Thiên thứ bảy: Quân tranh (tranh giành thế lợi giữa hai bên quân đội)
Tôn Tử (tức Tôn Vũ, nhà quân sự nước Ngô thời Xuân Thu, tác giả sách này) nói: Phàm phép dùng binh, tướng nhận lệnh từ vua, tập hợp quân lính, gom góp dân chúng, đến khi hai bên quân đội đóng trại đối mặt nhau, thì không có việc gì khó bằng "quân tranh" (tranh giành thế lợi với quân địch, nhất là tranh nhau chiếm trước những vị trí có lợi).
Cái khó của quân tranh là phải biến đường vòng thành đường thẳng, biến điều bất lợi thành điều có lợi. Cho nên, cố ý đi đường vòng, lại đem cái lợi ra nhử cho địch chậm lại, xuất phát sau địch mà đến nơi trước địch; ấy là người hiểu được kế "vòng và thẳng" (lấy đường vòng làm đường tắt).
Cho nên quân tranh vừa có lợi, vừa có nguy. Nếu đem cả toàn quân đi tranh lợi thì nặng nề, không đến kịp; nếu bỏ lại một phần quân để gọn nhẹ đi tranh lợi thì đồ truy trọng (xe cộ chở lương thực, khí giới và đồ quân dụng đi theo đoàn quân) sẽ bị mất.
Vì thế, nếu cuốn giáp lại mà chạy gấp, ngày đêm không nghỉ, đi gấp đôi chặng đường thường ngày, chạy một trăm dặm để tranh lợi, thì cả ba tướng quân (tướng chỉ huy ba cánh quân: thượng quân, trung quân và hạ quân) đều sẽ bị bắt; vì người khoẻ đi trước, người mệt tụt lại sau, theo lẽ thường chỉ có một phần mười quân đến được nơi. Chạy năm mươi dặm để tranh lợi thì tướng thượng quân (tướng chỉ huy cánh quân đi đầu) sẽ bị đánh gục, theo lẽ thường chỉ một nửa quân đến được. Chạy ba mươi dặm để tranh lợi thì hai phần ba quân đến được.
Bởi vậy, quân đội không có đồ truy trọng thì thua mất, không có lương thực thì thua mất, không có kho tích trữ vật tư thì thua mất.
Cho nên, không biết mưu tính của các nước chư hầu (các nước lân bang thời ấy) thì không thể kết giao với họ từ trước; không biết hình thế của núi rừng, chỗ hiểm trở, đầm lầy thì không thể đưa quân đi; không dùng người địa phương dẫn đường thì không thể nắm được cái lợi của địa hình.
Cho nên, việc dùng binh lấy sự lừa dối làm gốc, thấy có lợi mới hành động, lấy việc chia quân ra hay hợp quân lại làm cách biến hoá. Vì thế, khi hành quân nhanh thì nhanh như gió; khi đi chậm thì nghiêm chỉnh như rừng cây; khi xâm lấn cướp phá thì dữ dội như lửa; khi đứng yên thì vững như núi; khi ẩn giấu thì khó biết như trời âm u che khuất; khi động thì như sấm sét giáng xuống.
Đi cướp lương ở làng xóm thì phải chia quân ra nhiều ngả; mở rộng đất đai thì phải chia quân giữ những chỗ hiểm yếu; cân nhắc lợi hại thật kỹ, như treo quả cân lên mà cân, rồi mới hành động. Ai biết trước kế "vòng và thẳng" thì thắng; đó là phép quân tranh.
Sách "Quân chính" (một sách binh pháp thời xưa, nay đã thất truyền) nói: "Nói ra mà không nghe được nhau, nên mới dùng chiêng trống (đánh trống là lệnh tiến, gõ chiêng là lệnh lui); nhìn mà không thấy được nhau, nên mới dùng cờ xí." Chiêng trống và cờ xí là để thống nhất tai mắt của mọi người. Khi mọi người đã thống nhất một lòng, thì người dũng cảm không được một mình xông lên, kẻ nhút nhát không được một mình lùi lại; đó là phép điều khiển số đông.
Cho nên, đánh đêm thì dùng nhiều lửa và trống, đánh ngày thì dùng nhiều cờ xí, là để thích ứng với tai mắt của người (và làm rối tai mắt quân địch).
Cho nên, đối với tam quân (toàn bộ quân đội địch) thì có thể làm mất nhuệ khí, đối với tướng giặc thì có thể làm lung lay ý chí. Vì thế, tinh thần quân lính buổi sáng thì hăng hái, buổi trưa thì uể oải, buổi chiều tối thì chỉ mong về nghỉ. Cho nên người giỏi dùng binh tránh lúc nhuệ khí của địch đang hăng, mà đánh vào lúc chúng uể oải, mong về; đó là cách nắm giữ tinh thần.
Lấy sự chỉnh tề của mình đối phó với sự rối loạn của địch, lấy sự bình tĩnh của mình đối phó với sự ồn ào của địch; đó là cách nắm giữ lòng người. Lấy chỗ gần của mình đợi địch từ xa đến, lấy sự nhàn nhã của mình đợi địch mệt mỏi, lấy cái no của mình đợi địch đói; đó là cách nắm giữ sức lực.
Đừng chặn đánh đạo quân cờ xí chỉnh tề, đừng tấn công trận thế hùng mạnh, nghiêm chỉnh; đó là cách nắm giữ sự biến hoá.
Cho nên phép dùng binh là: địch ở trên gò cao thì đừng đánh ngược lên; địch dựa lưng vào đồi núi thì đừng đánh thẳng vào; địch giả thua bỏ chạy thì đừng đuổi theo; quân địch đang tinh nhuệ thì đừng tấn công; quân địch đưa ra làm mồi nhử thì đừng nuốt; quân địch đang rút về nước thì đừng chặn đường; vây quân địch thì phải chừa một lối thoát; giặc đã cùng đường thì đừng dồn ép quá. Đó là phép dùng binh.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video