Thiên thứ tư: Hình (thế trận hữu hình, tức cách bố trí lực lượng và thực lực quân đội mà người ngoài có thể nhìn thấy) — Thiên Hình
Tôn Tử nói: Người giỏi đánh trận thời xưa trước hết làm cho mình không thể bị đánh bại, rồi chờ (?) lúc địch có thể bị đánh bại. Không để bị đánh bại là do mình. Có thể đánh bại được hay không là do địch. Cho nên người giỏi đánh trận có thể làm cho mình không bị đánh bại, nhưng không thể khiến địch chắc chắn bị đánh bại. Vì thế mới nói: chiến thắng có thể biết trước, nhưng không thể cưỡng cầu mà có.
Muốn không bị đánh bại thì phòng thủ. Muốn đánh bại được địch thì tấn công. Phòng thủ là vì lực lượng chưa đủ. Tấn công là vì lực lượng có dư. Người giỏi phòng thủ thì ẩn mình như dưới chín tầng đất (ý nói giấu kín tuyệt đối, địch không thể dò biết). Người giỏi tấn công thì ra quân như từ trên chín tầng trời (ý nói đánh nhanh, mạnh, bất ngờ, địch không kịp chống đỡ). Vì thế vừa giữ được mình, vừa giành được thắng lợi trọn vẹn.
Nhìn ra chiến thắng mà không hơn điều mọi người đều biết thì chưa phải là giỏi nhất trong những người giỏi. Đánh thắng mà cả thiên hạ khen hay thì cũng chưa phải là giỏi nhất trong những người giỏi. Cũng như nhấc nổi một sợi lông thu (sợi lông tơ của thú mọc vào mùa thu, cực nhỏ và nhẹ) thì chẳng ai cho là khỏe, thấy được mặt trời mặt trăng thì chẳng ai cho là mắt tinh, nghe được tiếng sấm sét thì chẳng ai cho là tai thính.
Người xưa gọi là giỏi đánh trận, ấy là người thắng kẻ địch vốn dễ thắng. Cho nên khi người giỏi đánh trận chiến thắng, họ không nổi tiếng là mưu trí, cũng không có công lao vì dũng cảm. Vì vậy họ đánh là thắng, không sai sót. Không sai sót là vì mọi sự sắp đặt của họ đều tất yếu dẫn đến thắng lợi, họ thắng một kẻ địch vốn đã ở thế thua. Cho nên người giỏi đánh trận đứng ở chỗ không thể thua, và không bỏ lỡ cơ hội khi địch lộ ra chỗ thua.
Vì thế, đạo quân chiến thắng thì nắm chắc phần thắng trước rồi mới tìm cách giao chiến; đạo quân thất bại thì giao chiến trước rồi mới mong cầu chiến thắng. Người giỏi dùng binh thì trau dồi "đạo" (ở đây là đường lối chính trị khiến trên dưới đồng lòng, dân và quân một lòng theo người chỉ huy) và giữ vững "pháp" (phép tắc, chế độ tổ chức, kỷ luật và quản lý quân đội), nên có thể nắm quyền quyết định thắng bại.
Binh pháp có năm điều: một là "độ" (đo đạc đất đai, tức tính diện tích, cự ly, địa hình), hai là "lượng" (ước tính sản vật, lương thực mà đất đai ấy sinh ra), ba là "số" (tính số quân lính có thể huy động), bốn là "xứng" (cân nhắc, so sánh thực lực hai bên), năm là "thắng" (phán đoán khả năng thắng bại). Đất đai sinh ra "độ", "độ" sinh ra "lượng", "lượng" sinh ra "số", "số" sinh ra "xứng", "xứng" sinh ra "thắng".
Cho nên đạo quân chiến thắng so với quân địch như đem một dật mà đặt lên cân với một thù; đạo quân thất bại thì như đem một thù mà đặt lên cân với một dật ("dật" và "thù" là đơn vị trọng lượng thời xưa: một dật bằng hai mươi hoặc hai mươi bốn lạng, một thù chỉ bằng một phần hai mươi bốn lạng, ý nói hơn kém nhau rất xa). Người chiến thắng khi chỉ huy quân chiến đấu thì như tháo dòng nước tích tụ từ khe núi cao nghìn nhận (nhận là đơn vị đo chiều cao thời xưa, khoảng bảy hoặc tám thước; "nghìn nhận" ý nói cực cao) đổ xuống, sức mạnh không gì cản nổi. Đó chính là "hình".
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video