Tu chân bí lục (Ghi chép bí truyền về việc tu luyện để thành chân nhân)
Thiên Thực nghi (Những món nên ăn)
Tư Tiên hỏi rằng: Người tu dưỡng thì nên ăn những thứ gì cho đỡ đói mà không bị tổn hại? Chân nhân (bậc tu đạo đã đắc đạo, đạt đến chân lý) đáp: Chua, mặn, ngọt, đắng, khi ăn thì mỗi vị phải hợp với mùa của nó. Xuân, hạ, thu, đông, hãy thuận theo mùa, đừng làm trái với các tạng trong người. Ăn quá mức thì bệnh sinh ra cũng sâu. Biết tiết chế, kiêng giữ mà làm theo, thì mới kéo dài và tăng thêm tuổi thọ không giới hạn. Những điều gây tổn hại thì trước đây ta đã nói đủ. Còn những điều nên làm để kéo dài tuổi thọ, nay ta nói cho con nghe. Ta không nói qua loa, con nên ghi nhớ.
Sách Bát Tố nói: Mùa xuân nên ăn vị cay (vì vị cay làm cho khí tán ra). Mùa hạ nên ăn vị mặn (vì vị mặn làm cho thấm nhuận). Mùa trường hạ (khoảng cuối hạ, tức tháng sáu âm lịch, ứng với hành Thổ) nên ăn vị chua (vì vị chua làm cho thu lại). Mùa thu nên ăn vị đắng (vì vị đắng làm cho rắn chắc). Mùa đông nên ăn đồ ngọt và béo (vị ngọt làm dịu phần trung, tức vùng tỳ vị ở giữa thân, và làm tăng da thịt; đồ béo làm thớ da thịt khít chặt và bồi bổ phần trung). Tất cả đều làm lợi cho ngũ tạng (năm cơ quan chính trong cơ thể theo Đông y: tim, gan, tỳ, phổi, thận) và làm tan tà khí (các yếu tố gây bệnh, như gió độc, lạnh, nóng, ẩm, xâm nhập vào người).
Đó là các vị của bốn mùa, tùy theo mùa nào hợp vị nào mà thêm vào đồ ăn, thì đều làm lợi cho các tạng và trừ được tà khí. Đạo dưỡng sinh là như thế, không thể thay đổi.
Sách Lễ ký, thiên Nội tắc nói: Phàm nêm nếm đồ ăn, mùa xuân nhiều vị chua, mùa hạ nhiều vị đắng, mùa thu nhiều vị cay, mùa đông nhiều vị mặn, rồi điều hòa bằng thứ trơn mượt và thứ ngọt. Lời chú giải nói: Tăng vị của mùa ấy lên để nuôi khí của mùa ấy. Sách kinh lại nói: Mùa xuân đừng ăn chua, mùa hạ đừng ăn đắng. Bốn mùa đều giảm bớt vị của mùa mình, là vì khí của mùa ấy đang mạnh, nên giảm vị của mùa để làm bớt khí đang thịnh. Còn thiên Nội tắc nói tăng vị của mùa, là vì sợ khí hư yếu gầy mòn, nên tăng vị của mùa để nuôi khí.
Thiên Nội tắc nói: Mùa xuân nên ăn thịt dê con, lợn con, nấu bằng "cao hương". (Mùa xuân là lúc hành Mộc vượng. Theo thuyết Ngũ hành – năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ chi phối vạn vật, sinh ra và chế ngự lẫn nhau – mỗi mùa ứng với một hành; hành của mùa ấy thì "vượng", tức đang mạnh nhất. "Cao hương" là mỡ bò. Bò là gia súc thuộc hành Thổ, ứng với phương giữa. Mộc khắc Thổ (Mộc chế ngự Thổ), nên khi Mộc thịnh thì Thổ ở thế "hưu phế", tức suy yếu, bị gác lại. Dùng mỡ của con vật đang ở thế suy để điều tiết khí của mùa, vì thế dùng mỡ bò.)
Mùa hạ nên ăn thịt chim trĩ khô và cá khô (chữ trong nguyên bản bị mất, dịch theo lời chú bên dưới) (?), nấu bằng "cao tao". (Hai chữ bị mất ấy: một là chim trĩ phơi khô, một là cá phơi khô. "Tao" là mỡ chó. Chó thuộc hành Kim ở phương tây, mùa hạ thuộc hành Hỏa ở phương nam. Hỏa khắc Kim, Hỏa thịnh thì Kim ở thế suy, cho nên dùng mỡ chó để điều tiết khí.)
Mùa thu nên ăn thịt bê con và nai con (?), nấu bằng "cao tinh". ("Cao tinh" là mỡ gà. Gà thuộc hành Mộc ở phương đông, mùa thu thuộc hành Kim ở phương tây. Kim khắc Mộc, Kim thịnh thì Mộc ở thế suy, cho nên dùng mỡ gà.)
Mùa đông nên ăn cá tươi và chim nhạn, nấu bằng "cao thiên" (?). ("Cao thiên" là mỡ dê. Dê thuộc hành Hỏa ở phương nam, mùa đông thuộc hành Thủy ở phương bắc. Thủy khắc Hỏa, Thủy thịnh thì Hỏa ở thế suy, cho nên dùng mỡ của con vật đang suy ấy.)
Ông Trịnh (tức Trịnh Huyền, nhà chú giải kinh điển đời Hán) nói: Dê con, lợn con là giống vừa mới sinh mà đã béo; bê con, nai con là giống đã lớn mà thịt đầy đặn; chim trĩ khô, cá khô là gặp nắng nóng mà khô lại; cá và nhạn là lúc nước cạn thì tính đã ổn định. Tám thứ này nhận khí của bốn mùa rất mạnh, người ăn vào không chịu nổi, vì thế phải dùng mỡ của con vật đang ở thế suy để chiên nấu, điều hòa mà ăn.
Phàm thịt bò thì hợp ăn với gạo nếp (?), thịt dê hợp với kê nếp, thịt lợn hợp với kê tắc (một loại kê hạt nhỏ), thịt chó hợp với kê lương (một loại kê hạt to, ngon), chim nhạn hợp với lúa mì, cá hợp với dưa. Ý nói khí và vị của chúng bổ sung cho nhau.
Sách Chu lễ, thiên Thiên quan nói: Phàm cơm thì độ nóng lạnh nên theo mùa xuân (tức hơi ấm). Canh (?) thì theo mùa hạ (canh nên nóng). Tương thì theo mùa thu (tương nên mát). Đồ uống thì theo mùa đông (đồ uống nên lạnh).
Sách Thái Tố nói: Gan có màu xanh, nên ăn vị ngọt. Cơm gạo tẻ, thịt bò, quả táo tàu đều có vị ngọt.
Tim có màu đỏ, nên ăn vị chua. Vừng, thịt chó, quả mận đều có vị chua.
Tỳ (cơ quan lo việc tiêu hóa, hấp thu thức ăn theo Đông y) có màu vàng, nên ăn vị mặn. Đậu nành, thịt lợn, hạt dẻ đều có vị mặn.
Phổi có màu trắng, nên ăn vị đắng. Lúa mì, thịt dê, quả hạnh đều có vị đắng.
Thận có màu đen, nên ăn vị cay. Kê vàng, thịt gà, quả đào đều có vị cay.
Lại nữa, người bị bệnh gan nên ăn vừng, lúa mì, thịt chó, mận, hẹ.
Người bị bệnh tim nên ăn lúa mì, thịt dê, hạnh, củ kiệu.
Người bị bệnh tỳ nên ăn gạo tẻ, thịt bò, táo tàu, rau quỳ (một loại rau họ cẩm quỳ, thời xưa rất phổ biến).
Người bị bệnh phổi nên ăn kê vàng, thịt gà, đào, hành.
Người bị bệnh thận nên ăn đậu nành, kê vàng, thịt lợn, hạt dẻ, lá đậu non.
Vì thế, cẩn thận điều hòa năm vị thì xương ngay, gân mềm, khí huyết lưu thông, tấu lý (thớ da thịt và lỗ chân lông) khít chặt. Như vậy thì khí và xương đều tinh khỏe. Cẩn thận làm đúng phép thì giữ được trọn tuổi trời lâu dài.
Thịt dê tính rất nóng (theo Đông y, mỗi thức ăn có "tính" nóng, ấm, bình – tức không nóng không lạnh –, mát hay lạnh, tùy tác dụng của nó lên cơ thể). Thịt đầu dê tính bình, chữa chứng phong huyễn (chóng mặt hoa mắt do gió độc) và bệnh dịch. Dạ dày dê bổ cho dạ dày hư yếu tổn hại, chữa đi tiểu nhiều lần, cầm mồ hôi do cơ thể suy yếu. Sữa đông của dê bổ phổi, làm thông ruột già. Thận dê bổ cho người hư nhược, thêm tủy.
Thịt chó tính ấm. Bổ cho ngũ tạng bị lao thương (tổn thương do lao lực quá sức); ăn lâu thêm sức lực, làm dày dặn ruột và dạ dày, làm chắc hạ tiêu (phần dưới của thân, gồm thận, bàng quang, ruột…), bồi đầy tủy xương. Không được nướng mà ăn.
Thịt bò tính bình. Sữa bò vị ngọt tính lạnh, bổ cho người hư nhược gầy mòn, chữa khát. Sữa đông của bò chữa chứng hàn nhiệt (lúc nóng lúc lạnh), chữa khát, trừ nóng trong ngực. Bơ bò tính lạnh, gột sạch khách khí (khí tà từ bên ngoài lấn vào) trong ngực, làm thông ruột già và ruột non.
Thịt đầu hươu chữa tiêu khát (bệnh khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, gần giống bệnh tiểu đường) và hay chiêm bao. Thịt hươu bổ phần trung, thêm khí lực. Thịt móng hươu chữa đau nhức trong tủy xương. Ăn thịt hươu lâu ngày giúp người chịu được lạnh.
Thịt hoẵng bổ ngũ tạng. Ăn từ tháng tám đến tháng mười một thì tốt hơn thịt dê.
Thịt lừa chữa chứng phong cuồng (điên cuồng do phong tà), buồn rầu không vui, làm yên khí của tim.
Thịt … (chữ mất, không rõ là con gì) (?) chữa phù nước lâu ngày đến sắp chết; nấu canh ăn thì rất hiệu nghiệm.
Thịt báo tính ấm, vị chua. Làm mạnh gân xương, vững chí khí và tính tình.
Thịt … (chữ mất) (?) tính bình. Ăn vào làm đầy đặn hạ tiêu, mạnh khí của dạ dày, ăn được nhiều.
Thịt gà trống vị chua tính ấm. Giúp hạ khí (đưa khí đang nghịch lên trở xuống), trừ tà khí gây điên cuồng, làm yên ngũ tạng, chữa tiêu khát trong ruột.
Thịt gà trống lông đen vị ngọt tính ấm. Bổ phần trung, giảm đau, trừ ác khí (khí độc hại) ở vùng tim bụng.
Thịt gà mái lông đen vị ngọt tính bình. Trừ chứng phong hàn thấp tý (đau nhức, tê bại do gió, lạnh, ẩm), chứng ngũ hoãn lục cấp (các chứng gân cơ chỗ thì chùng nhão, chỗ thì co rút), giúp yên thai và chữa sưng mủ ở vú.
Thịt nhạn vị ngọt tính bình. Thêm khí, làm nhẹ người; ăn lâu tóc mọc dài, chống già, không đói.
Thịt vịt trắng tính bình. Bổ cho người hư nhược gầy mòn, tiêu nhiệt độc, điều hòa tạng phủ (tạng là các cơ quan đặc như tim, gan, tỳ, phổi, thận; phủ là các cơ quan rỗng như dạ dày, ruột, bàng quang…), làm thông đường nước (lợi tiểu). Vịt đen thì không được ăn.
Thịt vịt trời vị mặn tính lạnh. Bổ phần trung, thêm khí, điều hòa tạng phủ, trừ khách nhiệt (cái nóng do tà khí từ ngoài vào), giúp tiêu thức ăn. Sau tháng chín ăn thì ngon, diệt giun sán trong bụng, làm khí dạ dày điều hòa, điều hòa phần trung, nhẹ người; ăn lâu dài được, tốt hơn vịt nhà.
Chim cun cút tính ấm. Bổ ngũ tạng, thêm sức cho phần trung, nối khí, làm chắc gân xương, chịu được lạnh nóng, làm tan các khối kết cứng; ăn lâu không thấy chán. Từ sau tháng tư đến trước tháng tám thì không nên ăn.
Táo tàu khô vị ngọt cay tính ấm. Chữa tà khí ở vùng tim bụng, làm yên phần trung, nuôi khí của tỳ, giúp cho mười hai kinh mạch (mười hai đường chính dẫn khí huyết đi khắp thân theo Đông y), thông chín khiếu (chín lỗ trên thân: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, đường tiểu, hậu môn), bổ cho người thiếu tân dịch (các chất dịch trong cơ thể như nước bọt, mồ hôi…), chữa chứng kinh hãi nặng, làm mạnh ý chí. Ăn lâu nhẹ người, sống lâu, không đói, thành tiên.
Hạt dẻ vị mặn tính ấm. Thêm khí, làm dày dặn ruột và dạ dày, bổ thận, giúp người chịu được đói. Ăn sống chữa bệnh ở lưng và chân; không nên hấp mà ăn.
Quả hồng vị ngọt tính lạnh. Bổ cho người hư lao (suy kiệt do lao lực) thiếu hụt. Hồng khô làm dày dặn ruột và dạ dày, làm khỏe khí của tỳ, tiêu máu ứ lâu ngày. Hồng chín đỏ rất bổ khí của phổi, nối liền khí của kinh lạc (hệ thống đường dẫn khí huyết trong cơ thể).
Quả quýt vị chua tính lạnh. Giúp hạ khí, khai thông đờm và khí kết ở vùng ngực và hoành cách (vùng ngăn giữa ngực và bụng), chữa khát. Ăn lâu hết hôi miệng, nhẹ người, sống lâu. Vỏ quýt để lâu năm thì tốt.
Ô mai (mơ hun khói đen) vị đắng tính bình. Giúp hạ khí, trừ phiền nhiệt (nóng nảy bứt rứt), làm yên tinh thần, chữa đau nhức chân tay, liệt nửa người mất cảm giác, cầm tiêu chảy kiết lỵ, chữa ham ngủ, khô miệng.
Quả … (chữ hỏng, không đọc được) (?) tính lạnh. Thêm khí cho tim, bổ chỗ thiếu hụt của trung tiêu (phần giữa thân, chủ yếu là tỳ và dạ dày).
Anh đào tính bình. Điều hòa phần trung, thêm khí của tỳ; ăn nhiều không hại, làm da mặt tươi đẹp, tính tình tốt.
Nho vị ngọt tính bình. Thêm khí, tăng gấp sức lực, mạnh ý chí, giúp chịu được đói rét, trừ nước đọng trong ruột, điều hòa phần trung. Ăn lâu nhẹ người, sống lâu.
Quả lâm cầm (một loại táo dại quả nhỏ) tính ấm. Chữa tiêu khát, chữa ham ngủ; không nên ăn nhiều.
Phúc bồn tử (quả mâm xôi) vị ngọt tính bình. Thêm khí, nhẹ người, giúp tóc không bạc.
Mía vị ngọt tính bình. Thêm khí, bổ khí của tỳ, làm thông ruột già, chữa khát.
Đậu khấu vị cay. Làm ấm phần trung, cầm nôn mửa, chữa hôi miệng.
Hạt sen tính lạnh. Chữa chứng ngũ tạng thiếu hụt, khí ở phần trung bị tổn thương, chứng tiêu chảy không dứt (?); thêm sức cho mười hai kinh mạch và hai mươi lăm lạc mạch (các nhánh nhỏ tỏa ra từ kinh mạch), thêm khí huyết. Ăn vào lòng vui vẻ, hết khát, hết nóng, bổ phần trung, nuôi tinh thần, trừ trăm bệnh; ăn lâu nhẹ người, chống già, sống lâu.
Ngó sen tính lạnh. Bổ phần trung, thêm khí lực, nuôi tinh thần, trừ bệnh mắt. Ăn lâu nhẹ người, chống già, không đói, sống lâu.
Hạt súng (khiếm thực) bổ phần trung, chữa khỏi trăm bệnh, thêm tinh khí để sinh con, mạnh ý chí, sáng mắt.
Củ ấu tính bình. Làm yên phần trung, bổ các tạng, giúp người không đói.
Khoai sọ tính bình. Làm bụng và dạ dày thư thái dễ chịu, trừ thịt chết, làm da dẻ tươi nhuận.
Quả dâu tằm tính lạnh. Bổ ngũ tạng, sáng tai mắt, làm khớp xương linh hoạt, thông huyết mạch, thêm tinh thần. Ăn lâu không đói, tóc bạc trở lại đen.
Câu kỷ vị đắng tính lạnh. Chữa tà khí ở năm tạng bên trong, chứng nóng bên trong, làm tan khí ứ ở ngực và hai bên sườn, trừ khách nhiệt, chữa phong tý (đau nhức tê bại do phong tà), làm chắc gân xương, mạnh âm (tăng sinh lực đàn ông), thông ruột già và ruột non, bổ chỗ hư tổn, sáng mắt, thêm tinh khí. Ăn lâu nhẹ người, chịu được lạnh nóng.
Rau quỳ vị ngọt tính lạnh, hợp với tỳ. Ăn lâu làm lợi cho khí của xương; là loại đứng đầu trăm thứ rau.
Măng tre vị ngọt tính lạnh. Chữa tiêu khát, thông đường nước, thêm khí lực; không nên ăn lâu.
Rau mục túc (cỏ linh lăng) vị đắng tính lạnh. Làm lợi ngũ tạng, nhẹ người, trừ tà khí và các thứ nhiệt độc ở tỳ và dạ dày. Không nên ăn lâu, vì làm người gầy đi.
Rau tề (cải dại, rau tề thái) vị ngọt tính ấm. Làm lợi cho gan, điều hòa phần trung, sáng mắt. Người đang uống đan thạch (thuốc luyện từ khoáng chất của người tu tiên) không nên ăn nhiều.
Củ cải tròn (mạn tinh) vị đắng tính ấm. Giúp tiêu thức ăn, hạ khí, làm lợi ngũ tạng, nhẹ người, thêm khí.
Củ cải trắng tính lạnh. Làm lợi ngũ tạng, nhẹ người, thêm khí. Củ giúp tiêu thức ăn, hạ khí, trừ phong tà trong ngũ tạng, luyện hóa ác khí trong ngũ tạng. Ăn vào làm da trắng sạch, thớ da mịn màng, sắc mặt đẹp, giải được độc của bột mì.
Rau diếp trắng vị đắng tính lạnh. Bổ sức gân, làm lợi ngũ tạng, thông kinh mạch, làm răng trắng, tai thính mắt sáng, ít buồn ngủ.
Đầu hành trắng vị cay, tính ấm, có chỗ nói tính bình (?). Ăn vào tháng mùa đông thì rất có ích; không nên ăn nhiều, vì làm người hư yếu. Lá hành tính ấm, đi vào thịt (?), trừ tà khí ở gan, làm yên phần trung, làm lợi ngũ tạng, thêm tinh lực cho mắt, giải độc của trăm thứ thuốc.
Củ kiệu vị đắng cay. Hợp với tim, đi vào xương, trừ chứng lúc nóng lúc lạnh, trừ thủy khí (nước ứ đọng trong người), làm ấm phần trung, làm tan khí kết, nhẹ người, chống già. Người học đạo ăn thường xuyên thì thông suốt thần trí, yên hồn phách, thêm khí, nối liền gân xương.
Hẹ vị cay chua tính ấm. Đi vào tim, hợp với gan, ăn lâu được, làm yên ngũ tạng. Không tốt cho người đang có bệnh.
Hạt nhẫm (một loại tía tô dại, hạt có dầu) vị cay. Chữa ho do khí nghịch lên, giúp hạ khí, làm ấm phần trung, bổ tủy. Lá thì điều hòa phần trung, khử mùi hôi.
Tía tô giúp hạ khí, trừ chứng lạnh bên trong.
Bạc hà vị đắng tính bình. Đẩy lui khí tà ở thận (?), giải mệt mỏi. Người mới khỏi bệnh không nên ăn.
Kinh giới vị đắng tính ấm. Trừ tà khí, hết mệt mỏi. Không nên ăn lâu.
Húng quế (lan hương) tính ấm. Giúp tiêu thức ăn, trừ nước đọng, làm tan khí độc.
Cải cúc vị cay tính bình. Làm yên khí của tim, nuôi tỳ và dạ dày, tiêu thức ăn đồ uống. Không nên ăn luôn luôn.
Hương nhu vị cay tính ấm. Làm tan phù thũng, cầm chứng hoắc loạn (bệnh vừa nôn vừa tiêu chảy dữ dội), trừ nhiệt phong (bệnh do gió nóng). Không nên ăn nhiều.
Rau đắng vị đắng tính lạnh. Chữa tà khí ở ngũ tạng; ăn lâu làm yên lòng, thêm khí, ít nằm, nhẹ người, không già, chịu được đói.
Rau lam (một loại cải, có lẽ là cải bắp) (?) tính bình. Bồi đầy tủy xương, làm lợi ngũ tạng, điều hòa lục phủ (sáu cơ quan rỗng: dạ dày, ruột non, ruột già, mật, bàng quang, tam tiêu), sắp xếp lại khí kết ở kinh lạc, sáng tai mắt. Làm người xương khỏe, ít ngủ, thêm sức cho tim. Ăn lâu rất có ích cho người.
Gừng tươi tính ấm. Trừ đờm, hạ khí, trừ hơi hôi trong ngực, làm tinh thần sáng suốt, tan buồn bực, giúp ăn ngon miệng.
Rau cần nước tính lạnh. Nuôi tinh thần, thêm sức, làm người béo khỏe, giải độc của trăm thứ thuốc.
Bạch hao (nay gọi là thanh hao) vị cay. Bổ phần trung, thêm khí, nuôi ngũ tạng, làm tóc và lông mọc dài và đen; ăn lâu nhẹ người, không già.
Rễ cây tiểu … (chữ mất) (?) vị ngọt tính ấm. Nuôi tinh, giữ khí, làm người béo tốt, da dẻ tươi nhuận.
Rau diếp dại tính lạnh. Ăn lâu nhẹ người, ít ngủ, điều hòa mười hai kinh mạch, trừ hư nhiệt (cái nóng sinh ra do cơ thể suy yếu) ở ngũ tạng. Ăn lâu dài rất có ích cho người.
Rau mã cần (một loại cây họ rau cần, hạt dùng làm gia vị) tính ấm. Chữa đầy tức vùng tim bụng, hạ khí, tiêu thức ăn; dùng nêm nếm cho món ăn ngọt thơm ngon.
Quyết minh (hạt muồng, thảo quyết minh) tính bình. Sáng mắt, nhẹ người, làm lợi ngũ tạng.
Ngưu bàng tính lạnh. Trừ nhiệt phong, chữa đầu mặt bứt rứt đầy tức, chân tay không cử động được. Thông mười hai kinh mạch; ăn lâu nhẹ người.
Rau chân vịt (chữ thứ hai bị mất) (?) tính lạnh. Làm lợi ngũ tạng, thông ruột và dạ dày. Người đang uống đan thạch ăn vào rất tốt.
Rau chu … đạt (có lẽ là rau quân đạt, tức cải lá củ cải đường) (?) tính bình. Bổ phần trung, hạ khí, làm lợi ngũ tạng.
Kê nếp trắng vị ngọt cay tính ấm. Hợp với phổi, bổ phần trung, thêm khí.
Gạo tẻ vị ngọt, cay, đắng. Chữa bứt rứt trong lòng, hết khát, thêm khí, cầm tiêu chảy, làm khí dạ dày điều hòa, làm tăng da thịt.
Gạo tẻ để lâu trong kho bổ phần trung, thêm khí, làm chắc gân xương, thông huyết mạch.
Nước nấu cơm, ngâm cho chua rồi uống, làm dịu khí của ngũ tạng lục phủ.
Kê lương trắng vị ngọt tính lạnh. Trừ khách nhiệt trong ngực, điều chuyển khí của ngũ tạng lục phủ (?), nối liền gân xương; ăn lâu dài được.
Gạo kê vị mặn tính lạnh. Nuôi khí của thận, trừ chứng đau nhức trong xương và chứng nóng bên trong, thêm khí lực. Gạo kê để lâu năm thì cầm kiết lỵ, áp chế được độc của đan thạch.
Vừng đen vị ngọt. Thêm sức lực, làm tăng da thịt, bồi đầy tủy xương, làm chắc gân xương, chữa vết thương do dao kiếm, giảm đau; ăn lâu nhẹ người, sống lâu.
Đậu xanh vị ngọt chua. Chữa hư nhược gầy mòn, bổ chỗ hư thiếu ở năm tạng bên trong, thêm khí, làm yên tinh thần, giúp khí đi khắp mười hai kinh mạch. Ăn vào tỳ khỏe, bụng dạ thư thái; ăn lâu dài được.
Lúa mạch vị mặn tính lạnh. Hợp với tim, chữa tiêu khát, trừ phiền nhiệt, thêm khí, điều hòa phần trung; ăn lâu đầu tóc không bạc.
… mạch (chữ mất, có lẽ là một loại lúa mạch) (?) vị ngọt tính lạnh. Làm nhẹ người, trừ nóng; ăn lâu làm người nhiều sức, đi đường khỏe. Trong năm loại ngũ cốc, … mạch (?) là bậc nhất.
Lúa mì vị ngọt tính lạnh. Nuôi khí của gan, trừ chứng lúc nóng lúc lạnh, hết khát và bứt rứt, bổ phần trung, thêm khí, điều hòa ngũ tạng, điều hòa kinh lạc.
Ý dĩ (hạt bo bo) vị ngọt tính ấm. Chữa gân co rút, chứng phong thấp tý lâu ngày, giúp hạ khí. Ăn lâu nhẹ người, thêm khí, trừ tà khí trong gân xương, làm lợi ruột và dạ dày, tiêu phù thũng, làm người ăn được nhiều.
Hạt kê bại (hạt cỏ lồng vực) vị ngọt tính bình. Thêm khí, bổ phần trung, làm lợi khí của tỳ và dạ dày.
Đậu trắng tính bình. Bổ ngũ tạng, thêm sức cho phần trung, giúp mười hai kinh mạch; ăn lâu dài được.
Đường mạch nha vị ngọt tính ấm. Bổ người hư nhược mệt mỏi, thêm sức cho tim, hết khát, chữa đau họng, trừ chứng khạc nhổ ra máu.
Tu chân bí lục
Thiên Nguyệt nghi (Những món nên ăn theo từng tháng)
Tư Tiên hỏi: Con từng nghe nói có những món nên ăn theo nguyệt tú (vị trí trên bầu trời của từng tháng; người xưa chia vòng trời thành hai mươi tám chòm sao gọi là "tú", mỗi tháng mặt trời đóng ở một tú), mong thầy ban cho phép ấy.
Chân nhân đáp: Mỗi tháng, ứng với tú của tháng ấy, đều có thứ nên ăn. Nếu người ta biết chọn mà ăn thì cũng có thể trừ được bệnh tật, mụn nhọt. Nay ta truyền lại cho con, con cũng có thể đem chỉ bảo cho người đời sau.
Sách Dưỡng sinh luận nói: Tháng giêng, vào ngày Mão (ngày mang chữ Mão theo cách đặt tên ngày bằng can chi), ăn cá … (chữ mất) (?), khiến người không mắc bệnh ôn dịch (bệnh truyền nhiễm có sốt).
Tháng hai, tiết Xuân phân (khoảng ngày 20–21 tháng 3 dương lịch, ngày và đêm dài bằng nhau), ăn rùa, khiến người không có giun đũa, con cháu đông đúc.
Tháng ba, mặt trời ở tú Tất, ăn cá vị (một loại cá lớn, có lẽ là cá tầm) (?), khiến người không có giun đũa, sắc mặt đẹp, nhiều sức lực. Ăn cả trong hai ngày trước và hai ngày sau.
Ba tháng mùa xuân, ăn thịt chó (?), lại ăn lúa mì chua trước tiên (?), thì không mắc bệnh răng. Nhân các ngày Giáp, Ất (ngày mang chữ Giáp, Ất, thuộc hành Mộc, ứng với mùa xuân) mà sắm sửa đủ.
Tháng tư, mặt trời ở tú Mão, ăn thịt gà, khiến người sáng mắt.
Tháng năm, tiết Hạ chí (khoảng ngày 21 tháng 6 dương lịch, ngày dài nhất năm), ăn chim minh … (chữ mất) (?), trong hai ngày trước và hai ngày sau. Ăn thịt cú vọ, trong mười ngày trước và sau.
Tháng sáu, mặt trời ở tú Phòng, ăn chim trĩ rừng, khiến người dương khí (sinh lực đàn ông) dồi dào, nhờ đó có con cháu.
Ba tháng mùa hạ, ăn gà, chim trĩ, và ăn lúa mì đắng trước tiên (?), thì không mắc bệnh đản (bệnh vàng da do nhiệt). Nhân các ngày Bính, Đinh (thuộc hành Hỏa, ứng với mùa hạ) mà sắm sửa đủ.
Tháng bảy, ăn con đố, khiến người có nhiều con cháu; trong hai ngày trước và hai ngày sau. Con đố tức là mộc hạt, con sâu đục gỗ.
Tháng tám, tiết Thu phân (khoảng ngày 22–23 tháng 9 dương lịch, ngày và đêm dài bằng nhau), ăn con sâu đục gỗ, khiến người không mắc bệnh dâm (?), mọi người đều kiêng sợ (?); trong hai ngày trước và sau.
Tháng chín, mặt trời ở tú Kiến Tinh (một chòm sao nằm cạnh tú Đẩu), ăn chim nhạn, khiến người không mắc bệnh đản, gặp được giờ lành (?), gân xương tốt đẹp; trong hai ngày trước và sau.
Ba tháng mùa thu, ăn thịt ngựa và đồ vị cay, thì không mắc bệnh do lạnh. Nhân các ngày Canh, Tân (thuộc hành Kim, ứng với mùa thu) mà sắm sửa đủ.
Tháng mười, mặt trời ở tú Doanh Thất, ăn các loài chim, khiến lòng dạ sáng sủa (?), thêm tuổi thọ, sắc mặt đẹp; trong hai ngày trước và sau.
Tháng mười một, tiết Đông chí (khoảng ngày 21–22 tháng 12 dương lịch, đêm dài nhất năm), ăn thịt thỏ, khiến người không có giun đũa, chân nhanh nhẹn, không bị cứng đơ.
Tháng mười hai, vào đêm lễ Lạp (lễ tế thần cuối năm), sai người cầm hạt tiêu nằm bên giếng, không được nói chuyện với ai. Bỏ hạt tiêu vào giếng thì trừ được bệnh ôn dịch.
Ba tháng mùa đông, ăn thịt lợn và đồ vị mặn, thì không mắc bệnh ở chân. Nhân các ngày Nhâm, Quý (thuộc hành Thủy, ứng với mùa đông) mà sắm sửa đủ. Thường vào các tháng ấy, khi ba tháng chưa hết, vào lúc nửa đêm (?), ai ăn thì đừng ăn no.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video