Thiên Tác chiến (bàn về việc tiến hành chiến tranh), thiên thứ hai.
Tôn Tử nói: Phàm phép dùng binh, nếu có một nghìn cỗ xe chiến bốn ngựa kéo, một nghìn cỗ xe bọc da (xe nặng chở quân nhu, lương thực), mười vạn quân mặc giáp, phải chở lương đi xa nghìn dặm, thì các khoản chi tiêu trong nước và ngoài mặt trận, tiền đón tiếp sứ giả và khách khứa, vật liệu như keo, sơn để sửa chữa binh khí, tiền cung cấp và bảo dưỡng xe cộ, áo giáp, mỗi ngày tốn đến nghìn vàng, rồi sau đó mới cất được đạo quân mười vạn người.
Khi đã dùng quân đánh trận thì quý ở chỗ thắng nhanh. Đánh lâu thì quân mỏi mệt, nhuệ khí sút giảm; đi đánh thành thì sức kiệt; để quân phơi sương gió ở ngoài lâu thì của cải trong nước không đủ dùng. Quân đã mỏi, nhuệ khí đã sút, sức đã kiệt, của đã cạn, thì các chư hầu (vua các nước khác) sẽ nhân lúc mình suy yếu mà nổi lên đánh, khi ấy dù có người tài trí cũng không thể cứu vãn được hậu quả. Cho nên trong việc binh, chỉ nghe nói vụng về mà thắng nhanh, chưa từng thấy ai khéo léo mà kéo dài. Quân đánh lâu mà nước được lợi thì chưa từng có. Vì vậy, người không biết hết cái hại của việc dùng binh thì cũng không thể biết hết cái lợi của việc dùng binh.
Người giỏi dùng binh thì không bắt dân đi lính đến lần thứ hai, không chở lương ra trận đến lần thứ ba; binh khí, đồ dùng lấy ở trong nước, còn lương thực thì dựa vào lấy của địch, cho nên lương ăn của quân đội mới có thể đầy đủ.
Nước nghèo đi vì việc quân là do phải chở lương đi xa; chở lương đi xa thì trăm họ nghèo khó. Nơi gần chỗ quân đóng thì hàng hóa đắt đỏ; hàng hóa đắt thì của cải trăm họ khô kiệt; của cải khô kiệt thì triều đình càng gấp gáp thu khâu dịch (thuế và phu phen bổ theo đơn vị "khâu" — một đơn vị chia đất và dân cư thời cổ, gồm nhiều làng xóm). Sức người kiệt quệ, của cải cạn sạch, khắp trong nước nhà nhà đều trống rỗng. Của cải của trăm họ mất đi bảy phần mười; của cải nhà nước — nào xe hư, ngựa mỏi, nào giáp mũ, tên nỏ, nào kích (giáo có ngạnh), khiên, tấm chắn lớn, nào trâu kéo và xe lớn trưng dụng của dân — cũng mất đi sáu phần mười.
Cho nên vị tướng khôn ngoan cốt lấy lương thực của địch để nuôi quân. Ăn một chung (đơn vị đo lương thực thời cổ, khoảng sáu hộc bốn đấu) lương của địch bằng hai mươi chung lương của mình; dùng một thạch (đơn vị đo khối lượng thời cổ, khoảng một trăm hai mươi cân) cỏ khô, thân đậu (?) của địch để nuôi ngựa bằng hai mươi thạch của mình.
Cho nên muốn quân lính giết địch thì phải khơi dậy lòng căm giận; muốn họ đoạt lấy của cải của địch thì phải thưởng bằng của cải. Vì vậy trong trận đánh bằng xe, hễ cướp được từ mười cỗ xe của địch trở lên thì thưởng cho người cướp được trước tiên, rồi thay cờ hiệu của địch trên những xe ấy bằng cờ của mình, trộn lẫn xe ấy vào hàng xe của ta mà dùng; lính địch bị bắt thì đối xử tử tế và nuôi dưỡng. Như thế gọi là thắng địch mà mình càng thêm mạnh.
Cho nên việc binh quý ở thắng nhanh, không quý ở kéo dài. Vì vậy, vị tướng hiểu việc binh là người nắm giữ vận mệnh sống chết của dân, là người làm chủ sự an nguy của quốc gia.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video