Kinh Quán Sát Chư Pháp Hạnh (kinh về việc xem xét và tu tập theo các pháp), phẩm thứ ba "Thọ Ký" (Thọ ký: Phật báo trước cho một người biết sau này người ấy sẽ thành Phật), phần một.
Lúc ấy Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc lớn, chỉ Bồ-tát có địa vị cao) Hỷ Vương thưa với Phật rằng: "Thật hiếm có thay, bạch Bà-già-bà (tiếng Phạn, một danh hiệu của Phật, nghĩa là Thế Tôn — bậc được cả thế gian tôn kính)! Thật là tốt đẹp hiếm có, bạch Tu-già-đa (tiếng Phạn, một danh hiệu của Phật, nghĩa là Thiện Thệ — bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát)! Cho đến bạch Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến)! Đức Thế Tôn đã khen ngợi, tán thán mọi công đức của vị Bồ-tát Ma-ha-tát nhiếp thọ chánh pháp (đón nhận, gìn giữ giáo pháp chân chính) này.
Bạch Thế Tôn, Bồ-tát đầy đủ pháp nào thì đạt được tam-ma-địa (tiếng Phạn, cũng gọi là định: trạng thái tâm chuyên chú, lắng yên trên một đối tượng) này?"
Phật dạy: "Này Hỷ Vương, Bồ-tát đầy đủ một pháp thì đạt được tam-ma-địa này. Một pháp ấy là gì? Này Hỷ Vương, trong đó Bồ-tát lập lời thề nguyện bền chắc, an trụ nơi A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn, tức quả vị Phật).
Nếu có ai phá hoại vị ấy, hoặc trêu chọc ngay trước mặt, hoặc chê bai với người khác, hoặc cãi cọ chống đối, hoặc giận dữ chửi mắng, hoặc quở trách, thì vị ấy không hề nổi giận, không ghét bỏ, không ôm lòng thù hận, mà an trụ trong việc xem xét tâm mình như sau:
'Khi ta phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), không ai mời thỉnh ta cả — dù là trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần có sức mạnh, đi lại nhanh), a-tu-la (loài thần hay ganh đua, gây chiến với chư thiên), ca-lưu-đồ (chim thần cánh vàng, ăn rồng), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), khẩn-na-la (thần ca hát, hình dạng nửa người nửa thú), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), cùng các loài phi nhân (những loài không phải người) hay chẳng phải phi nhân; cũng không có một người nào trong thế gian mời thỉnh ta. Chỉ do chính tâm ta suy nghĩ mà sinh khởi tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Thế mà khi tâm ấy của ta sinh khởi, chư Phật đều biết rõ.
Nay ta không nên như thế này: nếu ta bị kẻ khác mạnh hơn phá hoại, hoặc bị người khác trêu chọc ngay trước mặt, hoặc bị giận mắng, quở trách, hoặc bị khinh lừa, bị chế giễu nhại theo, hoặc bị nói lời độc hại, bị đánh đập — họ muốn làm ta sợ hãi mà bỏ đạo bồ-đề — mà ta lại bỏ rơi chúng sinh, hoặc lại sinh lòng hẹp hòi, hoặc sinh tâm Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), hoặc tâm Độc giác (người tự tu tự ngộ một mình, không giáo hóa người khác), thì như vậy là ta lừa dối chư Phật Thế Tôn.
Nếu tâm ấy đã sinh khởi hướng về bồ-đề, thì nay ta phải giữ vững lời thề nguyện bền chắc; tâm ấy đã sinh thì trọn không buông bỏ, cho đến khi chưa ngồi nơi đạo tràng bồ-đề (chỗ ngồi thành Phật).'
Này Hỷ Vương, đó là đầy đủ một pháp thì Bồ-tát đạt được tam-ma-địa này."
Bấy giờ Thế Tôn muốn cho nghĩa này được sáng tỏ rộng khắp vượt bậc, liền nói bài kệ rằng:
Người trí luôn lập lời thề bền chắc,
Để cầu đạo giác ngộ lớn cao nhất;
"Ta ở giữa chặng đường không mệt mỏi,
Với tâm không mỏi mệt mà tu đạo giác ngộ."
Dù bị trêu chọc và bị chống đối,
Bị giận mắng, quở trách, chẳng được cúng dường,
Vẫn tự an ủi tâm mình như thế,
Trong đó không sinh giận dữ, không lòng phá hoại.
"Khi tâm giác ngộ của ta sinh khởi,
Chẳng phải trời, rồng v.v. đã mời thỉnh ta;
Ta khởi lòng thương xót đối với chúng sinh,
Nên phát tâm hướng về đạo giác ngộ.
Nếu nay ta lại sinh lòng hẹp hòi,
Thì ta đã lừa dối chư Thế Tôn.
Ta sẽ vững bước tiến tới, không mỏi mệt,
Giữ gìn lời thề nguyện mà thành Phật."
Người tu hành như thế, danh tiếng lớn lao,
Thì tam-ma-địa này hiện ra trước mặt;
Lấy tâm giác ngộ làm gốc rễ đứng vững,
Tu hành theo pháp, quả giác ngộ chẳng khó đạt.
"Này Hỷ Vương, lại có hai pháp khác, Bồ-tát đầy đủ thì đạt được tam-ma-địa này. Hai pháp ấy là gì? Một là nói sao làm vậy; hai là đối với các hạnh bạch pháp (pháp trong sạch, tức các việc lành) thì thực hành mà không biết chán.
Này Hỷ Vương, trong đó thế nào là nói sao làm vậy? Vị Bồ-tát này nghe có hạnh Bồ-tát, nghe có pháp Phật viên mãn, liền tiếp nhận mà làm theo: 'Ta cũng tu hạnh này.' Tu hạnh Bồ-tát xong, nhờ đó sẽ giác ngộ pháp Phật cao nhất. Vị ấy như lời mình nói mà liền thực hành, việc tu hành được thành tựu, điều mình làm được trong sạch. Đó là nói sao làm vậy.
Thế nào là không chán đối với các việc lành? Vị Bồ-tát này nghĩ rằng: 'Biến trí (trí biết khắp tất cả, tức trí tuệ của Phật) là vô lượng; chúng sinh mà ta làm lợi ích cũng vô lượng như vậy. Không thể dùng chút ít căn lành (thiện căn: gốc rễ của việc lành, có thể sinh ra quả tốt) và chút ít công hạnh mà viên mãn được biến trí vô lượng, mà làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh.' Khi vị ấy làm được những việc lành như thế, đều đem hồi hướng (đem công đức của mình hướng về một mục đích, ở đây là hướng về quả Phật và lợi ích chúng sinh) theo vô lượng cách hồi hướng; nên như biển cả không bao giờ đầy, cầu nghe pháp mà không biết chán.
Này Hỷ Vương, đó là đầy đủ hai pháp thì Bồ-tát đạt được tam-ma-địa này." Trong đó lại nói bài kệ rằng:
Nói sao thì làm vậy,
Vị ấy không gì trái lời;
Vị ấy cũng chẳng nói
Điều gì khác với điều này.
Vị Bồ-tát ấy làm đúng như lời nói,
Nghe hạnh như thế rồi liền thực hành;
Người trí nói sao thì làm vậy,
Vị ấy được định này cùng công đức của Phật.
Không biết đủ với pháp lành,
Các vị ấy không hề chán;
Vì quả giác ngộ ấy vô lượng,
Bản tính công đức cũng vô lượng.
Lại không biết đủ với pháp lành,
Ý luôn chưa thỏa, như biển cả;
Cõi chúng sinh vô lượng vô biên,
Chẳng thể với lòng hẹp mà cho là đủ.
Nói sao thì làm vậy,
Lại không chán pháp, cứ tìm cầu pháp;
Khi tu học thuận theo hai pháp này,
Vị ấy được định này cùng công đức của Phật.
"Này Hỷ Vương, lại có ba pháp khác, Bồ-tát đầy đủ thì đạt được tam-ma-địa này. Ba pháp ấy là gì? Vị Bồ-tát này thành tựu ba loại giới cấm (giới luật ngăn giữ điều xấu). Ba loại ấy là gì? Đó là giới của thân, giới của lời nói và giới của ý.
Lại không bị ba thứ phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não) thiêu đốt. Ba thứ ấy là gì? Đó là sự thiêu đốt của tham muốn, sự thiêu đốt của giận ghét, sự thiêu đốt của si mê.
Và không nương tựa vào ba cõi (tam giới: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới luân hồi) mà tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới thanh tịnh).
Đầy đủ ba pháp này thì Bồ-tát đạt được tam-ma-địa này." Trong đó lại nói bài kệ rằng:
Ngăn giữ ba chỗ,
Là thân, lời nói và ý;
Đã lắng yên ba phiền não,
Không nương tựa trong ba cõi.
Ngăn giữ thân, lời nói và ý,
Ba thứ phiền não, tâm lại lắng yên;
Và không nương tựa trong ba cõi,
Vì thế mau đạt được tam-ma-địa.
"Này Hỷ Vương, lại có bốn pháp khác, Bồ-tát đầy đủ thì đạt được tam-ma-địa này. Bốn pháp ấy là gì? Đó là: biết nhân (nguyên nhân); biết các pháp do nhân sinh ra; đã biết nhân và đã biết các pháp do nhân sinh ra rồi thì liền buông bỏ nhân ấy; và không bám chấp vào các pháp do nhân sinh ra.
Vị Bồ-tát đầy đủ sự hiểu biết như thế thì không thấy có một pháp nào chẳng phải do nhân sinh ra. Vị ấy nghĩ như vầy: 'Nếu pháp ấy do nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ trợ) sinh ra, thì bản tính của nó là không (không có tự tính cố định, không tự tồn tại), vốn chẳng thật có sinh.'
Lại nữa, vị ấy đã đầy đủ trí tuệ như vậy, thì không khởi vô minh (sự mê lầm, không thấy rõ chân lý, là gốc của luân hồi), và vì muốn diệt trừ vô minh mà thuyết pháp cho chúng sinh; không khởi các hành (những tạo tác, hoạt động của thân, lời và ý do vô minh dẫn dắt), và vì muốn cho chúng sinh hiểu rõ các hành mà thuyết pháp; cứ như thế cho đến không khởi già chết, và vì muốn cho chúng sinh vượt qua già chết mà thuyết pháp.
Này Hỷ Vương, đầy đủ bốn pháp này thì Bồ-tát đạt được tam-ma-địa này." Trong đó lại nói bài kệ rằng:
Đã biết về nhân duyên,
Cũng biết những gì do nhân sinh;
Vị ấy liền không có kiến chấp
Cho rằng đoạn diệt hay thường còn.
Đối với nhân cũng biết khắp,
Hoặc hình tướng, hoặc tự thể;
Nếu pháp nào thuộc về nhân,
Trí tuệ trong đó không bám chấp.
Những gì do nhân duyên sinh ra,
Nếu có, thật ra là không;
Nếu trí tuệ chuyển vận trong đó,
Vị ấy đạt được tam-ma-địa.
Đã biết khắp về vô minh,
Thì các hành không sinh nữa;
Biết sao thì nói vậy,
Vì làm lợi ích chúng sinh.
Nếu có bốn pháp này,
Các vị Bồ-tát thù thắng,
Chẳng khó đạt được
Tam-ma-địa được Phật khen ngợi này.
"Này Hỷ Vương, lại có năm pháp khác, Bồ-tát đầy đủ thì đạt được tam-ma-địa này. Năm pháp ấy là gì? Này Hỷ Vương, đó là Bồ-tát biết việc làm, biết sự hợp, biết cửa, biết hạnh, biết đạo.
Trong đó, thế nào là việc làm? Gọi là việc làm, tức là đối với các chúng sinh, giữ tâm bình đẳng, bỏ đi mọi ý tưởng phân biệt khác nhau, đối với các chúng sinh chỉ một lòng từ như nhau. Đó gọi là việc làm.
Trong đó, thế nào là sự hợp? Đó là biết quả báo của việc mình làm sẽ chín muồi nơi thân mình; các nghiệp lành đã làm đều hồi hướng về bồ-đề (sự giác ngộ), mà trong đó không chạm bám vào. Đó gọi là sự hợp.
Trong đó, thế nào là cửa? Gọi là cửa, tức là cửa không và cửa cam lộ (theo bản tiếng Phạn gọi là "bất tử", xưa nay dịch theo nghĩa là "cam lộ": thứ nước ngọt của cõi trời khiến người uống không chết, ví cho Niết-bàn — sự giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử), mà trong đó cũng không do người khác dẫn vào. Đó gọi là cửa.
Trong đó, thế nào là hạnh? Đó là hạnh không, hạnh một mình, hạnh như thật — tức là hạnh thấy bản tính các pháp vốn hoàn toàn thanh tịnh. Đó gọi là hạnh.
Trong đó, thế nào là đạo? Đó là chánh kiến (cái thấy đúng đắn) của bậc thánh, lìa bỏ ý nghĩ "ta làm" và "việc ta làm". Đó gọi là đạo.
Này Hỷ Vương, đầy đủ năm pháp này thì Bồ-tát đạt được tam-ma-địa này." Trong đó lại nói bài kệ rằng:
Giữ tâm bình đẳng với chúng sinh,
Các vị ấy làm như thế;
Cũng tin quả báo của nghiệp chín muồi,
Thì hợp với điều cao nhất này.
Đã lìa bỏ hẳn những pháp nhỏ hẹp, chẳng phải đạo,
Tìm cầu pháp lành không ngừng nghỉ;
Đều đem hồi hướng về bồ-đề,
Mà đối với bồ-đề không chạm bám.
Biết các cửa giải thoát (giải thoát môn: những lối vào sự giải thoát),
Tức là không và vô tướng (không bám vào hình tướng);
Cũng không khởi mong cầu (vô nguyện),
Đó là cửa cao nhất.
Đối với các pháp có sự khéo léo,
Đối với các pháp luôn không nương tựa;
Một mình hợp với cảnh giới vô sinh (chân lý các pháp vốn không thật có sinh diệt),
Ý niệm "ta" và "của ta" không sinh nữa.
Người trí luôn an trụ trong bốn điều:
Việc làm, sự hợp, hạnh cùng đạo;
Như thế hợp với bồ-đề còn chẳng khó đạt,
Huống nữa là tam-ma-địa tịch tĩnh này.
"Này Hỷ Vương, lại có sáu pháp khác, Bồ-tát đầy đủ thì đạt được tam-ma-địa này. Sáu pháp ấy là gì? Đó là biết con mắt và biết tự tính của con mắt. Vị ấy đã biết con mắt và đã biết tự tính của con mắt, thì đối với hình sắc vừa ý và hình sắc không vừa ý, không có bám chấp, ngăn ngại, đạt đến chỗ bình đẳng như nhau; nhãn căn (giác quan thị giác) này không bị hình sắc thiêu đốt.
Cũng như thế, biết tai, mũi, lưỡi, thân, ý, và biết tự tính của ý. Vị ấy đã biết ý và đã biết tự tính của ý, thì đối với các pháp (đối tượng của ý) vừa ý và không vừa ý, không có bám chấp, ngăn ngại, đạt đến chỗ bình đẳng như nhau; ý căn (giác quan của tâm ý) này không bị các pháp thiêu đốt.
Này Hỷ Vương, đầy đủ sáu pháp này thì Bồ-tát đạt được tam-ma-địa này." Trong đó lại nói bài kệ rằng:
Biết tự tính của con mắt,
Tự tính ấy là chẳng có tự tính;
Vị ấy không bị ngăn ngại nơi hình sắc,
Dù là trống không hay chẳng sạch.
Đối với hình sắc đạt chỗ bình đẳng,
Vị ấy không còn tham muốn nhiễm đắm;
Đã biết rõ thể của bản tính,
Vị ấy không còn bị thiêu đốt.
Cũng như thế với tai, mũi,
Lưỡi, thân và ý;
Đã biết tự tính của chúng,
Đối với các pháp không bám chấp.
Ngăn giữ trong sáu cảnh giới,
Không để tâm chạy rong ra ngoài;
Trí hiểu tự tính thành tựu đầy đủ,
Chẳng phải tham muốn, chẳng phải lìa tham muốn.
Trí tuệ bình đẳng tột bậc như thế,
Là bậc thù thắng trong hàng Bồ-tát;
Vị ấy chẳng khó đạt được
Tam-ma-địa được Phật khen ngợi này.
"Này Hỷ Vương, lại có bảy pháp khác, Bồ-tát đầy đủ thì đạt được tam-ma-địa này. Bảy pháp ấy là gì? Đó là: vì không dua nịnh; vì ngay thẳng thuần chất; vì ưa thích pháp; vì tìm cầu pháp; vì quán sát pháp; vì giảng giải pháp; vì thực hành pháp. Này Hỷ Vương, đầy đủ bảy pháp này thì Bồ-tát đạt được tam-ma-địa này." Trong đó lại nói bài kệ rằng:
Không dua nịnh quanh co, luôn ngay thẳng,
Lời không hai lẽ, ý cũng không hai lòng;
Ý nghĩ thế nào thì nói ra thế ấy,
Người trí tự mình vui với pháp, lại trao cho người khác.
Thuận theo pháp, thực hành pháp mà an trụ trong đó,
Chưa từng xem lời nói suông là hơn hết;
Siêng năng gắn bó như thế thì được định,
Mau chạm đến đạo giác ngộ lớn cao nhất.
Vị ấy ưa thích pháp, danh tiếng lớn lao,
Cầu nghe pháp chưa từng biết đủ;
Nghe rồi giữ chánh niệm (sự nhớ biết đúng đắn) mà quán sát,
Vị ấy lại giảng rộng cho nhiều người.
"Này Hỷ Vương, lại có tám pháp khác, Bồ-tát đầy đủ thì đạt được tam-ma-địa này. Tám pháp ấy là gì? Đó là: vì giữ trọn vẹn thanh tịnh các giới; vì xa lìa mọi tham ái, bám chấp; vì luôn có tâm xuất gia (rời bỏ đời sống gia đình để tu hành); vì ưa ở nơi vắng lặng; vì không dùng đến lợi lộc cúng dường; vì không tiếc thân mạng; vì có lòng tin hiểu cao rộng; vì giữ tâm bình đẳng trước điều ưa thích và điều không ưa thích. Này Hỷ Vương, đầy đủ tám pháp này thì Bồ-tát đạt được tam-ma-địa này." Trong đó lại nói bài kệ rằng:
Giữ trọn thanh tịnh các giới,
An trụ trong sự thanh tịnh tốt lành;
Đã lìa mọi tham ái bám chấp,
Xuất gia trong giáo pháp thù thắng.
Tỳ-kheo (người xuất gia thọ giới đầy đủ) theo giáo pháp của bậc Thiện Thệ,
Nên buông bỏ lợi lộc cúng dường,
Mà cầu an trụ trong sự tịch tĩnh này;
Định này rất khó thấy được.
Nếu nhớ tu hạnh cao nhất này,
Trước điều ưa và không ưa không phân biệt khác nhau;
Giữ lấy tám pháp mà chuyển vận tu hành,
Vị ấy đạt được tam-ma-địa cao thượng này.
"Này Hỷ Vương, lại có chín pháp khác, Bồ-tát đầy đủ thì đạt được tam-ma-địa này. Chín pháp ấy là gì? Này Hỷ Vương, đó là vị Bồ-tát này: buông bỏ chín việc gây giận ghét (chín duyên khởi sân: nghĩ rằng kẻ kia đã, đang hoặc sẽ làm hại mình; đã, đang hoặc sẽ làm hại người mình thương; đã, đang hoặc sẽ giúp đỡ kẻ mình ghét); vượt qua chín chỗ ở của chúng sinh (chín cõi mà chúng sinh trong luân hồi cư trú, từ cõi người, cõi trời cho đến các cõi định cao nhất); thành tựu chín thứ định theo thứ lớp (cửu thứ đệ định: bốn tầng thiền định, bốn tầng định vô sắc, và định diệt hết cảm thọ, tri giác, tu lần lượt từ thấp lên cao); vượt qua tám điều tà vạy điên đảo; đi vào tám điều chân chính (bát chánh đạo: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ biết đúng, định tâm đúng); lìa tám chỗ không có dịp tu học (bát nạn: tám hoàn cảnh không gặp được Phật hoặc không nghe được pháp, như sinh ở địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi trời trường thọ, vùng biên địa, đui điếc câm ngọng, theo tà kiến, sinh trước hoặc sau khi có Phật); chứng tám giải thoát (tám tầng thiền quán giúp tâm thoát khỏi sự trói buộc của hình sắc và tham đắm); biết bảy chỗ trụ của thức (thất thức trụ: bảy cảnh giới nơi tâm thức chúng sinh an trụ); tu bảy giác chi (thất giác phần: bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ — chánh niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả).
Này Hỷ Vương, đầy đủ chín pháp này thì Bồ-tát đạt được tam-ma-địa này." Trong đó lại nói bài kệ rằng:
Chín chỗ ở của chúng sinh,
Trong đó chúng sinh nương tựa;
Vì đã dứt bỏ mọi kiến chấp,
Vị ấy không còn chỗ nương tựa nào để hỏi (?).
Đã dứt bỏ tám chỗ không có dịp tu học,
Đã chạm đến tám giải thoát;
Đối với bảy chỗ trụ của thức,
Dùng chánh niệm mà biết khắp.
Người trí tu tập nhớ giữ bảy giác chi,
Dứt mọi phân biệt, nhổ sạch phiền não;
Siêng năng gắn bó như thế thì được định,
Cũng lại mau chạm đến đạo giác ngộ thù thắng.
"Này Hỷ Vương, lại có mười pháp khác, Bồ-tát đầy đủ thì đạt được tam-ma-địa này. Mười pháp ấy là gì? Đó là: vì buông bỏ tất cả những gì mình có; vì nhẫn chịu, ngay thẳng thuần chất, chấp nhận trải qua vô lượng kiếp trôi lăn trong sinh tử; vì làm đầy đủ trí tuệ xuất thế gian (trí tuệ vượt ra ngoài thế gian, thấy rõ chân lý); vì có lòng đại từ mà không thấy có chúng sinh nào thật có; vì gìn giữ mọi điều đã nghe nhờ học rộng nghe nhiều; vì có lòng đại bi vượt ra ngoài mọi khái niệm giả đặt; vì có phương tiện khéo léo mà không đắm vào các thú vui; vì luôn nhớ nghĩ khắp chư Phật; vì mười nghiệp lành (thập thiện nghiệp đạo: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến) cho đến trong mộng cũng không quên mất; vì khi thuyết pháp nương vào tâm bồ-đề, không ham muốn các thừa khác (thừa: cỗ xe, ví cho con đường tu hành).
Này Hỷ Vương, đầy đủ mười pháp này thì Bồ-tát đạt được tam-ma-địa này." Trong đó lại nói bài kệ rằng:
Buông bỏ tất cả những gì mình có mà vui vẻ,
Cũng có lời nói nhẫn nhịn và tâm ngay thẳng;
Tu hành trải qua câu-chi (tiếng Phạn, con số rất lớn, tương đương mười triệu) kiếp mà không mỏi mệt,
Vị ấy mau đạt được tam-ma-địa này.
Người có trí tuệ thì không phiền não,
Người có lòng từ thì không mong cầu;
Gìn giữ mọi điều đã nghe không quên mất,
Vị ấy đạt được tam-ma-địa tịch tĩnh này.
Thương xót chúng sinh mà không nói lời hý luận (lời bàn suông vô ích, phân biệt rỗng),
Có mọi phương tiện khéo léo mà không hưởng thụ khoái lạc;
Người có chánh niệm, luôn nhớ nghĩ khắp chư Phật,
Vị ấy đạt được tam-ma-địa tịch tĩnh này.
Gìn giữ mười điều lành đều thanh tịnh,
Cho đến trong mộng cũng chưa từng mất;
Tâm niệm hướng đến hạnh bồ-đề,
Chưa từng ham muốn Tiểu thừa (con đường tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình).
Nếu có pháp thù thắng nhất như thế này,
Thì đối với các pháp của Phật chẳng khó đạt được;
Mau phá tan quân ma-la (tiếng Phạn, tức ma: những thế lực ngăn cản việc tu hành),
Sẽ chạm đến đạo giác ngộ thanh tịnh thù thắng nhất.
Lại nữa, khi Thế Tôn nói phần căn bản của pháp này, có bảy mươi nghìn chúng sinh xa lìa bụi trần, rời bỏ cấu nhiễm, được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt thấy rõ chân lý, tức bước đầu chứng ngộ); bảy nghìn chúng sinh đều phát tâm cầu chánh giác (sự giác ngộ chân chính) cao nhất, và đều được Phật thọ ký bất thoái chuyển (báo trước rằng sẽ không bao giờ thối lui trên đường thành Phật); ba mươi nghìn vị Bồ-tát đạt được nhẫn đối với pháp vô sinh (vô sinh pháp nhẫn: sự chứng hiểu vững chắc rằng các pháp vốn không thật có sinh diệt). Về sau, các vị ấy muốn bảo vệ thành trì của chánh pháp, và vô lượng chúng sinh thành tựu căn lành.
Ba nghìn đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ gồm một tỷ thế giới nhỏ) này chấn động theo sáu cách; ánh sáng lớn chiếu khắp thế gian; ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ — loài quỷ đói, súc sinh) đều lắng dừng; trước mặt mỗi chúng sinh đều thấy Như Lai.
Từ thân Thế Tôn lại phóng ra ánh sáng; nhờ ánh sáng ấy, vô lượng vô số thế giới đều tràn đầy ánh sáng lớn. Khi ánh sáng chạm đến thân các chúng sinh ấy, họ đều thuận theo Phật mà giữ chánh niệm, được an vui, rời bỏ sự nóng bức khổ não.
Ánh sáng của Thế Tôn ấy, ở khắp mười phương, được trang nghiêm bằng vô biên châu báu, có không phải một mà đến trăm nghìn màu sắc; từ đó sinh ra khắp nơi những hoa sen có câu-chi na-do-tha (tiếng Phạn, cũng là một con số rất lớn) trăm nghìn cánh. Trong hoa sen có hình tượng giống như Thế Tôn Thích-ca Mâu-ni Như Lai; những hình tượng giống Như Lai ấy hiện ra ngồi ngay ngắn trong hoa sen.
Trên đài của các hoa sen khắp nơi ấy, lại có hình giống Bồ-tát Ma-ha-tát Hỷ Vương, quỳ gối phải trên đài sen, cũng thưa hỏi về tam-ma-địa này như thế; và các vị Như Lai ấy cũng giảng rộng về tam-ma-địa này như thế. Mỗi một vị Như Lai đều làm cho vô lượng câu-chi na-do-tha trăm nghìn chúng sinh giác ngộ và thành thục.
Bấy giờ Thế Tôn bảo Bồ-tát Ma-ha-tát Hỷ Vương rằng: "Này Hỷ Vương, ông có thấy khắp mười phương vô lượng vô số vị giống Như Lai như thế ngồi trong hoa sen, và những vị giống Bồ-tát Ma-ha-tát Hỷ Vương chăng?"
Đáp rằng: "Con thấy, bạch Bà-già-bà! Con thấy, bạch Tu-già-đa! Nhưng con không biết được số lượng."
Phật dạy: "Này Hỷ Vương, có thể đếm được số lượng như cát sông Hằng, nhưng không thể biết được số lượng của các vị Phật Thế Tôn ấy — tất cả các vị Phật Thế Tôn như thế mà ông đã thấy. Cũng vậy, các vị giống ông là Bồ-tát Ma-ha-tát kia cũng không thể biết được số lượng."
Bấy giờ Thế Tôn thu lại thần lực hiếm có ấy, rồi bảo Bồ-tát Ma-ha-tát Hỷ Vương rằng: "Này Hỷ Vương, ý ông thế nào? Như Lai có từ cõi Phật này đi đến nơi nào khác không? Có rời động khỏi chỗ ngồi không? Ông cũng có đi đến nơi nào không?"
Đáp rằng: "Không, bạch Bà-già-bà! Không, bạch Tu-già-đa!"
Phật dạy: "Này Hỷ Vương, do nhân duyên ấy, nên biết rằng các pháp đều như vậy: các tướng sinh ra, tạo tác, tồn tại đều do phân biệt mà khởi hiện, không có đến, không có đi; tùy theo ý muốn mà hiện, tùy theo việc làm mà thành. Vì không có ai làm chủ, nên phải thấy chúng đều là không, đều rời rã chẳng có thật thể.
Này Hỷ Vương, vì thế đối với các pháp, ông nên tin hiểu và thấy chúng như ảo ảnh nắng chiều, như giấc mộng, như bóng hình, như tiếng vang, như trăng dưới nước, như tia chớp, như bọt nước. Các ông nên học như thế. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát tin hiểu sâu xa thì sẽ đạt được tam-ma-địa này."
Kinh Quán Sát Chư Pháp Hạnh, quyển thứ ba.
Kinh Quán Sát Chư Pháp Hạnh, quyển thứ tư.
Đời nhà Tùy, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Xà-na-quật-đa dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video