Kinh Bồ-tát Anh Lạc, phẩm Thích Đề Hoàn Nhân hỏi, thứ ba mươi lăm
Bấy giờ Thích Đề Hoàn Nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Ba mươi ba, một vị hộ pháp của Phật) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Như Lai Chí Chân Đẳng Chính Giác (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, đạt chân lý tột cùng, giác ngộ chân chính và trọn vẹn) đã nói rằng mọi pháp đều được làm cho thanh tịnh, cho đến vô lượng cõi Phật nhiều như cát sông Hằng và các thế giới của chư Phật đều thanh tịnh như hư không, không có gì cả. Nay con lại nghe nói phải biết rõ hết mọi pháp. Vì sao trong các pháp vốn không có hình, không thể thấy, mà lại muốn biết rõ hết mọi pháp?"
Bấy giờ Thế Tôn bảo Thích Đề Hoàn Nhân: "Lành thay, lành thay, Câu Dực (tên gọi khác của Đế Thích)! Ông lại có thể ở trước Như Lai mà hỏi nghĩa này. Nay ta sẽ dẫn ví dụ cho ông từng điều một; người trí nhờ ví dụ mà tự hiểu. Ví như nhà ảo thuật hóa ra muôn vật: cõi nước, thành quách, cung điện, nhà cửa, đồ ăn uống, giường nằm, kẻ nghèo hèn người giàu sang, danh hiệu, họ tên, cha mẹ, anh em, kẻ hầu người hạ; lại hóa ra người hầu cận hộ vệ hai bên. Những thứ do nhà ảo thuật ấy hóa ra như thế, có khi trải qua nhiều kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), cung cấp những gì cần dùng như áo mặc, chăn đắp, đồ ăn uống, thuốc men, giường ghế, đồ nằm; người nhận thật sự nhận, người cho thật sự cho. Theo ông xét thì những thứ ấy có thật hay không?"
Khi ấy Thích Đề Hoàn Nhân bạch Phật: "Không có thật, bạch Thế Tôn. Vì sao? Mọi pháp đều không, đều vắng lặng, là huyễn hóa chứ không thật. Kẻ ngu bám chấp sâu nặng nên sinh điên đảo (thấy sai lệch, lấy giả làm thật). Không đến không đi, không dính không buộc, không hết cũng không phải chẳng hết; huyễn hóa không có hình, cũng không thể nương tựa."
Phật bảo Thích Đề Hoàn Nhân: "Đúng vậy, đúng vậy, Câu Dực! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, tức người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) cũng như thế. Vị ấy được tam-muội Như huyễn (trạng thái định tâm sâu, trong đó thấy mọi pháp như trò ảo thuật), một định ý (tâm định) tự nhiên, phân biệt chỗ khởi sinh của mọi pháp, không vướng duyên, không dính mắc, không thấy thành hay bại; dẫn dắt giáo hóa mọi loài chúng sinh mà không thấy có độ, cũng không thấy không độ; độ mà không có gì để độ, hóa mà không có gì để hóa; tất cả đều không, đều vắng lặng, lại không sinh không diệt. Vì sao? Vì định ý Như huyễn, chính thụ tam-muội (trạng thái định tâm chân chính), rất sâu xa vi diệu, không có bờ bến; cảnh giới như huyễn không thể nghĩ bàn. Chỉ có Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét khắp nơi mới thấu suốt được, cũng không thấy sinh, cũng không thấy diệt, cũng không thấy cái sẽ sinh, cũng không thấy cái đã sinh. Vì sao? Chỗ Bồ-tát đi vào không thể nghĩ bàn, không phải điều mà A-la-hán (bậc đã dứt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử, quả vị cao nhất của hàng Thanh văn) hay Bích-chi-phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không cần thầy dạy) có thể biết. Chỗ Bồ-tát độ thoát giống như hư không; cái mà hư không độ thì không hình không tướng. Tam-muội Như huyễn cũng như vậy, cũng không có đông, tây, nam, bắc, bốn hướng phụ, trên dưới.
Câu Dực nên biết, nay ta dẫn ví dụ cho ông. Ví như kẻ phàm phu vốn không có hình sắc (?), chưa thể phân biệt gốc của thiền định; sinh cũng không biết là sinh, không sinh cũng không biết là không sinh, cũng không biết cái sẽ sinh, cái đã sinh; chưa thể thấu suốt những pháp mà tâm mình nghĩ đến; cũng không thấy trụ, cũng không thấy không trụ; không thấy hết, cũng không thấy chẳng hết. Vì sao? Tâm vốn không có hình, không thể nương bám, cũng không phải điều mà ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) có thể nghĩ bàn. Câu Dực nên biết, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế: vào tam-muội Như huyễn này thì mọi pháp đều hiện ra trước mắt, không có bờ cõi, cũng không có giới hạn; có cũng không thấy là có, không cũng không thấy là không. Vì sao? Cảnh giới Bồ-tát không thể nghĩ bàn, phép tắc thực hành trùm khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới).
Câu Dực nên biết, nay ta lại dẫn ví dụ cho ông. Ví như Long vương Sa Kiệt (vua rồng ở biển lớn) khi muốn làm mưa: nếu ở cõi trời thứ sáu (trời Tha hóa tự tại, tầng cao nhất của cõi Dục) thì mưa cam lộ (thứ nước ngọt quý như thuốc tiên của chư thiên); nếu ở trên cõi Tứ Thiên Vương (cõi trời của bốn vị vua trời giữ bốn phương, tầng thấp nhất của cõi Dục) thì mưa bảy báu (bảy thứ quý như vàng, bạc, lưu ly, pha lê…). Long vương Nan Đà, Long vương Ưu Bát Nan Đà và Long vương Ma Na Tư làm mưa trên cõi trời thứ sáu thì mưa áo, chăn, y phục, đồ trang sức, chuỗi ngọc thơm và tràng hoa; nếu làm mưa trên cõi trời thứ tư (trời Đâu-suất) thì mưa đồ ăn uống tự nhiên, khiến ai nấy đều no đủ. Câu Dực, ông nghĩ sao, những việc rồng làm ấy có thật hay không?"
Bấy giờ Thích Đề Hoàn Nhân bạch Phật: "Không có thật, bạch Thế Tôn. Vì sao? Chỉ là do công đức của chư thiên ấy mà khiến các long vương dâng lên cúng dường."
Phật lại hỏi Thích Đề Hoàn Nhân: "Câu Dực, ông nghĩ sao? Cung điện bảy báu, áo chăn, y phục, đồ trang sức đều do rồng ban xuống, vốn không có gì cả; nay ông lại tự nói rằng vì phước đức của chư thiên nên khiến các rồng mưa xuống các thứ báu. Vậy các rồng và báu vật là có hay là không?"
Thích Đề Hoàn Nhân bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nói theo nghĩa lý, nói theo pháp, thì không có rồng, cũng không có báu vật. Vì sao? Muôn vật đều không, đều vắng lặng; thân con và chư thiên cũng không có gì cả; mưa do rồng làm cũng không có mưa; cũng không thấy hết, cũng không thấy chẳng hết. Chỉ có người ngu mê tự sinh ra thức và tưởng (tâm phân biệt và tâm nắm bắt hình ảnh) mà thôi."
Phật bảo Thích Đề Hoàn Nhân: "Đúng vậy, Câu Dực! Bồ-tát Ma-ha-tát vào tam-muội Như huyễn, quán hết mọi pháp; chỗ sinh của các pháp cũng không thấy sinh, cũng không thấy không sinh. Vị ấy thấy các pháp môn (cửa ngõ của giáo pháp, các con đường tu tập) có hết và không hết; thấy pháp môn huyễn hóa có hết và không hết; lại thấy vô lượng vô hạn pháp môn giáo hóa; lại thấy vô lượng vô hạn pháp môn dạo đi của chư Phật Thế Tôn; lại thấy vô lượng vô hạn pháp môn thấy và vào lưới các căn; lại thấy vô lượng vô hạn pháp môn về muôn vật, thế giới thành và hoại, lửa kiếp thiêu (lửa đốt cháy thế giới vào lúc cuối kiếp), tâm ý rộng lớn vượt qua những điều chư Phật đã làm. Như vậy, Câu Dực, nên biết các pháp không sinh không diệt, chỉ vì chúng sinh tự sinh ra thức mà bám chấp, chưa vào định ý để quán xét lòng người, không hiểu trí tuệ thấy tính Không mà đạt được vô sinh (chân lý không sinh không diệt)."
Bấy giờ Thế Tôn vì Thiên Đế Thích mà nói bài kệ tụng (bài thơ tóm ý giáo pháp):
"Thoát ly sinh tử, vào cửa đạo, / phân biệt hạnh của ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai);
xoay vần qua năm nẻo (năm đường luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời), / phá cái 'có' mà không trụ nơi 'có'.
Bồ-tát quán đúng như thật, / phân biệt con đường sáng của trí tuệ;
hạnh mà ta xưa đã tạo, / như nay mới gặt hái được.
Thế giới đều như hư không, / ta và người không có hai tưởng;
cung kính đối với chư Phật, / nay được tướng vô kiến đỉnh (tướng đỉnh đầu của Phật cao tột, không ai nhìn thấy được chóp đỉnh).
Dung mạo như hoa ưu-đàm (loài hoa cực hiếm, tương truyền ba nghìn năm mới nở một lần), / lưỡi rộng dài che kín cả mặt (một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật, biểu hiện lời nói luôn chân thật);
không sinh cũng không diệt, / đức hạnh làm bậc tôn quý của trời và người.
Câu Dực hãy nhớ cội gốc, / muôn hạnh không thiếu sót;
dũng mãnh không biếng lười, / thấu suốt gốc ngọn đều là Không.
Ngồi đó mà không khởi tưởng, / không thấy có chỗ đặt chân đứng;
không nương vào gốc của muôn hạnh, / nên gọi là sa-môn (người xuất gia tu hành).
Thật ra không có Nê-hoàn (Niết-bàn, cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử), / cũng không có năm nẻo để đi về;
những nơi Bồ-tát dạo đến, / dùng phương tiện hóa hiện mà thấy có sinh.
Từ vô số kiếp, / không ham muốn, không tham lam;
trước nay chưa từng hối hận, / huống chi lại có nương bám.
Từ đó đến nay, / tu thiện không rời gốc;
một hạnh mà thành Phật đạo, / được chuyển pháp vô thượng.
Nương gửi thân trong sinh tử, / giáo hóa vô số người;
khiến họ biết pháp vô sinh, / tự nhiên ứng hợp với đạo giáo."
Bấy giờ, khi Thế Tôn nói kệ này cho Thích Đề Hoàn Nhân, vô số trăm nghìn chư thiên và nhân dân ngay tại chỗ ngồi được tâm vô sinh (tâm nhẫn chịu, chứng nhận chân lý không sinh không diệt). Lại có vô số chư thiên, long thần đều phát ý đạo Vô thượng Chính chân (ý nguyện cầu sự giác ngộ cao tột, chân chính của Phật).
Phật lại bảo Thích Đề Hoàn Nhân: "Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng tin hướng về điều lành) và bốn bộ chúng (bốn hạng đệ tử Phật): tỳ-kheo (nam xuất gia), tỳ-kheo-ni (nữ xuất gia), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia), thọ trì, đọc tụng pháp vô tận của định ý Như huyễn này, thì có thể đầy đủ vô lượng pháp tạng (kho tàng giáo pháp). Thế nào là vô lượng pháp tạng? Ai muốn đầy đủ biện tài (tài thuyết giảng lưu loát, ứng đối không vướng mắc) của Như Lai thì nên học pháp tạng vô tận của định ý Như huyễn này.
Lại nữa, Câu Dực, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn được thấu suốt, biết rõ trí tuệ của Phật, thì nên học tam-muội vô tận của định ý Như huyễn này. Lại nữa, Câu Dực, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn được dạo đến các thế giới của chư Phật để gần gũi Phật, thì nên học tam-muội vô tận của định ý Như huyễn này."
Phật lại bảo Thích Đề Hoàn Nhân: "Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn được chuyển bánh xe pháp vô thượng (giảng giáo pháp cao tột, lan truyền như bánh xe lăn) như Phật đã chuyển, ở giữa đại chúng mà không sợ hãi, thì nên học pháp tạng vô tận của định ý Như huyễn này. Lại nữa, Câu Dực, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn được trăm nghìn tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi pháp không quên mất) của chư Phật để tự vui thích, thì nên học pháp tạng vô tận của định ý Như huyễn này."
Phật lại bảo Thích Đề Hoàn Nhân: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn được thỏa nguyện của mọi chúng sinh, muốn làm thanh tịnh cõi Phật và có thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại) để biến hóa, thì nên học pháp tạng vô tận của định ý Như huyễn này. Lại nữa, Câu Dực, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn khiến vô lượng chúng sinh với vô lượng tính nết, hạnh nghiệp trong các thế giới của chư Phật đều cùng về một hướng, thì nên học pháp tạng vô lượng của định ý Như huyễn này. Lại nữa, Câu Dực, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn khiến các cõi Phật của vô lượng thế giới hợp lại làm một, màu sắc như vàng ròng, thì nên học pháp tạng vô tận của định ý Như huyễn này.
Vì sao? Vì tất cả chư Phật đều từ đây mà sinh ra. Chư Phật quá khứ đều nhờ định ý Như huyễn này mà thành đạo Vô thượng Chính chân. Chư Phật Thế Tôn hiện tại ở mười phương (tám hướng cùng phương trên và phương dưới) cũng đều nhờ pháp tạng vô tận của định ý Như huyễn này mà thành đạo Vô thượng Chính chân. Vô số chư Phật đời vị lai nhiều như cát sông Hằng cũng sẽ tu tập pháp môn vô tận của định ý Như huyễn này."
Phật lại bảo Thích Đề Hoàn Nhân: "Nay ta dẫn ví dụ cho ông; người trí nhờ ví dụ mà tự hiểu. Ví như lửa dữ, ngọn lửa bừng sáng rực, lại được thêm củi, gió lớn thổi vào càng cháy mạnh hơn, thiêu đốt núi đồi đồng ruộng không ngừng nghỉ, phải đốt hết cỏ cây thì thế lửa mới giảm. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như thế: phát tâm khởi học để cứu độ chúng sinh, phân biệt suy xét chỗ hướng về của pháp giới (toàn thể mọi pháp, cảnh giới của chân lý), cho đến vô số cõi nước nhiều như cát sông Hằng; lại quán cội nguồn của chúng sinh trong hư không; lại tự suy xét cội nguồn những điều chúng sinh nghĩ trong tâm ý ở vô số thế giới, trong các cõi nước nhiều như cát sông Hằng; phân biệt từng điều một, lại tự so tính: 'Ta dùng trí gì để làm đầy đủ nguyện vọng của họ?' Phân biệt từng điều một chỗ hướng về của pháp mình, 'nên chuyển pháp gì, nên giáo hóa thế nào?'
Bấy giờ Bồ-tát lại tự suy nghĩ: 'Ta vốn phát nguyện đầy đủ mọi điều lành, giáo hóa khắp chúng sinh để làm tròn nguyện của ta.' Lại tự làm đầy đủ oai nghi (dáng điệu đoan nghiêm đúng phép) và lễ tiết, chuyển vào hạnh gốc của ba đời, tự nghĩ việc chuyển pháp đi vào chỗ không thể nghĩ bàn. Như vậy so tính kẻ đáng độ và kẻ chưa đáng độ; mọi thế giới hoặc có hoặc không, lại đi khắp các thế giới của chư Phật, vô hạn vô lượng không thể nghĩ bàn, cùng đi khắp nơi để lập công đức, không dứt lời thề cốt yếu về chỗ hướng đến của chính pháp, thực hành đại từ đại bi, giữ tâm thề nguyện rộng lớn, đi cho đến tận cùng sinh tử mà tâm không suy giảm. Vì sao? Vì mọi trí tuệ đều đã đầy đủ. Lại quán những điều chúng sinh nghĩ trong tâm ý, nên theo con đường nào mà dẫn dắt họ; luôn nghĩ đến chúng sinh như mẹ thương con. Vì vậy Bồ-tát Ma-ha-tát giữ tấm lòng chịu nhọc nhằn vô lượng ấy, lại vào vô lượng vô hạn tam-muội, quán xét thế giới mà không bỏ lời thề ban đầu. Công dụng rộng lớn vô hạn là như thế."
Bấy giờ Thế Tôn lại vì Thích Đề Hoàn Nhân mà nói kệ tụng:
"Bồ-tát khi mới phát tâm, / lời thề lớn rất rộng lớn;
phải đến tận bờ hư không, / sở nguyện mới được đầy đủ.
Khi độ chúng sinh, / không thấy có ai được độ;
hiểu rõ gốc của ba đời, / nhân duyên chỉ tạm gửi chẳng lâu.
Tâm chính không nghiêng động, / gốc chính ứng hợp với đạo giáo;
luôn tìm phương tiện khéo léo, / theo thứ lớp đến giải thoát.
Tâm không ôm lòng hèn yếu, / ngày đêm suy nghĩ về pháp;
một hạnh mà thành Phật, / cũng không do thầy truyền dạy.
Thân và tâm, mỗi thứ tự hành, / nhờ sức đạo mà biết thanh tịnh;
xuất gia nơi đồng vắng, / nhập định thân không động;
soi sáng rực rỡ mọi pháp, / chiếu khắp cõi mười phương.
Tự tu trí túc mạng (trí biết rõ các đời trước của mình và của người), / mới biết căn tính của chúng sinh."
Bấy giờ, khi Thế Tôn nói pháp này cho Thích Đề Hoàn Nhân, toàn thể hội chúng không ai không vui mừng, đều phát ý đạo Vô thượng Chính chân.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video