Thiên 5 — Thiên Thế — sức mạnh của thế trận

 Thiên thứ năm: Thế (tức là cái đà, sức mạnh tạo ra từ sự bố trí và hoàn cảnh, như dòng nước từ trên cao đổ xuống)

 Tôn Tử nói: Phàm cai quản đông người mà như cai quản ít người, đó là nhờ phân số (cách chia quân thành từng đơn vị lớn nhỏ, mỗi đơn vị có người chỉ huy và số quân nhất định). Chỉ huy đông quân đánh trận mà như chỉ huy ít quân, đó là nhờ hình danh (hệ thống hiệu lệnh: "hình" là cờ xí nhìn bằng mắt, "danh" là chiêng trống nghe bằng tai, dùng để điều khiển quân). Toàn bộ tam quân (ba đạo quân trung, tả, hữu, tức toàn thể quân đội) có thể chịu được sự tấn công của địch mà không thua, đó là nhờ kỳ chính ("chính" là cách đánh thông thường, giao chiến trực diện; "kỳ" là cách đánh bất ngờ, đánh từ chỗ địch không ngờ tới). Quân đánh vào đâu mà như lấy đá mài ném vào trứng, đó là nhờ hư thực ("hư" là chỗ trống, chỗ yếu; "thực" là chỗ đầy đủ, chỗ mạnh; tức là lấy chỗ mạnh của ta đánh vào chỗ yếu của địch).

 Phàm đánh trận, dùng chính để giao chiến, dùng kỳ để giành thắng. Cho nên người giỏi dùng kỳ binh thì biến hóa vô tận như trời đất, không bao giờ cạn như sông lớn. Hết rồi lại bắt đầu, như mặt trời mặt trăng lặn rồi lại mọc. Chết đi rồi lại sống lại, như bốn mùa qua rồi lại đến.

 Âm thanh chẳng qua có năm âm (ngũ âm của nhạc cổ: cung, thương, giốc, chủy, vũ), nhưng năm âm biến hóa ra thì nghe không sao hết được. Màu sắc chẳng qua có năm màu (ngũ sắc: xanh, vàng, đỏ, trắng, đen), nhưng năm màu biến hóa ra thì nhìn không sao hết được. Vị chẳng qua có năm vị (ngũ vị: chua, đắng, ngọt, cay, mặn), nhưng năm vị biến hóa ra thì nếm không sao hết được. Thế trận chẳng qua chỉ có kỳ và chính, nhưng kỳ và chính biến hóa ra thì không thể nào kể cho hết được. Kỳ và chính sinh ra lẫn nhau, như chiếc vòng tròn không có đầu mối, ai mà lường cho hết được?

 Nước chảy xiết đến mức cuốn trôi được cả đá, đó là nhờ thế. Chim dữ lao xuống nhanh đến mức vồ gãy được con mồi, đó là nhờ tiết (nhịp ra đòn: canh đúng khoảng cách gần và thời điểm ngắn để tung đòn dồn dập). Vì thế người giỏi đánh trận thì thế của họ hiểm mạnh, nhịp ra đòn của họ ngắn gọn. Thế như chiếc nỏ đã giương căng, nhịp ra đòn như lúc bấm lẫy cho tên bay ra.

 Quân lính lớp lớp rối ren, đánh nhau giữa cảnh hỗn loạn mà đội ngũ không thể rối loạn. Trận thế mù mịt, xoay vần, bày thành hình tròn (ứng phó được mọi phía) mà không thể bị đánh bại.

 Rối loạn (giả vờ) sinh ra từ chỗ có trật tự; nhút nhát (giả vờ) sinh ra từ chỗ dũng cảm; yếu ớt (giả vờ) sinh ra từ chỗ mạnh mẽ. Có trật tự hay rối loạn là do cách tổ chức biên chế; dũng cảm hay nhút nhát là do thế; mạnh hay yếu là do hình (cách bày binh bố trận, thực lực phô ra bên ngoài).

 Cho nên người giỏi điều khiển địch thì bày ra một hình thế, địch ắt chạy theo; đưa cho cái gì, địch ắt lấy. Dùng lợi để lay động địch, dùng quân lính để điều động địch (?) (có bản chép là "dùng quân phục sẵn để chờ địch").

 Cho nên người giỏi đánh trận cầu thắng ở thế, không đòi hỏi ở từng người, vì vậy có thể chọn người mà dựa vào thế. Người biết dựa vào thế thì sai quân đánh trận như lăn gỗ, lăn đá. Tính của gỗ đá là: để ở chỗ bằng phẳng thì nằm yên, để ở chỗ dốc nghiêng thì chuyển động; hình vuông thì đứng lại, hình tròn thì lăn đi. Cho nên thế của người giỏi sai quân đánh trận giống như lăn hòn đá tròn từ trên ngọn núi cao nghìn nhận (nhận là đơn vị đo chiều cao thời xưa, khoảng bảy đến tám thước, ý nói núi cực cao) xuống, đó chính là thế.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video