trăm nghìn kiếp, kiếp khởi thì khởi, kiếp diệt thì diệt, biết rằng những thân hình họ nhận đều trở về tiêu diệt, không còn mãi. Đó gọi là chỗ khác nhau giữa thông hữu thường và thông vô thường của Bồ-tát Ma-ha-tát."
Phật lại bảo Bồ-tát Giải Thích: "Này tộc tánh tử, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát được thông tự biết, thì tự thấy được một thân, hai thân cho đến trăm nghìn thân; từ kiếp này đến kiếp khác, những gì đã trải qua đều tự biết: ta sinh ở nước nào, huyện nào, họ tên như thế, dòng giống như thế; lại tự biết lúc đầu nhận tứ đại, đã nhận bao nhiêu thân hình, đều phân biệt được các hạnh thiện ác. Đó gọi là thông tự biết."
Phật lại bảo tộc tánh tử: "Bồ-tát Ma-ha-tát được trí thần thông biết người khác, thì từ cõi Dục (cõi còn tham dục, như cõi người và các cõi trời thấp), cõi Sắc (cõi trời đã hết tham dục nhưng còn thân hình vi tế) cho đến trời Hữu tưởng Vô tưởng (?) (cõi trời cao nhất, nơi tâm tưởng hết sức vi tế, như có mà như không), đều phân biệt được nơi từng người hướng tới; từ một năm đến trăm nghìn vạn năm, từ một kiếp đến trăm nghìn vạn kiếp, những nơi thành hoại đã trải qua đều phân biệt và biết hết. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết thần thông của người khác."
Phật lại bảo tộc tánh tử: "Bồ-tát Ma-ha-tát được thông nhãn thức thì quán ba nghìn đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ rộng lớn gồm khoảng một tỷ thế giới nhỏ), biết kẻ nhận thân hình và kẻ không nhận thân hình, đều thấy được cái có hình; từ một năm đến trăm nghìn vạn năm, từ một kiếp đến trăm nghìn vạn kiếp, đều quán thấy mà không lẫn lộn. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát đầy đủ thần thông con mắt mà không chấp trước."
Phật lại bảo tộc tánh tử: "Bồ-tát Ma-ha-tát được thông nhĩ thức thì nghe hết tiếng của chúng sinh mười phương, tiếng có khổ vui và tiếng không khổ vui; nghe tiếng của kẻ chịu quả báo thiện ác và tiếng của kẻ không chịu quả báo thiện ác, đều nghe biết mà không lẫn lộn. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát đầy đủ thông nhĩ thức mà không chấp trước. Đó gọi là chỗ khác nhau của sáu pháp."
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thích bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát được thông hữu thường thì biết hết những gì có hình chất sinh rồi lại sinh không dứt; người được thông vô thường thì thấy sinh rồi lại diệt. Như nay quán thấy đời trước chẳng phải đời sau, sao lại nói sinh rồi lại sinh không dứt? Lại nữa, Như Lai đã được thông tự biết, biết hết túc mạng, một thân hai thân đến trăm nghìn thân, một kiếp hai kiếp đến trăm nghìn vạn kiếp; thân nay chẳng phải thân sau, thân này khác thân trước; thức nay chẳng phải thức sau, thức này khác thức sau; thức rời thức này thì cũng giống như chúng sinh (?). Bạch Thế Tôn, sao lại gọi là thông tự biết túc mạng?
Lại Thế Tôn nói Bồ-tát Ma-ha-tát được thông biết tâm người khác thì biết hết chỗ tâm thức của tất cả chúng sinh. Người được thông tự biết tâm cũng biết tâm mình và tâm người; người được thông biết tâm người khác cũng biết tâm mình và tâm người. Hai thần thông này khác nhau chỗ nào? Như Thế Tôn nói, Bồ-tát Ma-ha-tát được thông mắt thì quán thấy mười phương, từ cõi Dục lên đến trời Hữu tưởng Vô tưởng, đều thấy có kẻ nhận thân hình, kẻ không nhận thân hình, có kẻ chịu quả báo thiện ác, kẻ không chịu quả báo thiện ác. Lại nói Bồ-tát được thông tai thì nghe hết tiếng có khổ vui và không khổ vui ở mười phương, nghe kẻ chịu quả báo thiện ác và kẻ không chịu quả báo thiện ác. Thông mắt cũng thấy, thông tai cũng nghe, hai thứ này khác nhau chỗ nào? Cúi mong Thế Tôn lại diễn bày phân biệt, khiến chúng con vĩnh viễn không còn ngờ vực."
Phật bảo Bồ-tát Giải Thích: "Bồ-tát Ma-ha-tát được thông hữu thường thì giác ngộ các pháp, biết chúng an trụ nơi pháp tánh không biến đổi. Bồ-tát Ma-ha-tát được thông vô thường thì giác ngộ các pháp đều có biến đổi; đó gọi là thông vô thường. Lại nữa, thể tánh của các pháp tự nhiên như vậy, có Phật hay không có Phật cũng không sinh không diệt; đó gọi là thông hữu thường. Lại nữa, thông vô thường về các pháp là thấy chúng đều trở về tiêu diệt, không tồn tại lâu, sinh rồi lại sinh mà không dừng; đó gọi là thông vô thường.
Lại nữa, Bồ-tát Ma-ha-tát được thông hữu thường liền đầy đủ các pháp của Như Lai: tứ ý chỉ (bốn chỗ đặt tâm quán xét: thân, cảm thọ, tâm, các pháp), tứ ý đoạn (bốn sự cố gắng chân chánh: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh thêm lớn), tứ thần túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, nhất tâm, quán xét), ngũ căn (năm căn lành: niềm tin, tinh tấn, nhớ nghĩ chân chánh, thiền định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), thất giác ý (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát hiền thánh đạo (tám con đường chân chánh của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, cố gắng đúng, nhớ nghĩ đúng, thiền định đúng); đó là thông hữu thường. Lại nữa, các pháp vị lai, quá khứ, hiện tại, pháp thiện, pháp ác đều không có thật; đó gọi là thông vô thường.
Lại nữa, Bồ-tát Ma-ha-tát lại quán thấy chúng sinh phát tâm theo đạo tam thừa (ba cỗ xe, ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), người đáng được quả La-hán thì theo thầy mà giác ngộ, được quả đúng như nguyện, chắc chắn không nghi; lại thấy chúng sinh phát tâm Duyên giác (bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, tức Bích-chi Phật), ở một mình nơi đồng vắng, được quả như vậy, chắc chắn không nghi; lại thấy chúng sinh phát tâm Bồ-tát, được đúng như nguyện, chắc chắn không nghi. Đó gọi là thần thông hữu thường của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân lúc đầu cầu đạo La-hán, Bích-chi Phật hoặc tu hạnh Bồ-tát, giữa chừng thoái lui, ở lại địa vị phàm phu (người thường chưa chứng đạo) mà không thành tựu, đó gọi là thần thông vô thường.
Lại nữa, nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát đã được thông tự biết túc mạng, tự biết vô số đời trước: lúc đầu phát tâm cầu đạo, gây dựng công đức, phụng sự cúng dường chư Phật Thế Tôn, chắc chắn được đạo quả; lại tự nhớ biết lúc chưa nhận tứ đại, nương vào cái không mà không dính vào sắc (hình tướng vật chất); đó mới gọi là tự biết túc mạng. Có Bồ-tát được thông biết tâm người khác, biết từng người nhận thân, nhận hình ra sao, nhưng không biết được gốc họ từ đâu đến; đó gọi là trí biết tâm người khác của thế tục. Lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân đã được thần thông và trí biết tâm người khác, đều đầy đủ được thần thông trong và ngoài. Đó gọi là thần thông tự biết và trí biết tâm người khác, mỗi thứ có chỗ khác nhau.
Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân đã được thông mắt, trong ngoài thanh tịnh, thì thấy hết căn nguyên của chúng sinh ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Có Bồ-tát dùng thiên nhãn (con mắt thần thấy xa, thấy suốt) thấy một nghìn cõi nước; có Bồ-tát thấy hai nghìn cõi nước; có Bồ-tát thấy ba nghìn đại thiên cõi nước; có Bồ-tát dùng thiên nhãn thấy một cõi Phật, thấy hai cõi, ba cõi, trong đó đều biết người thoái chuyển (lùi bước trên đường tu) và người không thoái chuyển. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát được thông thiên nhãn, biết hết các cõi mà thấy chúng không có gì thật."
Phật lại bảo tộc tánh tử: "Nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát đã được thông tai thì nghe hết âm vang của các cõi mười phương: có tiếng lành, không tiếng lành, có tiếng hay, không tiếng hay. Lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe được một nghìn, hai nghìn, ba nghìn cõi nước; hoặc có Bồ-tát nghe được một cõi Phật, hai cõi Phật, ba cõi Phật, cho đến âm vang của vô số cõi Phật." Bấy giờ Phật bảo Bồ-tát Giải Thích: "Đối với sáu pháp ấy thì được đầy đủ, nhưng mỗi thứ có sai khác."
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thích bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai đại từ, nói ra vô lượng biện tài, phân biệt từng điều về sự bền chắc của chúng sinh, nói sáu thần thông không thể nghĩ bàn, không phải chỗ La-hán, Bích-chi Phật biết được. Như lời Thế Tôn diễn nói sáu thông là pháp hành không chấp trước, con vẫn còn ngờ vực. Như Thế Tôn nói: thần thông hữu thường nói về pháp nê hoàn (niết-bàn: sự tịch diệt, giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử); thần thông vô thường nói về pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân được thần thông hữu vi, thì thân và ý liền diệt độ (nhập niết-bàn) chăng?" Phật nói: "Không phải vậy." Bồ-tát Giải Thích nói: "Tất cả các pháp không sinh không diệt; nay thân và thức của Như Lai liền diệt độ chăng? Sao lại còn có lời dạy?" Thế Tôn đáp: "Không phải không nói nê hoàn thường còn, cũng không phải chỉ nói thần thông vô thường; chỉ vì thần thông của ta biết có biết không nên nói ra mà thôi."
Bấy giờ Thế Tôn lại bảo tộc tánh tử: "Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân được thần thông hữu thường thì gọi là Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác; người được thần thông vô thường thì hoặc ở địa vị thánh, hoặc ở địa vị phàm phu. Đó gọi là hai việc mỗi thứ khác nhau."
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thích bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác đã được thần thông nhãn thức, thấy rõ hết chúng sinh ba đời quá khứ, vị lai, hiện tại, mới gọi là thần thông; lại nói tai nghe được tiếng của vô số đời quá khứ, vị lai, hiện tại. Nếu nói mắt thấy sắc quá khứ ư? Quá khứ đã diệt. Thấy sắc vị lai ư? Chưa có hình dạng dấu hiệu. Còn nhãn thức thấy pháp giới hiện tại thì con không nghi. Cúi mong Thế Tôn khiến những chúng sinh chưa được nghe vĩnh viễn được khai ngộ."
Bấy giờ Thế Tôn bảo Bồ-tát Giải Thích: "Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Ta sẽ vì ông phân biệt nghĩa ấy. Thế nào, tộc tánh tử? Như có chúng sinh đã được thiên nhãn, quán khắp tất cả hình sắc, đều phân biệt được, không nghi hoặc; nhớ đến sắc quá khứ thì bỗng hiện ra trước mắt, đều thấy rõ, không bị ngăn ngại. Thần thông nhĩ thức cũng vậy: nhớ đến thì tiếng cũng hiện ra trước, tai không bị ngăn ngại, đều nghe rõ hết."
Bồ-tát Giải Thích lại bạch Phật: "Như điều nay được nghe, con lại càng ngờ vực gấp bội. Sao thông mắt, thông tai lại thấy việc quá khứ, nghe tiếng quá khứ? Như con hiện tại tự biết túc mạng thì tự biết được việc đời trước; như nhĩ thức của con hiện tại thì biết việc hiện tại; sao lại biết được quá khứ, vị lai?"
Phật bảo Bồ-tát Giải Thích: "Có thông mắt là định thức của mắt (thần thông của mắt phát ra từ thiền định), có thông mắt không phải định thức của mắt; có thông tai là định thức của tai, có thông tai không phải định thức của tai. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát được thông định nhãn thức, thông định nhĩ thức, thì thấy được từ lúc mới nhận thân hình cho đến thân sau này, lớn hay nhỏ, đều phân biệt trong khoảng ấy, không mất thông định ý (thần thông có được nhờ tâm định).
Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, người vào định ý này thì quán một cảnh giới Phật, lại phá cõi ấy mà quán vô số cõi nước, trong đó biến hiện thành tựu ngũ ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: hình sắc, cảm thọ, tưởng, hành, thức) hay không thành tựu ngũ ấm: hoặc hiện ngũ ấm nhỏ, hoặc hiện ngũ ấm của đất, hoặc ngũ ấm của nước, hoặc ngũ ấm của bốn thiên hạ, hoặc ngũ ấm của núi báu, hoặc ngũ ấm của núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm vũ trụ của Phật giáo), hoặc ngũ ấm của núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh rìa thế giới), hoặc ngũ ấm của núi Đại Thiết Vi, hoặc ngũ ấm của thành quách làng xóm cõi người, ngũ ấm của nơi vui chơi, ao tắm, nhà ở; hoặc hiện ngũ ấm của cung điện chư thiên; hoặc ngũ ấm của cung rồng; hoặc ngũ ấm của tám bộ quỷ thần (tám loài thần linh hộ pháp: trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già);
hoặc hiện hình chúng sinh cõi Dục; hoặc hiện cõi Sắc mà làm hình chúng sinh cõi Sắc; hoặc hiện cõi Vô sắc (cõi trời cao nhất, chỉ có tâm mà không có thân hình) mà làm hình vô sắc; hoặc hiện tiểu thế giới mà làm hình tiểu thế giới; hoặc hiện nghìn thế giới, hai nghìn thế giới, cho đến ba nghìn đại thiên thế giới; hoặc hiện chúng sinh chịu quả báo, không chịu quả báo; một giờ, một ngày, một tháng, một năm; kiếp thành, kiếp hoại, trong đục, tốt xấu, đường lành, đường dữ; chư Phật ra đời, Bồ-tát theo hầu — đều phân biệt được. Đó gọi là thông định nhãn thức, thông định nhĩ thức.
Được thần thức cảm động của chư Như Lai, đến các cõi Phật mười phương, phụng sự cúng dường chư Phật Thế Tôn; lại thấy các Bồ-tát dâng cúng y phục, đồ ăn uống, giường nệm, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh; lại thấy cõi Phật thanh tịnh và không thanh tịnh; lại thấy chúng sinh tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ giới) và không tu phạm hạnh; thấy chúng sinh năm đường (năm cõi luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) nhận quả, hành nghiệp không giống nhau, chỗ tu mỗi khác. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát được thông định nhãn thức, được thông định nhĩ thức, thấy hết việc quá khứ, vị lai, hiện tại mà không sót.
Lại nữa, Bồ-tát Ma-ha-tát được thông nhãn thức thì dùng phương tiện hiện ra vô số cảnh giới chúng sinh không thể nghĩ bàn, liền biến hóa ra đủ thứ châu báu; chúng sinh nào đến lấy châu báu thì đều cho, khiến được đầy đủ. Hoặc lại thị hiện các cõi Phật với bản hạnh thanh tịnh, việc cũ đều đã xong nên không tạo nghiệp mới. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát được thông định nhãn thức, được thông định nhĩ thức, đầy đủ được tất cả các hạnh."
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thích bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, những thiện nam tử, thiện nữ nhân được thông định nhãn thức, thông định nhĩ thức ấy ở địa vị nào, đã cúng dường chư Phật bao lâu?" Phật nói: "Những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy vâng giữ tu tập thông định nhãn thức, thông định nhĩ thức, đã cúng dường chư Phật quá khứ nhiều như cát sông Hằng, đã được tổng trì (năng lực ghi nhớ, gìn giữ mọi pháp không quên) và hạnh bất thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường tu), các căn đã đủ, tướng hảo (các tướng tốt và vẻ đẹp trên thân) thành tựu, cha mẹ đoan chánh, dòng dõi thành tựu.
Lại có Bồ-tát tuy được cúng dường chư Phật Thế Tôn, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác phụng sự lễ kính chư Phật Thế Tôn, nhưng chưa được thông nhãn thức, nhĩ thức. Có Bồ-tát Ma-ha-tát tuy được thông mắt nhưng chưa đầy đủ gốc của các hạnh, dùng sức thần túc đi đến vô lượng thế giới mười phương phụng sự cúng dường chư Phật Thế Tôn. Có Bồ-tát Ma-ha-tát tuy được thông mắt, thông tai nhưng chưa được định thức, nên không biết hết điều chúng sinh nghĩ, không làm thanh tịnh cõi Phật và giáo hóa chúng sinh được. Có Bồ-tát Ma-ha-tát sáu thông trong suốt, trong ngoài không ngại, nhưng không đầy đủ được hạnh của bốn pháp môn (?). Có Bồ-tát ở một cõi Phật, đi khắp giáo hóa mà không nhiễm trước, nhưng chưa biết hết căn nguyên của chúng sinh. Có Bồ-tát tự làm thanh tịnh cõi của mình, chúng sinh không có dâm dục, giận dữ, si mê được sinh vào cõi ấy; nhưng tuy sinh vào cõi ấy vẫn chưa dứt hết gốc khổ.
Có Bồ-tát phát tâm thệ nguyện lớn: 'Nếu sau này cõi nước của ta được sinh ra (?), thì khiến người nước ta không có tên gọi tam thừa.' Những Bồ-tát này không được thông định nhãn thức, thông định nhĩ thức. Lại có Bồ-tát phát tâm thệ nguyện lớn: 'Ta vốn thệ nguyện cầu đạo Vô thượng Chánh chân (đạo giác ngộ cao tột, chân chánh, tức quả Phật), khiến người nước ta đều cùng một hạnh, cõi nước thanh tịnh, cùng một hình tượng'; đúng như nguyện đã được, không nghi. Những Bồ-tát như vậy vẫn chưa được thông định nhãn thức, thông định nhĩ thức. Lại có Bồ-tát phát tâm thệ nguyện lớn: 'Khi ta thành Phật sau này, chúng sinh nào ở nước ta thì trong một ngày thành đạo, đều nhập diệt độ.' Những Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy vẫn chưa được thông định nhãn thức, thông định nhĩ thức. Lại có Bồ-tát phát tâm thệ nguyện lớn: 'Nếu sau này ta làm Phật, khiến tất cả chúng sinh cõi nước ta cùng một ngày thành Phật.' Những Bồ-tát như vậy liền được thông định nhãn thức, thông định nhĩ thức."
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thích bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, có vị Bồ-tát Ma-ha-tát nào phát tâm thệ nguyện lớn: 'Khi ta thành Phật, tất cả chúng sinh đều được cùng một lúc thành Phật' không?" Phật nói: "Có. Quá khứ vô số a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số nhiều không đếm được) có đức Phật hiệu là Trụ Vô Trụ Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành (trí tuệ và đức hạnh đầy đủ), Thiện Thệ (khéo đi đến nơi giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu rõ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc không ai hơn), Đạo Pháp Ngự (khéo dùng đạo pháp điều phục chúng sinh), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), hiệu là Phật Thế Tôn. Cõi nước tên là Pháp Diệu, người sống ba vạn năm. Bấy giờ Trụ Vô Trụ Như Lai thọ mười vạn năm, phát tâm thệ nguyện lớn khiến chúng sinh cõi nước mình cùng ngày cùng giờ đều thành Phật đạo, và ngay trong ngày ấy đều nhập diệt độ."
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thích lại bạch Phật: "Có vị Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác nào phát tâm thệ nguyện lớn: 'Nếu sau này ta làm Phật, khiến các thần thức trong hư không của mười phương thế giới đều được Phật đạo' không?" Phật nói: "Không. Vì sao? Cảnh giới chúng sinh không thể nghĩ bàn; bờ mé hư không không có giới hạn; quá khứ đã diệt hết không thể đếm lường; kẻ sinh ra về sau cũng không có hạn."
Phật lại bảo tộc tánh tử: "Trước Hiền kiếp (kiếp hiện tại, trong đó có nghìn vị Phật ra đời) này, quá khứ vô số a-tăng-kỳ kiếp, qua số ấy rồi lại qua vô số a-tăng-kỳ kiếp nữa, có Phật hiệu là Bình Đẳng Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, hiệu là Phật Thế Tôn, ra đời; người sống nghìn năm, cõi nước thanh tịnh. Trong một ngày, Ngài hiện ra cho mọi loài có hình khắp vô số cõi hư không mười phương đều cùng một ngày thành đạo Vô thượng Chánh chân, và ngay trong một ngày đều nhập bát nê hoàn (nhập niết-bàn hoàn toàn)."
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thích lại bạch Phật: "Bình Đẳng Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác đã thành Phật rồi, lại khiến tất cả chúng sinh ở vô lượng thế giới mười phương, chúng sinh khắp hư không không bờ mé, đều cùng một ngày thành Phật đạo; vậy sao ngày nay lại còn có Như Lai và chúng con, cùng tất cả chúng sinh? Sao lại còn có đường trời, đường người, đường súc sinh, đường ngạ quỷ (quỷ đói), đường địa ngục?" Phật bảo Bồ-tát Giải Thích: "Thôi, thôi, tộc tánh tử! Ta trước đã nói là những ai được thân người, chứ không nói các đường khác."
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thích lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, có vị Bồ-tát Ma-ha-tát nào phát tâm thệ nguyện lớn rằng trong một ngày khiến chúng sinh năm đường cùng với mình cùng ngày thành Phật không?" Đáp: "Không. Vì sao? Tánh hạnh và chí hướng của chúng sinh không giống nhau; há lại dùng hình ngạ quỷ, súc sinh, địa ngục mà thành Phật sao? Việc ấy không đúng. Vì sao? Rốt cuộc không thể dùng thân không phải thân người mà thành bậc tôn quý trong loài người; chỉ có thể dùng phương tiện hóa hiện, tạm mượn để cứu độ khắp."
Phật lại bảo Bồ-tát Giải Thích: "Vô số chư Phật quá khứ vốn phát tâm thệ nguyện lớn, khiến tất cả chúng sinh thuộc loài có hình và cõi hư không đều thành Phật, đều nhập bát nê hoàn. Nhưng các Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác ấy, ngay trong ngày ấy trước hết giáo hóa chúng sinh ba đường ác (súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), nhổ gốc khổ của họ, cho đều trở lại thân người; được đường người rồi, các căn đầy đủ, sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) trọn vẹn, sau đó trong một ngày cùng thành Phật đạo, đầy đủ các tướng như ta là Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác hôm nay, trí thần diệu tự tại, biện tài không ngại, rồi đều nhập diệt độ."
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thích bạch Phật: "Bồ-tát có thệ nguyện lớn giáo hóa chúng sinh, trong đó tu khổ hạnh trải qua vô lượng kiếp; vì sao không ngay nơi chúng sinh ba đường ác mà khiến họ đều được Phật đạo?" Phật nói: "Không thể thành đạo. Thế nào, tộc tánh tử? Ba đường này không phải ba đường lành (cõi trời, cõi người, cõi a-tu-la), sao lại muốn ở trong đó mà thành Phật đạo? Việc ấy không đúng. Giống như có người muốn tìm bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não), lại bỏ đống bảy báu (?) mà đi tìm trong khoảng không, người ấy có được không?" Đáp: "Không, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, tộc tánh tử. Muốn khiến chúng sinh ba đường ác thành Phật đạo, việc ấy không đúng."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video