Dưỡng sinh bí lục (Những ghi chép bí truyền về phép nuôi dưỡng sự sống)
Ngọc Khê Tử: những lời ghi lại trong phòng luyện đan
Tâm ngưng tụ lại thì gọi là thần (phần tinh thần, ý thức sâu kín nhất của con người). Ngưng thần lại, đưa về với khí (luồng sinh lực vô hình vận hành trong thân) để luyện đan (ở đây là nội đan: luyện "viên thuốc" trường sinh ngay trong cơ thể bằng tinh, khí, thần, chứ không nấu thuốc trong lò thật). Tình trở về với tính (bản tính tâm linh vốn có từ lúc sinh ra); trở về với tính là quay về cội gốc để nuôi mệnh (phần sinh mệnh, tức thân thể và sức sống).
Gốc của hoàn đan (đan "trở về": đưa tinh, khí, thần quay lại trạng thái nguyên sơ để kết thành đan) chỉ là duyên hống (chì và thủy ngân; trong nội đan là cách gọi ví von hai thành phần âm dương cốt lõi trong thân, không phải kim loại thật) mà thôi.
Nguyên tinh (tinh chất gốc bẩm sinh, nền của sự sống, không phải tinh dịch thông thường) là gốc của mệnh; quý giữ nguyên tinh thì chân duyên ("chì thật", phần dương chân thật nằm trong âm) tự sinh. Nguyên thần (cái thần gốc bẩm sinh, khác với ý nghĩ lăng xăng hằng ngày) là cội của tính; dè sẻn nguyên tinh thì chân hống ("thủy ngân thật", phần âm chân thật nằm trong dương) tự sinh ra.
Vậy mới biết: giữ chặt tinh để nuôi khí, giữ chặt khí để nuôi thần. Duyên và hống có lúc hợp vào nhau; giữ hơi thở lắng lại, liên miên không dứt, mà thành hỏa hầu (cách điều chỉnh "lửa" — tức mức dùng ý và hơi thở — mạnh nhẹ, nhanh chậm cho đúng lúc). Chân khí (khí thật, khí gốc trong thân) không lúc nào không tụ lại; quên hết ý nghĩ lâu ngày mà thành kim đan (viên đan vàng: thành quả cuối cùng của nội đan, tượng trưng cho sự bất tử).
Nếu chân duyên chạy mất mà chân hống khô cạn, nguyên thần tán mà nguyên tinh kiệt, thì muốn quay trở lại chẳng phải khó lắm sao? Không gặp người có chí thì chớ dễ dàng truyền dạy. Hãy giữ gìn, quý trọng và giữ kín.
Khẩu quyết (bí quyết truyền miệng)
Âm dương bên ngoài qua lại với nhau là ngoại dược (thuốc bên ngoài). Khảm và Ly bên trong quy tụ về một chỗ như nan xe dồn về trục là nội dược (thuốc bên trong). (Khảm và Ly là hai quẻ trong bát quái: Khảm tượng nước, ứng với thận; Ly tượng lửa, ứng với tim.) Bên ngoài thì phải ra sức làm, bên trong thì để tự nhiên.
Tinh, khí, thần có hai cách dùng, nhưng bản thể chỉ là một. Nói về ngoại dược: tinh trong chuyện giao hợp, trước hết phải không để rò rỉ; khí của hơi thở ra vào càng phải nhỏ nhẹ, đến mức như không còn thở; thần của sự suy nghĩ lo toan thì quý ở chỗ yên tĩnh.
Nói về nội dược: luyện tinh là luyện nguyên tinh, tức rút lấy dương gốc nằm trong quẻ Khảm. Nguyên tinh vững thì tinh trong giao hợp tự không tiết ra. Luyện khí là luyện nguyên khí (khí gốc bẩm sinh), để bù vào âm gốc nằm trong quẻ Ly. Nguyên khí dừng ở trong thì hơi thở tự nhiên không còn ra vào. Luyện thần là luyện nguyên thần. Khảm Ly hợp làm một thì thân thành quẻ Càn (quẻ thuần dương, tượng trời, sự trọn vẹn). Nguyên thần ngưng tụ thì cái thần suy nghĩ lo toan được yên ổn vững vàng.
Trên nữa còn có bước luyện hư (luyện cho trở về cõi trống rỗng, hợp với đạo), không thể dễ dàng nói ra, quý ở chỗ lặng lẽ tự hiểu, lòng thông suốt là được. Cố gắng lên, cố gắng lên!
Dưỡng sinh bí lục
Tâm quyết của Ngọc Khê Tử người Nghi Xuân
Có ba nghìn sáu trăm phép, mấy nghìn nhà dạy cách nuôi mạng sống, nhưng đều là phép nhỏ của bàng môn (cửa bên, tức những lối tu không chính truyền), chẳng qua là đường vòng. Tôi đọc nghiền ngẫm sách Tham Đồng (tức Chu Dịch tham đồng khế, sách luyện đan cổ của Ngụy Bá Dương đời Hán) gần ba mươi năm, làm ra "Quy trung đồ" cùng khẩu quyết mười hai chữ, để truyền cho người học đạo.
Người quân tử lấy "chính tâm thành ý" (giữ lòng ngay thẳng, ý chân thật) làm cây cột ở giữa, đứng ở giữa để chế ngự bên ngoài. Lấy tám chữ "hi hòa, trung hòa, liễm tĩnh, liễm túc" (vui hòa, hòa vừa phải, thu lại cho tĩnh, thu lại cho nghiêm) làm phần phụ trợ, để điều khiển bốn mùa, từ ngoài mà ứng với giữa. Trên hợp lòng trời, giữa xét việc người. Lặng lẽ hợp với tạo hóa, đi đúng đường của âm dương. Bên ngoài noi theo ngũ hành (năm yếu tố kim, mộc, thủy, hỏa, thổ mà người xưa cho là cấu thành và vận hành vạn vật), bên trong điều lý ngũ tạng (năm tạng tim, gan, lá lách, phổi, thận theo Đông y), coi như mặt trời mặt trăng xoay vòng không có điểm đầu.
Không ra tay làm gì, không tưởng tượng hình ảnh gì, an nhiên trong trạng thái định lớn, để nắm giữ cái then chốt gốc. Chỉ cần dứt ham muốn, định tâm khí, bớt suy nghĩ, tiết chế ăn uống, điều hòa hơi thở ở mũi, đề phòng ngủ gà ngủ gật, dè sẻn việc nhìn nghe. Nuôi cái hòa khí trời ban trong tứ uy nghi (bốn tư thế: đi, đứng, ngồi, nằm) và tứ thông (tai mắt thông suốt bốn phương), hợp với cái diệu của tự nhiên, ngoài ra không có gì rườm rà khó khăn.
Người đã dựng được ngân ngạc (cái nền móng ban đầu của đan, như cái phôi) thì dùng phép này để khớp với phù hỏa (nhịp độ "lửa" theo thời điểm), nuôi thánh thai (bào thai thánh: khối đan kết tụ trong thân, ví như thai nhi). Người chưa dựng được ngân ngạc thì dùng phép này để tăng nguyên khí, nuôi tinh thần, làm bước dần dần để dựng ngân ngạc. Đến như người đã hao tổn, bệnh tật dồn dập, thì dùng phép này để đuổi bệnh, giữ vững gốc, làm thuật bồi bổ, kéo dài tuổi, nuôi mạng sống. Có thể gọi là pháp môn giản dị vậy.
Đời Tống, năm Kỷ Tị niên hiệu Hàm Thuần (năm 1269), tiết Hạ nguyên (rằm tháng Mười âm lịch), Lý Công Minh hiệu Ngọc Khê Tử ở Nghi Xuân viết lời tựa.
Quy trung đồ (Bức đồ "ở giữa vòng tròn")
"Quy trung" là như ở giữa một vòng tròn vẽ bằng com-pa, như một cái "ta" trong tấm gương tròn lớn. Chỉ lấy chính tâm thành ý làm chủ, làm cây cột ở giữa. Đến lúc muôn mối lo nghĩ đều tan hết, thì "chân nhân" (con người thật, bản ngã chân thật bên trong) hiện ra, như cá nhảy dưới vực sâu, bơi lội tự vui mà không rời khỏi tấc vuông (tức trái tim, tâm). Khi mừng, giận, buồn, vui chưa phát ra, chính lúc ấy có thể ở trong quy trung, bơi lội mà lặn sâu.
Điều khiển bốn mùa để giữ cho tạo hóa được ngay chính; trong bốn tư thế đi đứng ngồi nằm, không được mất chừng mực. Việc đến thì ứng, ứng xong lại trở về giữa, tuyệt đối không được làm lay động cây cột ở giữa. Bên trong luôn giữ trống rỗng, một hạt bụi cũng không dựng lên; lâu ngày không buông thả cũng không gò bó, tự nhiên được hưởng cái diệu dụng của nó.
Sáu hào âm về hết quẻ Khôn (quẻ thuần âm, tượng đất; ứng với tháng Mười, lúc âm cực thịnh), vạn vật [thiếu chữ] (?); khí gốc trở lại thì bắt đầu nảy mầm lớn lên (?).
Con dứt khỏi thân cha (?). Chỗ một hào dương ngầm động, lúc vạn vật chưa sinh, bắt đầu từ đây, chính là chỗ ra công. Lúc ấy ngồi kiết già (ngồi xếp bằng hai bàn chân gác lên hai đùi), ngưng thần soi vào bên trong, điều hòa hơi thở liên miên, lặng lẽ mà giữ lấy.
Thì một luồng khí từ chốn hư vô đến, mờ mịt thăm thẳm, không màu không hình, từ chốn Tý, Huyền Minh, Khôn, Quý (?) (các tên chỉ phương bắc, thuộc nước, ứng với thận), sinh ra trong thận để nuôi nguyên tinh, ngày một thêm, tháng một mạnh; trước thì trừ bỏ (bệnh tật) (?), sau thì trở lại như trẻ thơ (?), tích lại làm nền tảng của nội đan. Viên chân nhân nói: "Lấy nguyên khí bổ nguyên khí, há phải là cát đá tầm thường" — đây là phép bồi bổ bậc cao nhất.
"Buổi sáng là quẻ Truân": đó là lúc người quân tử bắt đầu sắp đặt việc lớn, là lúc vạn vật mới nảy mầm, là đầu mối của lòng nhân. (Truân và Mông là hai quẻ trong Kinh Dịch, sách luyện đan dùng để chỉ hai buổi sáng và chiều của việc vận lửa.) Khí mới sinh vào giờ Tý (khoảng 23 giờ đến 1 giờ sáng) ở thận, không gọi mà tự đến, nên giữ gìn và nuôi dưỡng nó. Điều hòa hơi thở đừng để tai nghe thấy, chỉ cảm thấy man mác liên miên, hợp với tự nhiên, thì ứng với cái ống bễ của trời đất. Lâu ngày khí thận hợp với khí tim, hai khí giao cảm, giáng xuống cam lộ (nước ngọt như sương móc, chỉ nước bọt trong lành tiết ra khi tu luyện) và sinh ra huyền châu (viên ngọc huyền diệu, chỉ mầm đan).
"Buổi chiều là quẻ Mông": là để nuôi điều chính, đó là công phu của bậc thánh, khiến không mất tấm lòng ban đầu của đứa trẻ mới sinh, là đầu mối của lẽ nghĩa. Giờ Ngọ (khoảng 11 giờ đến 13 giờ trưa) khí mới sinh ở tim, cũng không gọi mà tự đến; không nghĩ không lo, lặng lòng soi vào trong để hợp với nó. Ngồi tĩnh mà soi, lâu thì tim hợp với khí thận mà thành công Ký Tế (tên quẻ Dịch, nước ở trên lửa ở dưới, tượng nước và lửa giao hòa giúp nhau).
Người là một trong tam tài (ba ngôi: trời, đất, người); tạo hóa trong một thân người ngang với trời đất. Cho nên mặt trời mặt trăng luôn vận hành thì khí trời đất ứng nhau, tinh chân nhất (tinh chất duy nhất chân thật) khớp nhau. Nguyên khí của người dài tám trăm mười trượng (trượng: đơn vị đo dài, khoảng 3 mét), hợp với ống bễ của hai khí âm dương. Vì thế vận lớn của nguyên khí theo trời, vận nhỏ theo mặt trời.
Nhưng người đời không thể thể nghiệm cái lớn lao của tạo hóa trời đất, đến nỗi làm hao tổn hư hỏng, tinh thần mê loạn, tự mình đi ngược với trời đất; chứ trời đất nào có đi ngược với người. Người hiểu đạo nếu biết thuận theo lẽ, nắm lấy thời cơ, thì có thể khớp với công trình của tạo hóa mà làm đạo tu đan, luyện bên trong, sống lâu không già. Ngoài con người ra, mọi loài đều bẩm thụ khí hỗn tạp, ở trong nguyên khí cũng chỉ là vật bị biến hóa mà thôi, làm sao điều khiển được khí.
Tham Đồng Khế nói: "Xuân hạ dựa vào thể bên trong, từ Tý đến Thìn, Tị; thu đông làm dụng bên ngoài, từ Ngọ đến Tuất, Hợi." (Tý, Sửu, Dần… Hợi là mười hai địa chi, dùng chỉ giờ, tháng, phương hướng.) Lại nói: "Thưởng phạt ứng với xuân thu, tối sáng ứng với lạnh nóng; lời hào có nhân nghĩa, tùy thời mà phát mừng giận. Như vậy là ứng với bốn mùa, ngũ hành được đúng lẽ."
Dưỡng sinh bí lục
Trung hoàng nội chỉ (Ý chỉ bên trong về "trung hoàng" — cái giữa màu vàng)
Ngọc Chân tiên sinh nói: Đại đạo Vô cực Trung hoàng vốn là truyền miệng trao lòng, không lập thành văn bản. Nay ta thương người mới học, một lúc nghe qua không nhớ được, nên đặt ra phương tiện khéo léo này, khiến họ nghe vào tai ghi vào lòng, mắt xem mà tinh thần lĩnh hội. Truyền trao xong thì đốt ngay, đừng để lan truyền.
Nội chỉ nói: Trời có chín cung, đất có chín châu, người có chín khiếu (chín lỗ trên thân: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, hậu môn, lỗ tiểu). Trời có trung hoàng là thái dương, đất có trung hoàng là thái âm, người có trung hoàng là đan quynh (cửa then của đan, chỗ kết đan ở giữa thân); đều gọi là trung hoàng. "Trung" nói vị trí ở giữa tám cực, "hoàng" nói màu sắc (vàng là màu của đất, ở giữa), nên gọi là trung hoàng.
Tám cực là chỗ hội tụ then chốt của tám phương, cũng chính là trung cung (cung giữa), tức là hoàng đình (sân vàng: khoảng trung tâm trong thân, nơi kết đan), tức là huyền tẫn (cửa huyền diệu sinh ra vạn vật, chữ của Lão Tử), tức là tiên thiên nhất khí (một khí có trước khi thành hình hài), tức là huyền quan nhất khiếu (một khiếu huyền diệu then chốt, không phải chỗ cụ thể trên da thịt), tức là chốn chí thiện, tức là đạo hoàng cực (đạo giữa lớn lao), tức là "doãn chấp quyết trung" (thật lòng giữ lấy cái giữa — lời vua Nghiêu truyền cho vua Thuấn).
Trong ngũ hành gọi là thổ (đất), trong ngũ tạng gọi là tỳ (lá lách, hệ tiêu hóa theo Đông y), trong ngũ thường (năm đức: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín) gọi là tín (giữ lời, thành thật). Dược vật (các "vị thuốc" trong nội đan, tức tinh khí thần), tam khí, ngũ thần (khí và thần của các tạng), hỏa hầu, hô hấp đều ở cả đây. Đi đứng ngồi nằm đều phải để ý vào đó, không được rời khỏi trong chốc lát. Không bỏ việc đời, chỉ cần giữ lòng ngay mà đối đãi với mọi việc, luôn ứng mà luôn tĩnh. Tổ sư ta (Lão Tử) nói: "Nói nhiều thì hay cùng quẫn, chẳng bằng giữ lấy cái giữa."
Lại nói: "Ba mươi nan xe chung một bầu xe." Nan xe là hai bên sườn, bầu xe là trung quynh (cửa then ở giữa). Lại nói: "Khoảng giữa trời đất há chẳng giống cái ống bễ sao?" Ấy là nói về hô hấp. Thở ra thì khí thận đi lên, gặp thổ thì dừng; hít vào thì dịch của tim đi xuống, gặp thổ thì nghỉ. Đây gọi là nước và lửa rèn luyện mà thành đại đan. Nếu giữ được chỗ đó thì phép nào cũng linh nghiệm.
Ta thường nói: muốn đạo pháp linh nghiệm thì phải giữ trung quynh. "Trung" là lẽ được cả trên dưới bốn góc, không lệch không nghiêng. Trời và đất cách nhau tám vạn bốn nghìn dặm; tim và thận của người là trời đất của một thân, cách nhau tám tấc bốn phân, lấy vân đốt ngón tay giữa làm chuẩn đo. Từ rốn lên đến đầu xương cụt (?) là một thước tám tấc bốn phân. Nay nói rốn, vì rốn đối diện với thận. Cho nên từ tim xuống ba tấc sáu phân, từ rốn-thận lên ba tấc sáu phân, chỉ có khoảng giữa một tấc hai phân là hoàng đình, làm chủ thân mạng ta; gọi là đạo chí thánh. Hãy giữ kín, giữ kín.
Tam Mao chân quân (ba anh em họ Mao đắc đạo đời Hán, được tôn làm thần tiên) nói: "Tinh được nuôi ở khí, khí hội về thần. Tinh thần không tan, gọi là tu chân. Con không rời mẹ, mẹ không rời con. Con mẹ giữ nhau, sống lâu không chết."
Động Chân tiên sinh nói: "Giữ cẩn thận, giữ cẩn thận; chớ nói, chớ nói; tự nhiên, tự nhiên; huyền diệu lại càng huyền diệu." Người được nghe đạo đều là may mắn nghìn đời, vốn có duyên tiên từ trước. Nếu đem ra làm chuyện nói cười, tiết lộ cho người khác, sẽ có họa khôn lường, tai vạ lan rộng. Trao nhận xong rồi thì hãy chăm chỉ thực hành.
Ngọc Khê chân nhân nói: Nhà Nho từ Nghiêu, Thuấn, Vũ, Thang, Văn vương, Vũ vương, Chu công, Khổng Tử, đến Nhan Hồi, Tăng Sâm, Tử Tư, Mạnh Tử, đời đời truyền nhau đạo thống (dòng chính truyền của đạo), chính là đạo này. Thăng tôi (tác giả tự xưng tên) từ nhỏ ưa sự trong lặng trống rỗng, để tâm vào đạo cao nhất. Muôn phép nghìn cửa, không đâu là không tìm thầy hỏi han. Nhân đi chơi núi Hành Nhạc (núi Hành Sơn ở Hồ Nam, một trong năm núi lớn), mới gặp bậc chí nhân, được trao kín đan quyết của Tử Dương tiên ông (Trương Bá Đoan, tác giả Ngộ Chân thiên đời Tống).
Theo cửu cung bát quái (chín ô và tám quẻ dùng để xếp đặt thời gian, phương vị), lấy năm đổi ra tháng, lấy tháng đổi ra ngày, lấy ngày đổi ra giờ, thu lấy chính khí của trời đất, đoạt lấy công kỳ lạ của tạo hóa, thu về trung cung, giao cảm mà thành đan. Không chỉ kéo dài tuổi thọ, còn có thể ở lại cõi đời, đúng như câu "mạng ta do ta, không do trời". Thăng tôi từ khi được phép này, sức khỏe không suy, tóc mai không bạc, mỗi ngày đi trăm dặm, cử động nhẹ nhàng. Những điều thần dị chứng nghiệm không kể hết được.
Trong đó, nước lửa giúp nhau lại chính là phép Khảm Ly giao hội; làm lâu thì có thể thành đan. Người nay thì lửa khô bốc lên trên, nước ướt chảy xuống dưới, tự dẫn khí âm tà nhân chỗ hở mà vào, khiến sinh nhiều bệnh. Sống thọ hay chết yểu, nếu gặp được quyết này thì khiến (?)…
"Thuật ngũ hành đảo ngược: rồng từ trong lửa ra. Ngũ hành không đi xuôi: hổ sinh trong nước." Đi xuôi thì thành phàm nhân, đi ngược thì thành thánh. Huyền diệu lại càng huyền diệu, nay kể đủ ở sau.
Quyết rằng: "Một lần lên thì nhấc, khí khí về rốn; một lần xuống thì nuốt, nước lửa gặp nhau." Mười sáu chữ này giản dị dễ làm, không câu nệ giờ giấc. Dù đang ở quan phủ cũng không trở ngại việc công; dù ở cảnh giàu sang cũng không trở ngại việc thực hành. Đúng là đạo cao nhất thì không rườm rà. Nếu có bệnh phong, hiệu quả rất nhanh. Chỉ cần trong ngày lúc rảnh chút ít, hoặc xếp bằng, hoặc buông chân ngồi thẳng, đều không câu nệ, lấy hơi thở ra vào ở mũi làm mốc.
Hơi vào gọi là hít: liền nâng khí lên, dùng sức nhẹ nhấc phần hạ bộ về phía trước, khí ấy dồn hết về khoảng rốn, đó gọi là "khí khí về rốn". Vì rốn là khí hải (biển khí) của người, nguyên khí tụ lại đều cất ở đó. Hơi ra gọi là thở: liền thả lỏng thân tự tại, nuốt một cái nghe "ực" có tiếng (chữ tượng thanh bị thiếu), đó gọi là "nước lửa gặp nhau". Làm như vậy không kể số lần; muốn làm thì làm, nên dừng thì dừng.
Nếu giữ được lâu, dưới rốn thường nóng như bàn là, trong bụng khí kêu như sấm, tiểu tiện dần ít đi, tinh khí không tiết, lưng và cột sống cứng mạnh, ăn uống gấp bội, trăm bệnh rời thân, tà khí bên ngoài không xâm được. Làm đủ một năm, các bệnh cũ đều khỏi hết. Làm đã lâu, tự nhiên ba cung (ba vùng đan điền trên, giữa, dưới) lên xuống, hai khí tuần hoàn, rồi thành đại đạo, sống lâu không già.
Xưa ở kinh đô có Vương tiên sinh hiệu "Quá Hải", dạy người tập phép lên xuống theo hơi thở ra vào ở mũi, mà không có phép nhấc co. Sau có Lý đạo nhân ở Ân Châu truyền cho Dương Hòa Ngọc, chỉ dạy phép nhấc co, lại không có phép hơi thở ra vào. Đều chỉ dùng được một nửa, lệch lạc. Thăng tôi nhân đi Nam Nhạc (tức núi Hành Sơn), dưới đỉnh Tử Khí, được chính Lý tiên sinh trao bí quyết. Tiên sinh người Sơn Đông, một trăm lẻ năm tuổi, râu tóc không bạc, mặt như trẻ con, đi như bay. Tôi được truyền, làm theo đã thấy nghiệm, không dám giữ riêng, kính cẩn truyền cho người ham đạo.
Dưỡng sinh bí lục
Tứ đoạn cẩm (Bốn động tác "gấm", tức bài tập dưỡng sinh bốn thế)
Một là mở cánh tay, hai là mở ngực, ba là quay vòng như guồng xe, bốn là kéo cung.
"Đan kinh trực chỉ" của Thanh Hà Ông: Tôi từ nhỏ học đạo, hai mươi tuổi bỏ nhà, đi khắp sông hồ, tìm thầy hỏi bạn. Từ khi được tiên sư Trương Ngộ Chân (tức Trương Bá Đoan) dạy, các đan kinh, thơ từ, truyện ký của các bậc tiền bối, tôi đọc kỹ nghĩ sâu, tìm bạn hỏi nghĩa. Lại từng tham học khắp các bạn đạo và thuật sĩ, thăm danh sơn động thiên (hang động trên núi, nơi người tu tiên ở), cầu tìm bia đá và chữ khắc trên vách, được yếu chỉ đại đạo chỉ chỗ mê của Hải Quỳnh tiên (Bạch Ngọc Thiềm, đạo sĩ đời Tống).
Sau gặp Suất Nhiên cư sĩ ở động thiên Chu Lăng, làm thơ tặng nhau, mới chứng được ý chỉ huyền diệu của Hải Quỳnh. Mới biết những điều mình học, mình tìm, mình thấy lúc trẻ đều là dựng nhà trên nóc nhà, nối cành lên cành, nào biết nhà vẫn chỉ là nhà, cành vẫn chỉ là cành; đạo ở gần mà lại đi tìm xa. Một khi bỗng tỏ ngộ, rất sợ bị chìm mất không ai truyền; lại nghĩ người học đời sau chưa chắc đã chịu để tâm như vậy, nên chép mấy lời để lại cho người sau. Ai được nó có thể nhờ chữ mà hiểu ý, mạnh mẽ tỉnh ra mà dụng công; tuy không tìm thầy mà thầy đã ở trong đó.
Thân tứ đại (thân xác do đất, nước, lửa, gió hợp thành) của người đàn ông, cả thân đều là âm. Chỉ có một khí tiên thiên là chân dương; khí này không phải hơi thổi, hà, thở, hít, cũng không có hình bóng, khí sắc có thể thấy được.
Cho nên Ngộ Chân tiên sinh cho rằng: thấy được thì không dùng được, dùng được thì không thấy được. Khí này có từ trước khi thành hình, ở trong thai mẹ, trước hết nhận khí này, rồi sau sinh ra hai quả thận, liền sinh ra hai mắt, từ đó sinh tim, gan, lá lách, phổi, sinh chín khiếu, bốn chi, rồi hình người mới đầy đủ.
Khí này chỉ ở khoảng giữa hai quả thận, gọi là cửa huyền tẫn. Bài ca Huyền tẫn của tiên sư nói rất rõ, nhưng người đời không ai hiểu ra. Như người ta giết súc vật, mổ lợn, chỉ thấy khoảng giữa hai quả thận, chỗ cột sống thắt lưng có một khoảng trống, trong lớp màng có thứ này, phập phồng như thở, đến khi thịt nguội mới thôi — chính là nó. Khi chưa chết, khí huyết đầy đủ, hồn phách liền nhau, bên trong chứa năm màu, nhận khí như nước sôi. Người chết rồi thì cũng như súc vật, khí huyết vừa tan thì khí suy kiệt.
Chỉ một khí này là đại dược của kim đan. Cho nên tiên sư cho rằng gan, tim, lá lách, phổi, mật, thận, ruột, tinh, tân dịch, nước mũi nước bọt, khí huyết đều không phải là đạo, lại cho rằng tinh thần, hồn phách, ý là thứ tưởng như phải mà thật ra là trái — là vì lẽ ấy.
Trong thân người, chân phải là thái âm, chân trái là thái dương. Ở bàn chân có huyệt Dũng Tuyền (huyệt ở giữa lòng bàn chân), phát ra hai khí nước và lửa, từ hai chân đi vào Vĩ Lư (vùng xương cụt, cửa ải dưới cùng của cột sống), lên hợp với hai quả thận. Bên trái là thận đường (nhà của thận), bên phải là tinh phủ (kho chứa tinh); một nước một lửa, một rùa một rắn, làm ống bễ cho nhau. Giữa hai quả thận, trống không mà sinh ra một khiếu, đó là huyền tẫn.
Khí của hai thận thông suốt qua khoảng huyền tẫn, từ đó phát ra hai đường vàng và đỏ, đi lên Giáp Tích (vùng cột sống giữa hai bả vai) tách đôi, xuyên qua hai mươi bốn đốt sống, ở giữa thông với tim bụng, vào dưới cao hoang (vùng sâu giữa tim và hoành cách mô), hội ở Phong Phủ (huyệt ở gáy, chỗ chân tóc sau đầu), lên chầu Nê Hoàn (vùng trung tâm trong đầu, nơi thần ở).
Từ Nê Hoàn xuống Minh Đường (vùng giữa trán, sau hai lông mày), tản ra tưới năm cung, xuống vào trùng lâu ngọc khuyết (lầu nhiều tầng, cửa ngọc — chỉ khí quản, cổ họng), rót thẳng vào Giáng Cung (cung đỏ, vùng tim), rồi lại chảy về chỗ cũ. Ngày đêm tuần hoàn, chảy khắp không ngừng. Đều là tự nhiên mà như vậy, chứ không phải động tay động chân mà làm ra.
Người nay sa vào bàng môn, không biết lẽ hư vô tự nhiên, lặng lẽ vận dụng, lại làm bậy các trò co duỗi, hà hơi nuốt khí, xoa xát, dẫn dắt khí, tưởng tượng hình ảnh, chăm chăm nhìn một chỗ, nghĩ bậy làm càn, trái lại sinh bệnh. Như đạo nhân Bạch Liên phần nhiều bị bệnh vàng da phù thũng, đạo nhân vận khí phần nhiều bị bệnh khí cổ (bụng trướng đầy khí) — đều là bằng chứng. Khí này ai cũng như nhau, không ai nhiều ai ít, chỉ có điều người có hàm dưỡng (nuôi dưỡng, tu dưỡng bền bỉ) thì làm thành, người không có hàm dưỡng thì làm không thành. Sự lưu hành ra vào của nó tự có số định.
Như con nước thủy triều ngoài biển, cứ đến kỳ huyền (trăng nửa vành, ngày 7–8 và 22–23 âm lịch) và sóc (ngày mồng một) thì ứng với trên trời, chuôi sao Bắc Đẩu tự xoay từ Tý sang Ngọ. Lại như kinh nguyệt của phụ nữ, đến đúng kỳ, chắc chắn không sai. Khí này gặp giờ dương thì là lửa, giờ âm thì là nước. Lửa tức là mộc dịch (chất lỏng của hành mộc), nước tức là kim tinh (tinh chất của hành kim).
Lại nữa, thận trái là Khảm, thận phải là Ly; trong Ly có Kỷ, trong Khảm có Mậu (Mậu, Kỷ là hai thiên can thuộc hành thổ). Lấy hai chữ thổ của Mậu và Kỷ hợp lại thành chữ "khuê" (chữ gồm hai chữ "thổ" chồng lên nhau).
Lại gọi là "kim trong nước"; kim là dao, nên gọi là "đao khuê" (tên chỉ lượng thuốc nhỏ nhất, ở đây chỉ đan dược). Lại nữa, lửa tức là mộc, nước tức là kim; đó là "kim mộc không cách nhau, nước lửa cùng một làng". Thực ra kim, mộc, thủy, hỏa chỉ là một thổ, một thổ bao gồm cả ngũ hành mà thôi. Tiên sư cho rằng năm tạng không có khí, sáu phủ không có tinh, chính là nói điều này. Khí này tự nhiên lúc nào cũng vận chuyển, không cần đến sức người.
Phàm nói "lộc lô" (cái tời kéo nước giếng), "tam xa" (ba cỗ xe), "Hoàng Hà", "Tào Khê", đều là mượn hình ảnh như thế (để chỉ đường khí đi lên dọc sống lưng), chứ không phải dùng sức người gượng làm. Khí này thường đến vào giờ Tý, là dương hỏa; đến vào giờ Ngọ, là âm thủy; đến vào giờ Mão (5–7 giờ sáng), là mộc dịch; đến vào giờ Dậu (17–19 giờ), là kim tinh. Trong Mão có Giáp, trong Dậu có Canh (Giáp thuộc mộc, Canh thuộc kim), cho nên phải dùng Giáp Canh mà hái lấy. Trong Tý có Mậu, trong Ngọ có Kỷ, cho nên vận dụng thổ ở giữa.
Nếu không thông hiểu lẽ Càn Khôn lên xuống, âm dương thịnh suy, thuốc già hay non, nước lửa chìm hay bốc, thì không đủ để bàn chuyện này. Tiên sư đã nói rất rõ mà người sau rất mê; nói càng nhiều mà người sau càng ngờ, là vì sao? Đều vì cuối cùng chấp vào hư vô; chấp vào "không" thì không biết công phu bắt tay vào đâu, cho nên thai tức (thở như thai nhi trong bụng mẹ, hơi thở lắng đến gần như ngừng) không thành mà rơi vào ngoan không (cái trống rỗng chết, vô tri, không có sức sống). Lại xem nhẹ cái tự nhiên, đắm vào vọng tưởng gượng làm, cho nên tâm thần hao phí uổng mà lại sinh bệnh. Hư vô là nói nó không thể thấy, không thể nghe.
Tự nhiên là nói nó không thể đón lấy bằng sức. Nay những lời nói nông sâu về công phu từng bước như hái thuốc, hỏa hầu, câu nào cũng rõ ràng, đoạn nào cũng thiết yếu. Cẩn thận giữ gìn làm theo, không gì là không ứng nghiệm.
Phàm trước khi nhập thất (vào phòng kín để tu luyện chuyên nhất), hãy hiểu cho rõ việc an đỉnh (đặt cái đỉnh — đồ nấu thuốc, ví cho chỗ kết đan) và thái dược (hái thuốc). Mỗi ngày đêm hãy tập ngồi; ngồi đã yên định thì các khớp xương mở ra, mạch thông từ bàng quang đến Giáp Tích, liền như bánh xe chuyển động. Một khí tiên thiên tự nhiên theo ba cửa ải mà chầu lên Nê Hoàn, xuống trùng lâu, vào Giáng Cung.
Nhưng nó đến có lúc, hái cũng có lúc; phải vào lúc kim mộc Giáp Canh đang vượng, lặng lẽ ngồi ngay ngắn, không cần xoa bóp động đậy. Chốc lát thấy trong đỉnh đầu nóng như lửa, trong họng cam lộ nhỏ giọt rơi xuống, liền lấy mắt nhìn vào trong, một lòng dùng ý đưa nó vào Giáng Cung, huyền tẫn rồi dừng.
Trong một ngày, Giáp ứng với thượng huyền (trăng đầu tháng), Canh ứng với hạ huyền (trăng cuối tháng). Từ Tý đến Mão là thượng huyền, được hống nửa cân; từ Ngọ đến Dậu là hạ huyền, được duyên nửa cân. Hái hống Giáp, duyên Canh mỗi thứ nửa cân, là số định tự nhiên. Câu "duyên gặp Quý sinh thì phải hái gấp" là nói mộc hống, kim duyên phải hái vào hai thời Giáp Canh. Phép hái là như vậy.
Nhưng lúc mới hái thì không kể năm tháng, lâu ngày tích lại mới thành lô đỉnh (lò và đỉnh). Cả thân là lò; Giáng Cung là đỉnh. Người nay lấy hoàng đình ở tỳ, Nê Hoàn ở đỉnh đầu làm đỉnh, đều sai cả. Năm tháng đã lâu, lô đỉnh mới thành; sau đó mới gieo thuốc. Thuốc vừa sinh thì vừa hái vừa luyện.
Hái mà tích lại thì là thuốc, luyện mà thành thì là lửa. Hái thì một ngày có số một cân, luyện thì một ngày được một thù (đơn vị nhỏ nhất, 384 thù mới bằng một cân). Lúc hái thuốc phải hái khí vượng của Giáp Canh; còn phép hành hỏa thì kiêng vào Giáp Canh, phải mộc dục (nghĩa đen là tắm gội; trong nội đan là giai đoạn tạm ngừng tăng giảm lửa, để yên mà ôn dưỡng) — có chỗ khác nhau như vậy. Phép hái cũng như ở đỉnh (?), nhưng không ngoài đôi mắt: cái tự nhiên đến thì lấy ý mà đón, lấy mắt mà đưa.
Cho nên sách luyện đan có nói Hoàng Bà (bà mối áo vàng) và Thanh Nữ (cô gái áo xanh). Hoàng Bà là ý; Thanh Nữ là mắt. Lấy ý đón gặp gọi là Hoàng Bà làm mối; lấy mắt đưa vào trong gọi là Thanh Nữ truyền lời. Khí trong thân người theo ý mà động: ý đi thì đi, ý dừng thì dừng. Cho nên đưa vào đỉnh, theo ý mà dừng ngay, không chảy xuống nữa, gọi là gieo thuốc.
Thuốc đã vào đỉnh rồi mới có chuyện hỏa hầu. Thánh nhân truyền thuốc mà không truyền lửa, vì lửa với thuốc cùng về một chốn mà khác đường, cùng một tình mà khác công dụng. Tý là một dương, đến Tị (9–11 giờ) là sáu dương. Từ Tý đến Tị, lửa được số sáu, sáu hào dương thành quẻ Càn. Từ Tý đến Tị, lấy ý mà đón, gọi là tiến hỏa (tăng lửa), gọi là "thêm". Ngọ là một âm, đến Hợi (21–23 giờ) là sáu âm. Từ Ngọ đến Hợi, nước được số sáu, sáu hào âm thành quẻ Khôn. Từ Ngọ đến Hợi, lấy ý mà đưa, gọi là thoái hỏa (giảm lửa), gọi là "rút".
Cho nên Tý đến Tị là lửa, Ngọ đến Hợi là nước. Nói lửa mà không nói nước là vì thêm, tiến là lửa, rút, lui là nước mà thôi. Đều tự nhiên mà thế, không cần người làm. Đan kinh nói Hà Đồ, Lạc Thư (hai đồ hình số học cổ, gốc của Kinh Dịch) có số, là nói hỏa hầu tự nhiên hợp với các số sinh thành ấy, chứ không phải đợi dùng sức mới hợp được số. Nói "sáng Truân chiều Mông, ngày [thiếu chữ] đêm Phục" (?), cũng là nói ngầm hợp với quẻ, chứ không phải phải dùng sức mới hợp với quẻ hào.
Như thuyết vận dụng thì nói khí này vận hành, chảy tưới khắp năm tạng trăm mạch. Như giờ Hợi Tý thận vượng, Dần Mão (3–7 giờ sáng) gan vượng, Tị Ngọ tim vượng, Thân Dậu (15–19 giờ) phổi vượng, Thìn Tuất Sửu Mùi lá lách vượng. Khí này tự nhiên vận hành, từ cung đang vượng mà ra. Cũng không cần tưởng tượng bậy rằng giờ này tạng này có khí ra vào chảy chuyển.
Nhưng lúc đầu hái lấy và dựng đỉnh thì không có gì kiêng kỵ; giờ đến thì làm, xong thì thôi. Đến như nhập dược (đưa thuốc vào) và hành hỏa thì phải chọn ngày nhập thất. Một mảy việc đời cũng không được xen vào. Khiến tai, mắt, mũi, miệng — tứ tượng (bốn hình tượng, ở đây chỉ bốn giác quan) — đều quên nhau, trong lòng lặng lẽ nhạt nhẽo, "nhà trống thì sinh ánh sáng"; hễ có chỗ vướng víu là niêm phong không kín, thuốc chạy mất, thế là không phải đạo.
Đã ở trong thất thì chỉ nửa đói nửa no, không được ham ngủ. Luôn khiến trong lòng tỉnh táo, thường thường tự nhắc tỉnh. Thấy thuốc thì hái, gặp lửa thì làm. Trong một năm chỉ trừ tháng Mão (tháng Hai âm lịch) và tháng Dậu (tháng Tám âm lịch) là không hành thủy hỏa, vì tháng Mão mộc vượng, tháng Dậu kim vượng; mộc vượng thì lửa vượng, kim vượng thì nước vượng. Hai tháng ấy không hành thủy hỏa vì làm thì quá đà mà tổn hại. Mười hai tháng trong năm, trừ hai tháng Mão Dậu, chỉ còn mười tháng; cho nên mười tháng thì thai thành. Quá mười tháng thì không cần hành hỏa nữa, nếu còn làm thì gọi là thương đan (làm hỏng đan). Đó gọi là hỏa hầu.
Mười tháng thai thành, dời lên Nê Hoàn, gọi là hoán đỉnh (đổi đỉnh). Lúc này thai khí đã đủ, như người đã sinh ra, chỉ cần bú mớm. Cho nên đổi đỉnh lên Nê Hoàn, gọi là bú mớm. Lúc này không cần công phu hỏa hầu, cũng không cần mộc dục, chỉ thường xuyên ôn dưỡng (nuôi ấm). Như vậy ba năm, chín năm thì thiên môn (cửa trời, ở đỉnh đầu) tự mở, anh nhi (đứa trẻ — chỉ "thân thần" đã luyện thành) tự nhiên ra, qua lại không trở ngại, mà lên ngôi tiên ông.
Đó là thuyết dụng công từ đầu đến cuối, đều do tự nhiên, không nhờ sức người gượng làm hay tưởng tượng bậy, chẳng qua đến đúng lúc thì lấy ý mà đón thôi. Đó là tích ngày dồn tháng, dựng đỉnh đặt lò; một năm mười tháng kết thai hành hỏa — tiên sư nói "một ngày kim đan đỏ rực rỡ" chính là thế. Lại nói trong khoảnh khắc có thể thành, là sao? Là nói công phu một giờ nửa ngày có thể đoạt được tạo hóa của một năm, nửa kỷ (một kỷ là mười hai năm). Lúc thuốc sinh, chẳng qua trong khoảnh khắc đón gặp, gọi là kim đan khoảnh khắc; chứ không phải suốt ngày suốt đêm nhọc thần khổ nghĩ mà gượng làm.
Nào thuốc, lô đỉnh, hỏa hầu, mộc dục, thai tức, anh nhi, vận dụng, trừu thiêm (rút và thêm, tức giảm và tăng lửa), chủ khách, nổi chìm, lên xuống, duyên hống, nước lửa, chân thổ, kim tinh, mộc dịch — hết thảy lời nói ấy đều là mượn tên đổi họ, thực ra chỉ là một vật. Móc khóa nối vòng với nhau, tự có thể bàn kỹ mà thấy nghĩa. Còn thuyết bắt tay dụng công theo hư vô tự nhiên thì đan kinh, từ, quyết của tiên sư đã nói hết. Đối chiếu đều khớp, một lẽ xuyên suốt, chẳng qua như thế mà thôi.
Nhưng nói thì không khó, làm mới khó; làm cũng không khó, giữ mới khó. Sao giữ lại khó? Đại để các phép nhỏ bàng môn đều không có báo ứng (dấu hiệu ứng nghiệm rõ rệt). Chỉ một việc kim đan là có báo ứng. Người nay hái thuốc, người trẻ phải mất nửa năm công phu, giữ trai giới (kiêng khem ăn uống và giữ giới luật), tắm gội, dứt dục, quên niệm, ngồi tĩnh, lặng lẽ hái lấy. Đợi đến lúc thời tiết tới, tai mắt tay chân nhẹ nhàng khỏe mạnh, trăm bệnh đều không còn. Tự nhiên lửa dậy ở hai thận, Giáp Tích như bánh xe quay, Nê Hoàn như bị dội nước sôi, trong miệng thường có cam lộ nhỏ giọt chảy xuống.
Nếu có thể không ngủ, giữ thần không dứt, chưa quá hơn hai tháng thì mắt sinh thần quang (ánh sáng thần), tâm này sáng tỏ; như có tuệ tính (trí tuệ sáng suốt), đó là chứng nghiệm. Người được như thế chớ vội cho là đã đạt đạo cao nhất, nếu không thì một niệm cuồng sinh ra liền thành điên loạn. Đến như ba tháng, sau khi hành hỏa, công phu từng khắc không sai, thì chín khiếu sáng rõ, trên đầu có vòng vàng, nhìn suốt trong ngoài, xa thông được với quỷ thần. Lúc ấy anh nhi đã thành hình tượng, không được vội để nó tự do vận động; ra vào phải canh giữ thật chặt, thu giữ thật kỹ, nếu không thì lửa rò rỉ, đan tan mất. Mười tháng đã đủ, anh nhi nhận khí đã đầy, tự nhiên như quả chín rụng cuống mà đi, sau đó ra vào qua lại, có thể dời thân xa một trượng, một thước.
Còn xa thì không được đi xa; vừa ra liền phải thu về, nếu không thì thần một khi bị cướp đi sẽ lạc đường, đầu thai gửi xác, không còn quay về nhà cũ nữa. Phải đủ ba năm chín năm, ngày tháng đầy đủ, cốt cách già dặn, như người sinh ra được mười mấy năm, biết việc đời nông sâu nặng nhẹ, mới có thể buông cho tự nhiên ra vào qua lại; như thế là bay lên, biến hóa, lên ngôi chân tiên.
Nhưng vẫn còn ma chướng (chướng ngại do tà ma, ảo cảnh gây ra). Khi nhập định tọa vong (ngồi quên hết thân mình và mọi vật), thông minh sinh ra gấp bội, thần dị hiện ra trăm điều. Phàm mọi việc kỳ quái trong thiên hạ, những việc thần tiên hiếm gặp trước khi sinh, sau khi chết, những cảnh ma quỷ đáng sợ, đều tụ cả trước mắt, như là tuệ nhãn (con mắt trí tuệ) thấy được bằng thần, lại như có thần linh nhập vào. Ma chướng ấy đến, không được vội cho là đạo, phải có cái thấy vững vàng mà nắm giữ. Một niệm ngưng tụ bền chắc, đó gọi là "cái Một của Thái Huyền giữ lấy hình thật". Tuyệt đối không được thấy hư mà cho là thật, theo tình mà cho là tính; giữ cái Một như thế mới thành đạo.
Người nay phần nhiều lúc ấy không có định lực, không có cái thấy vững, nên bị tà ngoài nhập vào. Chẳng những học đạo không thành, mà đến nỗi sa đọa, rồi lại cho rằng thần tiên có hay không, sao mà mờ mịt! Đáng tiếc thay! Tôi bình sinh đọc sách kết bạn, tìm thầy hỏi đạo, tự thân ra sức thực hành, thấy công hiệu như vậy, nên đem ra bảo cho người học đời sau.
Người có chí được sách này mà đọc, theo chữ tìm nghĩa, đối chiếu với các luận để lại trong đan kinh của tiên sư, tìm trong văn huyền ý bí của Đạo tạng (bộ tổng tập kinh sách Đạo giáo), sẽ thấy điều nào cũng khớp. Chỉ cần theo đó mà tu hành, mười tháng thai thành. Sau khi dời đỉnh ôn dưỡng, lại tham cứu thêm một bước cao hơn, mới có thể đọc phần hạ của Ngộ Chân thiên để tìm phép tinh tiến. Lúc ấy lại sẽ tự nhiên có cuộc gặp gỡ hiếm có, có những điều không truyền bằng lời.
Nếu không làm theo thứ tự như thế, thì trong thân không có chủ, anh nhi không nuôi được; nếu bậy bạ tham thiền học, thì như nước không nguồn, cây không gốc, cảm thấy thành ngoan không; rơi vào ngoan không rồi thì không nghĩ đến việc dụng công (?). Đan điền (ruộng đan, vùng tụ khí để kết đan) hợp làm một mới là lẽ thông suốt; hễ có rò rỉ thì đến già cũng không thành, rốt cuộc trở về luân hồi trong đường dữ, khi ấy mới nghĩ tiếc công phu ngày thường đã bỏ phí (?).
Tu luyện thành đan, hợp một thành chân, mới là thông suốt, mới là thật. Lại dùng đan điền tu luyện thành báu vật, thì thoát xác hóa thần, mới là báu. Tu được báu thật trong thân rồi, sau khi đan thành, tu thành nông hay sâu, nắm giữ có vững hay không, làm sao để có báo ứng — ấy chính là chỗ dụng công. Một lúc cũng không được lơ là, một bước cũng không được buông thả.
Trong đó, phi thăng (bay lên trời thành tiên) là bậc trên; thi giải (để lại xác như người chết mà thật ra đã thoát đi thành tiên) là bậc thứ; đoạt xá (thần nhập vào xác người khác để sống tiếp) lại kém hơn; đầu thai là bậc dưới. Như phi thăng, sống lâu không già là một; thi giải là hai. Hai bậc ấy lại càng phải công tròn hạnh đủ, có công thay trời ban giáo hóa, cứu giúp muôn vật, làm lợi cho người, mới đạt được. Nếu không có công hạnh thì chỉ đủ để thêm tuổi tăng thọ, cũng không thể thành tiên. Vì sao? Thần một khi đi mà không về thì khí một khi dứt là không tỉnh lại. Bậc trên thì đoạt xá, bậc dưới thì đầu thai, dưới nữa là hồn vất vưởng không chỗ nương.
Tôi đau xót cho bọn ngu mê: người bàn đạo có nghìn vạn, người thành công chỉ một hai. Cho nên thuật lại cả để làm lời răn cho người sau. Không màng chuyện tiết lộ khinh suất, liều làm thành sách này. Người sau đọc được, hãy nghiền ngẫm tìm tòi, như đối diện thầy, như gặp vua cha, cất giữ cẩn thận nhiều lớp, mãi làm báu vật của thân. Không phải người xứng đáng thì đừng cho xem, đừng truyền. Ai trái lời này, trước thì họa đến thân mình, sau lan đến chín đời tổ tiên, chìm xuống địa ngục Vô Gián (địa ngục khổ hình không lúc nào ngừng), mãi mãi không có ngày ra. Viết vào ngày rằm mùa thu năm Giáp Tý niên hiệu Hàm Thuần (năm 1264), tại động thiên Chu Lăng.
Dưỡng sinh bí lục
Đại đạo ca (Bài ca về đạo lớn)
Đạo không xa, ở trong thân;
vật vốn đều không, tính chẳng không.
Tính nếu chẳng không, thần khí ở;
khí về nguyên hải (biển gốc của khí, vùng bụng dưới), thọ vô cùng.
Muốn thần trong thân không ra ngoài,
chớ để linh đài (đài thiêng, tức tâm) vương một vật.
Vật vướng trong thân, thần chẳng trong,
hao tán chân tinh, tổn gân cốt.
Thần điều khiển khí, khí giữ hình,
chẳng cần thuật tạp, tự trường sinh.
Thuật thì dễ biết, đạo khó gặp;
mấy ai gặp được chẳng chuyên làm.
Cho nên nghìn người vạn người học,
rốt cuộc chẳng được một hai thành.
Thần nếu ra ngoài, liền thu về;
thần về trong thân, khí tự hồi.
Cứ như thế sáng sáng chiều chiều,
tự nhiên trẻ thơ sinh chân thai (bào thai thật — tức đan).
Khóa vàng là chỗ huyền quan, chìa ngọc tức là nguyên khí. Lúc ngồi tĩnh, điều hòa hơi thở trong mũi. Giữ lấy trung quynh, để tự nhiên được chỗ định. Thần và hơi thở liên miên, không được có một mảy niệm khác. Đợi điều tức đã đều, trong mũi tự thấy không còn hơi ra vào. Chỉ giữ chỗ ở giữa, một niệm bền chắc. Lấy nguyên khí mà hô hấp, thu hơi thở vào huyền quan.
Bỗng nghe một tiếng, cửa ấy liền mở, lúc ấy tự có những điều thú vị được thấy. Công phu đến đây thì chữ "trung" mới thấu suốt.
"Kim đỉnh muốn giữ hống trong sa": kim đỉnh là chữ "trung", cũng tức là lò đỉnh; ở giữa muốn giữ lại. "Hống trong sa" (thủy ngân trong chu sa) là nguyên tinh. "Ngọc trì trước xuống bạc trong nước": ngọc trì là hoa trì (ao hoa, chỉ miệng, nơi nước bọt tụ), nước là thần thủy (nước thần, chỉ nước bọt trong lành khi tu luyện). Trong kim đỉnh muốn giữ lấy hống. Lúc ngồi tĩnh, trước hết giữ trung quynh; trung quynh nếu giữ được định rồi thì hơi thở ra vào tự nhiên nhỏ nhẹ lặng lẽ.
Sau khi nhỏ nhẹ lặng lẽ, tự thấy hơi thở định, nguyên khí tự hô hấp ẩn bên trong. Đợi khi thân thể tự thấy hòa quyện làm một, mơ hồ không còn biết có vật, có thân mình, có trời đất, như vậy thì nước hoa trì tự đến. Đợi đầy miệng, nuốt một cái nghe "ực" có tiếng (chữ tượng thanh bị thiếu), liền dùng ý đưa xuống trung quynh. Chỗ huyền quan ở trung quynh vang lên một tiếng (chữ tượng thanh bị thiếu), như mở khóa.
Lúc ấy liền nhắm mắt soi ngược vào trong, nhìn cảnh bên trong mình, tự có những cảnh tượng linh dị, không thể kể hết.
Dưỡng sinh bí lục
Kim đan vấn đáp (Hỏi đáp về kim đan)
Hỏi: Thế nào gọi là kim dịch hoàn đan? Đáp: Kim dịch là nước của hành kim. Kim là mẹ của thủy (kim sinh thủy), mẹ ẩn trong thai con, nhân đó mới có tên là hoàn đan.
Bậc hiền đời trước nói: "Đan là đan điền; dịch là phế dịch (dịch của phổi, phổi thuộc hành kim). Đưa dịch của phổi trở về đan điền, nên gọi là kim dịch hoàn đan."
Hỏi: Thế nào là duyên hống? Đáp: Không phải chì đen và thủy ngân tầm thường. Chân Nhất Tử nói: "Duyên là cha mẹ của trời đất, là căn cơ của âm dương. Thánh nhân hái cái gốc cha mẹ của trời đất làm nền cho đại đan, hái tinh thuần túy của âm dương làm chất cho đại đan, chứ không phải do vật thường làm ra. Tính của hống ưa bay đi, gặp duyên mới kết lại, vì mẹ con quyến luyến nhau."
Hỏi: Thế nào là lửa? Đáp: Lửa là chân khí thái dương, là hào dương nằm trong quẻ Khảm. Tử Thanh chân nhân (Bạch Ngọc Thiềm) nói: "Trong Khảm dấy lửa" — chính là vậy.
Hỏi: Thế nào là hầu? Đáp: Năm ngày là một hầu, là trọn một vòng giáp tý (vòng sáu mươi tổ hợp can chi). Một ngày có mười hai giờ, năm ngày là sáu mươi giờ, trọn một vòng giáp tý.
Tử Dương nói: "Công phu một khắc tự có tiết khí của một năm"; nghĩa là lúc khởi lửa, trong khoảnh khắc đã đi trọn một chu thiên (một vòng tròn đầy đủ của khí, như trời xoay một vòng).
Hỏi: Hỏa hầu ấy thế nào? Đáp: Trong năm thì dùng tháng, trong tháng thì dùng ngày, trong ngày thì dùng giờ, trong giờ thì dùng khắc.
Hỏi: Thế nào là chân nhất? Đáp: Người biết đem cái thiên chân (cái thật trời phú) của mình đặt yên trong thiên cốc (hang trời, chỉ vùng trong đầu), ấy là đạo giữ chân nhất. Kim Động Chủ nói: "Chân nhất ở trong vực lớn nơi Bắc cực."
Hỏi: Thế nào là động tĩnh? Đáp: Dương chủ về động, âm chủ về tĩnh. Thúy Hư (Trần Nam, đạo sĩ đời Tống) nói: "Trong động tìm tĩnh, trong tĩnh có làm; động tĩnh đều có cách làm, phải truyền miệng cho nhau."
Hỏi: Thế nào là cửu hoàn (chín lần trở về)? Đáp: Kim có số sinh là bốn, số thành là chín. "Hoàn" là từ trên trở xuống dưới; chín là số lão dương (dương già, dương đã cực). Âm chân quân nói: "Từ Tý đến Thân là cửu hoàn, cũng là đi xuôi."
Hỏi: Thế nào là thất phản (bảy lần quay lại)? Đáp: Hỏa có số sinh là hai, số thành là bảy. "Phản" là từ dưới quay lên trên; bảy là số thiếu dương (dương non). Âm chân quân nói: "Từ Dần đến Thân là thất phản, đi ngược."
Hỏi: Thế nào là lò? Đáp: Đan pháp bậc thượng lấy thần làm lò, lấy tính làm thuốc, lấy định làm nước, lấy tuệ làm lửa. Đan pháp bậc trung lấy thần làm lò, lấy khí làm thuốc, lấy mặt trời làm lửa, lấy mặt trăng làm nước. Đan pháp bậc hạ lấy thân làm lò, lấy khí làm thuốc, lấy tim làm lửa, lấy thận làm nước.
Lại có lò Yển Nguyệt (lò hình trăng khuyết nằm ngửa).
Hỏi: Thế nào là đỉnh? Đáp: Bào chân nhân nói: "Kim đỉnh ở gần Nê Hoàn; Hoàng Đế đúc chín đỉnh" chính là thế.
Hỏi: Thế nào là dược vật? Đáp: Chính dược vật ấy, đi xuôi thì thành người, đi ngược thì thành đan. Ngũ hành đảo ngược thì đất lớn hóa bảy báu; ngũ hành đi xuôi thì cả pháp giới (toàn cõi) là hố lửa. Trăm họ ngày ngày dùng mà không biết. Tử Thanh nói: "Hái dược vật trong chỗ bất động" — chính là thế.
Hỏi: Thế nào là thần thủy, hoa trì? Đáp: Lý Thuyên nói: "Chỗ cốt yếu của hoàn đan là ở thần thủy, hoa trì." Tử Dương nói: "Đưa duyên vào hống gọi là thần thủy; đem hống vào duyên gọi là hoa trì." Hải Thiềm (Lưu Hải Thiềm, tiên nhân đời Ngũ Đại) nói: "Thần thủy xưa nay ra từ nguồn cao." Tử Thanh nói: "Hoa trì chính ở trong khí hải."
Hỏi: Thế nào là tam quan (ba cửa ải)? Đáp: Đầu là thiên quan (cửa trời), chân là địa quan (cửa đất), tay là nhân quan (cửa người).
Hỏi: Thế nào là nội tam yếu (ba chỗ then chốt bên trong)? Đáp: Thứ nhất là Đại Uyên Trì (ao vực lớn); thứ hai là Giáng Cung; thứ ba là Địa Hộ (cửa đất, vùng hạ bộ).
Hỏi: Thế nào là ngoại tam yếu (ba chỗ then chốt bên ngoài)? Đáp: Miệng và mũi chung một khiếu, là cửa ngõ cho thần khí qua lại. Lúc bắt tay vào công phu thì điều hòa hơi thở ở mũi, ngậm hơi ở lưỡi, đóng Đoài lại.
Hỏi: Đoài là gì? Đáp: Chân Nhất Tử nói: "Đoài là miệng." (Đoài là quẻ thứ bảy trong bát quái, ứng với miệng.)
Hỏi: Anh nhi và xá nữ (?) (cô gái đẹp — chữ đầu bị thiếu) ở đâu? Đáp: Anh nhi ở thận, xá nữ ở tim.
Hỏi: Thận thuộc thủy là âm mà anh nhi thuộc dương; tim thuộc hỏa là dương mà xá nữ thuộc âm. Vì sao lại ở những chỗ ấy? Đáp: Thận thuộc quẻ Khảm, trong âm có dương, đó là chân dương. Tim thuộc quẻ Ly, trong dương có âm, đó là chân âm.
Hỏi: Cung Nê Hoàn ở đâu? Đáp: Đầu có chín cung, cung ở giữa là Nê Hoàn.
Hỏi: Thế nào là kim công? Đáp: Chữ "kim" ghép bên chữ "công" thành chữ "duyên" (chì). Tử Dương nói: "Muốn chế phục được thì phải tìm kim công."
Hỏi: Thế nào là Hoàng Bà? Đáp: Vàng là màu của thổ, vị trí thuộc Khôn, nhân đó mà đặt tên. Tử Thanh nói: "Kim công không nói, xá nữ chết; Hoàng Bà không già, vẫn mang thai."
Hỏi: Hô hấp thế nào? Đáp: Thở ra thì ra từ tim và phổi, hít vào thì vào thận và gan. Thở ra thì nối với thiên căn (gốc trời), hít vào thì nối với địa căn (gốc đất). Thở ra thì rồng ngâm, mây nổi; hít vào thì hổ gầm, gió sinh. Hô hấp gió mây, ngưng lại thành kim dịch.
Hỏi: Thế nào là quỳnh tương ngọc dịch (rượu quỳnh, nước ngọc)? Đáp: Đều là thần thủy.
Hỏi: Thế nào là thần khí? Đáp: Thần là lửa, lửa thuộc tim; khí là thuốc, thuốc thuộc thân. Thần và khí là mẹ con với nhau. Hư Tĩnh thiên sư (Trương Kế Tiên, thiên sư đời thứ 30 phái Chính Nhất) nói: "Khí là gốc của sự sống; thần là cái điều khiển sự sống. Giữ cho đầy mà điều khiển thần, chuyên chú vào khí mà ôm giữ cái Một; thần dựa vào khí mà ở, hai bên hợp nhau mới sống lâu được." Tam Mao chân quân nói: "Khí là thuốc thêm tuổi, tâm là thần sai khiến khí. Nếu biết cái chủ của việc vận khí, ấy là người đắc tiên."
Hỏi: Thế nào là thập nhị trùng lâu (lầu mười hai tầng)? Đáp: Ống họng của người có mười hai đốt, chính là nó.
Hỏi: Thế nào là rèm màn? Đáp: Là đôi mắt. Lúc bắt tay vào công phu, thu ánh sáng ở vân phòng (?) (phòng mây, chỉ vùng mắt), gọi là "đóng cửa buông rèm, lặng lẽ nhìn vào trong".
Hỏi: Thế nào là Tý Ngọ? Đáp: Tý Ngọ là cái giữa của trời đất. Ở trời là mặt trời mặt trăng, ở người là tim và thận, ở giờ là Tý và Ngọ, ở quẻ là Khảm và Ly, ở phương là nam và bắc.
Hỏi: Thế nào là "năm vị trí hợp với nhau, mỗi vị đều có chỗ hợp" (lời trong Kinh Dịch)? Đáp: Trời đất có năm mươi lăm số. Cho nên Càn được một và chín, hợp thành mười; Khôn được bốn và sáu, hợp thành mười; Tốn và Đoài được hai và tám, hợp thành mười; Chấn và Cấn được ba và bảy, hợp thành mười. Ly được năm, Khảm được mười; Khảm Ly không có cặp đôi, nên tự hợp với nhau.
Nói theo số thì được số ở giữa của trời đất; nói theo hào thì được hào ở giữa của trời đất; nói theo vị trí thì được vị trí ở giữa của trời đất. Khảm Ly chẳng phải lớn lao lắm sao!
Hỏi: Thế nào là ngũ nhạc (năm ngọn núi lớn)? Đáp: "Ngũ nhạc chân hình đồ" nói: ở trên đầu người. Tử Thanh có câu "Khăn giấu ngũ nhạc làm mũ đội".
Hỏi: Thế nào là huyền tẫn? Đáp: Ở trên là huyền, ở dưới là tẫn. Với huyền quan nhất khiếu thì bên trái là huyền, bên phải là tẫn.
Hỏi: Thế nào là cửa huyền tẫn? Đáp: Mũi thông với khí trời gọi là huyền môn; miệng thông với khí đất gọi là tẫn hộ. Miệng và mũi là cửa ngõ của huyền tẫn.
Hỏi: Thế nào là ba trai ba gái? Đáp: Càn tìm đến Khôn thì sinh ra: con trai cả là Chấn, con trai giữa là Khảm, con trai út là Cấn. Khôn tìm đến Càn thì sinh ra: con gái cả là Tốn, con gái giữa là Ly, con gái út là Đoài.
Hỏi: Thế nào là rồng lửa, hổ nước? Đáp: Hổ là kim của phương tây; kim sinh thủy, nên lại giấu hình trong nước. Rồng là mộc của phương đông; mộc sinh hỏa, nên lại bị lửa khắc. Thái Bạch chân quân nói: "Ngũ hành không đi xuôi, hổ sinh trong nước; thuật ngũ hành đảo ngược, rồng từ trong lửa ra" — chính là thế.
Hỏi: Thế nào là phân chí? Đáp: Giờ Tý giống Đông chí, âm đến cùng cực thì dương sinh; giờ Ngọ giống Hạ chí, dương đến cùng cực thì âm sinh; giờ Mão giống Xuân phân, trong dương chứa âm; giờ Dậu giống Thu phân, trong âm chứa dương. Thân người cũng có phân chí. Tử Dương nói: "Lấy thân và tâm chia ra thượng huyền, hạ huyền; lấy thần và khí phân biệt hai chí Đông, Hạ."
Hỏi: Thế nào là mộc dục? Đáp: Chân khí xông hấp, thần thủy tưới thấm, gọi là mộc dục. Thái Thượng (Lão Quân) nói: "Tưới bằng suối ngọt, rửa sạch cáu bẩn, ra từ hoa trì, sau về Khôn hộ (cửa của Khôn, vùng bụng dưới)." Hạnh Lâm (Thạch Thái, đạo sĩ đời Tống) nói: "Mộc dục nhờ vào thần thủy" — chính là thế.
Hỏi: Thế nào là trừu thiêm? Đáp: Đã rút duyên ở sau khuỷu tay (?) (chỉ đường sau lưng) thì phải thêm hống vào trung hoàng. "Truyền đạo tập" nói: "Lúc có thể rút thì không thể thêm" — chính là thế.
Hỏi: Thế nào là bàn vận (chuyển vận)? Đáp: Chuyển kim tinh ở sau khuỷu tay, vận ngọc dịch lên Nê Hoàn. Công phu bắt tay có khẩu quyết riêng.
Hỏi: Thế nào là tam điền (ba đan điền)? Đáp: Não là thượng điền, tim là trung điền, khí hải là hạ điền. Nếu nắm được then máy của chuôi sao Bắc Đẩu mà xoay chuyển thì trên dưới tuần hoàn như sông Ngân Hà chảy vòng.
Hỏi: Ba cửa ải sau lưng? Đáp: Sau não là Ngọc Chẩm quan (?) (cửa gối ngọc, ở xương chẩm), chỗ hai bên cột sống là Lộc Lô quan, chỗ giáp ranh nước và lửa là Vĩ Lư quan.
Hỏi: Thế nào là thần thất? Đáp: Là căn nhà nguyên thần ở. Lãng Nhiên Tử nói: "Chưa tỏ nhà tâm, nghìn điều rối; thấu được ruộng tâm, vạn việc nhàn."
Hỏi: Thế nào là tam hoa tụ đỉnh (ba hoa tụ trên đỉnh đầu)? Đáp: Thần, khí, tinh hòa lẫn làm một. Huyền quan nhất khiếu là chỗ thần, khí, tinh tụ lại.
Hỏi: Ngũ khí triều nguyên (năm khí chầu về gốc)? Đáp: Chân khí của năm tạng chầu lên thiên nguyên (gốc trời, ở trên đầu).
Hỏi: Hòa hợp tứ tượng? Đáp: Mắt không nhìn thì hồn ở gan, tai không nghe thì tinh ở thận, lưỡi không động thì thần ở tim, mũi không ngửi thì phách ở phổi.
Tinh, thần, hồn, phách tụ về ý thổ (ý, thuộc hành thổ, ở giữa).
Hỏi: Mã nha (răng ngựa), chân chủ nhân thần phù, bạch tuyết (tuyết trắng)? Đáp: Đều là tên gọi chung của duyên hống.
Hỏi: Hà xa (xe sông)? Đáp: Chính khí phương bắc gọi là hà xa. Bên trái gọi là nhật luân (bánh xe mặt trời), bên phải gọi là nguyệt luân (bánh xe mặt trăng). Chuyển vận chính khí, vận ở nguyên dương, ứng theo tiết mà đi xuôi; bắt tay vào làm, không gì không nhờ sức của cỗ xe này.
Hỏi: Già non là gì? Đáp: Lúc hái thuốc phải xét già hay non. Bành Hạc Lâm nói: "Lúc non thì phải hái, già rồi thì khô." Tử Dương nói: "Duyên gặp Quý sinh thì phải hái gấp; kim qua rằm đã xa thì không đáng nếm" — chính là thế.
Hỏi: Nổi chìm? Đáp: Duyên nổi lên mà bạc chìm xuống.
Hỏi: Trong đục? Đáp: Âm đục mà dương trong. Cái trong nổi lên trên, cái đục chìm xuống dưới. Người tu đan giữ cái trong, bỏ cái đục thuộc âm.
Hỏi: Ngũ hành tương khắc? Đáp: Kim bích kinh nói: "Kim mộc chặt phá nhau, thủy hỏa khắc chế nhau. Thổ vượng ở quê kim, ba vật đều mất; bốn biển quy tụ về, đến cảnh thái bình" — đều do công của đức thổ ở trung cung.
Hỏi: Đi lại là gì? Đáp: Tý đi thì Ngọ lại. Âm phù dương hỏa (nhịp âm và lửa dương): từ Tý tiến phù đến Thìn Tị, từ Ngọ lui phù đến Tuất Hợi. Bắt đầu ở quẻ Phục (một dương sinh dưới năm âm), kết thúc ở quẻ Khôn, đều lấy tượng quẻ làm khuôn phép. Một tiêu một trưởng, một đi một lại, để thành biến hóa. Kinh Dịch nói: "Đóng cửa gọi là Khôn, mở cửa gọi là Càn. Một đóng một mở gọi là biến; đi lại không cùng gọi là thông."
Hỏi: Mái trống? Đáp: Mái là âm, trống là dương. Một âm một dương gọi là đạo; âm đơn dương lẻ không tự sinh được. Tham Đồng Khế nói: "Mái trống xen nhau, theo loại mà tìm nhau." Lời chú nói: "Trống là kim sa, mái là hỏa hống; cần đến nhau, hợp lại mà nhả ra, cùng loại tụ lại sinh thành, làm thành thuốc thần."
Hỏi: Phòng nguy? Đáp: Phòng hỏa hầu sai lệch, kiêng mê muội trong giấc ngủ mơ. Thúy Hư nói: "Tinh sinh có lúc, lúc đến thì thần biết; trong trăm khắc (cả ngày đêm), rất kiêng mê muội."
Hỏi: Giao hợp? Đáp: Như nam châm hút sắt, có vật cách ngăn vẫn ngầm thông với nhau.
Hỏi: Có không? Đáp: Kim bích kinh nói: "Có và không chế ngự lẫn nhau, phía trên có Thanh Long ở. Hai cái không tôn một cái có, linh hóa nhiệm màu khó mà dòm thấy."
Hỏi: Hình đức? Đáp: Dương là đức, đức ra thì vạn vật sinh; âm là hình (hình phạt), hình ra thì vạn vật chết. Cho nên tháng Hai trong dương chứa âm mà quả cây du rụng, tượng cho kim sa theo khí âm động tĩnh mà rơi vào trong thai, nên gọi là quy căn (về gốc). Tháng Tám trong âm chứa dương mà cây tề và lúa mạch mọc, tượng cho kim thủy theo khí dương thấm nhuần trong đỉnh. Cho nên Mão Dậu là lúc hình và đức trái ngược nhau; âm dương cân bằng, nên ngừng phù hỏa.
Hỏi: Đen trắng? Đáp: Tham Đồng Khế nói: "Biết trắng giữ đen, thần minh tự đến." Trắng là kim, đen là thủy; lấy gốc của kim và thủy làm nền cho thuốc.
Hỏi: Lạnh nóng? Đáp: Chân Nhất Tử nói: "Không ứng đúng hầu thì mưa gió không thuận, lụt hạn đánh nhau. Hoặc dương hỏa quá khắc, hoặc âm phù sai tiết, thì giữa đông biến thành nóng gắt, giữa hè lại thành sương dày. Hỏa hầu sai lệch thì linh hống bay mất; người vận lửa há có thể không cẩn thận?"
Hỏi: Hối sóc (ngày cuối tháng và ngày đầu tháng)? Đáp: Tham Đồng Khế nói: "Khoảng giữa hối và sóc, hợp phù mà đi ở giữa." Đó là lúc kim và thủy hợp nhau.
Hỏi: Cố tế (niêm phong cho kín)? Đáp: Thái Chân nói: "Niêm kín thì thai không rò, biến hóa trong chốc lát." Nói rằng nước lửa đã giúp nhau, thì đóng chặt thần thất, không để rò rỉ.
Hỏi: Thánh thai? Đáp: Từ chỗ không có chất mà sinh ra chất, kết thành thánh thai, phải siêng năng bảo vệ. Mười tháng như cô gái trẻ mới mang thai, như rồng nhỏ nuôi ngọc. Vì thần khí mới bắt đầu ngưng kết, rất dễ sơ suất mất đi.
Hỏi: Tứ chính? Đáp: Tý, Ngọ, Mão, Dậu là tứ chính (bốn vị trí chính: bắc, nam, đông, tây). Huyền quan nhất khiếu là cung của tứ chính.
Hỏi: Hoàng đình ở đâu? Đáp: Ở trên bàng quang, dưới lá lách, trước thận, bên trái gan, bên phải phổi.
Hỏi: Kim ô ngọc thố (quạ vàng, thỏ ngọc)? Đáp: Con quạ trong mặt trời ví với dịch trong tim; con thỏ trong mặt trăng ví với khí trong thận.
Hỏi: Luyện hình? Đáp: Luyện hình hóa thành khí, luyện khí hóa thành thần, luyện thần hợp với đạo. Kim Động Chủ nói: "Lấy tinh luyện hình, không phải cát đá tầm thường."
Hỏi: Trương Tử Dương nói tim và thận không phải Khảm Ly, là sao? Đáp: Tim và thận chỉ là thể (phần hình chất) của Khảm Ly mà thôi; có thể thì có dụng (công dụng).
Hỏi: Cái dụng ấy là gì (?)? Đáp: Khí là dụng của tim, thuộc Ly; hình là dụng của thận, thuộc Khảm. Lúc giao cấu (giao hòa âm dương trong thân), vận dụng ở chỗ này.
Hỏi: Công phu? Đáp: Biết đúng lúc mà giao cấu, tiến lửa mà phòng nguy, dương sinh thì dã chiến, theo hình đức mà mộc dục, cho đến ôn dưỡng thành đan.
Hỏi: Dã chiến (đánh ngoài đồng)? Đáp: Long hổ thượng kinh nói: "Văn để vỗ về, võ để đánh kẻ phản." (ý chỉ lửa nhẹ và lửa mạnh.) Tử Dương nói: "Giữ thành, đánh ngoài đồng, biết lành dữ; thêm được linh sa đỏ đầy đỉnh."
Hỏi: Ôn dưỡng? Đáp: Hạnh Lâm nói: "Ôn dưỡng giống như sao trời xoay vòng." Tỳ Lăng (Tiết Đạo Quang, đạo sĩ đời Tống) nói: "Đỉnh vàng thường giữ nước nóng để ấm, lò ngọc chớ để lửa làm lạnh" — chính là thế.
Hỏi: Phanh luyện (nấu luyện)? Đáp: Nấu đỉnh vàng, luyện lò ngọc. Có khẩu quyết riêng.
Hỏi: Thưởng phạt? Đáp: Khí mùa xuân làm vạn vật sinh sôi gọi là thưởng, là hầu dương hỏa trước giờ Tị. Khí mùa thu làm vạn vật tàn lụi gọi là phạt, là hầu âm phù sau giờ Ngọ.
Hỏi: Giữ thành? Đáp: Ôm giữ gốc, giữ lấy cái Một mà ngưng thần tụ khí.
Hỏi: Đắp đê phòng giữ? Đáp: Xua bỏ tạp niệm mà chuyên tâm không hai lòng.
Hỏi: Thần lư (lều của thần) là gì? Đáp: Là cái mũi, là cửa cho thần khí ra vào. Hoàng Đình kinh nói: "Trong thần lư phải sửa sang, hô hấp trong lều ấy mà vào đan điền."
Hỏi: Thái nhất hàm chân (Thái nhất ngậm chứa cái thật)? Đáp: Giữ chân nhất ở thiên cốc, khí vào huyền nguyên (gốc huyền diệu) thì đạt đến cái vốn có từ đầu. Thiên Chân đáp lời bề trên (?) rằng: "Chân đạo nuôi thần. Nếu giữ được ta ở cửa ải tử khí (khí chết), thì khiến xương khô của bảy đời tổ tiên đều ở trong sinh khí. Sinh ra ta là đạo, làm ta sống là thần. Lấy thần giữ đạo, lấy đạo nuôi thần" — chính là thế.
Hỏi: Tam thi (ba loài trùng xác)? Đáp: Trung Hoàng kinh nói: "Một là thượng trùng ở trong não, hai là trung trùng ở Minh Đường, ba là hạ trùng ở bụng và dạ dày, tên là Bành Cư, Bành Chất, Bành Kiểu." Chúng ghét người tiến lên trong đạo, mừng khi người lui chí. Thượng điền là cung nơi nguyên thần ở, chỉ vì người không mở được cửa ải này, bị thi trùng chiếm giữ, nên sống chết luân hồi không có ngày hết.
Nếu nắm giữ được nguyên thần ở yên trong cung của nó, thì thi trùng tự diệt, chân tức (hơi thở thật bên trong) tự định. Đó gọi là một khiếu mở thì trăm khiếu đều mở, cửa ải lớn thông thì trăm phần thân thể đều thông. Khi ấy thiên chân giáng linh; cái thần không phải thần ấy chính là cái làm nên sự thần diệu.
Hỏi: Thai tức? Đáp: Giữ được chân nhất thì hơi thở không qua lại, như đang ở trong bào thai mẹ, gọi là đại định.
Hỏi: Ngọc trì? Đáp: Là miệng. Hoàng Đình kinh nói: "Nước trong ngọc trì tưới linh căn (rễ thiêng)" — chính là thế.
Hỏi: Thác dược (ống bễ)? Đáp: "Thác" là cái túi không đáy, "dược" là ống sáo ba lỗ; cũng là cái đồ thổi gió mà thợ rèn dùng. Lão Tử nói: "Khoảng giữa trời đất há chẳng giống cái ống bễ sao?" Thăng giáng luận nói: "Người có thể bắt chước công dụng ống bễ của trời đất: mở thì khí ra, khép thì khí vào. Ra như khí đất bốc lên, vào như khí trời giáng xuống. Một lên một xuống, tự có thể lâu dài ngang với trời đất."
Hỏi: Ngũ nha (năm mầm)? Đáp: Là chân khí của năm tạng. Trung Hoàng kinh nói: "Người giữ được thì ba trùng bỏ đi, được thấy năm mầm, chín chân khí."
Hỏi: Truân Mông? Đáp: Đạo xu nói: "Khảm là nước; biến một lần thành quẻ Tiết (nước trên đầm), biến lần hai thành quẻ Truân (nước trên sấm), hào ở Dần. Ly là lửa; biến một lần thành quẻ Lữ (lửa trên núi), biến lần hai thành quẻ Đỉnh (lửa trên gió), biến lần ba thành quẻ Mông (núi trên nước), hào ở Tuất. Rút thêm nước lửa là ở Dần và Tuất; khí của mười hai quẻ là ở chỗ vận dụng Truân Mông."
Hỏi: Hái tinh mặt trời, hoa mặt trăng? Đáp: Không phải mặt trời mặt trăng bên ngoài, mà là hái chân dịch trong tim, chân khí trong thận.
Hỏi: Bát quái trong và ngoài? Đáp: Đầu là Càn, chân là Khôn, bàng quang là Cấn, mật là Tốn, thận là Khảm, tim là Ly, gan là Chấn, phổi là Đoài.
Hỏi: Tu luyện có phải đợi thời rồi mới bắt tay? Đáp: Có công phu trong từng giờ, có công phu trong từng khắc. Tỳ Lăng nói: "Luyện đan chẳng cần tìm Đông chí, trong lòng tự có một dương sinh." Mã Tự Nhiên nói: "Chẳng chọn trong giờ mà chia Tý Ngọ, trong quẻ không hào mà phân Càn Khôn." Đó đều là công phu trong từng khắc.
Hỏi: Kim đan hình dạng thế nào? Đáp: Hình như viên đạn bắn ná, màu như quả quất đỏ. Bão Phác Tử (Cát Hồng, đạo sĩ đời Tấn) nói: "To như viên đạn, vàng như quả quất, bên trong có vị ngon ngọt như mật.
Nhà sư được nó thì thiền định, người áo vàng (đạo sĩ) được nó thì siêu thoát, xét kỹ mà làm thì việc trời đất xong cả (?)." Nguyên xu ca nói: "Anh chẳng thấy, một hạt kim đan sao rực rỡ, to như viên đạn, vàng như quất. Phần của mỗi người vốn tròn đủ, đêm đêm ánh linh sáng đầy nhà." Vì ai ai cũng đủ, người người tròn đầy, nên phải biết nó không phải là vật có hình. Lã công (Lã Động Tân) nói: "Hoàn đan là bản chất (vốn có của mình) (?)."
Hỏi: Huyền quan nhất khiếu ở đâu? Đáp: Ở đầu người. Công phu thì dễ thấy, chỗ bắt tay thì khó tìm. Nếu không gặp chân sư xoa đầu thụ ký (trao lời ấn chứng, truyền pháp), thì đều là làm bậy.
Hỏi: Chân không? Đáp: Quay về gốc, trở lại nguồn là chân không. Hạnh Lâm nói: "Chẳng biết chỗ diệu của đan quyết, suốt ngày đùa với chân không."
Hỏi: Tác dụng? Đáp: Như con tò vò khấn con (người xưa tin tò vò bắt sâu non về, khấn "giống ta, giống ta" thì sâu hóa thành con nó), truyền tinh, đưa thần.
Hỏi: Xuất thần? Đáp: Giữ được chân nhất thì chân khí tự ngưng, dương thần tự tụ. Vì lấy một tâm vận các khí, khí dừng thì thần dừng. Chân thật tích lũy, sức bền lâu ngày, công hạnh đầy đủ, sau đó mới điều khiển thần ra khỏi vỏ xác.
Hỏi: Siêu thoát? Đáp: "Siêu" là ra; "thoát" là đổi thân phàm. Đều ra từ thiên môn. Các bậc thánh trước có chứng nghiệm thoát xác: Lục Tổ ra từ bảo tháp bảy tầng, Chung Lã (Chung Ly Quyền và Lã Động Tân) ra từ lầu đỏ bảy tầng, Hải Thiềm công cưỡi hạc xông ra thiên môn. Thơ rằng: "Công thành phải ra chốn kinh đô của thần, cảnh phồn hoa nội viện chớ lụy thân. Lĩnh hội phép siêu thoát của năm bậc tiên, luyện thành chất tiên lìa cõi trần."
Hỏi: Thi giải? Đáp: Thi giải có năm loại: kim, mộc, thủy, hỏa, thổ. Lại có người tích công chồng hạnh mà ban ngày bay lên trời. Cuối thiên "Tôn đạo" của Huy Tông hoàng đế (vua Tống Huy Tông) viết: "Từ xưa đến nay, người bay lên trời hơn nghìn người, người được cả nhà bay lên hơn tám mươi nhà" (trích từ sách Chân cáo).
Hỏi: Đạo kim đan chẳng phải khó lắm sao? Đáp: Không khó. Người ngộ thì chỉ thấy giản dị dễ dàng, người mê thì càng rườm càng khó. Hạnh Lâm nói: "Lời giản dị chẳng quá nửa câu; hiệu quả chứng nghiệm chỉ trong chốc lát." Thúy Hư nói: "Thuốc chẳng ở xa, hái chẳng khó." Tỳ Lăng nói: "Đạo lớn không rườm, tại người tự mê." Tử Thanh nói: "Chỉ một lời xuyên suốt muôn quyển tiên kinh, chỉ chốc lát công phu mà vui sướng vô cùng." Thầy nói: "Công phu bắt tay thì dễ, giữ lòng bền vững mà giữ đạo mới khó."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video