Thiên thứ ba: Mưu công (dùng mưu kế để đánh thắng đối phương, không phải chỉ dựa vào giao chiến)
Tôn Tử nói: Phàm phép dùng binh, làm cho nước địch phải chịu khuất phục mà vẫn còn nguyên vẹn là cách tốt nhất, đánh phá tan nước địch là kém hơn. Làm cho một quân (đơn vị lớn của quân đội thời xưa, khoảng một vạn hai nghìn năm trăm người) của địch phải hàng mà vẫn nguyên vẹn là tốt nhất, đánh tan quân ấy là kém hơn. Làm cho một lữ (đơn vị khoảng năm trăm người) phải hàng mà vẫn nguyên vẹn là tốt nhất, đánh tan lữ ấy là kém hơn. Làm cho một tốt (đơn vị khoảng một trăm người) phải hàng mà vẫn nguyên vẹn là tốt nhất, đánh tan tốt ấy là kém hơn. Làm cho một ngũ (đơn vị nhỏ nhất, gồm năm người) phải hàng mà vẫn nguyên vẹn là tốt nhất, đánh tan ngũ ấy là kém hơn.
Vì thế, trăm trận đánh trăm trận thắng chưa phải là giỏi nhất trong những cách giỏi. Không cần đánh mà khiến quân địch phải khuất phục mới là giỏi nhất trong những cách giỏi.
Cho nên, cách dùng binh cao nhất là phá mưu kế của địch, kế đến là phá sự liên kết ngoại giao của địch với các nước khác, kế nữa là đánh vào quân đội của địch, còn kém nhất là đánh thành. Đánh thành là cách chỉ dùng khi bất đắc dĩ, không còn cách nào khác.
Sửa sang các tấm che chắn lớn và xe phần ôn (loại xe công thành có mái bọc da, quân lính nấp bên dưới để tiến sát chân thành), chuẩn bị đủ đồ dùng, khí giới, phải mất ba tháng mới xong. Đắp ụ đất cao áp sát tường thành để từ đó nhìn vào và đánh vào thành, lại phải mất thêm ba tháng nữa mới xong. Nếu viên tướng không nén nổi cơn giận, xua quân lính bám tường leo lên thành như đàn kiến, khiến một phần ba binh sĩ bị chết mà thành vẫn không hạ được, thì đó chính là tai hại của việc đánh thành.
Vì vậy, người giỏi dùng binh khiến quân địch khuất phục mà không phải giao chiến, chiếm được thành của người mà không phải đánh thành, phá được nước của người mà không phải đánh lâu dài. Họ ắt lấy phương châm giữ trọn vẹn để tranh thắng trong thiên hạ, cho nên quân đội không bị hao mòn, mệt mỏi mà lợi ích vẫn giữ được trọn vẹn. Đó là phép dùng mưu để đánh.
Cho nên phép dùng binh là: quân mình gấp mười lần địch thì bao vây địch; gấp năm lần thì tấn công địch; gấp đôi thì chia cắt địch ra mà đánh; lực lượng ngang nhau thì có thể đánh nhau với địch; ít hơn địch thì phải biết rút đi; không bằng địch thì phải biết tránh né. Vì thế, quân ít mà cứ cố liều chống cự thì sẽ bị quân đông bắt gọn.
Viên tướng là người phò giúp cho nước. Sự phò giúp ấy chu đáo, kín kẽ thì nước ắt mạnh; sự phò giúp ấy có chỗ sơ hở thì nước ắt yếu.
Cho nên, vua có thể gây hại cho quân đội ở ba điều. Không biết quân đội không thể tiến mà bắt phải tiến, không biết quân đội không thể lui mà bắt phải lui, như thế gọi là trói buộc quân đội. Không hiểu việc trong tam quân (toàn thể quân đội; thời xưa quân đội thường chia làm ba cánh: tiền quân, trung quân, hậu quân) mà lại can dự vào việc cai quản tam quân, thì binh sĩ sẽ hoang mang. Không hiểu cách tùy cơ ứng biến trong việc cầm quân mà lại can dự vào việc giao nhiệm vụ trong tam quân, thì binh sĩ sẽ nghi ngờ. Tam quân đã hoang mang lại nghi ngờ thì tai họa do các nước chư hầu (các nước nhỏ do vua chúa địa phương cai trị, thường nhân cơ hội mà đánh nhau) gây ra sẽ ập đến. Như thế gọi là tự làm rối loạn quân mình mà dâng chiến thắng cho địch.
Cho nên, có năm điều để biết trước ai sẽ thắng. Biết lúc nào có thể đánh và lúc nào không thể đánh thì thắng. Biết cách dùng quân đông và quân ít cho thích hợp thì thắng. Trên dưới cùng một lòng mong muốn thì thắng. Lấy sự chuẩn bị sẵn sàng của mình để đợi lúc địch không phòng bị thì thắng. Tướng có tài mà vua không can thiệp, kiềm chế thì thắng. Năm điều ấy là con đường để biết trước sự thắng lợi.
Cho nên nói: biết mình biết người thì trăm trận đánh không nguy (?); không biết người mà chỉ biết mình thì một trận thắng một trận thua; không biết người cũng không biết mình thì trận nào cũng ắt nguy (?).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video