Kinh Bồ Tát Anh Lạc (anh lạc: chuỗi ngọc đeo để trang sức; ở đây ví các công đức và trí tuệ tô điểm cho vị Bồ Tát — người phát tâm cầu thành Phật và cứu độ chúng sinh), phẩm Hữu Hành Vô Hành, thứ hai mươi bốn (hữu hành: sự tu tập còn nương vào hình tướng, còn thấy có việc làm, người làm và đối tượng; vô hành: sự tu tập vượt ngoài mọi hình tướng, không còn thấy người làm, việc làm hay đối tượng).
Bấy giờ Bồ Tát Vô Đỉnh Tướng liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ thẳng, chắp tay, tiến lên bạch Phật rằng: "Con có thể đảm đương việc nói về hữu hành và vô hành trước Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ cõi chân như mà đến)."
Phật nói: "Lành thay, lành thay, này người con dòng dõi tốt! Nếu có thể nói thì nay chính là lúc."
Bồ Tát Vô Đỉnh Tướng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Nếu có vị Bồ Tát ma-ha-tát (Bồ Tát lớn, bậc Bồ Tát đã tu hành cao sâu) hiểu rõ bản vô (cái "vốn không", tức chân như — thực tướng sẵn có của mọi sự vật, không do ai tạo tác), thì gọi là hữu hành. Bản vô vốn tự nhiên, trống rỗng, vắng lặng, không hình tướng, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Quảng Tiến nói: "Hiện thân ở cõi nước của chư Phật kia, dùng thần túc (năng lực thần thông đi lại tự tại, biến hiện khắp nơi) mà giáo hóa, thì gọi là hữu hành. Không thấy có cõi nước, không thấy có người giáo hóa chúng sinh, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Tri Sinh nói: "Nê hoàn (tức niết bàn: trạng thái đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) vắng lặng, không khởi không diệt, thì gọi là hữu hành. Không thấy nê hoàn, cũng không thấy tướng của nê hoàn, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Pháp Bảo nói: "Nói về đạo và chẳng phải đạo, thì gọi là hữu hành. Cũng chẳng có đạo, cũng chẳng không có đạo, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Tịnh Diệu nói: "Quán (dùng trí tuệ chăm chú soi xét trong lúc tu tập) pháp thanh tịnh, thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy có việc quán pháp thanh tịnh, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Thú Đạo nói: "Thấy sức thần của Phật, thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy Phật, cũng không có sức thần, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Phổ Thí nói: "Hiện có việc nhập định (đi vào trạng thái tâm tập trung, lắng yên), thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy tu hành, cũng không thấy nhập định, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Nguyệt Quang Chiếu nói: "Thấy thân tướng của Phật đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới, theo cách nhìn vũ trụ của đạo Phật), thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy Phật, cũng không thấy tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ trên thân Phật), thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Ai Thế nói: "Có cái ta, có thọ mạng (đời sống kéo dài của một cá thể), thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy thọ mạng, cũng không thấy cái ta, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Vô Úy nói: "Nói pháp mà không có ý tưởng về pháp, thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy pháp, mà cũng chẳng phải không có pháp, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát ma-ha-tát như thế, đối với hữu hành và vô hành, liền được đầy đủ anh lạc của Bồ Tát.
Bồ Tát Vô Lượng nói: "Vượt qua cả mức đo lường về Phật mà không thể hạn định (?), thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy có mức lượng, cũng không thấy chẳng phải mức lượng, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Tâm Niệm nói: "Dùng sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, mắt thấy xa không ngăn ngại, tai nghe xa không ngăn ngại, biết tâm người khác, biết các đời trước, và dứt sạch phiền não) dạo khắp các cõi Phật mà không tự khen mình, không ca ngợi đạo thần thông, thì gọi là hữu hành. Không thấy có cõi nước, không thấy có ai được tiếp dẫn độ thoát, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Hiền Hộ nói: "Có thể hóa hết thảy đều thành hình Phật, thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy việc hóa, lại không thấy Phật, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Vô Biên Tế nói: "Cõi Phật vô lượng, giữ tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ mọi điều đã nghe, không để quên mất) không quên, thì gọi là hữu hành. Bản vô thì không có tổng trì, cũng không có Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp — lời dạy, và Tăng — đoàn thể người tu), thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Thường Bi nói: "Mọi chúng sinh đều phát tâm Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hành vừa cứu mình vừa cứu mọi người, hướng tới thành Phật), thì gọi là hữu hành. Cũng không có Đại thừa, lại không có đạo, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Bất Tư Nghị nói: "Phật không thể nghĩ bàn, chính pháp cũng vậy; pháp không thể nghĩ bàn, quả báo nhận lấy cũng vậy, thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy có nghĩ bàn, cũng không thấy có không thể nghĩ bàn, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Chu Toàn nói: "Không tuệ (trí tuệ thấu hiểu tính không — mọi sự vật đều không có tự thể cố định) là một, chẳng phải là không có trí tuệ, thì gọi là hữu hành. Trí tuệ cũng trống rỗng vắng lặng, cũng chẳng có trí tuệ, cũng chẳng không có trí tuệ, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Pháp Tạo nói: "Như Lai là một, chân tế (bờ mé chân thật, tức thực tại rốt ráo) cũng vậy, thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy Như Lai, cũng không thấy chân tế, không phải một, cũng không phải chẳng một, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Thiện Quyền nói: "Dùng tuệ quán (trí tuệ soi xét) phân biệt hết thảy các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), thì gọi là hữu hành. Cũng không có tuệ quán, lại không có các pháp, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Vô Dữ Đẳng nói: "Một tướng, không tướng, thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy tướng, cũng không thấy không tướng, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát ma-ha-tát như thế, đối với hữu hành và vô hành, liền có thể đầy đủ anh lạc của Bồ Tát.
Bồ Tát Công Huân nói: "Cũng không thấy sinh, cũng không thấy chẳng sinh, thì gọi là hữu hành. Sinh cũng là không sinh, lại không có cái sinh của sinh, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Giác Ngộ nói: "Có thường còn, có vô thường (không thường còn), thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy thường, cũng không thấy chẳng thường, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Thành Tựu nói: "Không tạo thân hành (việc làm bằng thân), cũng không vướng mắc, thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy tạo, cũng không thấy chẳng tạo, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Nguyện Lạc nói: "Không tạo khẩu hành (việc làm bằng lời nói), cũng không vướng mắc, thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy tạo, cũng không thấy chẳng tạo, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Vô Xứ Sở nói: "Không tạo ý hành (việc làm bằng ý nghĩ), cũng không vướng mắc, thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy tạo, cũng không thấy chẳng tạo, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Vô Ngại Trí nói: "Giác ngộ mà không có gì để giác ngộ, thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy giác ngộ, cũng không khởi ý tưởng có chúng sinh, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Hương Tích nói: "Hiểu đạo, bản vô và pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự vật) không khác nhau, thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy đạo, lại không có pháp tính, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Chuyển Pháp Luân nói: "Ở dưới thọ vương (vua của các loài cây, tức cây bồ đề nơi Phật thành đạo) tuyên giảng rộng rãi về bốn đạo quả chứng (bốn bậc quả vị tu chứng của người theo lời Phật dạy: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán), thì gọi là hữu hành. Nói pháp mà không có ý tưởng về pháp, cũng không thấy bốn đạo quả, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Tự Quán nói: "Nói sắc, thống, tưởng, hành, thức (năm nhóm tạo nên con người: sắc là thân thể vật chất, thống là cảm thọ khổ vui, tưởng là sự nhận biết hình tượng, hành là các hoạt động tạo tác của tâm, thức là sự hay biết phân biệt) đều là không, thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy năm ấm (tức năm nhóm vừa nói) thành hay hoại, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Chúng Trí nói: "Người quán tứ ý chỉ (bốn chỗ dừng ý để quán: thân, cảm thọ, tâm và các pháp; còn gọi là bốn niệm xứ) biết bên trong bên ngoài đều không, thì gọi là hữu hành. Phân biệt rằng ý chỉ vốn không từ đâu đến, đi cũng không đến đâu, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Đa Văn nói: "Làm rực sáng các pháp (?) cho đến ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt tới giác ngộ), thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy việc làm rực sáng ấy và hết thảy các pháp, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Pháp Thân nói: "Thấy hết thảy các pháp có cái lay động xoay chuyển, có cái không lay động xoay chuyển, thì gọi là hữu hành. Cũng chẳng lay động xoay chuyển, cũng chẳng phải không lay động xoay chuyển, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Vô Nộ nói: "Hết thảy các pháp là tự nhiên, việc quán pháp cũng vậy; việc quán pháp là tự nhiên, hết thảy các pháp cũng vậy, thì gọi là hữu hành. Vốn không có các pháp, cũng không có việc quán pháp, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Thượng Thủ nói: "Phân biệt trí tuệ của Phật, biết nó trống rỗng vắng lặng, thì gọi là hữu hành. Quán trí tuệ sâu xa của Phật, bản tính tự nó như thế, cũng không có danh hiệu, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Đạo Nghị nói: "Hiểu rõ ngũ phần pháp thân (năm phần làm nên thân chân thật của bậc giác ngộ: giới, định, tuệ, giải thoát, và sự thấy biết về giải thoát) mà không xa lìa, thì gọi là hữu hành. Quán sát từng phần một, tính của nó tự không hình tướng, cũng không khởi không diệt, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Bản Tộ nói: "Hết thảy các pháp cũng không có chỗ nương tựa, không nương vào nội không (cái không bên trong: thân tâm mình không có tự thể), cũng không nương vào ngoại không (cái không bên ngoài: cảnh vật không có tự thể), thì gọi là hữu hành. Hiểu rõ cái không trong ngoài và hết thảy các pháp, cũng không thấy sinh, cũng không thấy diệt, hoàn toàn không vướng mắc, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Quyền Hiện nói: "Qua lại khắp nơi lễ kính, phụng sự chư Phật, cũng không thấy cõi Phật sạch hay không sạch, chúng sinh tốt hay xấu, thì gọi là hữu hành. Không thấy thân mình và các cõi Phật tốt hay xấu, trong hay đục, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Vô Tưởng Trước nói: "Các pháp không rối loạn, lặng lẽ không dời đổi, không so đo khổ hay vui, thường hay vô thường, đẹp hay xấu, thì gọi là hữu hành. Trí tuệ vô lượng thảy đều quy về không, không thấy loạn hay định, khổ hay vui, tốt hay xấu, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Đại Từ nói: "Không thấy các pháp có chỗ hướng tới hay không có chỗ hướng tới, thì gọi là hữu hành. Mãi mãi không có chỗ hướng tới, cũng không thấy việc hướng tới, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Nhẫn Hạnh nói: "Hiểu không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là không, không có tướng, không còn mong cầu tạo tác) cùng với hư không, thức giới (cõi của cái biết) và chân như (cái như thật, không đổi khác) đều cùng một tính, thì gọi là hữu hành. Không, vô tướng, vô nguyện cũng là không; cái không cũng là không, vô tướng, vô nguyện; lại không có báo ứng (sự đáp trả của quả báo), thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Bảo Chưởng nói: "Vào một định ý (trạng thái tâm định), biết hết uy nghi, hạnh làm và con đường phép tắc của chư Phật, thì gọi là hữu hành. Tuy vào thiền định (trạng thái tâm tập trung lắng sâu) mà mãi không có tướng của pháp, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Hỷ Khánh nói: "Gốc rễ của tam độc (ba thứ độc của tâm: tham lam, giận dữ, si mê) tự nhiên khởi lên rồi diệt đi; sinh không biết vì sao sinh, diệt không biết vì sao diệt, thì gọi là hữu hành. Quán gốc rễ của tam độc tự nó không có hình dạng dấu vết, mãi mãi không khởi không diệt, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Quán Tiến nói: "Giữ giới luật không vi phạm, cũng không thấy có vi phạm, thì gọi là hữu hành. Vốn không có giới luật, cũng không có vi phạm, bản tính tự nó như thế, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Thường Hỷ nói: "Phân biệt mười hai pháp môn giải thoát (?) (giải thoát: thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử), thì gọi là hữu hành. Cũng không thấy giải thoát và các pháp báu có khởi có diệt, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Tuyên Sướng nói: "Pháp sinh ra, khổ sinh ra, vốn không có chỗ chốn, thì gọi là hữu hành. Biết bờ mé gốc của khổ mà không thể thấy được, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Tu Đạo nói: "Đạo lớn chỉ một tướng, nê hoàn không hình, không thấy có ý chí cầu đạo vô thượng (đạo cao nhất, không gì hơn), thì gọi là hữu hành. Lời dạy về đạo được diễn nói mà không có chỗ tinh vi (?), pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng) tự nhiên, không ai xoay chuyển được, thì gọi là vô hành."
Bồ Tát Giảng Pháp nói: "Đạo được dựng lập không thể nghĩ bàn, tuy ở chốn nhơ đục mà như không ở chỗ nào, thì gọi là hữu hành. Hiểu biết tính của ngũ tịnh và ngũ trọc (năm điều trong sạch và năm thứ nhơ đục của đời ác: thời đại nhơ đục, thấy biết nhơ đục, phiền não nhơ đục, chúng sinh nhơ đục, mạng sống nhơ đục) đều hư giả, chẳng thật, cũng không có gì cả, thì gọi là vô hành."
Bấy giờ các vị Bồ Tát ở mười phương, nhiều không đếm xuể như số cát của các sông, mỗi vị tự nói về hữu hành và vô hành xong, đều trở về chỗ ngồi.
Lúc ấy Đại Ca-diếp (vị đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng về hạnh tu khổ hạnh) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, quỳ thẳng, chắp tay, tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con cũng có thể đảm đương việc nói về hữu hành và vô hành. Nếu được cho phép, con xin mạnh dạn trình bày điều mình ôm ấp."
Phật bảo Ca-diếp: "Nay đại chúng tụ họp, khao khát trông chờ đã lâu. Nếu có thể nói thì nay chính là lúc."
Bấy giờ Đại Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu có người thiện nam, người thiện nữ giữ gìn chính luật và mười hai hạnh đầu-đà (mười hai hạnh tu khổ hạnh để gột bỏ tham đắm, như chỉ đi khất thực, ngày ăn một bữa, mặc áo vá, ở nơi vắng vẻ, ngồi dưới gốc cây...) — là pháp khó được — không sơ sót dù chỉ mảy may, cũng không khởi ý tưởng sinh lòng phân biệt phải trái, thì đó gọi là hữu hành bậc nhất."
Đại Ca-diếp lại bạch Phật: "Nếu người thiện nam, người thiện nữ một lòng nghĩ nhớ, chuyên tinh không quên, có thể diễn nói lời dạy về đạo, khiến ai nấy đều thỏa chí nguyện của mình, cho đến khi thành Phật vẫn không đổi lời thệ nguyện lớn, thì đó cũng gọi là hữu hành bậc nhất."
Đại Ca-diếp lại bạch Phật: "Lại nếu người thiện nam, người thiện nữ tiến học, tu tập pháp môn thiền quán (phương pháp ngồi thiền và quán chiếu), đối với các trí tuệ thần thông không nhiễm đắm, khiến những người có chí cầu đạo đều vui mừng; lại có thể dẫn dắt, chỉ bày lối đi; tùy theo lòng người trước mặt mà làm cho họ được như nguyện: người cầu Đại thừa thì được trọn chí thành tựu, không để họ sa sút, vướng mắc giữa đường; nếu có người muốn đạt quả Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không nhờ thầy dạy, và ít giáo hóa người khác), thì cũng che chở giúp đỡ cho họ đạt vô vi (trạng thái không do tạo tác, tức niết bàn) — thì đó cũng gọi là hữu hành bậc nhất."
Đại Ca-diếp lại bạch Phật: "Nếu có người thiện nam, người thiện nữ muốn tu tập pháp vô hành, thì thế này: hết thảy chúng sinh có gốc tội sâu chắc, khó nhổ ra để cứu vớt; những người tội ấy không có duyên với con, không cách gì độ được. Nhưng, bạch Thế Tôn, con khéo bày chút phương tiện, dần dần chờ dịp thuận lợi, biết đường đi nước bước của họ mà tạo nhân duyên, khiến họ được che chở. Đó gọi là vô hành."
Đại Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu người thiện nam, người thiện nữ vốn không có tâm cầu đạo, còn ở bậc phàm phu, mà mình có thể chỉ dạy khiến họ phát ý cầu đạo, cho đến khi thành tựu rốt ráo, trọn không sa giữa chừng vào nhị địa (hai bậc Thanh văn và Duyên giác, tức những bậc chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), thì đó gọi là vô hành."
"Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu có người thiện nam, người thiện nữ từ vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) tích công chứa đức, phát lời thệ nguyện lớn rằng: 'Khi ta thành đạo sẽ sinh ở nước kia, gặp được vị thánh kia, các đệ tử theo hầu cũng đều như thế.' Nhưng người thiện nam, người thiện nữ ấy trái với nguyện ban đầu, giữa chừng gặp bậc hiền thánh, có Phật ra đời, liền theo đức Phật ấy mà nhận lấy diệt độ (nhập niết bàn, dứt hẳn sinh tử). Đó gọi là vô hành."
Bấy giờ Thế Tôn bảo Ca-diếp: "Thôi, thôi, bậc trưởng lão! Điều này đâu phải cái tâm cặn đục, hẹp hòi của ông nay có thể đo lường được. Vì sao thế? Bồ Tát ma-ha-tát đã lập vững căn lành, đã có sức đạo (?), mà còn chưa biết hết về hữu hành và vô hành, huống chi ông với tầm vóc nhỏ hẹp lại muốn biết hết sao? Điều ấy không thể được. Hãy trở về chỗ ngồi, giữ uy nghi như thường."
Khi ấy Đại Ca-diếp sắc mặt đổi khác, vô cùng hổ thẹn, lễ dưới chân Phật rồi trở về chỗ ngồi cũ.
Bấy giờ trưởng lão A-nhã Câu-lân (tức Kiều-trần-như, một trong năm vị đệ tử đầu tiên của Phật) lại từ chỗ ngồi đứng dậy, tiến lên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nay con có thể đảm đương việc tuyên giảng lời dạy về đạo, về hữu hành và vô hành trước Như Lai."
Phật nói: "Lành thay, này người con dòng dõi tốt! Nay chính là lúc, tùy ý ông trình bày."
A-nhã Câu-lân bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu có người thiện nam, người thiện nữ tu bát chính đạo (tám con đường đúng đắn: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), đối với tám pháp ấy không khởi lòng ngờ vực, thì gọi là hữu hành. Lại nếu người thiện nam, người thiện nữ được trí tuệ về pháp vô lượng, phân biệt tám pháp ấy đều không có gì; vốn không có lấy một pháp, huống chi có tám pháp chính; pháp không có danh hiệu, cũng không có hang ổ (chỗ để bám trụ) — đó gọi là pháp vô hành tối thắng bậc nhất."
"Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu người thiện nam, người thiện nữ đối với hạnh tứ thiền (bốn bậc thiền định từ thấp đến cao) suy xét từng bậc một, ý không tán loạn, buộc ý vào chỗ sáng suốt, không mất lẽ đúng của pháp, ắt có kết quả, không có ngờ vực — bạch Thế Tôn, đó gọi là hữu hành bậc nhất. Lại nếu người thiện nam, người thiện nữ từ đầu đến cuối ngồi ngay ngắn suy xét các pháp không hình, không thấy có sinh ra, vốn không có đầu mối, danh hiệu đều hư dối, chẳng thật chẳng có — đó gọi là pháp vô hành."
Trưởng lão A-nhã Câu-lân lại bạch Phật: "Nếu người thiện nam, người thiện nữ phân biệt không tuệ mà tâm không nhiễm vào cái không, nhưng ở trong cái không lại cầu cái không, sinh ra ý tưởng điên đảo, thì gọi là hữu hành. Nếu đối với không tuệ không sinh nhiễm ô, không dấy lên cái thấy sai lầm mà khởi ra đủ thứ ý nghĩ; vốn tự không có gốc, huống chi có cái hiện nay — thì gọi là vô hành."
"Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu người thiện nam, người thiện nữ bên trong suy xét trí tuệ sáng suốt, định ý trống rỗng vắng lặng, giữ tâm vững chắc, không thêm không bớt, thì gọi là hữu hành. Phân biệt lục tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) trong và ngoài đều không có chủ; vốn không có lục tình, huống chi nay có thức; thức chẳng thuộc tam thế (ba đời: quá khứ, hiện tại, tương lai), không vướng vào tam hữu (ba cõi tồn tại: cõi còn ham muốn, cõi còn hình sắc, cõi không còn hình sắc) — thì gọi là vô hành."
Lúc ấy trưởng lão A-nhã Câu-lân nói về hữu hành và vô hành của Bồ Tát ma-ha-tát xong, liền lễ chân Phật. Phật nói: "Lành thay, lành thay, này người con dòng dõi tốt! Ông đã tuyên giảng pháp sâu nhiệm của Như Lai, thật rất lạ lùng đặc biệt, xưa nay chưa từng có. Hãy trở về chỗ ngồi, giữ uy nghi như thường."
Lúc ấy tôn giả Xá-lợi-phất (vị đệ tử bậc nhất về trí tuệ của Phật) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa ngay pháp phục, quỳ thẳng, chắp tay bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con ôm mối nghi đã lâu, muốn có điều thưa hỏi. Cúi mong Thế Tôn giải tỏ cho con từng điều."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Lành thay, này người con dòng dõi tốt! Muốn hỏi điều gì thì nay chính là lúc. Như Lai sẽ đáp từng câu ông hỏi."
Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là hữu hành? Thế nào là vô hành? Như Thế Tôn nói: hiện có tạo tác thì là hữu hành, vốn không thì là vô hành. Nay con xin hỏi Như Lai: có phải từ hữu hành đi đến vô hành mới gọi là vô hành chăng? Hay hữu hành thì luôn có, vô hành thì luôn không, mới gọi là vô hành chăng? Nếu nói là hữu hành, thì điều tôn giả Đại Ca-diếp tuyên nói về hữu hành không có sai lầm. Còn nếu là vô hành thì không có lời dạy; vậy làm sao dùng pháp không có lời dạy mà khiến có lời dạy được? Cúi mong Thế Tôn phân giải từng điều."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Thế nào, Xá-lợi-phất, thể tính của hữu hành có phải là không chăng?"
Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thể tính của hữu hành là không, như hư không."
Phật lại hỏi Xá-lợi-phất: "Thế nào, này người con dòng dõi tốt, tính không của vô hành thì ra sao?"
Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, tính không của vô hành chính là tính không của hữu hành."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nếu tính không của vô hành chính là tính không của hữu hành, thì nay Đại Ca-diếp vì cớ gì chỉ nói hữu hành mà không nói tính không của hữu hành, cũng không nói vô hành, cũng không nói tính không của vô hành?"
Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là tính không của hữu hành? Thế nào là tính không của vô hành?"
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hãy lắng nghe, lắng nghe, và khéo suy nghĩ. Ta sẽ vì ông mà giảng rõ nghĩa ấy." Xá-lợi-phất thưa: "Vâng, bạch Thế Tôn."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Thế nào, này người con dòng dõi tốt? Thân năm ấm được thành nhờ tứ đại (bốn yếu tố tạo nên vật chất: đất, nước, lửa, gió), bỏ thân cũ mà sinh ra (?). Những chúng sinh như thế, nếu thấy hình sắc bên ngoài thì trong nhãn thức (cái biết qua con mắt) tự khởi lên trần lao (phiền não làm nhơ đục và làm mệt nhọc tâm). Phân biệt thì thấy thức ấy không từ ngoài đến, cũng không từ trong ra; do thức phân biệt mà sinh ra nỗi khổ ấy. Thế nào, này người con dòng dõi tốt, pháp giới của năm ấm có phải như thế chăng?"
Xá-lợi-phất thưa: "Đúng thế, đúng thế, bạch Thế Tôn. Đều do nhãn thức mà khởi lên trần lao ấy."
Phật lại bảo Xá-lợi-phất: "Thế nào, này người con dòng dõi tốt? Nếu có người có mắt sáng suy xét nhãn thức phân biệt trần lao, vốn từ đâu đến, từ đâu mà diệt, muốn tìm hang ổ của trần lao thì có thể tìm được chăng?"
Xá-lợi-phất bạch Phật: "Không thể, bạch Thế Tôn. Nhãn thức không hình nên không thể thấy được."
Phật nói: "Đúng thế, đúng thế, Xá-lợi-phất. Đó gọi là tính không của hữu hành. Lại nữa, Xá-lợi-phất, nếu người thiện nam, người thiện nữ ở trong cái không mà lìa cái không, không nhiễm vào cái biết về không, dừng tâm, diệt hẳn, không dấy lên ý tưởng bám chấp, lặng yên không nói, thì đó gọi là tính không của vô hành."
Phật lại bảo Xá-lợi-phất: "Nếu người thiện nam, người thiện nữ tai nghe tiếng bên ngoài, mũi ngửi hương bên ngoài, lưỡi biết vị bên ngoài, thân biết sự xúc chạm bên ngoài và cảm giác vui bên trong (?), ý biết thể của các pháp và hoạt động bên ngoài; suy xét thì các thức ấy cũng không từ ngoài đến, cũng không sinh từ bên trong; do phân biệt sai lầm mà khởi lên nỗi khổ ấy. Thế nào, này người con dòng dõi tốt, pháp giới của năm ấm có phải như thế chăng?"
Xá-lợi-phất bạch Phật: "Đúng thế, bạch Thế Tôn. Ấy là do pháp của thức mà sinh ra các trần lao."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Thế nào, này người con dòng dõi tốt? Nếu có người có mắt sáng suy xét pháp thức phân biệt trần lao, từ đâu mà đến, lại từ đâu mà diệt, muốn tìm hang ổ của trần lao thì có thể tìm được chăng?"
Xá-lợi-phất bạch Phật: "Không thể, bạch Thế Tôn. Pháp thức không hình nên không thể thấy được."
Phật nói: "Đúng thế, Xá-lợi-phất. Đó gọi là tính không của hữu hành."
Phật lại bảo Xá-lợi-phất: "Nếu người thiện nam, người thiện nữ ở trong cái không mà lìa cái không, không nhiễm vào cái biết về không, diệt ý, mãi mãi vắng lặng, không dấy lên ý tưởng bám chấp, lặng yên không nói, cũng không có lời dạy về đạo, thì đó gọi là tính không của vô hành."
Phật lại bảo Xá-lợi-phất: "Tính của các pháp trụ yên không đổi khác. Pháp khởi thì khởi, pháp diệt thì diệt; khởi cũng không biết vì sao khởi, diệt cũng không biết vì sao diệt. Người có mắt sáng quán sát điều ấy, cũng không thấy khởi, cũng không thấy diệt. Cho nên gọi là Bản Vô Như Lai, Chí Chân (bậc chân thật tột cùng), Đẳng Chính Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn), Minh Hạnh Thành (bậc có trí sáng và đức hạnh đầy đủ), Thiện Thệ (bậc đã khéo đi qua, sang bờ giải thoát), Thế Gian Giải (bậc hiểu rõ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc không ai hơn), Đạo Pháp Ngự (bậc dùng đạo pháp mà điều phục, dẫn dắt người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), hiệu là Phật Thế Tôn — vượt khỏi tam giới (ba cõi: cõi còn ham muốn, cõi còn hình sắc, cõi không còn hình sắc), là bậc tôn quý của trời và người. Nếu có người thiện nam, người thiện nữ thọ trì, đọc tụng yếu chỉ của pháp sâu xa này, tức gốc của pháp hữu hành vô hành, thì liền được đầy đủ trí tuệ của mọi tướng."
Khi Phật nói pháp hữu hành vô hành này, có trăm ức na-thuật (một đơn vị số cực lớn) chúng sinh đều bỏ hạnh cũ, giữ lời thệ nguyện bền chắc, tiến tới Phật thừa (con đường thành Phật), đạt bậc bất thoái chuyển (bậc không còn thoái lui trên đường tu). Lại có vô số chư thiên và người đời đều được đạo nhẫn (sự an trú vững vàng, chấp nhận trọn vẹn chân lý của đạo), lìa bậc phàm phu.
Lúc ấy tôn giả Đại Mục-kiền-liên (vị đệ tử bậc nhất về thần thông của Phật) lại từ chỗ ngồi đứng dậy, cúi đầu lễ chân Phật, tiến lên bạch Phật: "Con cũng có thể đảm đương việc diễn nói thông suốt pháp hữu hành vô hành không thể nghĩ bàn."
Phật nói: "Lành thay, này người con dòng dõi tốt! Nếu muốn nói thì nay chính là lúc."
Mục-liên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nay nghe Như Lai bao gồm, nhận biết mọi pháp mà làm thành hữu hành vô hành. Như con xem xét chính pháp của Như Lai, thì đó không phải là hữu hành vô hành của hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) chúng con. Vì sao thế? Vì các đệ tử và Duyên giác (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên) căn tính thuần hậu (?), không còn mong ngóng tới quả giác ngộ chân chính bình đẳng; vậy đối với Như Lai, con là vô hành. Nếu Như Lai muốn bỏ biển trí tuệ, gạt đi mọi trí, mà cầu đạo của đệ tử và Duyên giác, thì đối với con, Như Lai là vô hành."
"Lại nữa, Thế Tôn có nói: hết thảy các pháp đều hư không, đều vắng lặng, không có sinh, diệt, bám chấp hay đoạn dứt. Nếu quả như vậy thì sao còn hạn định rằng đệ tử và Duyên giác không ở trong hàng thánh? Điều đó càng khiến chín vạn hai nghìn người chúng con, đều đủ sáu thần thông, càng thêm ngờ vực. Lại nghe Phật nói: pháp của Ta rộng lớn, không có bờ bến, không so tính cái ta hay chúng sinh có chấp trước. Nếu như vậy thì Như Lai ngày nay đối với pháp giới thanh tịnh ắt có chỗ thiếu sót."
Bấy giờ Thế Tôn bảo Mục-liên: "Lành thay, lành thay, này người con dòng dõi tốt! Ông đã có thể tuyên bày pháp môn này trước Như Lai. Nay Ta hỏi ông, ông hãy trả lời Ta từng câu." Mục-liên thưa: "Vâng, bạch Thế Tôn."
"Thế nào, Mục-liên, việc làm có quả báo chăng?" Mục-liên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, việc làm có quả báo."
Phật lại hỏi Mục-liên: "Thế nào là quả báo của việc làm?" Mục-liên bạch Phật: "Tùy theo duyên mà đáp trả: thiện có quả báo thiện, ác có quả báo ác."
Phật lại hỏi: "Thế nào, Mục-liên, thiện có quả báo thiện, ác có quả báo ác?" Mục-liên bạch Phật: "Tam đồ (ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ — loài quỷ đói, súc sinh), bát nạn (tám hoàn cảnh khó được gặp Phật nghe pháp), bị tra khảo, đánh đập — đó gọi là quả báo ác. Nê hoàn mãi mãi vắng lặng, không còn sinh diệt — đó gọi là quả báo thiện."
Phật lại hỏi Mục-liên: "Thế nào, này người con dòng dõi tốt, Như Lai bản vô ngày nay có nhận quả báo chăng?" Mục-liên đáp: "Không, bạch Thế Tôn."
Phật hỏi Mục-liên: "Thế nào, này người con dòng dõi tốt, như nay Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, thân sắc vàng ròng, đủ mọi tướng tốt, ấy là quả báo gì?" Mục-liên bạch Phật: "Đó là quả báo về hình chất tướng tốt của Như Lai, không phải quả báo nê hoàn."
Phật hỏi Mục-liên: "Ông đã tự thân chứng nhập nê hoàn chăng? Làm sao biết thiện có quả báo thiện là quả báo nê hoàn?" Mục-liên bạch Phật: "Hết thảy các pháp đều là tên gọi giả đặt, không có thật. Cái gọi là nê hoàn — nê hoàn cũng chỉ là tên gọi giả mà thôi. Vì thế nói nê hoàn phải là điều thiện có quả thiện."
Bấy giờ Thế Tôn bảo Mục-liên: "Đối với ông, Như Lai là vô hành; đó cũng là tên gọi giả, không có thật. Ông muốn cầu quả giác ngộ chân chính bình đẳng cao tột, thì đối với chỗ Như Lai là vô hành; đó cũng là tên gọi giả. Ở trong pháp tên gọi giả mà muốn phân biệt hữu hành và vô hành, thì điều ấy không đúng."
Bấy giờ khi Thế Tôn nói pháp về tên gọi giả này, có chín ức chúng sinh phát ý thệ nguyện lớn, mong muốn đạt được anh lạc hữu hành vô hành của Bồ Tát. Lại có vô lượng chúng sinh được pháp môn tổng trì. Lại có ba ức chúng sinh dứt hết các lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm), ý được cởi mở, chứng quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn phải tái sinh).
Bấy giờ tôn giả Tân-đầu-lô (một vị A-la-hán đệ tử của Phật) lại từ chỗ ngồi đứng dậy, tiến lên bạch Phật: "Con cũng có thể đảm đương việc nói về anh lạc hữu hành vô hành của Bồ Tát, khiến người thiện nam, người thiện nữ được tu hành theo."
Thế Tôn bảo: "Lành thay, lành thay, này người con dòng dõi tốt! Nếu có thể nói thì nay chính là lúc."
Bấy giờ Tân-đầu-lô bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu người thiện nam, người thiện nữ ở bậc sơ thiền (bậc thiền định thứ nhất), phân biệt năm ấm là ác lộ (những thứ nhơ nhớp rỉ chảy ra từ thân) bất tịnh (không sạch), ở trong đó suy xét thấy không có gì đáng tham đắm, thì gọi là hữu hành. Nếu vào định ý, quán thấy không có gì cả, hư giả chẳng thật, quán thân người khác cũng như vậy, thì gọi là vô hành."
"Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu người thiện nam, người thiện nữ thấy thân là chỗ hôi thối, những thứ không sạch chảy ra, thì gọi là hữu hành. Quán sâu gốc ngọn, biết nó là không, thì gọi là vô hành."
"Lại nữa, bạch Thế Tôn, người thiện nam, người thiện nữ ở bậc nhị thiền (bậc thiền định thứ hai) đầy đủ bốn hạnh (?), thì gọi là hữu hành. Biết bậc nhị thiền rốt cuộc đều quy về không, thì gọi là vô hành."
"Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu người thiện nam, người thiện nữ tự mình có thể khai ngộ, dạy dỗ các loài chúng sinh lìa bỏ tâm cho rằng thân là sạch, khởi lên ý tưởng không sạch (phép quán thân không sạch để dứt lòng tham dục), thì gọi là hữu hành. Hiểu rõ ý tưởng về sạch vốn không có gì, thì gọi là vô hành."
"Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu người thiện nam, người thiện nữ suy xét bậc tam thiền (bậc thiền định thứ ba), gột sạch trần lao, không tự khen mình đã làm xong điều gì, thì gọi là hữu hành. Không thấy trần lao là thành hay không thành, thì gọi là vô hành."
"Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu người thiện nam, người thiện nữ ở bậc tứ thiền (bậc thiền định thứ tư) suy xét năm ấm, buộc ý không quên, thì gọi là hữu hành. Phân biệt bậc tứ thiền mãi mãi không có khổ vui và các trói buộc bám chấp, thì gọi là vô hành."
"Như thế, đối với người thiện nam, người thiện nữ, đó là hữu hành vô hành của anh lạc tịch quán (sự quán chiếu trong vắng lặng) của Bồ Tát ma-ha-tát."
Bấy giờ tôn giả Tân-đầu-lô nói pháp này xong, trở về chỗ ngồi cũ.
Lúc ấy tôn giả Đại Ca-chiên-diên (vị đệ tử bậc nhất về luận giải giáo pháp của Phật) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, lễ chân Thế Tôn, tiến lên bạch Phật: "Nay con có thể đảm đương việc nói về hữu hành và vô hành trước Như Lai, khiến các loài chúng sinh được tu hành theo. Nếu người thiện nam, người thiện nữ đối với mười sáu thánh hạnh (mười sáu cách quán xét bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ — mỗi chân lý bốn cách) không khởi lòng ngờ vực, thì gọi là hữu hành. Suy xét thấy những trói buộc bám chấp bản tính tự không có, cũng không có tên gọi mười sáu thánh hạnh, thì gọi là vô hành."
Ca-chiên-diên lại bạch Phật: "Nếu người thiện nam, người thiện nữ nhổ dứt tam độc là dâm dục, giận dữ, si mê; xét biết điều chúng sinh nghĩ trong tâm: có tâm vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) hay không có tâm vô minh, có tâm tham ái dục vọng hay không có, có tâm giận dữ muốn hại hay không có — đều phân biệt được mà không sai lầm, thì gọi là hữu hành. Nếu người thiện nam, người thiện nữ quán biết tam độc vốn không có gì, không thấy cái sinh ra, không thấy cái diệt đi, trống rỗng vắng lặng, không hình, thì gọi là vô hành."
Ca-chiên-diên lại bạch Phật: "Nếu người thiện nam, người thiện nữ đối với khối kết sử (những phiền não trói buộc và sai khiến con người) đều làm cho dứt sạch rốt ráo, cũng không tạo thêm, dấy lên trần lao nữa, thì gọi là hữu hành. Không thấy kết sử có cái dứt sạch rốt ráo hay không dứt sạch rốt ráo, cũng không dấy tạo, sinh ra nỗi khổ trần lao, thì gọi là vô hành."
"Như thế, đối với người thiện nam, người thiện nữ, đó là anh lạc hữu hành vô hành của Bồ Tát."
Ca-chiên-diên nói hữu hành vô hành này trước Phật xong, đứng dậy lễ chân Phật rồi trở về chỗ ngồi cũ.
Bấy giờ tôn giả Ly-việt (một vị đệ tử của Phật, nổi tiếng về thiền định) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, tiến lên lễ chân Phật, bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con cũng có thể đảm đương việc nói về anh lạc hữu hành vô hành của Bồ Tát."
Phật bảo Ly-việt: "Có thể nói thì cứ nói."
Ly-việt bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu người thiện nam, người thiện nữ nhờ pháp vô sinh (chân lý không sinh không diệt) mà vượt qua sinh tử, không thấy có người được độ, thì gọi là hữu hành. Chìm vào cái không của nê hoàn, vắng lặng không hình, không có ý tưởng về chúng sinh, thì gọi là vô hành."
"Lại nữa, bạch Thế Tôn, nếu người thiện nam, người thiện nữ được giới luật của bậc hiền thánh, nhận các quả chứng, tu mười hai pháp (?), thì gọi là hữu hành. Nếu quán thấy hết thảy các pháp vốn do duyên mà tụ hay tan, biết là đã hết, không sinh nữa, không nhận quả chứng nữa, thì gọi là vô hành."
"Lại nữa, người thiện nam, người thiện nữ đối với pháp mà chư Phật Thế Tôn thường nói — khổ, tập, tận, đạo (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân gây khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ), kho báu của bậc hiền thánh — tiến lấy nê hoàn, pháp không khởi không diệt, thì gọi là hữu hành. Không thấy pháp đạo phẩm (các pháp tu dẫn tới giác ngộ) của bậc hiền thánh và con đường nê hoàn, thì gọi là vô hành."
"Như thế, đối với người thiện nam, người thiện nữ, đó là anh lạc hữu hành vô hành của Bồ Tát."
Lúc ấy tôn giả Tu-bồ-đề (vị đệ tử bậc nhất về thấu hiểu lý không của Phật) lại từ chỗ ngồi đứng dậy, tiến lên lễ chân Phật, bạch Phật: "Nếu có người thiện nam, người thiện nữ từ hạnh bản vô cho đến nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi sự, tức trí tuệ của Phật), quán rõ là không hình, không thể thấy được, thì gọi là hữu hành. Không thấy bản vô sinh ra các pháp; anh lạc của Bồ Tát cũng như vậy; không thấy anh lạc của Bồ Tát, cũng không thấy chẳng phải anh lạc của Bồ Tát, thì gọi là vô hành."
Bấy giờ Thế Tôn hỏi Tu-bồ-đề: "Thế nào, này người con dòng dõi tốt, ông dựa vào ý nghĩa gì mà nói rằng: đây là anh lạc của Bồ Tát, đây không phải anh lạc của Bồ Tát?"
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu người thiện nam, người thiện nữ đối với pháp rốt ráo không sinh ý tưởng đoạn diệt (cho rằng mọi thứ mất hẳn), không dấy lên ý tưởng thường còn (cho rằng có cái tồn tại mãi), thì đó gọi là anh lạc hữu hành của Bồ Tát. Nếu người thiện nam, người thiện nữ ở trong pháp bản vô thấy các pháp đều không: nội không, ngoại không, cái không không khởi không diệt, cái không không có gì sinh ra, đạo là không, nê hoàn là không, hết thảy các pháp đều không như hư không, thì đó gọi là anh lạc vô hành của Bồ Tát."
Tu-bồ-đề lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu người thiện nam, người thiện nữ được không định (thiền định quán chiếu tính không) với ý trong sạch, thì ở trong giới luật của bậc hiền thánh đầy đủ chỗ nương của hết thảy các pháp (?); từ Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất: mới vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả thứ hai: chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả thứ ba: không còn trở lại cõi có dục vọng), A-la-hán, Bích-chi Phật, lên đến Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, trang nghiêm đầy đủ con đường nê hoàn — đó gọi là anh lạc hữu hành của Bồ Tát ma-ha-tát. Lại nếu người thiện nam, người thiện nữ tu hành năm mươi lăm pháp (?), yếu chỉ chân chính của hư không, phân biệt từng pháp một, tâm không chạy rong, đều quy về không; ở trong cái không, không có pháp, không có sinh, diệt, bám chấp, đoạn dứt — đó gọi là anh lạc vô hành của Bồ Tát ma-ha-tát."
Khi tôn giả Tu-bồ-đề nói về anh lạc hữu hành vô hành của Bồ Tát theo tính không này, có mười ba ức Bồ Tát mới phát ý, vốn từ chỗ Phật Đẳng Ý Như Lai mà mới dựng tâm cầu đạo, từ đó đến nay giữa chừng biếng nhác; nay nghe trưởng lão Tu-bồ-đề nói các pháp trống rỗng vắng lặng, không sinh, diệt, bám chấp, đoạn dứt, ai nấy đều quay lại gắng sức, đều phát ý cầu đạo vô thượng chính chân (đạo giác ngộ chân chính cao tột, tức quả Phật), tiến cầu thệ nguyện ban đầu, mong thành tựu anh lạc hữu hành vô hành của Bồ Tát.
Bấy giờ tôn giả Bân-nậu-văn-đà-ni-tử (tức Phú-lâu-na, vị đệ tử bậc nhất về thuyết pháp của Phật) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, tiến đến chỗ Phật, cúi đầu lễ chân, quỳ thẳng, chắp tay bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu người thiện nam, người thiện nữ suy xét phân biệt pháp tính của hạnh không, không sinh tâm có cái ta đối với các pháp, thì gọi là hữu hành. Thu nhiếp ý luôn ở trong định, tâm như hư không, không vướng vào tam giới, thì gọi là vô hành."
"Nếu người thiện nam, người thiện nữ giảng luận tâm vô sinh của các pháp, dùng kim cương tam muội (trạng thái định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não) vượt qua tám bậc (?), bỏ hết tập khí (thói quen phiền não còn sót lại) cũ, thì gọi là hữu hành. Lại nếu người thiện nam, người thiện nữ được độ thoát nhờ diệt ý (?), một lòng lấy anh lạc trang nghiêm thân mình, tiến tới ý cầu đạo vô thượng chính chân, không lấy việc thành Phật làm điều khoái lạc, tuy ở giữa chúng sinh mà không thấy là nhọc nhằn, tâm kim cương không thể ngăn trở phá hoại — đó gọi là anh lạc hữu hành vô hành của Bồ Tát."
Như thế, chín vạn hai nghìn vị A-la-hán đã dứt sạch các lậu, mỗi vị đều tuyên giảng về anh lạc hữu hành vô hành của Bồ Tát.
Kinh Bồ Tát Anh Lạc, quyển thứ tám.
Kinh Bồ Tát Anh Lạc, quyển thứ chín (một tên khác là Hiện Tại Báo — quả báo ngay trong đời hiện tại).
Sa-môn (người xuất gia tu hành) Trúc Phật Niệm ở Lương Châu, đời Diêu Tần (triều Hậu Tần do họ Diêu lập ở Trung Hoa, khoảng thế kỷ IV–V), dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video