Kinh Bồ Tát Anh Lạc (anh lạc là chuỗi ngọc đeo trang sức; ở đây ví các công đức và pháp môn quý báu tô điểm cho người tu), phẩm Vô Tưởng thứ hai mươi mốt.
Bấy giờ trong hội có một vị bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật, vừa tự giác ngộ vừa cứu giúp chúng sinh) tên là Pháp Tạo. Ngài nghe đức Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý, đạt chân lý tột cùng, giác ngộ chân chính và trọn vẹn) giảng về mười thứ trí tuệ sáng suốt, thì vui mừng hớn hở. Ngài liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, tiến lên bạch Phật: "Con xin mạo muội có điều muốn hỏi. Nếu đức Thế Tôn cho phép, con mới dám trình bày." Phật bảo bồ-tát Pháp Tạo: "Này tộc tánh tử (người con nhà dòng dõi tốt, cách Phật gọi người tu hành hiền thiện), nay đại chúng đã tụ hội đông đủ, ai cũng không có gì e sợ. Ông có điều gì nghi ngờ, thắc mắc thì cứ hỏi."
Bồ-tát Pháp Tạo bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), thế nào là hữu tưởng, thế nào là vô tưởng (tưởng là sự nhận biết, nắm bắt hình tướng và khởi ý niệm trong tâm; hữu tưởng là có tưởng, vô tưởng là không có tưởng)? Thế nào là có hành, thế nào là không có hành (hành là sự tạo tác, vận động của thân tâm hướng tới việc làm)? Thế nào là có thống, thế nào là không có thống (thống tức cảm thọ: sự cảm nhận khổ, vui, hoặc không khổ không vui)?"
Phật bảo bồ-tát Pháp Tạo: "Lành thay, lành thay, tộc tánh tử! Những điều ông hỏi đều nhờ sức oai thần của Phật mà có. Hãy lắng nghe, lắng nghe cho kỹ, khéo suy nghĩ và ghi nhớ. Ta sẽ phân tích cho ông từng điều một." Bồ-tát Pháp Tạo thưa: "Con rất mong được nghe."
Phật nói: "Này tộc tánh tử, nay ta hỏi ông, ông hãy trả lời ta từng điều. Này tộc tánh tử, bậc Tối Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính cao nhất, tức Phật) là có tưởng hay không có tưởng?" Bồ-tát Pháp Tạo thưa: "Bậc Tối Chánh Giác là có tưởng, không phải không có tưởng."
Phật hỏi: "Này tộc tánh tử, thanh tịnh pháp thân (thân chân lý trong sạch, tức bản thể chân thật của Phật, không phải thân xác thịt) là có tưởng hay không có tưởng?" Bồ-tát Pháp Tạo bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thanh tịnh pháp thân là có tưởng, không phải không có tưởng."
Phật hỏi: "Này tộc tánh tử, giới thân, định thân, tuệ thân, giải thoát thân, độ tri kiến thân (năm phần hợp thành pháp thân: thân giới luật, thân thiền định, thân trí tuệ, thân giải thoát, và thân thấy biết rõ về sự giải thoát) là có tưởng hay không có tưởng?" Bồ-tát Pháp Tạo bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, giới thân, định thân, tuệ thân, giải thoát thân, độ tri kiến thân đều là có tưởng, không phải không có tưởng."
Phật lại hỏi: "Này tộc tánh tử, tứ ý chỉ (bốn phép quán để giữ tâm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), tứ ý đoạn (bốn sự gắng sức chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa có được sinh, làm cho điều thiện đã có thêm lớn), tứ thần túc (bốn nền tảng sinh ra năng lực thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát triển từ năm gốc lành ấy), thất giác ý (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ), bát hiền thánh đạo (tám con đường chân chính của bậc thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, gắng sức đúng, nhớ nghĩ đúng, thiền định đúng), không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là trống rỗng, không có hình tướng cố định, và không còn mong cầu gì); từ bậc Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, bậc vừa bước vào dòng thánh) cho đến Phật — là có tưởng hay không có tưởng?" Bồ-tát Pháp Tạo bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, từ tất cả các pháp cho đến Phật đều là có tưởng, không phải không có tưởng."
Phật lại hỏi: "Này tộc tánh tử, từ tất cả các pháp cho đến bậc Đẳng Chánh Giác đều là có tưởng, không phải không có tưởng, vậy cái gì mới là không có tưởng?" Bồ-tát Pháp Tạo bạch Phật: "Bản vô tuệ (trí tuệ về bản vô; bản vô là chân như, tức bản tính vốn trống không, như như chân thật của mọi pháp) và vô dư Nê-hoàn tuệ (trí tuệ về vô dư Nê-hoàn; Nê-hoàn tức niết-bàn, trạng thái tắt hẳn mọi phiền não; vô dư là không còn sót lại thân xác) — đó gọi là không có tưởng."
Phật lại hỏi bồ-tát Pháp Tạo: "Này tộc tánh tử, nay ông đã đạt được bản vô tuệ và vô dư Nê-hoàn tuệ chưa?" Đáp: "Bạch Thế Tôn, chưa ạ." Phật nói: "Này tộc tánh tử, vậy làm sao ông biết bản vô tuệ và vô dư Nê-hoàn tuệ là không có tưởng chứ không phải có tưởng?" Bấy giờ bồ-tát Pháp Tạo liền dùng kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) đáp rằng:
Xưa con từ đấng Thiên Trung Thiên (trời trong các trời, tức Phật), là Như Lai Đẳng Chánh Giác,
Nghe giảng về bản vô tuệ, con đường vô dư Nê-hoàn:
Không sinh, chẳng phải có sinh, lặng lẽ không vướng vào tưởng;
Điềm nhiên không đổi dời, an tĩnh không khởi lên cũng không mất đi.
Vì thế nay con thưa với Như Lai: bản vô thì không có tưởng;
Không vướng mắc, không thể làm nhơ, huống gì lại có các niệm.
Phật lại dùng kệ đáp bồ-tát Pháp Tạo:
Như Lai Đẳng Chánh Giác, có tam đạt (ba trí sáng suốt thấu triệt: biết rõ các đời trước, biết rõ sự sống chết của chúng sinh, biết rõ phiền não đã dứt sạch) không gì ngăn ngại,
Mà phân biệt tưởng của các pháp, vẫn còn chưa thấu hết cội nguồn.
Nê-hoàn là định lặng lẽ, pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) không thể phá hoại;
Tưởng vẫn còn trong cả cái chuyển lẫn không chuyển, sao lại gọi là không có tưởng?
Các đức Phật quá khứ nhiều như cát sông Hằng, giảng pháp nghĩa lý cũng như vậy.
Giả như bản vô là không có tưởng, thì lấy gì mà giáo hóa chúng sinh?
Bấy giờ bồ-tát Pháp Tạo bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là có tưởng, thế nào là không có tưởng?" Phật nói: "Này tộc tánh tử, cầu thành Phật là tưởng, đã thành Phật là không có tưởng. Cầu thanh tịnh pháp thân là tưởng, đã được thanh tịnh pháp thân là không có tưởng. Cầu ngũ phần pháp thân (năm phần của pháp thân vừa kể: giới, định, tuệ, giải thoát, thấy biết về giải thoát) là tưởng, đã được ngũ phần pháp thân là không có tưởng. Từ tứ ý chỉ ban đầu cho đến không, vô tướng, vô nguyện; từ bậc Tu-đà-hoàn cho đến Phật: người đang cầu thì là tưởng, người đã được thì là không có tưởng."
Bấy giờ bồ-tát Pháp Tạo bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, từ thanh tịnh pháp thân, tất cả các pháp cho đến bậc Đẳng Chánh Giác là có hình hay không có hình? Nếu có hình thì con không còn nghi. Còn nếu không có hình, thì cầu là có tưởng, được là không có tưởng; mà pháp không có hình thì không thể giữ gìn được, vậy sao pháp không thể giữ gìn lại có cầu, có được?"
Phật nói: "Thôi, thôi, này tộc tánh tử! Nay ta hỏi ông: cõi hư không này là có hình hay không có hình?" Bồ-tát Pháp Tạo bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, cõi hư không này trống như trống, chẳng phải có hình, cũng chẳng phải không có hình." Phật nói: "Này tộc tánh tử, sao gọi là trống như trống, chẳng phải có hình cũng chẳng phải không có hình?" Bồ-tát Pháp Tạo bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các pháp bên trong và bên ngoài, có hình hay không có hình, đều trống như trống; còn con đường vô dư Nê-hoàn thì gọi là chẳng phải có hình, chẳng phải không có hình."
Phật lại hỏi bồ-tát Pháp Tạo: "Sao vô dư Nê-hoàn lại chẳng phải có hình, chẳng phải không có hình?" Pháp Tạo bạch Phật: "Cõi hư không là thứ được nhãn thức (sự nhận biết qua con mắt) thu nhận; xét theo đó thì nó chẳng phải có hình, chẳng phải không có hình." Phật lại hỏi Pháp Tạo: "Vậy mắt là trống rỗng hay không trống rỗng?" Đáp: "Bạch Thế Tôn, không phải vậy (?)." Phật lại hỏi: "Nếu nhãn thức không trống rỗng, thì sao lại dùng thức mà biết được cái trống rỗng?" Bồ-tát Pháp Tạo thưa: "Chính vì thức không trống rỗng nên mới biết được rằng cái trống rỗng thì trống như trống, chẳng phải có hình, chẳng phải không có hình."
Phật lại hỏi: "Này tộc tánh tử, như lời ông nói, dùng cái có thức để biết cái không có thức; vậy có cái không có thức mà biết được cái có thức chăng?" Pháp Tạo bạch Phật: "Đó chính là Bản Vô Như Lai (Như Lai theo nghĩa chân như, tức thể tính chân thật của Phật)." Phật lại hỏi: "Thế nào là Bản Vô Như Lai?" (Đáp:) "Vì không dừng trụ, không đổi dời, không phá hoại pháp giới (toàn thể mọi pháp, cõi chân lý), nên gọi là Bản Vô Như Lai."
Phật lại hỏi: "Này tộc tánh tử, cái không hoại, không trụ ấy — này tộc tánh tử — là nhờ quả chứng mà biết chăng?" Đáp: "Bạch Thế Tôn, không phải vậy." Phật nói: "Vậy làm sao biết cái không dừng trụ là Bản Vô Như Lai?" Pháp Tạo bạch Phật: "Quá khứ không có hình, hiện tại không dừng trụ, tương lai thì chưa đến." Phật nói: "Nay ông đã đạt được pháp tính ấy chưa?" Đáp: "Bạch Thế Tôn, chưa ạ." Phật nói: "Chưa biết được pháp trụ hay không trụ của ba đời (quá khứ, hiện tại, tương lai), thì làm sao biết được có hình hay không có hình?"
Pháp Tạo bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nay con xin hỏi đức Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác: Ngài đang ở hữu dư Nê-hoàn (niết-bàn còn thân xác: phiền não đã dứt nhưng thân vẫn còn) hay đang ở vô dư Nê-hoàn?" Phật nói: "Nay ta vừa ở hữu dư Nê-hoàn, vừa ở vô dư Nê-hoàn." Bồ-tát Pháp Tạo bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, sao Ngài vừa ở hữu dư Nê-hoàn, vừa ở vô dư Nê-hoàn?" Phật nói: "Như ta có ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật) tạo thành sắc thân (thân xác bằng vật chất) này, thì đó là hữu dư Nê-hoàn. Quán các đức Phật quá khứ nhiều như số cát sông Hằng, không có hình, không thể thấy, thì đó là vô dư Nê-hoàn."
Pháp Tạo lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, pháp giới Nê-hoàn có thể ghi nhận, nói rõ được hay không thể?" Phật nói: "Này tộc tánh tử, pháp giới Nê-hoàn không thể ghi nhận được." Pháp Tạo bạch Phật: "Nê-hoàn đã không thể ghi nhận, sao lại nói các đức Phật quá khứ nhiều như cát sông Hằng không đếm xuể, gọi là vô dư Nê-hoàn?" Phật nói: "Thôi, thôi, này tộc tánh tử! Như lời ông nói, pháp này chỉ là tạm mượn lời mà đặt ra (?), vốn không có tính chất của tên gọi. Cái gọi là Nê-hoàn chẳng phải có, chẳng phải không, chẳng phải có hình, chẳng phải không có hình. Chỉ vì chúng sinh chấp vào cái không, nhiễm vào cái không, chấp vào pháp giới, nhiễm vào pháp giới, không biết từ có hình đi đến không hình, không biết từ không hình đi đến có hình, nên Như Lai mới nói nghĩa này mà thôi."
Bồ-tát Pháp Tạo bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu trống như trống vừa là có hình vừa là không có hình, thì thể của Như Lai hôm nay là có hình hay không có hình? Giả sử thể là không có hình, thì hôm nay Như Lai chưa vào cõi vô dư Nê-hoàn, làm sao biết cõi vô dư Nê-hoàn là không có hình? Nếu Như Lai biết cõi vô dư Nê-hoàn là không có hình, thì các đức Phật quá khứ cũng phải như vậy. Vì sao thế? Bạch Thế Tôn, vì Ngài nói pháp tính thường còn, không đổi dời; các đức Phật quá khứ nhiều như cát sông Hằng không khởi lên, không mất đi, cho nên gọi là Bản Vô Như Lai."
Phật bảo bồ-tát Pháp Tạo: "Lành thay, tộc tánh tử! Đúng như lời ông nói, các đức Phật quá khứ, hiện tại và tương lai đều không có tưởng. Quá khứ không phải tương lai, tương lai không phải quá khứ; quá khứ không phải hiện tại, hiện tại không phải quá khứ. Điều ta nói, nghĩa lý là như thế."
Bồ-tát Pháp Tạo lại bạch Phật: "Tưởng và không tưởng của quá khứ, tưởng và không tưởng của hiện tại, tưởng và không tưởng của tương lai, có khác nhau hay không khác?" Phật bảo bồ-tát Pháp Tạo: "Quá khứ không phải bây giờ, bây giờ không phải hiện tại (?), mỗi thứ đều không khác."
Bồ-tát Pháp Tạo bạch Phật: "Thế nào là có hành, thế nào là không có hành?" Phật bảo Pháp Tạo: "Thanh tịnh pháp thân gọi là có hành; lìa thanh tịnh pháp thân gọi là không có hành. Giới thân, định thân, tuệ thân, giải thoát thân, độ tri kiến thân gọi là có hành; lìa ra thì không có hành. Ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp trợ giúp cho sự giác ngộ, gồm các nhóm pháp vừa kể: bốn ý chỉ, bốn ý đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác ý, tám chánh đạo), từ bậc Tu-đà-hoàn cho đến Phật, gọi là có hành; lìa ra thì không có hành."
Pháp Tạo thưa: "Đức Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác nay nói có hành, không có hành; vậy thế nào là có hành, thế nào là không có hành?" Phật nói: "Này tộc tánh tử, địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại (bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió), sắc, thống, tưởng, hành, thức (năm nhóm hợp thành con người: hình sắc, cảm thọ, tưởng, hành, nhận thức) gọi là có hành. Tính không, pháp tính, tính không có hình tượng gọi là không có hành."
Phật bảo tộc tánh tử: "Đức Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác vừa ở trong có hành, vừa ở trong không có hành. Thế nào là ở trong có hành, thế nào là ở trong không có hành? Có cảnh giới Phật thì là có hành, không có cảnh giới Phật thì là không có hành. Vì thế gọi là có hành, không có hành." Bồ-tát Pháp Tạo lại bạch Phật: "Sao có cảnh giới Phật thì là có hành, không có cảnh giới Phật thì là không có hành?" Phật bảo bồ-tát Pháp Tạo: "Hành có ba việc: một là thường ở nơi đầm vắng; hai là ở cõi hư không; ba là ở giữa đám đông người mà vẫn ở trong sự lặng lẽ lớn lao của Nê-hoàn."
Bấy giờ bồ-tát Pháp Tạo lại bạch Phật: "Thế nào là có thống, thế nào là không có thống?" Phật nói: "Mới bắt đầu muốn thực hành đàn (bố thí, gọi tắt từ âm 'đàn-na') thì gọi là có thống; bố thí rồi mà không hối tiếc thì gọi là không có thống. Tập giữ giới không phạm thì gọi là có thống; tâm giữ giới bền chắc thì gọi là không có thống. Giữ tâm vững như đất, không bỏ nhẫn nhục thì gọi là có thống; nhẫn mà hòa hợp được mọi người, không xa lìa bên này bên kia thì gọi là không có thống. Siêng năng vâng giữ giáo pháp, từ đầu không đổi lòng hối tiếc thì gọi là có thống; tiến tu theo pháp như trước, không bỏ gốc rễ của đạo thì gọi là không có thống. Tuy được định lâu dài mà tâm còn ở nơi vô tướng thì gọi là có thống; không làm hoại gốc rễ của đạo, một lòng không loạn thì gọi là không có thống. Giáo hóa, dẫn dắt chúng sinh, thu về một đạo thì gọi là có thống; không thấy có cái ta, bỏ được tâm bám vào hình tướng thì gọi là không có thống."
Kinh Bồ Tát Anh Lạc, quyển thứ bảy.
Kinh Bồ Tát Anh Lạc, quyển thứ tám (tên khác là Hiện Tại Báo, nghĩa là quả báo ngay trong đời hiện tại).
Sa-môn (người xuất gia tu hành) Trúc Phật Niệm, người Lương Châu, đời Diêu Tần, dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video